III SA/Gd 559/23

III SA/Gd 559/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135, art. 153, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 15 k.p.a. w związku z art. 127 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1668
art. 108 ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Renata Rombel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu Morskiego w Gdyni z dnia 17 lipca 2023 r. nr RKK/438/DAN/002/2023 w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu Morskiego w Gdyni z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr RWZNJ/438/DAN/021/2023; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Morskiego w Gdyni na rzecz skarżącej J. P. kwotę 200 zł (dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 31 października 2018 r. Dziekan Wydziału Przedsiębiorczości i Towaroznawstwa Uniwersytetu Morskiego w Gdyni skreślił J. P. z listy studentów z powodu niezaliczenia semestru. Rektor Uniwersytetu Morskiego w Gdyni utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2019r. sygn. akt III SA Gd 130/19 oddalił skargę J. P. na powyższą decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez J. P., wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1698/21, uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oraz obie decyzje organów Uniwersytetu Morskiego w Gdyni o skreśleniu skarżącej z listy studentów.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stosownie do treści art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.) dalej powoływanej jako p.s.w.i.n. skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Obecny stan prawny nie przewiduje odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego (k.p.a.), a zatem w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnych przepisy kodeksu powinny by stosowane wprost, do całego postępowania przed organami uczelni, choć oczywiście przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna. Zatem decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się przepisy k.p.a. Stosowanie k.p.a. w sprawach skreślenia z listy studentów polega na zachowaniu przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Zatem w niniejszej sprawie przepisy art. 7, 8 § 1, 9, 10 § 1, 11, 75 § 1, 77 § 1, 80, 81, 81a § 1 k.p.a. powinny być stosowane wprost. Natomiast stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie takiej decyzji może być uznane za wystarczające, jeśli umożliwia kontrolę instancyjną i kontrolę sądowoadministracyjną. NSA zaznaczył, że pisma procesowe, jakimi są skarga i odpowiedź na skargę nie mogą zastąpić czy też uzupełnić uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Przytoczenie okoliczności uzasadniających, zdaniem organu, wydanie rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącej z listy studentów dopiero w odpowiedzi na skargę, pozbawiło stronę możliwości odniesienia się do nich w toku postępowania administracyjnego. Tymczasem Sąd I instancji swoje orzeczenie oparł w większości na stanie faktycznym i argumentacji organu przedstawionych w jego pismach procesowych, niejako zapominając, że jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Organy uczelni wydając zaskarżone decyzje zupełnie pominęły w rozważaniach zarzuty uniemożliwienia skarżącej wykonywania obowiązków i uprawnień studenta, nieregulaminowego traktowania oraz powodów dla których ostatecznie odmówiono jej przeprowadzenie egzaminu komisyjnego z przedmiotu dietetyka, który był ostatnim do zdania przed oddaniem i obroną pracy dyplomowej. Zastosowanie przez organy uczelni art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jako podstawy prawnej do skreślenia z listy studentów niejako automatycznie, wskutek stwierdzenia, że studentka nie uzyskała zaliczenia semestru w określonym terminie, stanowi naruszenie normy wynikającej z tego przepisu prawa materialnego. Wykładnia art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce sprowadzająca się do literalnego brzmienia przepisu bez uwzględnienia pozostałych okoliczności mających miejsce w konkretnej sprawie, prowadzi do próby orzekania przez organy w sposób dowolny, a nie uznaniowy. Zasadny jest zarzut naruszenia art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 i 81 i 81a § 1 k.p.a.. Organy nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności zaniechały zebrania materiału dowodowego w sposób całościowy i rzetelny, co skutkowało nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy i brakiem rzetelnej oceny okoliczności mających miejsce w sprawie oraz brakiem rozstrzygnięcia na korzyść studentki niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego. Nie budzi wątpliwości, że decyzja, o której mowa w art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.i.n. o skreśleniu studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, jest decyzją uznaniową. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ uczelni orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Taki charakter decyzji umożliwia organom uczelni uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania zaliczenia egzaminu.
Jak wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego, działając w ramach uznania administracyjnego, organ nie przestaje być związany podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, do jakich zalicza się zasada prawdy materialnej (obiektywnej) - obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Wiąże się z tym następnie wymóg właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.), które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały ustalone, rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest tym samym uchylanie się przez organ od oceny i wyczerpującego odniesienia się do wszystkich istotnych zarzutów podnoszonych przez stronę. W przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, organ powinien wykazać, że nie mógł orzec inaczej, z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie. Organy związane są także zasadą dwuinstancyjności postępowania, zawartą w art. 15 k.p.a., która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dwukrotnego rozpatrzenia sprawy nie można rozumieć w sposób formalny. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Art.108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.i.n. przewiduje tylko "możliwość" skreślenia studenta w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Dlatego, to nie tylko fakt niezaliczenia przedmiotu musi być niewątpliwy, ale organ powinien także ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu. Bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i przeprowadzenia ich analizy oraz oceny, decyzja uznaniowa nie może zostać uznana za zgodną z prawem.
Organy w swoich decyzjach nie wyjaśniły kwestii wniosków skarżącej o przeprowadzenie egzaminu komisyjnego, a w szczególności tego, dlaczego taki egzamin nie został przeprowadzony pomimo poinformowania skarżącej, że 12 października 2018 r. egzamin komisyjny miał się odbyć, co wynika ze złożonego do akt sądowych e-maila wysłanego przez członka komisji profesor A. O. do skarżącej w dniu 10 października 2018 r. W decyzjach nie wyjaśniono z jakich powodów egzamin przeprowadziło dwóch egzaminatorów i kto ostatecznie ustalał ocenę dla zdającej ten egzamin. Organy nie wyjaśniły również zasadniczej dla sprawy kwestii – przyczyn ostatecznego niedopuszczenia studentki do egzaminu komisyjnego. Z akt spawy, zdaniem NSA, wyłania się obraz chaosu i dezinformacji mających miejsce podczas przeprowadzania egzaminów z dietetyki, w których uczestniczyła skarżąca. Tymczasem ustalony przepisami tryb ustalania terminów i sposobu przeprowadzenia egzaminów stanowi jedną z najważniejszych gwarancji realizowania konstytucyjnego prawa podmiotowego - powszechnego i równego dostępu do wykształcenia (art. 70 § 4 Konstytucji RP). Z dostarczonego przez skarżącą materiału dowodowego zdaje się wynikać, że studentka została pozbawiona swoich praw na skutek nieregulaminowego jej traktowania. W tych okolicznościach niezbędne było dopuszczenie skarżącej do egzaminu komisyjnego z przedmiotu dietetyka, tym bardziej, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną a egzamin z dietetyki był ostatnim do zaliczenia w 4 semestrze ostatniego roku studiów drugiego stopnia.
Wykazane wyżej uchybienia Rektora i Dziekana Wydziału przepisom postępowania administracyjnego, w szczególności co do wyjaśnienia rzeczywistych okoliczności sprawy spowodowały, że nie można, zdaniem NSA, uznać aby organy te prawidłowo wykazały przesłanki z art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.i.n. z oraz art. 19 ust. 2 lit. a Regulaminu studiów Uniwersytetu Morskiego w Gdyni, wymagane do skreślenia skarżącej z listy studentów Uniwersytetu Morskiego w Gdyni.
We wskazaniach co do dalszego postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nakazał organom orzekającym uzupełnić materiał dowodowy i dokonać ponownej oceny całego zebranego materiału dowodowego z uwzględnieniem okoliczności świadczących na korzyść skarżącej, w szczególności mogących świadczyć o tym, że nie dochowano wymogów regulaminowych co do procedury przeprowadzenia egzaminów z przedmiotu "Dietetyka". Organy biorąc pod uwagę ustalone okoliczności, w tym sytuację zdrowotną skarżącej i to, że egzamin z dietetyki jest ostatnim egzaminem skarżącej na drugim roku studiów II stopnia, ocenić je powinny pod kątem spełnienia przesłanek do przeprowadzenia egzaminu komisyjnego na podstawie art. 17 Regulaminu studiów Uniwersytetu Morskiego.
Ponownie rozpoznając sprawę, Rektor Uniwersytetu Morskiego w Gdyni decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr RWZNJ/438/DAN/021/2023, działając na podstawie art.108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. p.s.w.i.n. oraz § 21 ust. 3 pkt 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu Morskiego w Gdyni, skreślił J. P. z listy studentów 2 roku studiów drugiego stopnia na Wydziale Zarządzania, kierunek towaroznawstwo, specjalność usługi żywieniowe i dietetyka.
W uzasadnieniu Rektor wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 grudnia 2022 r., Uniwersytet Morski w Gdyni, po przeanalizowaniu i uzupełnieniu zebranego materiału dowodowego, przychylił się do prośby strony o egzamin komisyjny. W związku z tym w dniu 20 stycznia 2023 r. została powołana komisja do przeprowadzenia egzaminu komisyjnego strony z przedmiotu "Dietetyka" w następującym składzie: Dziekan WZNJ dr hab. inż. A. P. komisji, dr hab. inż. A. O. - członek komisji, dr inż. T. P. - członek komisji. Uczelnia, mając na uwadze sytuację zdrowotną studentki oraz czas potrzebny na przypomnienie sobie przez nią materiału wyznaczyła termin egzaminu na 30 marca 2023 r. oraz określiła jego formę jako pisemną. Skarżąca została powiadomiona o podjętych działaniach i wyznaczeniu terminu egzaminu w dniu 23 stycznia 2023 r. Odebrała pismo w dniu 6 lutego 2023r. i w dniu następnym zwróciła się do Dziekanatu z prośbą o przesłanie karty przedmiotu "Dietetyka" z obowiązującym zakresem materiału w roku 2018. Uczelnia wykazując się dobrą wolą przesłała w dniu 12 lutego 2023 r. kartę przedmiotu oraz pozycje bibliograficzne znajdujące się w bibliotece UMG mogące wspomóc opanowanie materiału ze wskazanego zakresu. Skarżąca w razie wątpliwości dotyczących materiału z przedmiotu "Dietetyka" do dnia egzaminu komisyjnego miała również prawo korzystać z ogólnodostępnych konsultacji nauczycieli, co uczyniła jedynie raz w dniu 17 marca 2023 r. Ponadto do dnia egzaminu skarżąca nie wniosła żadnych zastrzeżeń, co do wyznaczonej komisji oraz terminu egzaminu, co wskazywało na to, że zgadza się z ustaleniami uczelni.
W dniu 30 marca 2023 r. odbył się egzamin komisyjny z udziałem skarżącej i zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, zapewniono odpowiednie warunki do rzetelnego jego przeprowadzenia. Ponadto, działając na korzyść skarżącej przedłużono czas pierwotnie przewidziany na egzamin o pół godziny, więc egzamin trwał łącznie 105 minut. Skarżąca nie skorzystała z prawa do wskazania dodatkowego uczestnika egzaminu w formie obserwatora. Egzamin pisemny po zakończeniu został sprawdzony przez członków komisji, będących wieloletnimi specjalistami w tej dziedzinie. Po zsumowaniu punktacji osiągniętej przez skarżącą komisja uznała wynik egzaminu za niedostateczny, gdyż nie osiągnęła ona wymaganych 60% poprawnych odpowiedzi do zaliczenia przedmiotu.
Skarżąca podnosiła, że dr hab. inż. A. O. nie powinna być członkiem Komisji, gdyż wcześniej uczestniczyła w jej ocenianiu. W tym zakresie organ wskazał, że wcześniejszy egzamin z dnia 12 października 2018 r. nie był egzaminem komisyjnym, ale kolejnym terminem egzaminu poprawkowego, który odbył się za zgodą ówczesnego prorektora na wniosek strony. Wykładowcą odpowiedzialnym za przedmiot, a więc i rozliczenie po skończonym kursie z przedmiotu "Dietetyka", jest dr inż. W. K.. Zgodnie z § 19 ust. 5 Regulaminu studiów "W egzaminie komisyjnym nie uczestniczy nauczyciel akademicki, który wystawił ocenę weryfikowaną w trybie komisyjnym". W skład komisji powołanej przez Dziekana WZNJ nie wchodził W. K., natomiast A. O., jako specjalistka z przedmiotu "Dietetyka" i nauczyciel akademicki, która na żadnym z terminów rozliczenia strony nie była odpowiedzialna za wystawienie oceny z przedmiotu "Dietetyka" była pełnoprawnym członkiem Komisji.
Organ wskazał również, że opanowanie materiału z przedmiotu "Dietetyka" jest bezwarunkowo niezbędne do ukończenia studiów, co więcej przedmiot ten jest fundamentalny dla specjalności usługi żywieniowe i dietetyka wybranym przez stronę.
Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, zwracając się z prośbą o umożliwienie jej powtarzania przedmiotu z możliwością urlopu zdrowotnego lub ewentualne powtórzenie egzaminu komisyjnego. Podnosiła wadliwość egzaminu komisyjnego w związku z udziałem w komisji egzaminacyjnej A. O., podczas gdy w wyroku sądu wskazano, że w komisji egzaminacyjnej nie mogą brać udziału nauczyciele akademiccy wcześniej ją oceniający. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego również zaznaczono, że uczelnia powinna wykorzystać wszystkie możliwości przed skreśleniem jej z listy studentów, co nie zostało uczynione.
Skarżąca zarzuciła, że od 2018 r. nie jest równo traktowana. Po upływie 5 lat egzamin komisyjny był dla niej dużym wyzwaniem, gdyż że jej sytuacja życiowa mocno się zmieniła. Po śmierci brata skarżąca i jej mąż przyjęli na wychowanie 5 dzieci i łącznie wychowują 7 dzieci (2 dzieci biologicznych).
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Rektor Uniwersytetu Morskiego w Gdyni decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr RKK/438/DAN/002/2023, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 28 kwietnia 2023 r. o skreśleniu skarżącej z listy studentów.
W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania uznając, że ustalenia dokonane w jego trakcie pozwalają przyjąć, że zostały spełnione przesłanki do skreślenia skarżącej z listy studentów. W szczególności przesądził o tym negatywny wynik egzaminu komisyjnego. Skarżąca nie zaliczyła semestru/roku i nie została wydana w stosunku do niej decyzja o powtarzaniu semestru lub roku. Organ stwierdził, że podniesione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzuty i argumenty nie zasługują na uwzględnienie.
J. P. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając, że organ uczelni niewłaściwie prowadził postępowanie, działał na jej niekorzyść oraz utrudniał zakończenie postępowania. W związku z tym wniosła o uchylenie obu decyzji Rektora.
Skarżąca podkreśliła, że student może zostać skreślony z listy studentów w następujących przypadkach:
niepodjęcia studiów;
rezygnacji ze studiów;
niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;
ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.
W wyżej wymienionych przypadkach decyzja o skreśleniu ma charakter obligatoryjny i obowiązkowy, natomiast decyzja o skreśleniu z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może wydać taką decyzję, ale nie musi. Organ może załatwić sprawę w sposób całkowicie dowolny. Umożliwia to uczelni uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego nie zależnych.
Skarżąca podkreśliła, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności, a jej stan zdrowia uległ pogorszeniu. Jest rodziną zastępczą dla 5 dzieci przyjętych po śmierci brata a łącznie z dziećmi biologicznymi wychowuje 8 dzieci, co też w dużej mierze utrudniło jej przygotowanie do zaliczenia egzaminu komisyjnego po 5 latach od pierwszego skreślenia z listy studentów.
Uczelnia mogła po złożeniu wniosków dotyczących powtórzenia egzaminu komisyjnego, powtarzania semestru, przepisania oceny z przedmiotu "Dietetyka" oraz udzielenia urlopu zdrowotnego, podjąć decyzje umożliwiające rozwiązanie sporu.
Zdaniem skarżącej, Uczelnia - wbrew wytycznym wyroku NSA - nie uzupełniła materiału dowodowego o egzaminy z dietetyki, które miały miejsce jeszcze przed pierwszym skreśleniem z listy studentów. W wyroku tym wskazano, iż organy nie tylko nie wyjaśniły powyższych okoliczności ale nie dołączyły do akt administracyjnych dokumentacji z przeprowadzonych egzaminów z udziałem skarżącej.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Morskiego wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Twierdził przy tym, że uczelnia dochowała wszelkich obowiązków i działała w celu umożliwienia skarżącej zdanie egzaminu komisyjnego poprzez określenie zakresu tego egzaminu oraz zapewnienie dostępu do konsultacji.
Rektor wyjaśnił, że wykładowcą odpowiedzialnym za przedmiot "Dietetyka", a więc i rozliczenie po skończonym kursie z tego przedmiotu jest dr inż. W. K.. A. O. brała udział w egzaminowaniu skarżącej podczas egzaminu z dnia 12 października 2018 r., który był kolejnym terminem egzaminu poprawkowego, a nie egzaminem komisyjnym (§ 19 ust. 6 Regulaminu studiów). W przypadku skarżącej Prodziekan wykazał się dobrą wolą i aż trzykrotnie pozwolił jej przystąpić do egzaminów poprawkowych. Żaden z egzaminów nie był egzaminem komisyjnym. Ostatni, piąty egzamin poprawkowy odbył się wobec trzyosobowej komisji, ponieważ skarżąca zarzuciła brak bezstronności odpowiedzialnemu za przedmiot W. K.. Prof. O. oraz dr M. pełniły wtedy rolę bezstronnych obserwatorek, natomiast za ocenę egzaminu i wystawienie końcowej oceny odpowiedzialny był W. K..
W egzaminie komisyjnym w 2023 r. nie uczestniczył W. K., który wystawił skarżącej ocenę weryfikowaną w trybie komisyjnym. Ponadto podkreślić należy, że skarżąca o składzie komisji egzaminu została poinformowana i nie wniosła w tym zakresie żadnych zastrzeżeń.
Zarzut braku odpowiedzi organu na podania skarżącej w przedmiocie odpłatnego powtarzania semestru, udzielenia urlopu zdrowotnego, wyrażenia zgody na powtórzenie egzaminu komisyjnego oraz w przedmiocie przepisania oceny z przedmiotu "Dietetyka" jest całkowicie niezasadny. Organ udzielił odpowiedzi na każde z podań w dniu 7 sierpnia 2023 r. W związku z wcześniejszym wydaniem decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów, organ uznał te podania za bezprzedmiotowe.
Organ ma świadomość trudnej i specyficznej sytuacji skarżącej i dlatego, w ramach dozwolonych wewnętrznymi regulacjami, Uczelnia starała się ułatwić skarżącej zdanie egzaminu z przedmiotu "Dietetyka" (kilka terminów poprawkowych, informowanie skarżącej o przysługujących jej prawach, przekazanie karty przedmiotu z zakresem wymagań i literatury pomocniczej, możliwość udziału w konsultacjach, wydłużenie czasu zdawania egzaminu komisyjnego). Jednak z uwagi na okoliczności zarówno wskazywane przez skarżącą, jak i występujące po stronie Uczelni (zamknięcie kierunku, na którym studiowała skarżąca), każde podanie i wniosek skarżącej były rozpatrywane przez organ z najwyższą starannością i z uwzględnieniem wszelkich możliwych do podjęcia rozwiązań.
Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców pismem z dnia 28 maja 2024 r. poparł skargę i zarzucił decyzji naruszenie:
1. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności zaniechanie zebrania materiału dowodowego w sposób całościowy i rzetelny, co skutkowało nierozpatrzeniem w sposób wyczerpujący okoliczności sprawy i brakiem rzetelnej oceny okoliczności mających miejsce w sprawie oraz brakiem rozstrzygnięcia na korzyść studentki niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego,
2. art. 153 p.p.s.a. poprzez zignorowanie przez organ oceny prawnej i wskazań (wytycznych) wyrażonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1698/21 i nieuwzględnienie możliwości przepisania oceny z przedmiotu "Dietetyka" oraz powtarzania semestru. Organy uczelni nie ustaliły i nie rozważyły wszystkich innych okoliczności podnoszonych przez studenta mogących mieć wpływ na treść decyzji, w tym także nie oceniły obiektywnie możliwości uzyskania zaliczenia egzaminu.
Rzecznik zauważył, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ utrzymywał, iż A. O. nie brała wcześniej udziału w ocenianiu skarżącej, wobec czego nie naruszono § 19 ust. 5 Regulaminu studiów. Tymczasem organ nie wykazał tych okoliczności. Nadto w toku postępowania organ nie uzupełnił dokumentacji o wcześniejsze egzaminy skarżącej, w tym o dokumenty pozwalające ustalić, kto wystawiał ocenę za egzamin z dnia 12 października 2018 r. Kwestia ta była też podnoszona przez Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym wyroku.
Jeśli A. O. brała w ocenie egzaminu skarżącej z 2018 r., to zgodnie z § 19 ust. 5 Regulaminu studiów nie mogła uczestniczyć w egzaminie komisyjnym z dnia 30 marca 2023 r. Strona skarżąca przedstawiła korespondencję, z której wynika, że A. O. była bezpośrednio zaangażowana w organizację egzaminu w dniu 12 października 2018 r. Skarżąca nie wyklucza również, że brała udział w ocenie pracy.
W ocenie Rzecznika organ orzekający całkowicie pominął przy wydawaniu decyzji sytuację osobistą skarżącej. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną, wychowującą obecnie 8 dzieci. Skarżącej zależy na zakończeniu studiów, co przełoży się na jej możliwości zawodowe i zarobkowe. Nie można zaakceptować stanowiska, iż skreślenie z listy studentów skarżącej w jej obecnej sytuacji materialnej i osobistej, a także przy uwzględnieniu zaangażowania w naukę, leży w interesie społecznym.
Na marginesie Rzecznik wskazał, iż w zaskarżonej decyzji organ nie wskazał materialnoprawnej podstawy wydanego rozstrzygnięcia wynikającej z Regulaminu studiów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając zatem niniejszą sprawę, pozostawał związany oceną prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1698/21. Wyrok ten wskazywał na konieczność wyjaśnienia przez organ przyczyn niedopuszczenia skarżącej do egzaminu komisyjnego z przedmiotu ‘Dietetyka". Podkreślić należy, że skutkiem prawomocnego uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny powołanym wyżej wyrokiem decyzji organów Uniwersytetu Morskiego w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów było odzyskanie przez skarżącą statusu studentki.
Po zwrocie akt sprawy organowi uczelni podjął on decyzję, by zorganizować dla skarżącej egzamin komisyjny, którego się domagała. Należy zatem przyjąć, że sprawa osiągnęła obecnie nowy, kolejny etap, w ramach którego ocenie sądu administracyjnego musiała być przede wszystkim poddana prawidłowość przeprowadzonego egzaminu komisyjnego.
Należy jednak już w tym miejscu stwierdzić, że Rektor rozpoznający sprawę ponownie nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku NSA, gdyż po obszernym przytoczeniu przebiegu sprawy i stanowiska zajętego w swej poprzedniej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, że zapoznał się z decyzją i zebranym materiałem dowodowym i uznał przyjęte w sprawie ustalenia za własne. Uznał też, że zostały spełnione przesłanki do skreślenia skarżącej z listy studentów. Przypomniał, że skarżąca przystąpiła do egzaminu komisyjnego z negatywnym wynikiem, zaś skarżąca nie zaliczyła semestru/roku i nie została wobec niej wydana decyzja o powtarzaniu semestru lub roku. Do zarzutów skarżącej organ odniósł się stwierdzając, że są one "niezasadne i niezasługujące na uwzględnienie".
Tymczasem NSA w wiążącym organ uczelni wyroku stwierdził jednoznacznie, że "niedopuszczalne jest uchylanie się przez organ od oceny i wyczerpującego odniesienia się do wszystkich istotnych zarzutów podnoszonych przez stronę". NSA zwrócił także uwagę na to, że "organy związane są zasadą dwuinstancyjności postępowania, zawartą w art. 15 k.p.a., która polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone".
Wprawdzie na obecnym etapie postępowania zarówno decyzję zaskarżoną jak i decyzję ją poprzedzającą wydał ten sam organ, czyli Rektor Uniwersytetu Morskiego w Gdyni, to jednak nie zmienia obowiązków organu w omawianym wyżej zakresie. Przepis art. 127 §3 k.p.a. stanowi bowiem, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Organ "ponownie rozpatrujący sprawę" jest zobowiązany po raz drugi zbadać sprawę, tak jak czyni to organ I instancji. Jest więc zobowiązany do ustalenia faktów i wskazania przepisów jakie zastosował wydając własne rozstrzygnięcie. Organ jest także zobowiązany do odniesienia się do zarzutów zawartych w skardze, ale czyni to jedynie obok ponownego rozpatrzenia sprawy i nie jest to głównym przedmiotem badania (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2023 r. sygn.. akt. I SA/Rz 187/23).
W świetle powyższych rozważań uznać należy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 127 §3 k.p.a., gdyż w istocie nie doszło do ponownego rozpatrzenia sprawy w rozumieniu tego przepisu. Stanowi to naruszenie przepisów postępowania mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Niezależnie jednak od powyższego naruszenia przepisów postępowania należało rozważyć kwestię zgodności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z prawem materialnym. Podkreślić należy, że stan faktyczny aktualny w dacie orzekania przez organ w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy studentów obejmuje egzamin komisyjny, zakończony wynikiem negatywnym wobec skarżącej.
Przepisy art. 108 p.s.w.i.n., które określają ustawowe przesłanki skreślenia z listy studentów stanowią, że skreślenie obligatoryjne następuje w przypadkach:
1) niepodjęcia studiów;
2) rezygnacji ze studiów;
3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;
4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.
Student może być natomiast skreślony z listy studentów w przypadku:
1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach;
2) stwierdzenia braku postępów w nauce;
3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;
4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
Skoro w sprawie nie występują przesłanki obligatoryjnego skreślenia skarżącej listy studentów, należał rozważyć, czy zrealizowały się przesłanki fakultatywne (zależne od uznania organu) a konkretnie nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Stwierdzenie, czy doszło do realizacji tej przesłanki wymagało rozważenia, czy egzamin komisyjny zdawany przez skarżącą z rezultatem negatywnym został przeprowadzony prawidłowo.
Regulacje dotyczące zasad przeprowadzania egzaminu komisyjnego i konsekwencji jego niezaliczenia nie należą do materii regulowanej ustawowo. Znajdują się one w §19 Regulaminu studiów przyjętego uchwałą nr 123/XVII Senatu Uniwersytetu Morskiego w Gdyni z dnia 28 kwietnia 2022 r. Stanowi on, co następuje:
§19. 1. Studentowi, który zgłasza zastrzeżenia dotyczące prawidłowości przeprowadzonego egzaminu lub zaliczenia, przysługuje prawo złożenia do dziekana wniosku, z uzasadnieniem, o przeprowadzenie egzaminu komisyjnego (zaliczenia komisyjnego) w terminie 3 dni roboczych od ogłoszenia wyniku egzaminu lub zaliczenia. Dziekan, w uzasadnionych przypadkach, po konsultacji z prowadzącym zajęcia, podejmuje decyzję o przeprowadzeniu egzaminu (zaliczenia).
2. Dziekan może zarządzić przeprowadzenie egzaminu komisyjnego lub zaliczenia komisyjnego z własnej inicjatywy.
3. Do przeprowadzenia egzaminu komisyjnego lub zaliczenia komisyjnego dziekan powołuje komisję egzaminacyjną.
4. W skład komisji egzaminacyjnej wchodzą:
1) dziekan lub prodziekan jako przewodniczący;
2) dwóch specjalistów z zakresu przedmiotu, którego wniosek dotyczy, lub pokrewnego.
5. W egzaminie komisyjnym nie uczestniczy nauczyciel akademicki, który wystawił ocenę weryfikowaną w trybie komisyjnym. Na wniosek studenta w egzaminie uczestniczy, na prawach obserwatora, jedna osoba wskazana przez studenta spośród społeczności akademickiej Uniwersytetu.
6. Ostateczny skład osobowy komisji egzaminacyjnej ustala dziekan.
7. Termin przeprowadzenia egzaminu komisyjnego lub zaliczenia komisyjnego oraz jego formę ustala Dziekan. Egzamin (zaliczenie) komisyjny przeprowadza się nie wcześniej niż 4 dni i nie później niż 14 dni od daty złożenia wniosku. Dziekan niezwłocznie powiadamia komisję i studenta o terminie oraz formie egzaminu (zaliczenia).
8. Egzamin (zaliczenie) komisyjny może mieć formę sprawdzenia przez komisję dotychczasowych osiągnięć studenta, uzyskanych podczas realizacji przedmiotu.
9. Ocena z egzaminu (zaliczenia) komisyjnego wpisywana jest do protokołu egzaminu komisyjnego i wraz z dokumentacją egzaminu dołączana do akt osobowych studenta. Decyzja komisji egzaminacyjnej jest ostateczna.
10. Nauczyciel akademicki, który wystawił ocenę weryfikowaną w trybie komisyjnym, jest informowany o przeprowadzeniu egzaminu (zaliczenia) komisyjnego i jego wyniku.
11. Student, który nie zdał egzaminu komisyjnego, zostaje skreślony z listy studentów lub na podstawie pisemnego wniosku, po decyzji dziekana, może powtórzyć odpłatnie semestr studiów, w którym ten przedmiot występuje, z uwzględnieniem różnic programowych i § 20 ust. 7
W aktach administracyjnych o nienumerowanych stronach znajduje się dokument oznaczony sygnaturą [...] zatytułowany "harmonogram egzaminów z przedmiotu "Dietetyka" – Pani J. P.", opatrzony podpisem "W. K." i datą 29.10.2018r. Pod tytułem "podejście nr 5" znajduje się następujący zapis: "Dnia 12 października 2018 roku odbył się egzamin z przedmiotu "Dietetyka" przeprowadzony przez dr hab. A. O. i mgr K. M. do którego przystąpiła Pani J. P.. Wynik egzaminu przekazany przez Panią prof. A. O. < 50%. Ocena niedostateczna".
Egzamin, o którym mowa w powyższej notatce był ostatnim egzaminem z przedmiotu "Dietetyka" do którego przystępowała skarżąca przed egzaminem komisyjnym. Zdaniem Sądu, jeśli w notatce sporządzonej i podpisanej przez odpowiedzialnego za przedmiot "dietetyka" W. K. mowa jest o tym, że dr hab. A. O. była jedną z osób, które przeprowadziły egzamin 12 października 2018 r. i "przekazała" wynik egzaminu, to nie sposób zapisu tego interpretować odmiennie niż jako potwierdzenie udziału dr hab. A. O. w ocenianiu skarżącej w ramach tego egzaminu. Z pewnością nie można przyjąć, jak zdaje się twierdzić organ, że oceniającym był W. K., skoro według własnej notatki nie przeprowadzał egzaminu, a ocenę skarżącej "przekazała mu" dr hab. A. O..
Skoro zaś §19 ust. 5 Regulaminu studiów zakazuje, by nauczyciel akademicki, który wystawił ocenę weryfikowaną w trybie komisyjnym uczestniczył w egzaminie komisyjnym, to uznać należy, że skład komisji egzaminacyjnej powołanej w celu przeprowadzenia egzaminu komisyjnego został ustalony z rażącym naruszeniem powyższej regulacji, przez to, że w jej składzie znalazła się dr hab. A. O. .
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że §19 ust. 11 Regulaminu studiów zawiera szczególną regulację dotyczącą konsekwencji negatywnego wyniku egzaminu komisyjnego. Konsekwencją tą jest bowiem skreślenie z listy studentów lub na podstawie pisemnego wniosku, po decyzji dziekana, odpłatne powtórzenie semestru studiów, w którym przedmiot występuje. Uznaniowość zastosowania art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.i.n. przejawia się zatem w takim przypadku w możliwości zdecydowania przez Dziekana, że z uwagi na szczególne okoliczności, pomimo niezdania egzaminu komisyjnego z określonego przedmiotu student (studentka) zasługuje na odpłatne powtórzenie semestru studiów, w którym przedmiot występuje. W tym przypadku oczywiście decyzja o skreśleniu z listy studentów nie może być wydana.
Rektor, orzekając w sprawie wadliwie powołał w podstawie prawnej przepis §21 ust. 3 Regulaminu studiów, który dotyczy sytuacji nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku studiów w określonym terminie w przypadku, w którym nie przeprowadzano egzaminu komisyjnego.
Należy zwrócić uwagę na to, że skarżąca w dniu 5 kwietnia 2023 r., a zatem bezpośrednio po egzaminie komisyjnym, który odbył się 30 marca 2023 r. złożyła do władz dziekańskich wniosek o odpłatne powtarzanie semestru "w związku z niezaliczeniem egzaminu dietetyka". Należy powtórzyć, że z §19 ust. 11 Regulaminu studiów pozytywne załatwienie takiego wniosku wyłącza możliwość skreślenia studenta (studentki) z listy studentów Uniwersytetu Morskiego. Zatem wniosek ten powinien zostać rozpoznany merytorycznie przez dziekana, przed wydaniem decyzji rektora w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Tymczasem z adnotacji zapisanej na podaniu skarżącej widnieje adnotacja "podanie zostanie rozpatrzone po ostatecznych rozstrzygnięciach wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn.. akt III OSK 1698/21". Następnie, już po wydaniu decyzji wniosek uznano za bezprzedmiotowy. Reasumując, wniosek skarżącej o odpłatne powtarzanie semestru nigdy nie został merytorycznie załatwiony wbrew obowiązkowi wynikającemu z §19 ust. 11 Regulaminu studiów. Wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów byłoby zaś możliwe jedynie w przypadku wcześniejszej, uzasadnionej odmowy udzielenia zgody na odpłatne powtarzanie semestru. Decyzja dziekana nie podlegałaby w tym zakresie wprawdzie odrębnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego, lecz przyczyny uznania, że student (studentka) nie zasługuje na odpłatne powtórzenie semestru studiów, w którym przedmiot występuje, stanowiłyby przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku zaskarżenia decyzji o skreśleniu z listy studentów.
W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 153 p.p.s.a. oraz art. 15 k.p.a. w związku z art. 127 §3 k.p.a.) mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz z naruszeniem prawa materialnego (art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.i.n. oraz §19 ust. 5 i 11 Regulaminu studiów Uniwersytetu Morskiego w Gdyni) mającym wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.
Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, rzeczą dziekana będzie przeprowadzenie egzaminu komisyjnego zgodnie z powołanymi wyżej regulacjami zawartymi w Regulaminie studiów. Dalsze działania organów uwzględnią powyższą ocenę prawną i zależne będą od rezultatu przeprowadzonego prawidłowo egzaminu komisyjnego.
O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi w całości.