III SA/Gd 58/22

III SA/Gd 58/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 104 ust. 3 i ust. 4 w związku z art. 61 ust. 3
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Alina Dominiak Protokolant: Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2021 r. nr SKO Gd/4615/21 w przedmiocie zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej poniesionych zastępczo przez gminę uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta w Gdyni z dnia 30 lipca 2021 r. nr MOPS.CWS.42160.07/2020.
Uzasadnienie
E. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2021 r. nr SKO Gd/4615/21 w przedmiocie zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej poniesionych zastępczo przez gminę.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Decyzją z dnia 23 lipca 2020 r. nr MOPS.CWS.42160.07/2020 Prezydent Miasta Gdyni ustalił E. K. wysokość miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca strony, W. W., od dnia 1 lipca 2020 r. w kwocie 2.595,58 zł.
Decyzją z dnia 23 października 2020 r. nr SKO Gd/3439/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało ww. decyzję w mocy.
Skarga wniesiona przez E. K. na decyzję organu odwoławczego została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 22/21.
W związku z niewykonaniem przez E. K. dobrowolnie decyzji zobowiązującej do uiszczania opłaty, Prezydent Miasta Gdyni w dniu 31 maja 2021 r. zawiadomił E. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu opłaty wniesionej zastępczo przez gminę G. za pobyt W. W. w domu pomocy społecznej w kwocie 13.312,81 zł, za okres od dnia 1 lipca do 4 grudnia 2020 r. W okresie tym W. W. przebywał w C. w G.
Decyzją z dnia 30 lipca 2021 r. nr MOPS.CWS.42160.07/2020 Prezydent Miasta Gdyni ustalił E. K. kwotę 13.312,81 zł jako należność podlegającą zwrotowi z tytułu opłat zastępczo wniesionych przez gminę G. w okresie od 1 lipca do 4 grudnia 2020 r. za pobyt w domu pomocy społecznej W. W. oraz zobowiązał E. K. do zwrotu tej kwoty w dwunastu miesięcznych ratach, z czego 11 rat w kwocie 1.109,40 zł, a ostatnia rata w kwocie 1.109,41 zł.
Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ wskazał przepisy art. 104 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b
i ust. 3 oraz art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1876), zwanej dalej "u.p.s.".
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E. K. zobowiązana jest do wnoszenia opłaty za pobyt ojca W. W. w domu pomocy społecznej na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 23 lipca 2020 r. nr MOPS.CWS.42160.07/2020. E. K. powinna ponosić odpłatność w wysokości 2.595,58 zł miesięcznie, natomiast od lipca 2020 r. strona nie wywiązuje się ze swojego obowiązku. W związku z tym opłaty za okres od 1 lipca do 4 grudnia 2020 r., w łącznej kwocie 13.312,81 zł, zastępczo wniosła gmina G., której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.
W odwołaniu od decyzji E. K. zarzuciła decyzji naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
w postaci:
a) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wskazanych przez stronę w korespondencji mailowej z 30 czerwca 2021 r.
- dowodów z dokumentów dotyczących leczenia na nowotwór złośliwy, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz faktu utraty pracy przez stronę;
b) art. 78 § 1 i § 2 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku strony o przeprowadzenie dowodu ze złożonego wniosku do sądu o orzeczenie separacji z mężem A. K.;
c) art. 7 w zw. z art.75 § 1 w zw. z art.77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dowolną ocenę dowodów dokonaną przez organ skutkującą błędem
w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że brak jest uzasadnionych okoliczności przemawiających za zwolnieniem strony z opłaty za pobyt ojca
w domu pomocy społecznej; aktualnie strona posiada niższe dochody niż jej ojciec bez uszczerbku dla strony i jej córki;
d) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów,
na których się oparł orz przyczyn dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
e) art. 12 § 1 i § 2 k.p.a., poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania,
w szczególności zasadność wezwania zastępcy Dyrektora MOPS w G. z dnia 6 maja 2021 r. o sprecyzowanie roszczenia zawartego w piśmie z dnia 22 marca 2021 r. skierowanego do Prezydenta Miasta Gdyni;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
a) art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające
na niezwolnieniu skarżącej z opłaty za pobyt ojca w dps-ie mimo, że wystąpiły okoliczności przemawiające za zwolnieniem z konieczności ponoszenia opłaty;
b) art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieuznaniu niewłaściwych relacji rodzinnych pomiędzy osobą zobowiązaną do odpłatności
a mieszkańcem dps-u za szczególną okoliczność podlegająca ocenie organów
z punktu widzenia tego przepisu oraz polegająca na błędnym uznaniu, że fakt długotrwałej choroby strony nie sposób uznać za samodzielne uzasadnienie zwolnienia z opłaty;
c) art. 6 i 16 Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych przejętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 13 grudnia 2006 r., ratyfikowanej przez Polskę, poprzez błędną decyzję organu, biorącą w obronę sprawcę przemocy w rodzinie
i pozbawienie tym samym osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności środków koniecznych do utrzymania i leczenia, a mogących prowadzić nawet do pozbawienia mieszkania w trybie decyzji administracyjnej ze względu na brak środków na uiszczenie opłaty.
W wyniku rozpoznania odwołania E. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b i pkt 3 oraz art. 104 ust. 1, ust. 3-4 u.p.s., zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy stanął na stanowisku,
że wskazane w odwołaniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania w istocie mogą stanowić uzasadnienie wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty. Tymczasem przedmiotem wszczętego postępowania i zakończonego decyzją organu pierwszej instancji nie jest kwestia zwolnienia strony z opłaty, tylko ustalenie kwoty opłaty do zwrotu przez stronę. Zdaniem organu, nieuzasadnione są ponadto zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja nakładająca na stronę obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Strona nie kwestionowała, że ustalona opłata nie była w okresie pobytu ojca w dps-ie przez stronę wnoszona.
Jak stanowi przepis art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków
na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość podlegających zwrotowi należności oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej
(art. 104 ust. 3 u.p.s.).
W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa
w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust.4 u.p.s.).
Organ wskazał, że przywołane przepisy ustawy należy odczytywać w ten sposób, że w pierwszej kolejności w obrocie prawnym powinna istnieć decyzja administracyjna ustalająca kwotę podlegającą zwrotowi z tytułu opłat wniesionych zastępczo przez gminę. Dopiero konkretyzacja obowiązku określonego w takiej decyzji może stanowić podstawę do rozpatrzenia wniosku osoby zainteresowanej lub pracownika socjalnego
o odstąpienie od żądania takiego zwrotu, umorzenie kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie termin płatności albo rozłożeniu na raty. Najpierw musi być zatem ustalony w formie decyzji administracyjnej (ostatecznej) obowiązek ciążący na stronie postępowania, aby następnie organ mógł ocenić, w jakiej relacji pozostaje wysokość nałożonego obowiązku pieniężnego do możliwości płatniczych osoby zobowiązanej i czy sytuacja osobista strony kwalifikuje się jako "przypadek szczególnie uzasadniony" i w związku z tym możliwe jest udzielenie ulgi
w postaci odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Sprawa o ustalenie należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej jest sprawą administracyjną odrębną od sprawy o udzielenie ulgi poprzez odstąpienie od żądania zwrotu tychże wydatków.
Mając na uwadze fakt rozpoznania wniosku pracownika socjalnego przez organ pierwszej instancji poprzez rozłożenie kwoty podlegającej zwrotowi na 12-miesięczne raty, nie sposób zapomnieć o istnieniu odrębnie złożonego wniosku strony o umorzenie kwoty 13.306,04 zł. Wniosek strony jest wnioskiem wszczynającym odrębne postępowanie administracyjne, które powinno być rozstrzygnięte decyzją organu wydana na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy. Fakt rozłożenia na raty należności, określony zaskarżoną decyzją, w żaden sposób nie zwalnia organu od rozpatrzenia wniosku strony w sposób kompleksowy i niezależny od rozstrzygnięcia pkt 2 decyzji organu pierwszej instancji. Rozłożenie należności na raty decyzją z dnia 30 lipca 2021 r. nie może stanowić podstawy dla odmownego rozpatrzenia wniosku.
Organ stwierdził, że wskazana w zaskarżonej decyzji kwota 13.312,81 zł została prawidłowo ustalona mając na uwadze określona wysokość miesięcznej opłaty z tytułu pobytu w przedmiotowym okresie W. W. w domu pomocy społecznej, czyli 2.595,58 zł.
W skardze na decyzję organu odwoławczego E. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wskazanych w wiadomości mailowej z 30 czerwca 2021 r., które to dowody bezsprzecznie przyczyniły by się do wyjaśnienia sprawy;
b) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że dochody skarżącej pozwalają na uiszczenie opłaty za pobyt W. W. bez uszczerbku dla jej zdrowia i utrzymania córki;
c) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej innym dowodom.
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
tj. naruszenie:
a) art. 64 pkt 2 i 3 u.p.s., który stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek,
po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych
lub sytuację w której małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
b) art. 61 ust 2 pkt 2 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające
na nieprawidłowym określeniu dochodu pozostającego po wniesieniu opłaty,
c) art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne; zdaniem skarżącej, organ władzy samorządowej odbiera jej większość otrzymywanego dochodu na rzecz utrzymania ojca, którego emerytura jest wyższa od świadczenia rehabilitacyjnego otrzymywanego z ZUS pomijając fakt, że pomoc społeczna w tym organizacja ośrodków i zakładów opiekuńczych, zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1372, 1834), należy do zadań własnych gminy;
d) art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy
w zabezpieczaniu egzystencji; strona poniosła, że Prezydent Miasta Gdyni
nie uwzględnił faktu, iż skarżąca jest osobą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, która ma poważne problemy zdrowotne i trudności
w zarobkowaniu.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz rozważanie przez Sąd uchylenia decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych
do skargi na okoliczności wskazane w treści skargi.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wydając decyzję organ naruszył zasady współżycia społecznego dotyczące stosunków rodzinnych. Zgodnie z art. 71 Konstytucji RP, państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
W toku sprawy skarżąca wskazywała, że nie ma upoważnienia do konta męża oraz faktycznego dostępu do jego środków finansowych przy znacznej dysproporcji dochodów, co wymusza na niej samodzielne utrzymywanie się, a wcześniej zaciąganie kredytów na dopłatę do utrzymania ojca.
Skarżąca wyjaśniła, że MOPS w G. umieścił W. W. w DPS w G. , gdzie koszt utrzymania wynosił 4.488,44 zł miesięcznie, podczas gdy skarżąca utrzymuje się ze świadczenia rehabilitacyjnego w wysokości 1.614,01 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. Dodatkowo otrzymuje połowę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu mieszkalnego w wysokości 732 zł miesięcznie po wypowiedzeniu umowy najmu.
Koszt opieki w D., której wymaga chory na demencję ojciec wynosi aktualnie 3.000 zł, a od stycznia 2022 r. będzie wynosił 3.300 zł i obciąża skarżąca oraz jej męża, który nie był w stanie zajmować się chorą na nowotwór złośliwy żoną, dziesięcioletnią córką i agresywnym teściem.
Fakt, że organ pierwszej instancji podpisał niekorzystną finansowo umowę
z prywatnym DPS nie powinien w swych skutkach obciążać skarżącej, ponieważ
nie zwracała się o pomoc do MOPS, tylko opłacała ojcu prywatny dom opieki,
co udowodniła w toku postępowania. Skarżąca podniosła, że nie miała żadnego wpływu na wybór DPS, co więcej została wprowadzona w błąd, ponieważ ojciec pokazał
jej decyzję kierującą go do DPS w P., która następnie bez wiedzy skarżącej została zmieniona. Nikt też z pracowników MOPS nie poinformował skarżącej o planowanych kosztach pobytu ojca w DPS w G.
Skarżąca zarzuciła, że organ władzy publicznej nie może korzystać z przysługujących mu uprawnień wynikających z przepisów prawa w sposób niezgodny z naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego, tj. m.in. art. 7 k.p.a., bez uwzględnienia słusznego interesu obywatela oraz interesu społecznego. Umieszczenie W. W., który sprzedał swoje mieszkanie, a pieniądze przeznaczył na własne wydatki, w DPS, przy jednoczesnym ukryciu przed skarżącą rzeczywistego kosztu pobytu, którym następnie została obciążona w tak wysokiej kwocie, dowodzi, że organy nie kierowały się dyrektywą wynikającą z art. 7 k.p.a. Dodatkowo, w związku z ustaleniem tak wysokiego kosztu umieszczenia W. W. w DPS podczas pandemii wirusa COVID-19, dochodzi do sytuacji niezgodnej z Konstytucją RP, w której według kryterium dochodowego ustalonego przez organ skarżąca ma się utrzymać po zapłaceniu raty w wysokości 1.109,40 zł miesięcznie na rzecz Gminy Miasta Gdyni za kwotę 1.584 zł i z tego jeszcze dopłacić, co najmniej 1.550 zł za D., w którym ojciec aktualnie przebywa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(t.j.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1),
a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy,
nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdził, że wydana decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji jest zwrot należności z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, poniesionych zastępczo przez gminę.
Bezspornym jest, że ostateczną decyzją z dnia 23 lipca 2020 r.
nr MOPS.CWS.42160.07/2020 Prezydent Miasta Gdyni ustalił E. K. wysokość miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ojca strony, W. W., od dnia 1 lipca 2020 r. w kwocie 2.595,58 zł. Co do zasady więc skarżąca jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, na podstawie art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 u.p.s. W sprawie nie było ponadto kwestionowane, że od lipca 2020 r. strona, na którą nałożono przedmiotowy obowiązek nie wywiązuje się z niego, nie uiszczając ustalonych odpłatności.
Mając na uwadze powyższe, organy obu instancji zgodnie uznały, że w sprawie zostały spełnione przesłanki pozwalające na ustalenie kwoty należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłat zastępczo wniesionych przez gminę.
Kontrolując wydane decyzje pod względem ich zgodności z prawem, Sąd stanowisku na stanowisku, że wydane rozstrzygnięcia nie są prawidłowe. Strona skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie kwoty 13.306,04 zł, a wniosek ten, w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organy obu instancji nie został rozpoznany.
Stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przedmiotowy wniosek strony jest wnioskiem wszczynającym odrębne postępowanie administracyjne, które powinno być rozstrzygnięte odrębną decyzją organu, wydaną na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy, nie jest słuszne.
Zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko, zgodnie z którym wszczynając
z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie
art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Zaakceptować należy, jako przekonujący, ten kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie zwrotu należności
i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem, w którego ramach konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej. Organ obowiązany jest zatem ustalić, czy zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s. żądanie zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę opłat stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy (vide np. wyrok NSA z dnia 22 października
2021 r. sygn. akt I OSK 520/21, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 386/19, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1072/19, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 739/21).
Za powyższym stanowiskiem przemawia przyjęta w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej zasada uproszczenia procedur w tym postępowaniu.
Tożsame stanowisko zajmuje orzecznictwo w sprawach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. np. wyroki NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 5/20 i z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1896/07). W orzecznictwie wskazano, ze wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych z pomocy społecznej świadczeń musi poprzedzać postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej pod kątem możliwości zastosowania dobrodziejstw przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s. (por. m.in. wyroki WSA w Łodzi z dnia 4 marca 2022 r. II SA/Łd 678/21 i II SA/Łd 679/21).
Zdaniem Sądu, wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest zatem w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu winno być, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, objęte jednym postępowaniem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 września 2022 r. II SA/Gl 65/21). Wskazuje na to także rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, w którym orzeczono o rozłożeniu należności na raty w trybie właśnie art. 104 ust. 4 u.p.s.
Do odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych zastępczo wydatków za pobyt
w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., konieczne jest złożenie wniosku. W kontrolowanej sprawie skarżąca wymagany prawem wniosek o umorzenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej niewątpliwie złożyła. Wniosek ten nie został w ramach kontrolowanego postępowania rozpatrzony, co przesądza o wadliwości przeprowadzonego w sprawie postępowania, a w konsekwencji wadliwości wydanych decyzji.
Zatem nierozważenie przez organ administracji publicznej okoliczności mających wpływ na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu opłat za pobyt
w domu pomocy społecznej i wyodrębnienie tej materii do innego postępowania nie jest zasadne.
Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien zebrać konieczny materiał dowodowy, a następnie rozważyć w ramach tego samego postępowania administracyjnego, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s.
Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).