III SA/GD 645/23

III SA/Gd 645/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Alina Dominiak /przewodniczący sprawozdawca/
Bartłomiej Adamczak
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 28, art. 105 § 1, art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 21 sierpnia 2023 r. nr 1000/100/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 20 czerwca 2023 r. nr R.0100.675.2023; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Gdańskiego na rzecz skarżącej J. F. kwotę 200 ( dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. Rektor Uniwersytetu Gdańskiego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "kp.a."), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 20 czerwca 2023 r., którą umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie z wniosku J. F. o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
Stan sprawy jest następujący:
J. F. (dalej: "skarżąca"), wnioskiem z dnia 29 października 2021 r. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Prorektora ds. Studenckich Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 28 stycznia 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 14 listopada 2014 r. w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów. Jako podstawę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 14 listopada 2014 r. skarżąca wskazała naruszenie art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym z 2005 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji, poprzez skreślenie jej z listy studentów, podczas gdy w dacie wydania decyzji skarżącej nie przysługiwał status studentki ze względu na uprzednio wydaną decyzję z dnia 18 listopada 2013 r. o skreśleniu jej z listy studentów oraz ze względu na brak skutecznego doręczenia pisma w sprawie wznowienia studiów z dnia 13 lutego 2014 r.
Rektor Uniwersytetu Gdańskiego (dalej: "Rektor UG", "organ") uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji wskazanych przez skarżącą w żaden sposób nie wpłynie na jej sytuację prawną. Skarżąca w roku 2021 wznowiła studia. Przedmiotowy wniosek złożyła zaś w okresie, gdy była studentką Uniwersytetu Gdańskiego. Ponadto decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. skarżąca ponownie została skreślona z listy studentów. W ocenie organu okoliczność złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w trybie nadzwyczajnym, już po wznowieniu przez skarżącą studiów, powoduje brak po jej stronie interesu, o którym mowa w art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a."). W konsekwencji organ stwierdził, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r., wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia w całości ww. decyzji Rektora UG i stwierdzenia nieważności decyzji objętych wnioskiem z dnia 29 października 2021 r. Podniosła zarzut naruszenia art. 157 § 2 k.p.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, gdy jego celem jest wyłącznie weryfikacja decyzji ostatecznej pod kątem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. – zbadanie, czy w świetle zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego i przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji ostatecznej z dnia 28 stycznia 2015 r. została ona dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., a w przypadku stwierdzenia jej nieważności, czy poprzedzająca ją decyzja organu z dnia 14 listopada 2014 r. także dotknięta jest jedną z wad określonych w tym przepisie. Argumentując swoje stanowisko skarżąca przywołała fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji na gruncie art. 156 § 1 i następne k.p.a. oraz w sprawach związanych z bezprzedmiotowością postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. Rektor UG utrzymał w mocy decyzję własną.
W uzasadnieniu Rektor UG wskazał, że sprawa administracyjna zainicjowana wnioskiem skarżącej została już rozstrzygnięta w sprawie o wznowienie przez skarżącą studiów. Zauważył, że skarżąca w 2021 r. wznowiła studia, z których następnie została skreślona na podstawie decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r. Powyższe, zdaniem organu, przesądza o bezprzedmiotowości postępowania oraz braku interesu prawnego po stronie skarżącej. Kwestia objęta wnioskiem skarżącej została już rozstrzygnięta inną decyzją, co w świetle art. 105 § 1 k.p.a. uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że nie sposób przyjąć, by sprawa objęta wnioskiem skarżącej miała funkcjonować w całkowitym oderwaniu od właściwej sprawy administracyjnej. Wbrew zarzutom skarżącej, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie rozpoznawał merytorycznie sprawy, a stwierdził bezprzedmiotowość postępowania oraz brak interesu prawnego po stronie skarżącej, co uniemożliwiało przyznanie jej statusu strony postępowania.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1/ art. 157 § 2 w zw. z art. 156 § 1 zd. 1 k.p.a., poprzez błędne określenie przedmiotu postępowania, którym faktycznie jest istniejąca w obrocie prawnym decyzja administracyjna z dnia 28 stycznia 2015 r. oraz konieczność ustalenia (kontroli) przez organ, czy została ona wydana z wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W ocenie skarżącej naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowało bowiem uznaniem, że brak jest przedmiotu postępowania i umorzeniem postępowania;
2/ art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy własnej decyzji z powodu braku podmiotu postępowania, gdy tymczasem wniosek o jego wszczęcie pochodził od strony postępowania głównego (zwykłego), w którym została wydana dotknięta wadą nieważności decyzja administracyjna. Skarżąca wskazała, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że decyzje administracyjne, o stwierdzenie nieważności których wnioskowała, zostały wydane w sprawie skreślenia jej z listy studentów. W dacie podjęcia przez organ rozstrzygnięć w obu instancjach w obrocie prawnym pozostawała już decyzja o skreśleniu skarżącej z listy studentów (ostateczna decyzja Prodziekana Wydziału [...] Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 18 listopada 2013 r.). Zatem w dacie wydania decyzji z dnia 14 listopada 2014 r. o skreśleniu skarżącej z listy studentów i w dacie wydania decyzji z dnia 28 stycznia 2015 r., którą uchylono decyzję organu I instancji, skarżąca miała status osoby skreślonej z listy studentów na mocy ostatecznego rozstrzygnięcia z dnia 18 listopada 2013 r. W tych okolicznościach organy nie kwestionowały praw skarżącej do doręczenia decyzji z dnia 14 listopada 2014 r. i wniesienia przez nią środka odwoławczego od tego rozstrzygnięcia. Skarżąca wywiodła, że gdyby zamiast odwołania, przed upływem terminu na jego wniesienie, wystąpiła na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 14 listopada 2014 r., to organ rozpoznałby wniosek, nie kwestionując przy tym praw skarżącej. Organ nie kwestionowałby także praw skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym od decyzji z dnia 28 stycznia 2015 r., w którym sąd administracyjny dokonałby oceny obu decyzji także pod względem zaistnienia podstaw do stwierdzenia ich nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. Co więcej, gdyby Rektor UG, w dowolnym czasie od wydania ww. decyzji, stwierdził ich nieważność, do czego obliguje go przepis art. 156 § 1 zd. 1 k. p. a. (w sytuacji zaistnienia podstaw w nim wymienionych), to decyzję w tej sprawie doręczyłby skarżącej, pouczając ją jednocześnie o przysługującym jej środku zaskarżenia.
Skarżąca podkreśliła, że mając na względzie jej status osoby skreślonej z listy studentów organ, uchylając rozstrzygnięcie z dnia 14 listopada 2014 r., wskazał na konieczność złożenia przez skarżącą wniosku o wznowienie studiów na V roku od semestru 10 w roku akademickim 2014/2015. Decyzja organu z dnia 28 stycznia 2015 r., mimo, iż wydana w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów, nie wywołała zatem skutków w sferze statusu skarżącej jako studentki (status ten określała już decyzja z dnia 18 listopada 2013 r.). W następstwie jej wydania doszło jedynie do konieczności złożenia przez skarżącą wniosku o wznowienie studiów w ww. okresie, który to wniosek skarżąca złożyła w dniu 20 lutego 2015 r. Rozstrzygnięcie to pośrednio wpłynęło na wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia przez skarżącą studiów w roku akademickim 2014/2015. Wszystkie rozstrzygnięcia wydane w oparciu o to żądanie skarżącej zostały jednak wyeliminowane z obrotu prawnego - decyzja administracyjna z dnia 13 kwietnia 2015 r. i decyzja z dnia 27 maja 20215 r. zostały uchylone na mocy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 631/22, a w odniesieniu do decyzji z dnia 11 czerwca 2015 r. w sprawie wznowienia studiów i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia 12 listopada 2015 r. w dniu 12 lipca 2018 r. w sprawie III SA/Gd 125/16 zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o stwierdzeniu ich nieważności. Wniosek o wznowienie studiów został wycofany, a samo postępowanie w sprawie wznowienia przez skarżącą studiów zostało w całości umorzone decyzją z dnia 10 sierpnia 2021 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 7 października 2022 r. Decyzją z dnia 29 października 2021 r. umorzono postępowanie w sprawie skreślenia skarżącej z listy studentów, wszczęte w dniu 6 grudnia 2015 r. (podjęte w tym postępowaniu rozstrzygnięcia – decyzja z dnia 19 stycznia 2016 r. o skreśleniu skarżącej z listy studentów i utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia 15 marca 2016 r. zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lipca 2018 r. wydanym w sprawie III SA/Gd 588/16). W konsekwencji wszelkie skutki decyzji z dnia 28 stycznia 2015 r. zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, przy czym ostatni z dniem 9 marca 2023 r. Zdaniem skarżącej nie może budzić wątpliwości, że w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia 28 stycznia 2015 r., w którym status skarżącej jako jedynej strony postępowania nie był kwestionowany, nie wystąpiły jakiekolwiek nowe okoliczności wpływające na przymiot skarżącej jako strony decyzji uchylającej decyzję z dnia 18 listopada 2013 r.
Powołane okoliczności potwierdzają stanowisko , że umorzenie postępowania z wniosku skarżącej o wszczęcie postępowania w trybie nadzwyczajnym z powodu braku interesu prawnego skarżącej było niezasadne i pozbawione podstaw.
W odpowiedzi na skargę Rektor UG wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Przedmiotem kontroli Sądu były decyzje Rektora Uniwersytetu Gdańskiego, dotyczące umorzenia postępowania z wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Prorektora ds. Studenckich Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 28 stycznia 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 14 listopada 2014 r. w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów.
W kwestionowanych w skardze decyzjach organ uznał, że sprawa administracyjna, dotycząca przysługiwania skarżącej statusu studentki Uniwersytetu Gdańskiego, od czasu wydania kwestionowanych przez nią decyzji została już rozstrzygnięta w odrębnej sprawie, dotyczącej wznowienia przez nią studiów, bowiem skarżąca wznowiła studia w 2021 r., z których została skreślona na podstawie decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr 1/11/04/2022. Organ uznał, że skarżąca nie ma interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności wskazywanych przez nią decyzji , a co za tym idzie - nie przysługuje jej przymiot strony postępowania. Brak przedmiotu postępowania uzasadnia natomiast umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Sąd orzekający stanowiska organu nie podziela.
Podstawą rozstrzygnięcia był art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części.
W niniejszej sprawie organ uznał, że bezprzedmiotowe jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 28 stycznia 2015 r oraz z dnia 14 listopada 2014 r.
O bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdy sprawa utraciła charakter sprawy administracyjnej lub w ogóle nie miała takiego charakteru. Przyczyny takiego stanu rzeczy dzieli się w piśmiennictwie na przyczyny podmiotowe i przedmiotowe.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie można uznać, by sprawa nie miała w ogóle charakteru sprawy administracyjnej bądź utraciła taki charakter.
Przyczyną podmiotową bezprzedmiotowości postępowania ( w odniesieniu do osoby fizycznej) jest śmierć strony w toku postępowania, dotyczącego praw ściśle związanych z jej osobą. Z sytuacją taką nie mamy do czynienia. Skarżąca, mająca przymiot strony w czasie wydawania kwestionowanych wnioskiem decyzji, przymiotu takiego nie utraciła w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia ich nieważności.
Przyczyną przedmiotową bezprzedmiotowości postępowania jest natomiast - przykładowo - sytuacja, gdy przedmiot postępowania już nie istnieje, bowiem doszło do zniszczenia rzeczy.
W ocenie Sądu o sytuacji bezprzedmiotowości postępowania z przyczyn przedmiotowych nie można mówić w niniejszym przypadku - wobec kwestionowanych przez skarżącą w złożonym wniosku decyzji nie toczyło się, wbrew stanowisku organu, inne postępowanie, które doprowadziło do ich wyeliminowania.
Zauważyć jednak należy, że wniosek skarżącej dotyczył dwóch decyzji, z których jedna - z dnia 28 stycznia 2015 r. nr R500/19/2015 - nie utrzymywała w mocy, a uchylała decyzję z dnia 14 listopada 2014r. nr 4/14/11/2014, skreślającą skarżącą z listy studentów. Można zatem byłoby uznać, że w przypadku decyzji z dnia 14 listopada 2014 r. prowadzenie przez organ postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności jest bezprzedmiotowe. Należy jednak zwrócić uwagę na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zajęte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1399/18 (LEX nr 2781975 ): "w uchwale 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2000 r. sygn. akt OPK 12/00 (ONSA 2001/2/61) przyjęto zasadę, że organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego jest jednocześnie właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Z treści art. 156 § 1 k.p.a. wynika bowiem obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w tym przepisie, co odnosi się zarówno do decyzji organu odwoławczego, jak i do decyzji organu I instancji. Zwrócono przy tym uwagę, że możliwość stwierdzenia nieważności tylko decyzji organu odwoławczego oznaczałaby pozostawienie w obrocie, przynajmniej przez jakiś czas, decyzji organu I instancji - mimo ustalenia przyczyn jej nieważności. Powyższe zapatrywanie zostało potwierdzone w późniejszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1790/99, ONSA 2002/1/39; wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 2755/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl) i nie jest aktualnie kwestionowane".
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że przy wydaniu kwestionowanych w skardze decyzji organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania – art. 105 § 1 k.p.a., a ponadto przy wydaniu decyzji z dnia 21 sierpnia 2023 r. – naruszenia art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę ( pkt 1. sentencji wyroku)..
Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej organ będzie miał na uwadze powyższe wskazania oraz to, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157-159 k.p.a. Celem tego postępowania jest weryfikacja określonego rozstrzygnięcia pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności prowadzone jest zatem postępowanie wyjaśniające, które ma na celu ustalenie zaistnienia przesłanki nieważności, a przesłankę tę stwierdza się z uwzględnieniem nie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania w przedmiocie nieważności, ale w dacie wydania decyzji dotychczasowej.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.( pkt 2. sentencji wyroku).