III SA/Gd 639/24

III SA/Gd 639/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /sprawozdawca/
Jacek Hyla /Sędzia Zastępca/
Janina Guść /przewodniczący/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 1a pkt 13 i 20, art. 18,  art. 20 par. 1 pkt 1, art. 26 par. 1, par. 3a pkt 1, par. 5 pkt 1, art. 33 par. 1 i 2, art. 34 par. 1, 2 i 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 19, art. 124 par. 1, art. 126, art. 144 w zw. z art. 138 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 2, art. 200 i art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor WSA Maja Pietrasik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 września 2024 r. nr OPES.906.125.2024.MG1.1 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Malborku z dnia 21 sierpnia 2024 r. nr SE.NS.20.4400.12.26.20.2021.ETK; 2. zasądza od Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego M. D. kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 25 czerwca 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Malborku wydał tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym , w którym wskazał m.in., że zobowiązany M. D. ( dalej także jako "skarżący") nie poddał małoletniego dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. We wniosku o zastosowanie środka egzekucyjnego wskazano grzywnę w celu przymuszenia.
Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Malborku pismem z dnia 27 czerwca 2024 r. skierował do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przesyłając tytuł wykonawczy. Wniosek został doręczony Wojewodzie Pomorskiemu w dniu 1 lipca 2024 r.
Wojewoda Pomorski postanowieniem z dnia 9 lipca 2024 r. nałożył na M. D. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 złotych.
M. D. wniósł zarzuty, zarzucając brak wymagalności obowiązku szczepień, określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, przystąpienie przez organ egzekucyjny do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych przepisami prawa. Wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ewentualnie o jego zawieszenie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy.
W postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Malborku , wskazując w podstawie prawnej art. 34 § 1 i 2 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a." oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako "k.p.a." , stwierdził, że po rozpatrzeniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości lub zawieszenie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy uznaje wniosek za nieuzasadniony.
Organ pierwszej instancji wskazując, że skarżący złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości lub zawieszenie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przedstawił stan faktyczny sprawy, dotyczący braku zaszczepienia dziecka skarżącego, a następnie odniósł się do treści zarzutów, zawartych we wniosku , nie podzielając argumentacji skarżącego. Końcowo organ wskazał, że w związku z powyższym orzekł jak w sentencji.
Postanowieniem z dnia 20 września 2024 r., wydanym na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 u.p.e.a., Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia M. D. na postanowienie organu pierwszej instancji, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że skarżący wniósł zarzuty, po rozpatrzeniu których organ pierwszej instancji zarzuty oddalił.
Organ odwoławczy w pełni zaakceptował i przyjął za własne stanowisko organu pierwszej instancji, a nadto odniósł się do zarzutów zażalenia stwierdzając, że nie zasługują one na uwzględnienie.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie M. D. wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzucając:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku na dzień wszczęcia postępowania, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań i brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym potwierdzającym kwalifikację małoletniego dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych,
2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez zobowiązanie do poddania małoletniej nieistniejącym w harmonogramie szczepieniom ochronnym, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu, tytule wykonawczym i skarżonym postanowieniu ,
3. na podstawie art 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,
4. naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez organ II instancji do zarzutów skarżącego,
5. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu,
6. naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez brak rozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącego,
7. naruszenie art. 7, 7a, 77 i 81 a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, 2280) poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,
8. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlegała uwzględnieniu , lecz nie z przyczyn w niej wskazanych.
Skarżący w piśmie z dnia 22 lipca 2024 r., wskazując na art. 33 §1 u.p.e.a., wniósł do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Malborku "zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym" , jak określił przysługujące zobowiązanemu zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
W piśmie tym, w czterech punktach , sformułował zarzuty, wnosząc końcowo o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ewentualnie o jego zawieszenie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy.
Wskazać zatem należy, że postępowanie egzekucyjne normuje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( obecnie t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 132; dalej także jako "u.p.e.a"). Ustawa ta nadaje istotną rolę wystawieniu tytułu wykonawczego.
W myśl art. 26 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 26 § 3a pkt 1 u.p.e.a. , wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym.
Zgodnie natomiast z treścią art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W niniejszej sprawie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Malborku jest wierzycielem, czyli podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym ( art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Nie jest on jednocześnie organem egzekucyjnym, wobec czego nie prowadzi postępowania egzekucyjnego. Organem egzekucyjnym w niniejszym postępowaniu jest Wojewoda Pomorski.
Doręczenie wniosku wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Malborku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu - Wojewodzie Pomorskiemu nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych - w dniu 1 lipca 2024r. W dniu tym zatem doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Skarżący natomiast jest "zobowiązanym", czyli osobą, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze niepieniężnym ( art. 1a pkt 20 u.p.e.a.).
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. , zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art.33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wierzyciel zobowiązany jest rozpatrzeć zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wniesione przez zobowiązanego.
Sposób rozpatrzenia przez wierzyciela zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej normuje art. 34 § 2 u.p.e.a., który stanowi, że wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
W niniejszej sprawie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Malborku , nie będąc organem egzekucyjnym i nie prowadząc postępowania egzekucyjnego, nie jest organem właściwym do rozstrzygania kwestii zawieszenia lub umorzenia tego postępowania.
Organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest Wojewoda Pomorski, jako organ egzekucyjny.
Przykładowo, zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o:
1) oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne;
2) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku, niemająca charakteru trwałego, wystąpiła po wszczęciu egzekucji administracyjnej - zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części;
3) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w:
a) art. 33 § 2 pkt 1-5,
b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej
- umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.
Mimo tak jasno sformułowanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ pierwszej instancji w rozstrzygnięciu wydanego postanowienia stwierdził, że rozpatrzył wniosek M. D. o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości lub jego zawieszenie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy i orzekł, że uznaje wniosek za nieuzasadniony. Nadmienić trzeba, że sposób sformułowania przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia – uznanie wniosku za nieuzasadniony - nie znajduje oparcia w art. 34 § 2 u.p.e.a.
Zgodnie z 18 u.p.e.a. , jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej:
1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy,
2)w postępowaniu egzekucyjnym
- przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej.
Organ pierwszej instancji w sposób rażący naruszył zatem art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., z którego wynika , że organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda, wkraczając w kompetencje tego organu.
Organ naruszył także art. 124 § 1 k.p.a., z którego wynika, że postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania.
Choć postanowienie organu pierwszej instancji zawiera powyższe elementy, jest jednak wewnętrznie sprzeczne - mimo że organ w podstawie prawnej przywołał art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. , czyli przepisy dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, a w uzasadnieniu postanowienia odniósł się do zarzutów, to w rozstrzygnięciu rozpoznał jednak wniosek zobowiązanego o umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego , zawarty w piśmie, w którym zarzuty sformułowano.
Z kolei organ odwoławczy bezpodstawnie uznał, że w wydanym postanowieniu organ pierwszej instancji rozpatrzył wniesione zarzuty, oddalając je (str. 2 postanowienia). Stwierdzenie takie nie ma oparcia w treści wydanego przez organ pierwszej instancji postanowienia. Tym samym organ odwoławczy, utrzymując w mocy postanowienie, wydane z rażącym naruszeniem prawa, rażąco naruszył art. 144 w zw. z art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., poprzez ich zastosowanie.
Z uwagi na charakter opisanych powyżej naruszeń Sąd uznał , że postanowienia organów obu instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.
W myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Przepis art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości.
Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
W myśl art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
Wskazać też należy, że ze względu na stwierdzone naruszenia prawa na tym etapie postępowania co najmniej przedwczesne byłoby odniesienie się przez Sąd do zarzutów skargi.
Przy ponownym rozpatrzeniu zarzutów organy będą mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. ( punkt 2. sentencji wyroku).
Sygn. akt III SA/Gd 639/24 Gdańsk, dnia 25 lutego 2025 r.
Zarządzenie
1. odpis wyroku z uzasadnieniem i pouczeniem o skardze kasacyjnej doręczyć:
- skarżącemu,
- organowi administracji ;
2. przedłożyć z wpływem lub za 45 dni.