III SA/GD 594/05

III SA/Gd 594/05 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Arkadiusz Despot-Mładanowicz /sprawozdawca/
Jacek Hyla /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: WSA Alina Dominiak WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Protokolant Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. L. na decyzję Rektora Akademii Medycznej [...] z dnia 29 lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przyjęcia na pierwszy rok studiów I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Rektora Akademii Medycznej [...] na rzecz skarżącego kwotę 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna Wydziału Lekarskiego Kierunku Lekarskiego Akademii Medycznej [...], decyzją nr [...] z dnia 13 lipca 2005 r. odmówiła przyjęcia J. L. na I rok studiów na Kierunku Lekarskim Akademii Medycznej [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona w wyniku postępowania rekrutacyjnego na rok akademicki 2005/2006 uzyskała 139,5 punktów, podczas gdy minimalna liczba punktów kwalifikująca na I rok studiów wynosiła 188. Jako podstawę prawną przyjęto bez wskazywania konkretnej jednostki redakcyjnej przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U, Nr 65, poz. 385 ze zm.), statut Akademii Medycznej [...] z dnia 17 czerwca 1991 r. z późniejszymi zmianami i uchwałę Senatu AM [...] z dnia 20 grudnia 2004 r.
J. L. złożył od powyższej decyzji odwołanie, zarzucając nieprawidłową punktację z egzaminu wstępnego, polegająca na nieprawidłowym zsumowaniu punktów w poszczególnych pracach, niesprawdzeni części zadań oraz niezasadnym ocenieniu części zadań zbyt nisko.
Rektor Akademii Medycznej [...] po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 29 lipca 2005 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Rektor AM[...] wskazał, że zgodnie z uchwałą Senatu AM[...] limit przyjęć na I rok studiów na Wydziale Lekarskim wynosił 200 miejsc. W wyniku postępowania rekrutacyjnego zakwalifikowano na I rok 200 kandydatów, którzy uzyskali co najmniej 188 punktów; wyczerpując limit kandydatów przyjętych. W wyniku postępowania rekrutacyjnego odwołujący się uzyskał 139,5 pkt., który to wynik nie wystarcza do przyjęcia na I rok studiów. Przedstawione przez stronę zastrzeżenia merytoryczne do treści pytań lub też interpretacji odpowiedzi nie mogą zostać uwzględnione, jako że egzamin był przygotowany na zasadzie obowiązujących przy zdawaniu "nowej matury", arkusze pytań opracowane przez ekspertów Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, a ocena dokonana przez niezależnych ekspertów. Przyjęto zasadę, iż decyzja Komisji Egzaminacyjnej jest z punktu widzenia merytorycznego ostateczna.
W odpowiedzi na zarzuty odwołania Rektor AM[...] stwierdził, że weryfikacja wyniku egzaminu wstępnego podanego do ogólnej wiadomości w dniu 13 lipca 2005 r., w oparciu o oryginał kart egzaminacyjnych z biologii, chemii, fizyki, nie uległa zmianie. Podane w odwołaniu argumenty nie są podstawą do zmiany decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej.
J. L. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której zarzucił naruszenie:
- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, nie dokonanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania rekrutacyjnego w sposób rażąco podważający zaufanie do Komisji Rekrutacyjnej Akademii Medycznej [...];
- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu weryfikacji wyników jego pracy egzaminacyjnej, a także ich oceny dokonanej przez egzaminatorów i weryfikatorów;
- uchwały Senatu AM[...] nr [...] z dnia 20 grudnia 2004 r., które miało wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skarżący wskazał szczegółowo na uchybienia w punktacji w poszczególnych arkuszach egzaminacyjnych i istniejące rozbieżności pomiędzy punktacją uwidocznioną na tablicy wyników w dniu 13 lipca 2005 r., a wynikającą z arkuszy egzaminacyjnych okazanych skarżącemu (nieprawidłowe zsumowanie punktów w poszczególnych pracach, niesprawdzenie części zadań). Nadto skarżący zarzucił, że doszło do nieuzasadnionego zaniżenia punktacji za udzielone odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę Rektor AM[...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowanie w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem rozstrzygnięcia Rektora Akademii Medycznej [...], utrzymującego w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej AM[...], odmawiającej przyjęcia J. L. na I rok studiów na Kierunku Lekarskim Akademii Medycznej [...].
Dla dokonania przedmiotowej oceny zasadniczego znaczenia nabiera analiza uregulowań zawartych w art. 141 w zawiązku z art. 161 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak również odpowiednich przepisów Statutu Akademii Medycznej [...] i uchwał Senatu tej uczelni regulujących warunki i tryb przyjęć na pierwszy rok studiów w roku akademickim 2005/2006.
Zgodnie z art. 141 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym od decyzji komisji rekrutacyjnej służy odwołanie, w terminie czternastu dni od daty otrzymania decyzji o nieprzyjęciu na studia, do uczelnianej komisji rekrutacyjnej, powołanej w trybie określonym przez statut uczelni. Decyzję podejmuje rektor zgodnie z wnioskiem uczelnianej komisji rekrutacyjnej. Decyzja rektora jest ostateczna. Z kolei przepis art. 161 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się w kwestii odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w oparciu o przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym zwracając uwagę na fakt, że chodzi tutaj o takie stosowanie tych przepisów, które zapewni "minimum procedury, niezbędne dla załatwienia spraw i zachowania uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej (...). Odpowiednie stosowanie – chociaż zezwala na odstępstwa – nie pozbawia strony żądania, aby wymagania proceduralne zostały spełnione w pełnym zakresie, jeżeli to konieczne dla prawidłowej obrony" ( wyrok z dnia 25 czerwca 2002r., sygn. akt I SA 106/02, LEX nr 137851, podobnie zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2001r., sygn. akt I SA 2521/00, LEX nr 54756).
Z kolei Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2000r., sygn. akt SK 18/99 (OTK Nr 7/2000, poz. 258) stwierdził, że decyzja organów szkoły wyższej to nie w pełni to samo, co decyzja organu administracji, jednak przyjęty w ustawie o szkolnictwie wyższym model zbliżony jest do administracyjnoprawnego, co odniesiono do charakteru rozstrzygnięć wydawanych przez organy uczelni, jak i realizacji prawa adresata decyzji do sądu. Zdaniem Trybunału "Nakaz odpowiedniego stosowania kpa należy rozumieć w ten sposób, iż wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie przepisów kpa, winny mieć także zastosowanie do adresata "decyzji" rektora, chyba że szczególne cechy sprawy to uniemożliwiają."
Reasumując powyższe należy stwierdzić, że bezspornym jest, iż organy orzekające na podstawie przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym winny to czynić tak, by nie pozbawić adresata indywidualnego rozstrzygnięcia gwarancji procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Jedynym ograniczeniem będzie tutaj specyfika sprawy będącej przedmiotem postępowania, co w każdym przypadku należy uwzględnić poprzez odniesienie do rozwiązań przyjętych w przepisach ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również w przepisach wewnątrzzakładowych – tutaj Statutu AM[...] i uchwały Senatu AM [...] z dnia 20 grudnia 2004 r.
Jak wspomniano już wcześniej kandydatowi nieprzyjętemu na studia przysługuje prawo do złożenia odwołania – wynika to z art. 141 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również z § 72 ust. 4 Statutu AM[...]. Tym samym rozważenia wymaga, jaka jest istota postępowania odwoławczego wszczętego złożonym przez kandydata odwołaniem.
Wprowadzenie przepisów o prawie do złożenia odwołania jest konsekwencją przyjętej ( z nielicznymi wyjątkami) zasady, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji ( art. 78 Konstytucji RP). Znajduje ona rozwinięcie w przyjętej w art. 15 k.p.a. zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przez co należy rozumieć możliwość weryfikacji nieostatecznych decyzji, poprzez powtórne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ wyższego stopnia. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Mając na uwadze, że organowi odwoławczemu przysługują zarówno kompetencje kontrolne jak i merytoryczne, winien on sprawę rozpatrzyć nie tylko z punktu widzenia kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale nadto winien też sprawę rozpoznać merytorycznie, uwzględniając zgłoszone w toku postępowania, w tym również w odwołaniu, żądania, zajmując w tej kwestii odpowiednie stanowisko w wydanej przez siebie decyzji.
Powstaje pytanie czy niniejsza zasada znajduje jakieś ograniczenie w przypadku postępowania odwoławczego w sprawie nieprzyjęcia na studia.
W myśl art. 141 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym senat uczelni, na wniosek rady wydziału, uchwala warunki i tryb rekrutacji na studia oraz zakres egzaminu wstępnego. Uchwała senatu jest podawana do publicznej wiadomości w sposób określony w statucie uczelni nie później niż do dnia 31 maja roku poprzedzającego rok akademicki, którego uchwała dotyczy.
Senat Akademii Medycznej [...] podjął w dniu 20 grudnia 2004 r. uchwałę nr [...] w sprawie limitów przyjęć oraz terminów i form postępowania kwalifikacyjnego na I rok studiów w AM[...] w roku akademickim 2005/2006.
Powołane wyżej przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym, jak również przepisy wewnątrzzakładowe, uregulowały przebieg postępowania odwoławczego w ten sposób, że odwołania wnoszone są do uczelnianej komisji rekrutacyjnej, następnie rektor - zgodnie z wnioskiem tejże komisji - podejmuje ostateczną decyzję w sprawie. Poza powyższym brak jest innych przepisów, które w sposób szczegółowy regulowałyby przebieg postępowania odwoławczego w sprawie rekrutacji na studia.
W swojej decyzji z dnia 29 lipca 2005r. Rektor AM[...] odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, że egzamin przygotowywany był na zasadach obowiązujących przy zdawaniu "nowej matury", przyjęto zatem zasadę, iż decyzja Komisji Egzaminacyjnej jest z punktu widzenia merytorycznego ostateczna. Rektor powołał się przy tym na opinię Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, wyrażoną w trakcie posiedzenia z dnia 26 lipca 2005r. W protokole z tego posiedzenia stwierdzono, że na Wydział Lekarski, kierunek lekarski wpłynęło 81 odwołania, spośród których 21 zawierało zarzuty merytoryczne, gdzie kandydaci wymieniali numery zadań z przedmiotów, do których mieli zastrzeżenia. Odnosząc się do powyższego Komisja " podjęła zasadę, że zastrzeżeń merytorycznych nie będzie rozpatrywała zgodnie z przepisami regulującymi wyniki egzaminów maturalnych zdawanych w 2005roku." Nadto stwierdzono, że Komisja " w jawnym głosowaniu podjęła decyzję o nieuwzględnieniu odwołań merytorycznych i formalnych kandydatów podtrzymując decyzję Wydziałowej Komisji Egzaminacyjnej o nie przyjęciu kandydatów odwołujących się na I rok dziennych studiów magisterskich i wnioskuje do JM Rektora o wydanie decyzji utrzymujących w mocy decyzje UKR odnośnie przyjęć na pierwszy rok studiów w roku akademickim 2005/2006".
Ponadto jak wynika z treści przedmiotowego protokołu Uczelniana Komisja Rekrutacyjna nie zajęła się zarzutami skarżącego, wskazującego na błędy w podliczeniu punktów w poszczególnych arkuszach egzaminacyjnych, jak również na pominięcie dokonania oceny niektórych odpowiedzi. W treści protokołu pojawiają się nazwiska dwóch innych osób ze wskazaniem podniesionych przez nie zarzutów i ustosunkowaniem się do nich. Jednakże żadną z tych osób nie jest skarżący. Wobec tego nie można uznać, aby doszło do rzetelnego rozpatrzenia odwołania skarżącego i oceny przez organ odwoławczy (najpierw Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną a następnie Rektora) całego materiału zgromadzonego w sprawie. Kwestia ta jest tym bardziej istotna, gdy weźmie się pod uwagę, że oceny na arkuszach egzaminacyjnych nanoszone były ołówkiem i - jak wynika z okazanych na rozprawie oryginałów - miała miejsce zmiana punktacji poprzez wygumkowanie dotychczasowej i naniesienie nowej. Jednocześnie brak jest jakiejkolwiek adnotacji odnoszącej się do kwestii kto, kiedy i dlaczego dokonał tych zmian. Wobec tego nie do przyjęcia jest, aby zarzuty skarżącego nie zostały poddane wyraźnej ocenie przez Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną, a następnie przez Rektora AM[...] w wydanej decyzji. Dla zapewnienia prawidłowej ochrony uprawnień strony niezbędne jest dokonanie przez Rektora pełnej oceny podnoszonych zarzutów w każdej indywidualnej sprawie.
Reasumując powyższe należy stwierdzić, że brak było wynikających z przepisów prawa ograniczeń co do zakresu postępowania odwoławczego w sprawie rekrutacji na studia na AM[...] w roku akademickim 2005/2006 i tym samym winno ono było spełniać wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wymogi. Działania organów uczelni takich warunków niespełniające, nie mogą być uznane za zgodne z prawem. Ilustracją takiego stanowiska jest przedstawiona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego teza, że "Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie ścieśniającej wykładni tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard (...). (wyrok z dnia 8 lutego 2002r., sygn. akt V SA 1573/01, LEX nr 82685) W przypadku przedmiotowej sprawy organ odwoławczy tak właśnie postąpił.
W konsekwencji tego należy stwierdzić, że orzekając w przedmiotowej sprawie Rektora AM[...] dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, tutaj przez pominięcie oceny przedstawionych w odwołaniu zarzutów, w efekcie czego doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, której uzasadnienie nie odpowiada wymogom określonym w tym przepisie. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż weryfikacja wyniku egzaminu wstępnego w oparciu o oryginał kart egzaminacyjnych nie uległa zmianie oraz, że podane w odwołaniu argumenty nie są podstawą do zmiany decyzji, nie czyni - z przyczyn przedstawionych wyżej - zadość obowiązkowi szczegółowego, merytorycznego rozpoznania zarzutu, w szczególności zaś gdy weźmie się pod uwagę, iż z przedłożonego przez Rektora AM[...] protokołu z posiedzenia Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej nie wynika, aby miała miejsce jakakolwiek weryfikacja wyników podanych do ogólnej wiadomości z punktacją zawartą w oryginałach arkuszy egzaminacyjnych.
Odnosząc się do wniosków skarżącego dotyczących przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka oraz opinii biegłych Sąd stwierdza, że nie może ich uwzględnić, gdyż w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może przeprowadzać dowody uzupełniające jedynie z dokumentów. Na marginesie należy zauważyć, że kontrola Sądu w tego rodzaju sprawach jak niniejsza, ogranicza się jedynie do oceny zgodności działania organów z prawem procesowym. Merytoryczna ocena prawidłowości i zasadności pytań egzaminacyjnych, prawidłowości udzielonych odpowiedzi, czy też prawidłowości ocen członków komisji egzaminacyjnych nie stanowi elementu postępowania i należy do wyłącznej kompetencji organów uczelni.
Jednocześnie Sąd, nie będąc na mocy art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiązany zarzutami skargi, zauważył, że zaskarżona decyzja została podpisana "w zastępstwie" Rektora AM[...] ( nieczytelny podpis na pieczęci). Ze złożonych przez pełnomocnika Rektora AM[...] wyjaśnień wynika, że decyzja została podpisana przez Prorektora AM[...] R. K., którego upoważnienie do wykonywania czynności w zastępstwie Rektora wynika z § 31 i 32 Statutu AM[...]. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została podpisana przez osobę posiadająca do tego upoważnienie.
Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Organ ponownie rozpatrując sprawę winien odnieść się do zarzutów odwołania, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej przez niego decyzji.
Jednocześnie Sąd pominął w wyroku, mając na uwadze dyspozycję art. 152 p.p.s.a., orzeczenie w przedmiocie niemożności wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że niniejszy przepis odnosi się do aktów lub czynności które podlegają wykonaniu. Ratio legis powołanego przepisu wskazuje, że jego stosownie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie nie istnieją zaś podstawy przemawiające za odniesieniem się do kwestii wykonalności zaskarżonego aktu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.