III SA/Gd 594/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-03-07
NSAAdministracyjneWysokawsa
ewidencja ludnościPESELudostępnianie danychorgan administracjizadania ustawowepostępowanie egzekucyjnespadkobiercykary pieniężneprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające udostępnienia danych z rejestru PESEL, uznając, że organ administracji publicznej ma prawo do ich uzyskania w celu realizacji ustawowych zadań.

Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (PWIOŚ) zwrócił się o udostępnienie danych z rejestru PESEL dotyczących zmarłego J. S. w celu ustalenia kręgu spadkobierców i wyegzekwowania nałożonych kar pieniężnych. Organy obu instancji odmówiły, uznając, że ustalenie spadkobierców leży w gestii sądów powszechnych i że PWIOŚ nie wykazał interesu prawnego. WSA w Gdańsku uchylił te decyzje, stwierdzając, że organy błędnie zastosowały przepisy dotyczące udostępniania danych osobom fizycznym, zamiast przepisów dotyczących organów administracji publicznej, które mają obowiązek udostępnienia danych niezbędnych do realizacji ich ustawowych zadań.

Sprawa dotyczyła wniosku Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (PWIOŚ) o udostępnienie danych z rejestru PESEL dotyczących zmarłego J. S. PWIOŚ potrzebował tych danych, aby ustalić krąg spadkobierców zmarłego i móc dochodzić od nich należności z tytułu nałożonych kar pieniężnych. Organy administracji pierwszej i drugiej instancji odmówiły udostępnienia danych, argumentując, że ustalenie spadkobierców jest kompetencją sądów powszechnych i że PWIOŚ nie wykazał wystarczającego interesu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił obie decyzje. Sąd uznał, że organy błędnie zastosowały przepisy dotyczące udostępniania danych na podstawie art. 46 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (wymagające wykazania interesu prawnego), zamiast przepisów art. 46 ust. 1 tej ustawy, które nakładają obowiązek udostępnienia danych organom administracji publicznej w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań. Sąd podkreślił, że PWIOŚ, jako organ administracji, ma prawo do uzyskania danych niezbędnych do wykonania nałożonych na niego obowiązków, w tym do dochodzenia należności administracyjnych. Organy nie zbadały właściwie przesłanki niezbędności danych dla realizacji ustawowych zadań PWIOŚ, opierając się na orzecznictwie dotyczącym innych podmiotów niż organy administracji publicznej. W konsekwencji, WSA uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Pomorskiego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wykładni sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ administracji publicznej ma prawo do uzyskania danych z rejestru PESEL w zakresie niezbędnym do realizacji jego ustawowych zadań, zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie zastosowały przepisy dotyczące udostępniania danych osobom fizycznym (art. 46 ust. 2 u.e.l.), zamiast przepisów nakładających obowiązek udostępnienia danych organom administracji publicznej (art. 46 ust. 1 u.e.l.). Kluczowe jest wykazanie niezbędności danych do realizacji ustawowych zadań organu, a nie wykazywanie interesu prawnego, jak w przypadku podmiotów z art. 46 ust. 2 u.e.l.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.e.l. art. 46 § 1 i 2

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

u.e.l. art. 47 § 3

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

u.o. art. 194 § 1 pkt 2c, ust. 4 i ust. 6

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

u.o. art. 202

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.e.a. art. 59 § 4

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

o.p. art. 98

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

o.p. art. 100

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

k.c. art. 1025 § 1

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie zastosowały przepisy dotyczące udostępniania danych na podstawie art. 46 ust. 2 u.e.l. zamiast art. 46 ust. 1 u.e.l. Organ administracji publicznej ma prawo do uzyskania danych z rejestru PESEL w zakresie niezbędnym do realizacji jego ustawowych zadań. PWIOŚ wykazał, że dane są niezbędne do realizacji jego ustawowych zadań, w tym do dochodzenia należności administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Ustalenie kręgu spadkobierców leży w gestii sądów powszechnych. PWIOŚ nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych. Dane z rejestru PESEL nie gromadzą informacji o potencjalnych spadkobiercach.

Godne uwagi sformułowania

organy obu instancji w niniejszej sprawie dokonały błędnej subsumpcji przyjąć należy, że z brzmienia art. 46 ust. 1 u.e.l. wynika, iż "ustawodawca zastrzega, że żądanie udostępnienia danych powinno pozostawać w bezpośrednim związku z ustawowymi zadaniami podmiotu żądającego." nie sposób się zgodzić

Skład orzekający

Alina Dominiak

przewodniczący

Bartłomiej Adamczak

sprawozdawca

Maja Pietrasik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących udostępniania danych z rejestru PESEL organom administracji publicznej oraz rozróżnienie między art. 46 ust. 1 a art. 46 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ administracji publicznej potrzebuje danych do realizacji swoich ustawowych zadań, w tym do postępowania egzekucyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów dotyczących dostępu do danych osobowych i jak organy mogą błędnie interpretować przepisy, co prowadzi do uchylenia ich decyzji. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy organ administracji może swobodnie uzyskać dane z PESEL do egzekucji? Sąd wyjaśnia kluczowe przepisy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gd 594/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 46 ust. 1 i 2, art. 47 ust. 3
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Asystent Sędziego Renata Rombel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr SO-IX.621.36.2023.DM w przedmiocie udostępnienia danych z rejestrów ewidencji ludności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 czerwca 2023 r., nr WSO-I.5345.10382.2023.JST; 2. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. (nr SO-IX.621.36.2023.DM) Wojewoda Pomorski (dalej także jako: "organ odwoławczy") – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 47 ust. 3 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm. - dalej jako: "u.e.l."), po rozpatrzeniu odwołania Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej także jako: "skarżący", "wnioskodawca" lub "PWIOŚ w Gdańsku") od decyzji Prezydenta Miasta Gdańska (dalej także jako: "organ I instancji") z dnia 28 czerwca 2023 r. (nr WSO-I.5345.10382.2023.JST) odmawiającej udostępnienia danych jednostkowych z rejestrów ewidencji ludności J. S. we wskazanym zakresie – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Z akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia 19 czerwca 2023 r. Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Gdańsku zwrócił się do Prezydenta Miasta Gdańska o podanie danych z rejestru PESEL J. S. w zakresie wskazania: jego stanu cywilnego; daty zawarcia związku małżeńskiego; oznaczenia aktu małżeństwa i urzędu stanu cywilnego, w którym został on sporządzony; daty rozwiązania związku małżeńskiego; sygnatury akt i oznaczenia sądu, który rozwiązał małżeństwo; sygnatury akt i oznaczenia sądu, który ustalił nieistnienie lub unieważnienie małżeństwa; imion, nazwisk rodowych i numerów PESEL rodziców wymienionego oraz imienia, nazwiska rodowego, numeru PESEL, daty zgonu albo daty znalezienia zwłok małżonka wymienionego wraz ze wskazaniem aktu zgonu i urzędu stanu cywilnego, w którym ten akt został sporządzony.
Wnioskodawca w wystąpieniu powołał się na art. 59 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – dalej jako "u.p.e.a."), wskazując, że powyższe dane są niezbędne do podjęcia czynności w przedmiocie dochodzenia należności z tytułu nałożonych przez organ (PWIOŚ w Gdańsku) decyzją z dnia 27 kwietnia 2021 r. (nr WP.7062.4.26.2021.BSZ) kar pieniężnych w wysokości: 131.400 zł oraz 10.000 zł. Wyjaśnił, ze wobec J. S. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które z uwagi na zgon zobowiązanego zostało umorzone. Wobec powyższego PWIOŚ w Gdańsku w celu ustalenia kręgu spadkobierców i złożenia do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym J. S. wniósł o udostępnienie wskazanych danych.
Ponieważ – jak wskazał organ I instancji - ustalenie kręgu spadkobierców po J. S. nie należy do właściwości rzeczowej wnioskującego organu, lecz wyłącznie do sądów powszechnych (art. 28 k.p.a. w zw. z art. 1025 § 1 k.c.), Prezydent Miasta Gdańska pismem z dnia 21 czerwca 2023 r. wezwał wnioskodawcę do podania skonkretyzowanego celu, do którego żądane dane mają zostać wykorzystane.
W odpowiedzi PWIOŚ w Gdańsku wyjaśnił, że ustalenie kręgu spadkobierców jest celem pośrednim, który finalnie ma prowadzić do wyegzekwowania należności od spadkobierców zmarłego. Wskazane we wniosku uzyskanie danych jest niezbędne do podjęcia ww. czynności jako pierwszych, natomiast konkretnym celem jest ustalenie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania zmarłego w rozumieniu art. 98 w zw. z art. 100 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm. – dalej w skrócie "o.p."). Ponadto PWIOŚ w Gdańsku wyjaśnił, że administracyjna kara pieniężna została nałożona w oparciu o art. 194 ust. 1 pkt 2c, ust. 4 i ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (w brzmieniu obowiązującym do 04.05.2020 r.), a w tej ustawie zawarto w art. 202 delegację do odpowiedniego stosowania w zakresie administracyjnych kar pieniężnych działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisów dotyczących praw i obowiązków następców prawnych.
Mając to na uwadze Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r. (nr WSO-1.5345.10382.2023.JST) odmówił PWIOŚ w Gdańsku udostępnienia żądanych danych jednostkowych z rejestrów ewidencji ludności dotyczących J. S.
Organ I instancji stwierdził, że z przedstawionego uzasadnienia wniosku wynika, iż wnioskodawca w swoim wystąpieniu żąda podania danych domniemanych spadkobierców J. S.
Organ wskazał, że bezspornym jest, iż zgodnie z art. 98 o.p. spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy, jednak zgodnie z treścią wskazanego przepisu następstwo prawne praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinno być wykazane według przepisów prawa cywilnego (zob. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1421/02, ONSA 2003, nr 2, 4 poz. 64). Fakt należenia do grupy najbliższych krewnych zmarłego nie oznacza automatycznie, że jest się jego spadkobiercą. W wyroku z dnia 26 lipca 2016 r. (sygn. akt II OSK 286/16) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "na gruncie przyjętego w polskim prawie systemu dziedziczenia, sam fakt istnienia wierzytelności, która może być realizowana poprzez ustalenie, na kogo przeszły obowiązki majątkowe dłużnika, nie stanowi podstawy do wyprowadzenia na gruncie materialnoprawnym przesłanek udostępnienia wnioskowanych danych".
Organ nie jest zatem uprawniony do udostępnienia danych małżonka, czy rodziców zmarłego uczestnika postępowania, gdyż nie posiada wiedzy, czy dziedziczenie będzie odbywało się na podstawie ustawy, testamentu czy wydziedziczenia; przy czym organ nie ma kompetencji, aby te kwestie badać, a tym bardziej domniemywać dla potrzeb złożonego wniosku o udostępnienie danych.
Ustawodawca dając uprawnienie organom gmin do udostępniania danych określił warunki, na podstawie których jest to możliwe, tym samym określił obowiązki udostępniającego dane i wnioskodawcy. Obowiązkiem organu udostępniającego dane jednostkowe jest udostępnienie tylko takich danych, które są niezbędne do osiągnięcia prawnie usprawiedliwionych celów podmiotów. Wnioskodawca natomiast może gromadzić dane adekwatnie do etapu prowadzonego postępowania, nie do celów przyszłych i niepewnych.
Organ wskazał, że wnoszący może złożyć do właściwego sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jako jednostka posiadająca interes prawny (art. 1025 § 1 k.c.). Do wszczęcia postępowania spadkowego niezbędne jest przedstawienie aktu zgonu, bez konieczności dołączania danych potencjalnych spadkobierców, gdyż związanie sądu w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku granicami wniosku odnosi się jedynie do osoby spadkodawcy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 640/15).
Od powyższej decyzji Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. i wskazując, że organ miał obowiązek udostępnić żądane dane i nie mógł skorzystać z uznaniowości wynikającej z art. 46 ust. 2 tej ustawy, który adresowany jest do osób i jednostek organizacyjnych. Ponadto wnioskodawca wskazał na naruszenie art. 46 ust. 2 u.e.l. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że wnioskodawca obowiązany był do wykazania interesu prawnego w uzyskaniu danych. Wskazano również na naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie z urzędu działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. (nr SO-IX.621.36.2023.DM) orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. dane zawarte w rejestrze PESEL i rejestrze udostępnia się m.in. organom administracji publicznej w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, natomiast z treści art. 47 ust. 2 u.e.l. wynika, że dane jednostkowe nie mogą być wykorzystane w innym celu niż wskazany w złożonym wniosku. Ponadto rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 14 lipca 2022 r. w sprawie określenia wzorów wniosków o udostępnienie danych z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL oraz trybu uzyskiwania zgody na udostępnienie danych określa wzór wniosku, na którym w pkt 6 wniosku niezbędne jest wskazanie przez wnioskodawcę celu, do którego udostępnione dane będą wykorzystane.
Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca żądanie uzyskania danych dotyczących danych osobowych potencjalnych spadkobierców J. S. uzasadnił zamiarem złożenia do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym, którego był wierzycielem w związku z nałożeniem na J. S. decyzją z dnia 27 kwietnia 2021 r. kar pieniężnych (w wysokości 131.400 zł oraz 10.000 zł) i umorzeniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie postępowania egzekucyjnego na skutek zgonu zobowiązanego. Z uzasadnienia żądania przedmiotowych danych bezspornie wynika, że PWIOŚ w Gdańsku poszukuje potencjalnych spadkobierców zmarłego w celu zainicjowania przed sądem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i dlatego potrzebuje danych o jego krewnych. W takim przypadku samo domniemanie skarżącego, że osoby wchodzące w krąg najbliższej rodziny zmarłego są jego spadkobiercami nie spełnia przesłanek warunkujących udostępnienie żądanych danych konkretnych osób. W polskim systemie prawnym nie obowiązuje system rezerw, zgodnie z którym określone osoby należące do najbliższych krewnych zmarłego zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Nie sposób wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy przejdzie na inne osoby niż te, które należą do spadkobierców ustawowych. Skoro Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Gdańsku chce wyegzekwować spłatę należności od spadkobierców zmarłego, to najpierw muszą być oni ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny, a nie Prezydent Miasta Gdańska. Trafnie wskazał organ I instancji, że do wszczęcia przez skarżącego postępowania spadkowego wystarczy przedstawienie aktu zgonu. Nie ma zaś konieczności załączania danych potencjalnych spadkobierców. Krąg spadkobierców zostanie bowiem ustalony w postępowaniu sądowym.
Dodatkowo organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawca występując o udostępnienie danych powinien wyraźnie wskazać we wniosku dane jednostkowe, a zatem dane konkretnej osoby, wskazać jak najwięcej informacji umożliwiających jej bezsporne zidentyfikowanie w rejestrach ewidencji ludności oraz wskazać potrzebę i cel uzyskania danych. Zatem jeżeli skarżący będzie miał informacje, które osoby nabyły spadek po zmarłym dłużniku, będzie mógł wystąpić z wnioskami o udostępnienie takich danych, których będzie potrzebował do prowadzenia sprawy egzekucyjnej. Zauważyć należy, że w rejestrach ewidencji ludności nie gromadzi się danych o potencjalnych spadkobiercach, gromadzi się natomiast dane wymienione w art. 8 i art. 9 u.e.l.
Organ odwoławczy stwierdził też, że PWIOŚ w Gdańsku błędnie uznał, iż został potraktowany jak podmiot wskazany w art. 46 ust. 2 u.e.l. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby organ I instancji ustalał czy PWIOŚ w Gdańsku posiada interes prawny w żądaniu wskazanych we wniosku danych, a jedynie ustalał przesłankę niezbędności danych do prowadzonego przez skarżącego postępowania. PWIOŚ w Gdańsku jako podmiot wymieniony w art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. nie musi wykazywać interesu prawnego, aby uzyskać żądane dane. Wystarczającym jest wykazanie, że żądane dane są niezbędne do realizacji jego zadań ustawowych. Podstawową przesłanką determinującą zakres udostępniania danych osobowych innych osób podmiotom wymienionym w art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. jest ich niezbędność do realizacji ich zadań ustawowych. Obowiązkiem organu administracji samorządowej jest udostępnienie tylko takich danych, które są niezbędne do osiągnięcia prawnie usprawiedliwionych celów tych organów. Organy udostępniające dane z ewidencji ludności winny zatem, badając przesłankę niezbędności podaną we wniosku przez podmiot określony w art. 46 ust. 1 u.e.l., odwoływać się do aktów normatywnych będących podstawą funkcjonowania tych podmiotów i określających zakres ich kompetencji. W przypadku zatem, gdy wnioski pochodzące od podmiotów wyszczególnionych w art. 46 ust. 1 u.e.l. nie zawierają podstawy prawnej żądania lub zawierają niepełną podstawę prawną żądania, w oparciu o którą organ mógłby wywieść przesłankę niezbędności udostępnienia danych z ewidencji ludności, dla realizacji przez te podmioty ustawowych celów należy wezwać wnoszącego do uzupełnienia złożonego wniosku i taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.
Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zaskarżył ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz o rozważenie uchylenia decyzji organu I instancji, a także o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania, tj.:
1/ art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 czerwca 2023 r. odmawiającej udzielenia wnioskowanych danych skarżącemu, w sytuacji gdy skarżący jest organem administracji publicznej, a wnioskowane dane są niezbędne do realizacji zadań ustawowych, a zatem organ winien był obligatoryjnie skarżącemu te dane udostępnić poprzez zastosowanie art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l.;
2/ art. 47 ust. 3 u.e.l. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy skarżący wskazał przepisy kompetencyjne, a organ I instancji winien był obligatoryjnie udostępnić dane na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. z uwagi na wskazanie przez skarżącego zakresu niezbędnego do realizacji ustawowych zadań, którym to zakresem jest art. 194 ust. 1 pkt 2c w zw. z art. 25 ust. 6a w zw. z art. 196 oraz art. 202 ustawy o odpadach.
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1/ art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w wyniku powyższego błąd w ustaleniach faktycznych dotyczący istnienia po stronie skarżącego obowiązku wykazania celu, do którego zostaną wykorzystane żądane dane, a w konsekwencji całkowite pominięcie przez organ II i I instancji wskazanego przez skarżącego zakresu realizacji ustawowych zadań, jakim jest art. 194 ust. 1 pkt 2c w zw. z art. 25 ust. 6a w zw. z art. 196 oraz art. 202 ustawy o odpadach, co skutkowało odmową udostępnienia wnioskowanych danych pomimo spełnienia przez skarżącego przesłanek wynikających z art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l.;
2/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. winien był zaskarżoną decyzję uchylić i orzec co do istoty sprawy.
W uzasadnieniu skargi w odniesieniu do naruszenia art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. skarżący wskazał, że organy obu instancji winny wziąć pod rozwagę, że skarżący jest organem administracji publicznej oraz że wskazał normy kompetencyjne, tj. art. 194 ust. 1 pkt 2c w zw. z art. 25 ust. 6a w zw. z art. 202 ustawy o odpadach. Wnioskowane bowiem przez skarżącego dane są niezbędne do realizacji ustawowych zadań. Skoro przywołane powyżej przepisy prawa materialnego uprawniają PWIOŚ w Gdańsku do nakładania administracyjnych kar pieniężnych, to również - co ustawodawca dał wyraz w art. 202 ustawy o odpadach - do dochodzenia roszczeń z tytułu nałożonych administracyjnych kar pieniężnych, jako dalszych kompetencji skarżącego PWIOŚ w Gdańsku.
Działania obu organów prowadzą do wniosku, że art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. nie jest w praktyce stosowany, gdyż w ocenie obu organów organy administracji publicznej winny inicjować postępowania przed sądami powszechnymi w celu ustalenia kręgu spadkobierców, przerzucając tym samym ciężar ten na sądy powszechne, pomimo istnienia stosownego przepisu, który usprawniłby postępowanie przed sądem powszechnym i wyeliminował zawieszenie przez sąd postępowania, w celu ustalenia kręgu spadkobierców. Powyższe działanie obu organów jest sprzeczne z ratio legis art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. i może w konsekwencji prowadzić do niestosowania lub nieprzestrzegania normy prawnej (desuetudo). Ratio legis art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. ma na celu usprawnienie pracy organów administracji publicznej i umożliwienie im sprawnego realizowania zadań ustawowych, i z tych też względów nie ma on charakteru uznaniowego, jak art. 46 ust. 2 u.e.l.
Z kolei ratio legis art. 46 ust. 2 u.e.l. jest limitowanie dostępu do danych podmiotom w tym artykule wymienionym, co w ocenie skarżącego umknęło organom obu instancji. Organy uzasadniając swoje stanowisko w sprawie odnoszą się do wyroków, które nie dotyczą jako wnioskujących o udostępnienie danych organów administracji publicznej tylko osób fizycznych, osób prawnych i innych podmiotów, które dla uzyskania danych winny wykazać interes prawny, i w celu wykazania istnienia interesu prawnego skierować wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu powszechnego. Powyższe ograniczenie z uwagi na katalog podmiotów ma na celu zapobieżenie udostępnianiu danych przypadkowym osobom z uwagi na przysługujące każdemu obywatelowi prawo do prywatności zagwarantowane w art. 47 Konstytucji RP (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 640/15 oraz przywoływany przez organ wyrok NSA z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16).
Ze stanowiska organów wynika, że skarżący uzyska uprawnienia do złożenia wniosku o udostępnienie danych dopiero po zobowiązaniu przez sąd powszechny skarżącego do ustalenia kręgu spadkobierców. Powyższa koncepcja prowadzi do wniosku, że skarżący, jako organ administracji publicznej musi posiadać interes prawny do uzyskania wnioskowanych danych, zatem organy stosują wprost tryb z art. 46 ust. 2 u.e.l., który jest trybem błędnym i nie ma podstaw do jego stosowania w odniesieniu do organu administracji publicznej, który nie mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w tym przepisie.
Skarżący podkreślił, że o ile zasadne było wzywanie skarżącego do wskazania przepisów kompetencyjnych, gdyż jest to przesłanka wynikająca z art. 46 ust. 1 u.e.l., to zobowiązanie skarżącego do wskazania celu do którego dane te zostaną wykorzystane jest niezrozumiałe, tym bardziej, że cel ten od samego początku był znany organowi I instancji (ustalenie kręgu spadkobierców zmierzające do wyegzekwowania nałożonej przez skarżącego administracyjnej kary pieniężnej).
Skarżący podkreślił, że przepis art. 46 u.e.l. składa się z dwóch norm. Pierwsza z nich, tj. art. 46 ust. 1 u.e.l., wskazuje podmioty, którym organy ewidencyjne obowiązane są udostępnić informacje z ewidencji ludności (zasadniczo władzy wykonawczej i sądowniczej). Natomiast druga norma została wyrażona w art. 46 ust. 2 u.e.l. wskazuje osoby oraz jednostki, którym organ może udostępnić dane z ewidencji ludności. Z tych też względów brak było podstaw do wydania decyzji odmawiającej udostępnienia skarżącemu danych, gdyż udostępnienie tych danych było obligatoryjne nie zaś uznaniowe.
W sprawie należy mieć w polu widzenia fakt, że ustawodawca zastrzega, iż żądanie udostępnienia danych powinno pozostawać w bezpośrednim związku z ustawowymi zadaniami podmiotu żądającego, a związek ten ma wynikać z niezbędności posiadania danych osobowych dla osiągnięcia celu wyznaczonego treścią zadania. Oznacza to, że składający żądanie powinien w jego treści zaznaczyć, jakiemu konkretnemu obowiązkowi publicznoprawnemu wynikającemu z ustawy mają służyć dane z rejestru ewidencji ludności. Jeżeli podmiot wymieniony w art. 46 ust. 1 u.e.l. wskaże zadanie publiczne, którego realizacji ma służyć dostęp do danych osobowych ewidencji, to będzie to skutkować związaniem organu rejestrowego treścią zgłoszonego żądania.
Organy całkowicie pominęły przepisy kompetencyjne wskazane przez skarżącego, czyli art. 194 ust. 1 pkt 2c w zw. z art. 25 ust. 6a w zw. z art. 202 ustawy o odpadach. Uzasadnienie zaskarżonych odmownych decyzji skupia się na wykazaniu, że skarżący de facto nie ma kompetencji do składania wniosków, gdyż winien każdorazowo w pierwszej kolejności wyczerpać tryb polegający na inicjacji postępowania przed sądem powszechnym, a dopiero po uzyskaniu danych spadkobierców zwrócić się do organu o udostępnienie danych.
Z powyższego wynika, że oba organy nie badały przesłanki niezbędności, a jedynie nakierowały skarżącego jak ma wykazać interes prawny w celu uzyskania danych. Organy błędnie skupiły się na rezultacie, jaki skarżący osiągnąłby, gdyby wnioskowane dane uzyskał zamiast badać przesłankę niezbędności, i koncepcje swoich decyzji osadziły na poniższym orzeczeniu, które odnosi się do inicjacji postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku i wykazania interesu prawnego wynikającego z art. 46 ust. 2 u.e.l. Jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 marca 2022 r. (sygn. akt II OSK 895/21) "nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców dłużnika skarżącej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których skarżąca ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący".
Organy nie zbadały przesłanki niezbędności wynikającej z art. 46 ust. 1 u.e.l., gdyż w uzasadnieniu obu decyzji brak jest rozważań, że przywołane przez skarżącego normy kompetencyjne (art. 194 ust. 1 pkt 2c w zw. z art. 25 ust. 6a w zw. z art. 202 ustawy o odpadach) nie stanowią podstawy realizacji zadań przez skarżącego. Organy wyłącznie odniosły się do art. 98 i art. 100 o.p., które to przepisy stanowią o odpowiedzialności spadkobierców i przyjęły koncepcję z cytowanego powyżej wyroku, co za tym idzie obowiązku wykazania interesu prawnego, co potwierdza uzasadnienie decyzji organu II instancji (strona 2 uzasadnienia akapit drugi i cytowany wyrok II SA/Wr 640/15 oraz strona 3 uzasadnienia akapit pierwszy).
Jak już wcześniej wspomniano przytaczane przez oba organy orzeczenia sądów administracyjnych odnoszą się do odmowy udostępnienia danych podmiotom, które m.in. powinny wykazać interes prawny (art. 46 ust. 2 u.e.l.), zatem nie mogą stanowić podstawy do rozstrzygania o interesach skarżącego skoro nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.
Uzasadniając naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. skarżący podniósł, że organ II instancji nie podjął z urzędu działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uzasadnienie decyzji opiera się w większej części na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji i cytowaniu wyroku, z pominięciem analizy w jakim stanie faktycznym ten wyrok zostały wydany oraz relacji podmiotowej. Organ odwoławczy również nie podjął działań w celu ustalenia czy została spełniona przez skarżącego przesłanka niezbędności czyli czy wskazane przez skarżącego normy są przepisami kompetencyjnymi na podstawie, których wykonuje swoje ustawowe zadania. Nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący działa jako organ władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa, a wnioskowane dane związane są z wykonywaniem przez skarżącego zadań.
Skoro skarżący ma kompetencje do nakładania administracyjnych kar pieniężnych stosownie do art. 196 ustawy o odpadach i decyzję taką wydał w oparciu o art. 194 ust. 1 pkt 2c ustawy o odpadach, a dalsze działania w zakresie wymierzonej administracyjnej kary pieniężnej są podejmowane na podstawie art. 202 ustawy o odpadach, który deleguje do Ordynacji podatkowej (m.in. do art. 98 oraz art. 100 o.p.), to organ II instancji winien w pierwszej kolejności zbadać ww. przepisy kompetencyjne, a nie obligować skarżącego do zainicjowania postępowania przed sądem powszechnym w celu wykazania interesu prawnego.
Z tych też powodów organ odwoławczy nie dokonał oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co skutkowało niezasadnym utrzymaniem w mocy decyzji odmawiającej udostępnienia wnioskowanych przez skarżącego danych, gdyż na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ ten winien był zaskarżoną decyzje uchylić i orzec co do istoty sprawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że niniejsza skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska uczynił decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 8 sierpnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 28 czerwca 2023 r. odmawiającą skarżącemu udostępnienia wnioskowanych danych jednostkowych z rejestrów ewidencji ludności dotyczących osoby J. S.
Podstawę wniesionego przez Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska żądania, a następnie orzekania w niniejszej sprawie przez organy ewidencyjne obu instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm. – dalej jako "u.e.l.").
Zgodnie z art. 46 ust. 1 u.e.l. dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań udostępnia się następującym podmiotom: 1) organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze; 2) Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Więziennej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Krajowej Administracji Skarbowej, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Ochrony Państwa, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, Inspektorowi Nadzoru Wewnętrznego, organom wyborczym i strażom gminnym (miejskim); 3) komornikom sądowym - wyłącznie w zakresie niezbędnym do prowadzenia przez nich postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego albo wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu spadku lub sporządzania spisu inwentarza; 4) (uchylony); 5) państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach; 6) Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, w zakresie danych osób poszukiwanych; 7) spółce, o której mowa w art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 46 i 1723), w zakresie niezbędnym do realizacji zadań, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o Centralnej Informacji Emerytalnej (Dz. U. poz. 1941).
Stosownie zaś do art. 46 ust. 2 u.e.l. dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: 1) osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny; 2) jednostkom organizacyjnym, w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej, jeżeli po wykorzystaniu dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli ustalić tożsamości osób, których dane dotyczą; 3) innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą; 4) podmiotom odpowiedzialnym za system identyfikacji elektronicznej oraz podmiotom wydającym środki identyfikacji elektronicznej w systemie identyfikacji elektronicznej zgodnie z ustawą z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1797) w celu wydania środka identyfikacji elektronicznej; 5) kwalifikowanym dostawcom usług zaufania świadczącym kwalifikowane usługi podpisu elektronicznego lub kwalifikowaną usługę rejestrowanego doręczenia elektronicznego wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej.
W myśl natomiast art. 47 ust. 3 u.e.l. organ rozpatrujący wniosek, o którym mowa w ust. 1, odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46.
Przywołana treść art. 46 ust. 1 oraz ust. 2 u.e.l. wskazuje, że przepis ten zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania danych zawartych w rejestrach tworzących ewidencję ludności (m.in. w rejestrze PESEL i rejestrze mieszkańców), przy czym w zależności od podmiotu wnioskującego o udostępnienie tych danych, spełniającego ustawowe (dodatkowe) wymogi, ustawodawca bądź to zobowiązał organy ewidencyjne do udostępnienia żądanych danych z ewidencji ludności (ust. 1) bądź jedynie dał tym organom możliwość ich udostępnienia (ust. 2).
Pośród podmiotów, którym organ ewidencyjny obligatoryjnie udostępnia dane z prowadzonych rejestrów w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań ustawodawca wymienił m.in. organy administracji publicznej (art. 46 ust. 1 pkt 1 ab initio u.e.l.). Przyjąć należy, że z brzmienia art. 46 ust. 1 u.e.l. wynika, iż "ustawodawca zastrzega, że żądanie udostępnienia danych powinno pozostawać w bezpośrednim związku z ustawowymi zadaniami podmiotu żądającego. Jednocześnie związek ten ma wynikać z niezbędności posiadania danych osobowych dla osiągnięcia celu wyznaczonego treścią zadania. Oznacza to, że składający żądanie powinien w jego treści zaznaczyć, jakiemu konkretnemu obowiązkowi publicznoprawnemu wynikającemu z ustawy mają służyć dane z rejestru ewidencji ludności. (...) Jeżeli podmiot wymieniony w art. 46 ust. 1 u.e.l. wskaże zadanie publiczne, którego realizacji ma służyć dostęp do danych osobowych ewidencji, to będzie to skutkować związaniem organu rejestrowego treścią zgłoszonego żądania. Innymi słowy, organ rejestrowy nie może odmówić wnioskującemu realizacji żądania, powołując się na ochronę danych osobowych. Pełne udostępnianie danych osobowych podmiotom innym niż posiadacz tych danych traktowane jest przez ustawodawcę jako uzasadnione, o ile odbywa się w celu realizacji zasady dobra wspólnego skonkretyzowanego w postaci zadania wyrażonego w ustawie (zadania publicznego) (zob. komentarz do art. 46 u.e.l. - P. Zaborniak [w:] Z. Czarnik, W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016).
Mając na uwadze realia rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wojewódzki inspektor ochrony środowiska jest organem rządowej administracji zespolonej w województwie, co wynika z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 824 ze zm. – w skrócie "u.i.o.ś"). W tej też ustawie określone zostały zadania Inspekcji Ochrony Środowiska, w tym także wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, m.in. kontrola podmiotów korzystających ze środowiska w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2024 r., poz. 54) w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r.. poz. 1587, 1597, 1688, 1852 i 2029), a także wykonywanie innych zadań określonych odrębnymi przepisami (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. l/ oraz pkt 18 u.i.o.ś.). W art. 2 ust. 1a u.i.o.ś. stwierdzono, że do zadań Inspekcji Ochrony Środowiska należy również ściganie przestępstw przeciwko środowisku określonych w Kodeksie karnym oraz wykroczeń określonych w Kodeksie wykroczeń i ustawach wymienionych w ust. 1, w tym wnoszenie i popieranie aktów oskarżenia.
W niniejszej sprawie skarżący – Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wyjaśnił w toku postępowania, że prowadzi postępowanie mające na celu wyegzekwowanie należności z tytułu nałożonych na J. S. decyzją wydaną na podstawie art. 194 ust. 1 pkt 2c, ust. 4 i ust. 6 ustawy o odpadach (w brzmieniu obowiązującym do 4 maja 2020 r.) kar pieniężnych. Organ zaznaczył, że wobec J. S. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które z powodu zgonu zobowiązanego zostało umorzone. Z uwagi na treść art. 202 ustawy o odpadach w zakresie administracyjnych kar pieniężnych odpowiednie zastosowanie w tej sprawie znajdują jednak przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisy dotyczące praw i obowiązków następców prawnych, w tym dotyczące ustalenia odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania zmarłego w rozumieniu art. 98 w zw. z art. 100 o.p. Udostępnienie wnioskowanych danych ma zatem na celu wyegzekwowanie należności z tytułu nałożonej na J. S. kary administracyjnej poprzez – wobec jego zgonu - ustalenie odpowiedzialności spadkobierców za ww. zobowiązania zmarłego, czemu pośrednio ma służyć ustalenie kręgu spadkobierców i złożenie do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym J. S.
Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały natomiast, że skarżący żąda podania danych domniemanych spadkobierców po J. S. i w związku z tym – odwołując się do wskazanych orzeczeń sądów administracyjnych i wyrażonych w nich stanowisk, że "ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz wyłącznie do sądów powszechnych, a fakt należenia do grupy najbliższych krewnych zmarłego nie oznacza automatycznie, że jest się jego spadkobiercą" – zgodnie stwierdziły, że nie są uprawnione do udostępnienia żądanych danych zmarłego J. S., gdyż nie posiadają wiedzy, czy dziedziczenie po nim odbywało się na podstawie ustawy, testamentu czy też w grę wchodziło wydziedziczenie, a organy ewidencyjne nie mają kompetencji, aby te kwestie badać, a tym bardziej domniemywać dla potrzeb złożonego wniosku o udostępnienie danych.
Z takim stanowiskiem organów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób się zgodzić.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że przywoływane przez organy na poparcie swoich stanowisk orzecznictwo sądowoadministracyjne odnosiło się – co umknęło uwadze organów a co jest nader istotne – do innego stanu faktycznego, a mianowicie do przypadków, w których podmiotem wnioskującym o udostępnienie danych z rejestru PESEL czy rejestru mieszkańców, były podmioty inne aniżeli organ administracji publicznej, czy inne organy władzy oraz instytucje wymienione w art. 46 ust. 1 u.e.l. Kontrolowane w przywołanych sprawach przez sądy administracyjne decyzje organów wydane w przedmiocie udostępnienia danych z rejestrów były podejmowane na podstawie innego przepisu, tj. art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., który to przepis – jak wskazano powyżej - konstytuuje "drugą" kategorię dostępu do danych zgromadzonych w rejestrach ewidencji ludności, w ramach której dostęp podmiotów w nim określonych do tych danych ma charakter fakultatywny, i w którym to – w odniesieniu do osób i jednostek organizacyjnych wnioskujących o dane - udostępnienie tych danych z rejestrów uzależnione zostało od wykazania przez te podmioty interesu prawnego uzasadniającego takie udostępnienie.
Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku organu administracji publicznej, który wnioskuje do organu ewidencyjnego (rejestrowego) o udostępnienie danych ze wskazanego rejestru, powołując się na konieczność ich udostępnienia wynikającą wprost z art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l., a zatem argumentując ich otrzymanie w celu i - w konsekwencji także - w zakresie niezbędnym wnioskującemu organowi do realizacji jego ustawowych zadań. W takiej zatem sytuacji rolą organu będącego dysponentem wnioskowanych danych winno być ustalenie i rozważenie, czy rzeczywiście udostępnienie żądanych danych - w żądanym przez organ administracji publicznej zakresie – pozostaje niezbędne dla realizacji przez wnioskujący organ administracji publicznej zadania wyrażonego w ustawie (jego zadania publicznego).
W rozpoznawanej sprawie organy w istocie nie rozważyły w sposób wszechstronny i należyty omawianej przesłanki. Odmawiając udostępnienia żądanych danych nie odwołały się bowiem do aktów normatywnych będących podstawą funkcjonowania oraz określających zakres kompetencji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska i pod tym kątem nie oceniły zasadności złożonego przez organ inspekcji ochrony środowiska wniosku. W szczególności organy nie rozważyły przesłanki niezbędności wynikającej z art. 46 ust. 1 u.e.l. w odniesieniu do przywoływanych przez skarżącego norm kompetencyjnych stanowiących podstawę realizacji zadań publicznych przez inspektora ochrony środowiska w przedmiotowej sprawie, tj. art. 194 ust. 1 pkt 2c w zw. z art. 25 ust. 6a w zw. z art. 202 ustawy o odpadach.
Biorąc powyższe pod uwagę – w ocenie Sądu - organy obu instancji w niniejszej sprawie dokonały błędnej subsumpcji, tj. przyjęły de facto za podstawę swoich rozważań, a następnie rozstrzygnięcia stan faktyczny objęty hipotezą przepisu art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., podczas gdy podstawą wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia – zważywszy na podmiot wnioskujący - winien być art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l. Wskazaną wadliwość prowadzenia przez organy postępowania w sprawie i wydania kontrolowanych rozstrzygnięć potwierdza także przywołany przez organy w podstawie prawnej zaskarżonych decyzji art. 47 ust. 3 u.e.l., będący podstawą odmowy w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych w przypadku rozpatrywania wniosku, o którym mowa w ust. 1 art. 47 u.e.l., a zatem wniosku, który odnosi się wyłącznie do podmiotów (wnioskodawców), o których mowa w art. 46 ust. 2 u.e.l., co nie mogło mieć miejsca w niniejszej sprawie, gdyż podmiotem wnioskującym był podmiot wymieniony w art. 46 ust. 1 pkt 1 u.e.l., czyli organ administracji publicznej – Pomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska. Powyższy błąd skutkował także naruszeniem w niniejszej sprawie przez organy przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji powyższego błędu całkowite pominięcie przez organy w rozważaniach wskazywanego przez skarżącego zakresu realizacji ustawowych zadań wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.
Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia przez niego praw, tj. 597 zł, na które składa się uiszczony wpis od skargi (100 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata (480 zł), ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2208).
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI