III SA/GD 644/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-03-02
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochotnicza straż pożarnaekwiwalent pieniężnyuchwała rady gminyprawo miejscowesamorząd terytorialnykontrola sądowanaruszenie prawaustawa o samorządzie gminnymustawa o ochotniczych strażach pożarnych

WSA w Gdańsku stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy w sprawie ekwiwalentu dla strażaków OSP z powodu istotnych naruszeń prawa, w tym wyjścia poza zakres upoważnienia ustawowego.

Prokurator Rejonowy zaskarżył uchwałę Rady Gminy Mikołajki Pomorskie dotyczącą ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków OSP, zarzucając istotne naruszenia prawa, w tym ustalenie sposobu naliczania ekwiwalentu niezgodnie z ustawą oraz stwierdzenie utraty mocy uchwały, która już wcześniej straciła ważność. Rada Gminy wniosła o oddalenie skargi. WSA w Gdańsku uznał zarzuty za zasadne, stwierdzając nieważność uchwały w całości z powodu istotnych naruszeń prawa.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Gminy Mikołajki Pomorskie z dnia 23 marca 2022 r. nr XXXIV/241/2022, która ustalała wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaków ratowników Ochotniczych Straży Pożarnych. Prokurator zarzucił istotne naruszenie prawa, wskazując na sprzeczność § 1 uchwały z art. 15 ust. 2 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (u.o.s.p.) w zakresie sposobu naliczania ekwiwalentu („za każdą rozpoczętą godzinę udziału” zamiast „za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki”). Dodatkowo, zarzucono naruszenie prawa poprzez stwierdzenie w § 3 uchwały utraty mocy uchwały z 2021 r., która już wcześniej straciła ważność z dniem 1 stycznia 2022 r. w związku z wejściem w życie nowej ustawy. Rada Gminy wniosła o oddalenie skargi, argumentując, że sposób liczenia „rozpoczętej godziny” jest jednoznacznie regulowany przez ustawę, a § 3 wynika z chaosu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził nieważność uchwały w całości. Sąd uznał, że sposób naliczania ekwiwalentu w uchwale stanowił wyjście poza zakres upoważnienia ustawowego, a stwierdzenie utraty mocy uchwały z 2021 r. było wadliwe, gdyż uchwała ta już nie obowiązywała. Sąd podkreślił, że akty prawa miejscowego muszą być zgodne z ustawą i mieścić się w granicach upoważnienia ustawowego, a naruszenie tych zasad ma charakter istotny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sposób ustalenia ekwiwalentu w uchwale stanowi wyjście poza zakres upoważnienia ustawowego, ponieważ ustawa precyzuje moment rozpoczęcia naliczania ekwiwalentu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że rada gminy, ustalając ekwiwalent za „każdą rozpoczętą godzinę udziału”, wykroczyła poza zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 15 ust. 2 u.o.s.p., który precyzuje, że ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (12)

Główne

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.o.s.p. art. 15 § 1

Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych

u.o.s.p. art. 15 § 2

Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych

Określa, że ekwiwalent naliczany jest za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki OSP. Rada gminy ma kompetencję do ustalenia wysokości ekwiwalentu, ale nie może modyfikować sposobu jego naliczania.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej art. 28 § 1

Przepis uchylony, stanowił podstawę do wydania uchwały o ekwiwalencie przed wejściem w życie u.o.s.p.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" art. 32 § 1

Stosuje się do aktów prawa miejscowego, stanowi o utracie mocy obowiązującej aktu wykonawczego w przypadku uchylenia ustawy upoważniającej.

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" art. 143

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 5

Pozwala na nadanie aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeśli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.

Konstytucja RP art. 87 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 15 ust. 2 u.o.s.p. poprzez ustalenie ekwiwalentu za „każdą rozpoczętą godzinę udziału” zamiast „za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu”. Naruszenie prawa poprzez stwierdzenie utraty mocy uchwały z 2021 r., która już wcześniej straciła ważność.

Godne uwagi sformułowania

wyjście przez prawodawcę miejscowego poza zakres upoważnienia ustawowego istotne naruszenie prawa nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie 'uzupełnienie' przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej

Skład orzekający

Jacek Hyla

przewodniczący

Alina Dominiak

członek

Paweł Mierzejewski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu upoważnienia ustawowego dla rad gmin przy ustalaniu ekwiwalentów dla OSP oraz zasady stwierdzania nieważności uchwał w przypadku naruszenia prawa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wejściem w życie ustawy o OSP i uchwałami podejmowanymi na jej podstawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych i interpretacji przepisów prawa miejscowego przez sąd administracyjny, co jest istotne dla samorządów i strażaków.

Sąd administracyjny: Uchwała Rady Gminy w sprawie ekwiwalentu dla strażaków OSP była wadliwa!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gd 644/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Jacek Hyla /przewodniczący/
Paweł Mierzejewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6195 Funkcjonariusze Straży Pożarnej
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2490
art. 15 ust. 1-2
Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych - t.j.
Dz.U. 2016 poz 283
§ 32 ust. 1, § 143
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 91 ust. 1, art. 91 ust. 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant: Referent Dagmara Szymańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Gminy z dnia 23 marca 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika Ochotniczych Straży Pożarnych Gminy za udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
W dniu 23 marca 2022 r. Rada Gminy Mikołajki Pomorskie podjęła uchwałę nr XXXIV/241/2022 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika Ochotniczych Straży Pożarnych Gminy Mikołajki Pomorskie za udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu.
W podstawie prawnej podjętej uchwały wskazano art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.s.g.") oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2490; dalej powoływanej w skrócie jako "u.o.s.p.").
W § 1 uchwały ustalono wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla strażaka ratownika Ochotniczych Straży Pożarnych Gminy Mikołajki Pomorskie za udział w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych, szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym w wysokości:
1. za każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej – 20 zł;
2. za każdą rozpoczętą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym – 10 zł.
W § 2 wykonanie przedmiotowej uchwały powierzono Wójtowi Gminy Mikołajki Pomorskie.
W § 3 uchwały wskazano na utratę mocy uchwały z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr XXV/179/2021 Rady Gminy Mikołajki Pomorskie w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków ochotniczej straży pożarnej w Mikołajkach Pomorskich z tytułu udziału w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym.
W § 4 uchwały wskazano, że wchodzi ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że konieczność podjęcia uchwały podyktowana jest wejściem w życie nowej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych.
W dniu 19 września 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła przekazana przez organ skarga Prokuratora Rejonowego w Kwidzynie na wyżej wskazaną uchwałę z dnia 23 marca 2022 r. nr XXXIV/241/2022. Prokurator wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości podniósł zarzuty istotnego naruszenia prawa:
1. art. 40 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 15 ust. 2 u.o.s.p. poprzez ustalenie mocą § 1 pkt 1 zaskarżonej uchwały ekwiwalentu pieniężnego za uczestnictwo w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej naliczanego "za każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniu ratowniczym lub akcji ratowniczej", podczas gdy przepis art. 15 ust. 2 u.o.s.p. uprawniały Radę Gminy w Mikołajkach Pomorskich do ustalenia ekwiwalentu pieniężnego "naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej", w konsekwencji czego zaskarżona uchwała jest sprzeczna z zakresem regulacji przekazanej radzie na podstawie ustawy kompetencyjnej;
2. art. 40 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 15 ust. 2 u.o.s.p. poprzez ustalenie mocą § 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały ekwiwalentu pieniężnego za uczestnictwo w ćwiczeniu i szkoleniu naliczanego "za każdą rozpoczętą godzinę udziału w szkoleniu lub ćwiczeniu pożarniczym", podczas gdy przepis art. 15 ust. 2 u.o.s.p. uprawniały Radę Gminy w Mikołajkach Pomorskich do ustalenia ekwiwalentu pieniężnego "naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej", w konsekwencji czego zaskarżona uchwała jest sprzeczna z zakresem regulacji przekazanej radzie na podstawie ustawy kompetencyjnej,
3.art. 40 ust.1 u.s.g. w zw. z art. 38 pkt 12 w zw. z art. 57 u.o.s.p. poprzez ustalenie w § 3 uchwały utraty mocy uchwały z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr XXV/179/2021, albowiem wskazana uchwała utraciła swoją moc obowiązującą dnia 1 stycznia 2022 r., to jest w dniu wyeliminowania z porządku prawnego podstawy jej podjęcia.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zawarte w § 1 pkt 1 i pkt 2 zaskarżonej uchwały zapisy dotyczące naliczania ekwiwalentu "za każdą rozpoczętą godzinę" wprowadza dowolność uznania momentu (zdarzenia) uprawniającego do wypłacenia ekwiwalentu, bowiem pojęcie to jest węższe od regulacji przyjętej przez ustawodawcę. Wprowadzając odmienną zasadę naliczania ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP w sposób nieuprawniony zmodyfikowano w ocenie Prokuratora art. 15 ust. 2 u.o.s.p.
Z kolei, w odniesieniu do zapisu § 3 uchwały Prokurator wskazał, że ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie zawiera przepisów przejściowych, które utrzymywałyby w mocy uchwały podejmowane na podstawie art. 28 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Przepis ten został uchylony na mocy art. 38 pkt 12 u.o.s.p. Poprzednio obowiązujące uchwały utraciły zatem swoją moc z dniem wyeliminowania podstawy prawnej ich podjęcia, to jest w dniu 1 stycznia 2022 r., kiedy to na mocy art. 57 weszła w życie ustawa o ochotniczych strażach pożarnych.
Skarżący Prokurator podkreślił, że brak zgodnego za zapisami ustawy kompetencyjnej określenia wysokości ekwiwalentu należnego strażakom ratownikom OSP stanowi istotne naruszenie prawa, ponieważ kwestia poprawnego określenia ekwiwalentu ma zasadnicze znaczenie dla realizacji całej uchwały. Prawidłowe określenie poszczególnych elementów ekwiwalentu, momentu rozpoczęcia naliczania ekwiwalentu jest niezbędne do wykonania całej uchwały. Tym samym zasadne jest stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Mikołajki Pomorskie wniosła o jej oddalenie w całości, ewentualnie o stwierdzenie nieważności § 3 zaskarżonej uchwały.
W uzasadnieniu odpowiedzi wskazano, że Rada Gminy Mikołajki Pomorskie ustaliła wysokość świadczenia za daną jednostkę, którą jest rozpoczęta godzina uczestnictwa w opisanych w art. 15 u.o.s.p. aktywnościach strażaka ratownika. Kwestię sposobu liczenia "rozpoczętej godziny" w sposób wyłączny i jednoznaczny reguluje art. 15 ust. 2 u.o.s.p. Mając to na względzie organ odstąpił od powtórzenia regulacji ustawowej w zakresie sposobu liczenia "rozpoczętej godziny" uczestnictwa w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu.
W odniesieniu do treści § 3 zaskarżonej uchwały organ wyjaśnił, że zapis ten jest wynikiem chaosu prawnego, wynikającego z braku przepisu przejściowego w u.o.s.p. Organy gminy po 1 stycznia 2022 r. nie wiedzą czy mogą wypłacać ekwiwalenty dla strażaków ratowników OSP. Gmina zgodziła się przy tym, że wskutek uchylenia art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej uchwała z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr XXV/179/2021 utraciła moc prawną. Jednocześnie jednak podkreślenia wymaga, że w świetle stanowiska Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej (autora u.o.s.p.) uchwały dotyczące ekwiwalentu podjęte przed 1 stycznia 2022 r. obowiązują nadal, do czasu wydania nowych uchwał (art. 15 ust. 2 u.o.s.p.), nie dłużej jednak niż do 30 czerwca 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego.
Akty takie mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego na podstawie ustaw szczególnych, m.in. ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.s.g."). Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g., uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.
W myśl art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Z kolei zgodnie z art. 91 ust. 4 u.s.g. nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia w przypadku tzw. nieistotnego naruszenia prawa. Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwo sprzeczności z prawem uchwały lub zarządzenia, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania takiej sankcji. W piśmiennictwie za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102).
Zaskarżona w niniejszej sprawie uchwała jest niewątpliwie aktem prawa miejscowego, gdyż ustanawia normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) akty prawa miejscowego są źródłami prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Stosownie do art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Oznacza to, że regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie "uzupełnienie" przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej, kształtujących prawa i obowiązki ich adresatów.
Za niedopuszczalne uznać należy zarówno pomijanie przez radę gminy materii przekazanej temu organowi do uregulowania na mocy delegacji ustawowej, jak i regulowanie tego, co zostało już uregulowane w źródle prawa powszechnie obowiązującego, bądź modyfikowanie przepisu ustawowego przez akt wykonawczy niższego rzędu, co możliwe jest tylko w granicach wyraźnie przewidzianego upoważnienia ustawowego. Każde unormowanie wykraczające poza udzielone upoważnienie ustawowe należy uznać za naruszenie normy upoważniającej i zarazem naruszenie konstytucyjnych warunków legalności aktu prawa miejscowego wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego. Tego rodzaju wykroczenie przez organ uchwałodawczy poza granice normy kompetencyjnej do wydawania aktu prawa miejscowego należy ocenić jako istotne naruszenie prawa, skutkujące nieważnością wadliwego przepisu prawa miejscowego.
Podkreślić nadto należy, że art. 7 Konstytucji RP nakazuje, by wszelkie działania organu władzy publicznej były oparte na wyraźnie określonej normie kompetencyjnej. Realizując kompetencję organ musi uwzględniać treść normy ustawowej. Odstąpienie od tej zasady z reguły stanowi istotne naruszenie prawa. Ponadto należy podkreślić, że normy upoważniające powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii.
Przepis art. 15 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2490; dalej powoływanej w skrócie jako "u.o.s.p.") stanowi, że strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny. Zgodnie zaś z art. 15 ust. 2 u.o.s.p. wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, ze zm.) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy.
Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych z 2021 r. weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Uprzednio kwestia ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym strażaków ochotniczych straży pożarnych regulowana była przepisami art. 28 ust. 1 – 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 869 ze zm.). W przepisie art. 28 ust. 1 powyższej ustawy zawarta była delegacja ustawowa upoważniająca radę gminy do określenia wysokości ekwiwalentu. Rada Gminy Mikołajki Pomorskie wypełniła obowiązek wynikający z powołanego, poprzednio obowiązującego upoważnienia ustawowego, wydając uchwałę z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr XXV/179/2021 w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków ochotniczej straży pożarnej w Mikołajkach Pomorskich z tytułu udziału w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym.
Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych z 2021 r. uchylając poprzednio obowiązujące regulacje dotyczące ekwiwalentów z tytułu udziału w akcjach ratowniczych i szkoleniach dla strażaków ochotniczych straży pożarnych nie wprowadziła przepisów przejściowych, które utrzymywałyby czasowo w mocy przepisy prawa miejscowego uchwalone pod rządami poprzednio obowiązującego w tym zakresie prawa.
Zgodnie z regulacją § 32 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (tekst jednolity: Dz. U. Z 2016 r., poz. 283) jeżeli uchyla się ustawę, na podstawie której wydano akt wykonawczy, albo uchyla się przepis ustawy upoważniający do wydania aktu wykonawczego, przyjmuje się, że taki akt wykonawczy traci moc obowiązującą odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej albo z dniem wejścia w życie przepisu uchylającego upoważnienie do wydania tego aktu.
Regulację tę stosuje się na podstawie § 143 powyższego rozporządzenia także do aktów prawa miejscowego.
W konsekwencji należy przyjąć, że poprzednio obowiązujący akt prawa miejscowego, określający wysokość ekwiwalentów należnych strażakom OSP utracił moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 2022 r. (w dacie utraty mocy obowiązującej przez zawierający upoważnienie ustawowe do jego wydania przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Naruszało zatem prawo w sposób istotny stwierdzenie przez Radę Gminy Mikołajki Pomorskie w § 3 zaskarżonej uchwały, że traci moc uchwała z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr XXV/179/2021 Rady Gminy Mikołajki Pomorskie w sprawie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków ochotniczej straży pożarnej w Mikołajkach Pomorskich z tytułu udziału w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym, skoro uchwała ta nie obowiązywała już od 1 stycznia 2022 r.
Wskazać w tym miejscu należy, że ustawodawca wprowadzając w życie nowe regulacje dotyczące kwestii ekwiwalentów dla strażaków OSP i zakreślając prawodawcy lokalnemu termin 6 miesięcy na uchwalenie aktów prawa miejscowego określających wysokość ekwiwalentu dopuścił do sytuacji, w której z jednej strony strażakom ochotniczych straży pożarnych przysługiwało prawo do ekwiwalentu, ale zarazem utraciły moc przepisy prawa miejscowego określające wysokość tego ekwiwalentu. Zmierzając do rozwiązania tej sytuacji w sposób pozwalający urzeczywistnić wynikające z ustawy prawo strażaków do ekwiwalentu, także za okres, w którym nie istniały przepisy prawa miejscowego regulujące jego wysokość, należy przyjąć, że ustawodawca wymaga, by prawu miejscowemu uchwalanemu na podstawie art. 15 ust. 2 u.o.s.p. nadać moc obowiązującą od daty wejścia w życie tej ustawy.
Pozwala na to przepis art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1461), zgodnie z którym przepisy art. 4 (wejście w życie aktów normatywnych po ich ogłoszeniu lub wyjątkowo w dniu ich ogłoszenia) nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.
Mamy bowiem w rozpatrywanej sprawie do czynienia ze szczególną sytuacją, w której to właśnie retroaktywność aktu prawa miejscowego jest jedynym środkiem pozwalającym na wypłatę ekwiwalentu należnego strażakom OSP z mocy przepisu art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p. Nie jest takim środkiem przyjęcie nie mającej podstaw prawnych fikcji mocy obowiązującej poprzednich aktów prawa miejscowego określających wysokość ekwiwalentu, które derogowane zostały wraz z przepisami zawierającymi delegację ustawową do ich uchwalenia.
Należy zatem stwierdzić, że zaskarżona uchwała wadliwie wskazuje datę swego wejścia w życie, gdyż datą tą powinien być dzień 1 stycznia 2022 r. - data wejścia w życie u.o.s.p., zawierającej nowe przepisy regulujące uprawnienie strażaków ratowników OSP do ekwiwalentu.
Powyższa wada ma charakter istotny i dotyczy wszystkich regulacji zaskarżonej uchwały.
Sąd podziela także pogląd Prokuratora, że przyjęte na gruncie § 1 zaskarżonej uchwały sformułowanie "za każdą rozpoczętą godzinę udziału", dotyczące sposobu ustalenia ekwiwalentu, odmiennie regulujące zasady jego przyznawania z pominięciem zawartej w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. zasady, że kwota taka należy się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej, stanowi wyjście przez prawodawcę miejscowego poza zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 15 ust. 2 u.o.s.p. Rzeczą rady gminy, działającej w oparciu o tę delegację jest tylko ustalenie wysokości ekwiwalentu poprzez wskazanie jego stawki godzinowej. To ustawa bowiem określa sposób obliczania należnego ekwiwalentu, wiążąc rozpoczęcie jego naliczania ze zgłoszeniem wyjazdu z jednostki straży pożarnej.
Sformułowanie § 1 zaskarżonej uchwały prowadzić może do istotnych wątpliwości co do wykładni regulacji ustawowej i stanowi o istotnym naruszeniu unormowania ustawowego. Łączne odczytanie § 1 zaskarżonej uchwały z art. 15 ust. 2 u.o.s.p. nie usuwa wątpliwości co do zasad wypłaty ekwiwalentu należnego strażakom ochotnikom i może w ocenie Sądu orzekającego prowadzić do sporów dotyczących momentu rozpoczęcia terminu liczenia należnego dla strażaka ratownika OSP ekwiwalentu. Jak wskazano powyżej, nie budzi wątpliwości, że zaskarżona uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z zakresem regulacji przekazanej radom gmin na podstawie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (ustawy kompetencyjnej). Podejmując akty prawa miejscowego w oparciu o normę ustawową organ stanowiący musi ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny między tym aktem a ustawą, co jak już wyżej wskazano, z reguły stanowi istotne naruszenie prawa. Reasumując powyższe rozważania wskazać należy, że w rozstrzyganej sprawie organ uchwałodawczy wykroczył poza zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 15 ust. 2 u.o.s.p., co także postrzegać jako istotne naruszenie prawa.
Powyższe zapatrywania determinowały stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.147 § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI