III SA/GD 555/23

III SA/Gd 555/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Alina Dominiak
Janina Guść /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 1784
par. 26
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 4, art. 21 ust. 1, ust. 2, ust. 3
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 12 lit. a i b, art. 13 ust. 1
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Asesor WSA Adam Osik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 12 lipca 2023 r., nr 59/OR11/23 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 maja 2023 r. nr 0209-00000010493/23, wydanym na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775) - dalej jako: "k.p.a." w związku z § 26 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1784 ze zm.) - dalej jako: "rozporządzenie ekologiczne" oraz zgodnie z art. 4 rozporządzenia delegowanego (UE) 640/2014 dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L nr 181 z 20 czerwca 2014 r. str. 48) - dalej jako: "rozporządzenie nr 640/2014", Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Lęborku odmówił A. B. wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych.
Organ pierwszej instancji ustalił, że w dniu 31 maja 2022 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPIus A. B. złożył wniosek o przyznanie m.in. płatności ekologicznej na rok 2022. W dniu 27 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień lub dokumentów. Wezwanie zostało odebrane w dniu 14 marca 2023 r. W dniu 20 marca 2023 r. strona złożyła odpowiedź na wezwanie wraz z wymaganymi dokumentami określonymi w wezwaniu.
Organ pierwszej instancji, wskazując na treść § 26 ust. 1-4 rozporządzenia ekologicznego oraz art. 4 rozporządzenia nr 640/2014, wskazał, że nie zostały w sprawie spełnione warunki określone w § 26 ust. 2 i 3 rozporządzenia ekologicznego.
Jak stwierdził organ pierwszej instancji, we wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022, złożonym w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, strona nie zawnioskowała o przejęcie płatności poprzez zaznaczenie w sekcji I cel złożenia wniosku: przejęcie zobowiązania ekologicznego. Organ nie miał zatem wiedzy o tym fakcie, stąd wystosował do wnioskodawcy wezwanie z dnia 27 lutego 2023 r. do złożenia wyjaśnień lub dokumentów.
Strona w piśmie z dnia 20 marca 2023 r. wskazała, że pomimo braku faktycznego zawiadomienia organu o przejęciu zobowiązania realizowanego dotychczas przez P. K. i B. K., złożyła w terminie za pomocą doradcy rolniczego wniosek o przyznanie dopłat bezpośrednich w dniu 31 maja 2022 r. Zdaniem strony stała się zatem osobą uprawnioną do pozyskania wnioskowanych dopłat.
W ocenie organu pierwszej instancji, dopiero w piśmie z dnia 20 marca 2023 r., strona sformułowała swoje żądanie przejęcia zobowiązania ekologicznego i przedłożyła wymagane dokumenty, o których mowa w § 26 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego. Tym samym, strona nie spełniła wymogów wynikających z przytoczonych przepisów dla wniosku o przyznanie płatności ekologicznych na rok 2022 w części dotyczącej przejętego zobowiązania. Żądanie przejęcia zobowiązania ekologicznego oraz wymagane dokumenty zostały złożone po terminie składania wniosków, jak również po upływie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania gruntów. Wnioskodawca dostarczył ww. dokumenty w dniu 20 marca 2023 r. w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień w sprawie ekologicznej, a zatem z uchybieniem terminu. Termin na złożenie wniosku o przyznanie płatności i przejęcie zobowiązania ekologicznego to termin materialnoprawny i w konsekwencji nie może zostać przywrócony.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił nadto, że skoro wnioskodawca, w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, był w stanie złożyć wniosek o przyznanie pomocy, mając świadomość przejętych zobowiązań, ponieważ musiał wskazać doradcy rolniczemu (przy pomocy, którego składał wniosek) przejmowane działki, to również mógł w tym samym terminie złożyć dokumenty określone w § 29 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego, tj. oświadczenie o kontynuowaniu zobowiązania ekologicznego i umowy przeniesienia posiadania gruntów rolnych. Wnioskodawca, składając zmianę do wniosku ekologicznego w dniu 28 listopada 2022 r., mógł również dokonać uzupełnienia wniosku
Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca udzielił pełnomocnictwa J. B., a od dnia 13 grudnia 2022 r. E. P., do występowania w jego imieniu i załatwiania na rzecz jego osoby wszystkich spraw w postępowaniach przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i w czasie, kiedy wnioskodawca - z uwagi na wskazywane stany chorobowe - nie był w stanie dokonać wymaganej czynności, mógł skorzystać z pomocy pełnomocnika.
Jak wskazał organ pierwszej instancji wnioskodawca nie zgłosił zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 640/23014 przypadku siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, które to zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Zgodnie zaś z art. 61a k.p.a., gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Do kategorii innych uzasadnionych przyczyn, wskazujących na konieczność wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, należy zaliczyć upływ terminu do złożenia wniosków, o których mowa powyżej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, A. B. zarzucił mu naruszenie:
- art. 61 a § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i niezasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych w przypadku, gdy zaistniała w sprawie sytuacja nie jest oczywista, nadto wymagała dokonania przez organ pogłębionej analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów;
- § 26 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego w związku z art. 4 rozporządzenia nr 640/2014 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że w sprawie nie zaistniały okoliczności nadzwyczajne, o których mowa w ww. przepisach;
- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej wobec braku wezwania skarżącego w terminie umożliwiającym mu uzupełnienie braków wniosku z dnia 31 maja 2022 r. i obciążenie skarżącego wystąpieniem ewentualnych negatywnych konsekwencji wynikających z przekroczenia terminu do dokonania czynności;
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak dokonania wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego w sprawie oraz okoliczności wskazanych w wyjaśnieniach skarżącego z dnia 20 marca 2023 r., co skutkowało niezasadną odmową wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2023 r. nr 59/OR11/23 wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 59 § 1 i art. 58 § 1 k.p.a., Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Zdaniem organu drugiej instancji w realiach niniejszej sprawy skarżący złożył w istocie dwa osobne wnioski: 1) wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022, zwanym dalej także "wnioskiem własnym", który nie jest rozpatrywany w ramach niniejszego postępowania, 2) wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku przeniesienia posiadania gruntów, zwany "wnioskiem transferowym" i to ta część żądania jest przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu.
Uwzględniając § 17 ust. 2 oraz § 26 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego, w 2022 r. wnioski własne o przyznanie płatności ekologicznej oraz wnioski transferowe można było złożyć maksymalnie do dnia 27 czerwca 2022 r. Termin na złożenie wniosku o przyznanie płatności ekologicznej ma charakter prekluzyjny i jest terminem prawa materialnego, a jego naruszenie skutkować powinno odmową wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a.
W konsekwencji termin na przedłożenie wniosku transferowego określony w § 26 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego również jest terminem materialnym. Świadczy o tym analogiczna konstrukcja tego przepisu, także odsyłająca do prawodawstwa w zakresie płatności bezpośrednich, a także kolejny ustęp, z którego wynika, że zachowanie 7-miesięcznego terminu od dnia przeniesienia posiadania gruntów (którego w niniejszej sprawie również nie dochowano), ale niedotrzymanie terminu z ust. 3, powoduje brak przyznania płatności w danym roku, z możliwością otrzymania jej w latach kolejnych.
Przepis § 17 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia ekologicznego stanowi, że wniosek o przyznanie płatności ekologicznej zawiera m. in. oświadczenia i zobowiązania rolnika związane z realizacją zobowiązania ekologicznego.
Od 2022 r. nie występuje osobny, papierowy formularz dokumentu wniosku transferowego, o którym mowa w § 26 ust. 2 rozporządzenia ekologicznego. Składa się go wyłącznie za pośrednictwem aplikacji eWniosekPIus. W przypadku działek rolnych przejętych w wyniku przeniesienia posiadania gruntów, na których nowy posiadacz zamierza kontynuować realizację zobowiązania ekologicznego, wnioskodawca w kreatorze wniosku o płatności winien był zaznaczyć odpowiedni chceckbox "Przejęcie zobowiązania ekologicznego", a następnie zadeklarować te działki zgodnie z wytycznymi zawartymi w Instrukcji wypełniania wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 w aplikacji eWniosekPIus. Był to jedyny formalnie poprawny sposób przedstawienia żądania w omawianym przedmiocie.
We wniosku złożonym w dniu 31 maja 2022 r. strona w żaden sposób nie zgłosiła, że zamierza przejąć zobowiązania ekologiczne realizowane uprzednio przez P. K. i B. K.
Wola ubiegania się o przyznanie płatności ekologicznej w trybie § 26 rozporządzenia ekologicznego, w przypadku przeniesienia posiadania gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym, została organom ARiMR zakomunikowana po raz pierwszy w piśmie przedłożonym w dniu 20 marca 2023 r. Zatem podanie strony w tym zakresie zostało zgłoszone ze znacznym uchybieniem terminu przewidzianego na złożenie wniosku transferowego w § 26 ust. 3 rozporządzenia. Ponadto rolnik przekroczył także termin, o którym mowa w § 26 ust. 2 rozporządzenia. Co więcej w sprawie w ogóle nie złożono wniosku transferowego w przewidzianej do tego formie, a więc za pomocą formularza elektronicznego dostępnego w aplikacji eWniosekPIus. Strona dostarczyła co prawda w dniu 20 marca 2023 r. załączniki, o których mowa w § 26 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego, a więc m.in. oświadczenia o kontynuacji realizowania zobowiązań oraz umowy dzierżawy, ale nigdy nie przedłożyła samego wniosku transferowego.
Powyższe naruszenia są w ocenie drugiej instancji na tyle bezsprzeczne i oczywiste, że można stwierdzić, iż organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 61 a § 1 k.p.a., odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie przyznania wnioskodawcy płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku przeniesienia posiadania gruntów.
Zdaniem organu drugiej instancji wniosek o przywrócenie terminu wyrażonego w piśmie z dnia 20 marca 2023 r. należy uznać za bezprzedmiotowy, a wszelkie zgłoszone w związku z nim okoliczności, związane ze stanem zdrowia wnioskodawcy oraz przedłożone na tę okoliczność dokumenty, są bez znaczenia i nie mają żadnego wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie.
W ocenie organu drugiej instancji zbędne było badanie, czy w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, niemniej nie skutkuje to koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, ponieważ nie odniosłoby to żadnego skutku i nie zmieniło sytuacji prawnej strony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. B. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:
- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 z zw. z art. 144 oraz art. 59 § 1 i art. 58 § 1 w zw. z art. 61 a § 1 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 w wyniku przeniesienia posiadania gruntów rolnych, w przypadku gdy zaistniała sytuacja wystąpienia przesłanek nadzwyczajnych w sprawie nie jest oczywista, nadto sprawa wymaga dokonania przez organ pogłębionej analizy i przeprowadzenia dodatkowych dowodów, co winno skutkować przeprowadzaniem postępowania dowodowego w sprawie i wydaniem rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej;
- naruszenie § 26 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego w zw. art. 4 rozporządzenia nr 640/2014 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, iż w sprawie z uwagi na wystąpienie braków formalnych nie zaistniały okoliczności nadzwyczajne, o których mowa w ww. przepisach;
- naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkującą stwierdzeniem, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do badania, czy zaistniał przypadek nadzwyczajnych okoliczności (wynikłych ze stanu zdrowia skarżącego), co skutkowało niezasadnym brakiem dokonania przez organ oceny prawnej w przedmiotowym zakresie;
- naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało niezasadną odmową wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku zaistnienia sytuacji przeniesienia posiadania gruntów rolnych;
- naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej, tj. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez brak wezwania skarżącego do złożenia wyjaśnień w terminie umożliwiającym mu uzupełnienie braków wniosku z dnia 31 maja 2022 r. celem uzupełniania powstałych nieścisłości, co skutkowało obciążeniem skarżącego wystąpieniem ewentualnych negatywnych konsekwencji wynikających z przekroczenia terminu do dokonania skutecznego złożenia prawidłowego wniosku pozyskanie dopłat ekologicznych;
- naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej, tj. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego poinformowania skarżącego o zaistniałych brakach wniosku składanego online, który pozostając w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, iż czynności podjęte w sprawie przez udzielającego mu pomocy doradcę rolniczego, obsługującego aplikację eWniosekPIus, zostały wykonane prawidłowo, nie mógł posiadać świadomości o braku spełnienia wymogów formalnych wniosku, mimo iż sam organ dysponował wiedzą o brakach zaistniałych we wniosku już w listopadzie 2022 r., kiedy to wezwał wnioskodawcę do wyjaśnienia rozbieżności, a co skutkować będzie obciążeniem skarżącego oraz osób, po których przejął on programy rolnicze wystąpieniem negatywnych konsekwencji finansowych wynikających z braku kontynuacji przejętego zobowiązania ekologicznego;
- naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 7a § 1 w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez brak zastosowania zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych i faktycznych na korzyść strony w niniejszej sprawie.
Z uwagi na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji w całości.
Zdaniem strony, odmawiając wszczęcia postępowania organ nie mógł dokonać merytorycznej oceny wniosku, a sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Organ drugiej instancji, utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, jednocześnie wskazał, że zbędne było badanie, czy w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, a zatem niejako sam ponownie dokonał merytorycznej oceny w sprawie.
Wbrew normie art. 61a § 1 k.p.a., poza postępowaniem rozpoznawczym, wadliwie dokonano oceny żądania w oparciu o przepis prawa materialnego tj. § 26 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego w zw. art. 4 rozporządzenia nr 640/2014, jednocześnie wskazując, iż w istocie brak było podstaw prawnych do badania, czy ww. okoliczności nadzwyczajne zaistniały w sprawie. Bezzasadność żądania powinna prowadzić do merytorycznego rozpatrzenia sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej załatwiającej ją co do istoty, czego w sprawie nie uczyniono.
Organ wzywał skarżącego do wyjaśnień, jednak nigdy nie poinformował skarżącego o zaistniałych brakach formalnych wniosku w aplikacji eWniosekPIus. Skarżący, uzupełniając braki, pozostawał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że czynności podjęte w sprawie przez udzielającego mu pomocy doradcę rolniczego, obsługującego aplikację eWniosekPIus zostały wykonane całkowicie prawidłowo. Skarżący nie mógł posiadać świadomości braku spełnienia wymogów formalnych wniosku, mimo że to organ dysponował wiedzą o brakach zaistniałych we wniosku już w listopadzie 2022 r., kiedy to po raz pierwszy wezwał wnioskodawcę do wyjaśnienia rozbieżności.
Skarżący wskazał, że w 2022 r. zmagał się z długotrwałą chorobą. W okresie od maja do listopada 2022 r. skarżący przeżywał trudny okres życiowy i nie był w stanie funkcjonować prawidłowo. Z uwagi na występujące i znikające stany chorobowe (depresja) korzystał on wówczas z licznych zwolnień lekarskich. Stan zdrowotny wnioskodawcy uniemożliwiał mu wówczas normalne funkcjonowanie i spowodował, że przygotowana dokumentacja papierowa, której sporządzenie zalecił doradca rolniczy, nie dotarła do organu. Skarżący nie miał świadomości, że informacja o transferze nie została wskazana przez doradcę rolniczego w aplikacji elektronicznej. Pomimo wystąpienia ww. braku pozostawał jednak w pełnym przekonaniu, że wszelka dokumentacja dotycząca złożonych wniosków o dopłaty bezpośrednie została prawidłowo dostarczona do organu. Jest w ocenie skarżącego okoliczność, która może stanowić okoliczność nadzwyczajną, o której mowa w art. 4 rozporządzenia nr 640/2014.
Zdaniem skarżącego, mimo braku zgłoszenia transferu w organie, wszelkie pozostałe warunki niezbędne do kontynowania zobowiązania zostały przez skarżącego spełnione, nadto samo zobowiązanie jest nadal realizowane przez skarżącego.
W ocenie skarżącego w stanie faktycznym niniejszej sprawy zaszły nadzwyczajne okoliczności, których uznanie za zaistniałe opierać by się mogło w przyszłości tylko na uznaniowej decyzji organu. Brak jest bowiem w przepisach prawa jednoznacznego stanowiska, wskazującego które stany faktyczne można uznać za nadzwyczajne okoliczności, a które stany faktyczne przyjęcie takowych ustaleń uniemożliwiają. Wobec powyższego w oparciu o ww. zasadę zawartą w art. 7a k.p.a. i art. 81a k.p.a., organ przy orzekaniu w niniejszej sprawie winien wszelkie wątpliwości prawne i faktyczne wyjaśnić na korzyść strony, czego w niniejszej sprawie nigdy nie poczynił.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni z dnia 12 lipca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Lęborku z dnia 18 maja 2023 r., którym odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych.
Jako podstawę odmowy wszczęcia postępowania organ wskazał art. 61 a § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Istotą sporu, powstałego w realiach przedmiotowej sprawy, była kwestia, czy określona w ww. przepisie przesłanka "inne uzasadnione przyczyny" obejmuje zaistniałą w tej sprawie bezsporną okoliczność faktyczną uchybienia materialnemu terminowi do złożenia wniosku o przejęcie płatności w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych przez spadkobiercę zmarłego wnioskodawcy.
Z treści cytowanego przepisu wynika, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wydaje się wtedy, gdy spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej, 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn.
W orzecznictwie sadów administracyjnych podnosi się, że pod pojęciem "inne uzasadnione przyczyny" należy rozumieć przyczyny uniemożliwiające uruchomienie i prowadzenie postępowania administracyjnego, a przy tym oczywiste i widoczne "na pierwszy rzut oka", a więc przeszkody natury przedmiotowej takie jak brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym; gdy żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenie określonych praw; żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji (tak np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 457/18, z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 615/17, z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2671/13, z dnia 27 lipca 2017 r, sygn. akt II OSK 2931/15, z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 693/17; z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 885/17 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tryb składania wniosków o przyznanie płatności ekologicznej określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1784 ze zm.) - dalej jako: "rozporządzenie ekologiczne".
Zgodnie z § 26 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego w przypadku przeniesienia, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, posiadania gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez rolnika, które nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie o przyznanie pierwszej płatności ekologicznej, nowemu posiadaczowi tych gruntów mogą być przyznane kolejne płatności ekologiczne, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 43 ust. 2 ustawy PROW.
Stosownie do § 26 ust. 2 rozporządzenia ekologicznego jeśli przeniesienie posiadania gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez rolnika nastąpiło po doręczeniu decyzji w sprawie o przyznanie płatności ekologicznej za poprzedni rok, lecz zanim rolnik ten złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej za dany rok, nowy posiadacz gruntów składa wniosek o przyznanie tej płatności w terminie 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania tych gruntów.
W świetle obowiązującego w dacie złożenia wniosku § 26 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego płatność ekologiczna za dany rok może zostać przyznana nowemu posiadaczowi gruntów, jeżeli złożył on wniosek, o którym mowa w ust. 2, w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zaś gdy termin ten upłynął - wyłącznie w przypadku określonym w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014. Przepis ten w obecnym brzmieniu, odsyłający do terminu składania wniosków o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1-4 ustawy o Planie Strategicznym, obowiązuje od dnia 15 marca 2023 r., tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 481). Rozporządzenie zmieniające w § 2 stanowi, że do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) - dalej jako: "ustawa o płatnościach" wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin ten nie podlega przywróceniu.
W art. 21 ust. 3 ustawy o płatnościach zastrzeżono, że minister właściwy do spraw rozwoju wsi może określić, w drodze rozporządzenia, dłuższy termin składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego w danym roku, mając na względzie umożliwienie otrzymania przez rolników należnych im płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu.
Według § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 maja 2022 r. w sprawie określenia dłuższego terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego oraz zgłaszania zmian do tych wniosków w 2022 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 985) w 2002 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich lub przejściowego wsparcia krajowego składa się w terminie do dnia 31 maja.
Wskazany w § 26 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego art. 13 ust. 1 akapit pierwszy i trzeci rozporządzenia nr 640/2014 stanowi, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie niniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie. Jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia.
W świetle zaś art. 12 lit a i b rozporządzenia nr 640/2014, jeżeli jeden z wymienionych poniżej terminów przypada w dniu ustawowo wolnym od pracy, w sobotę lub niedzielę, uważa się, że termin ten przypada w pierwszym następnym dniu roboczym:
a) ostateczny termin składania wniosków o przyznanie pomocy, wniosków o wsparcie, wniosków o płatność lub innych deklaracji, dokumentów uzupełniających lub umów, lub ostateczny termin wnoszenia poprawek do pojedynczego wniosku lub do wniosku o płatność;
b) najpóźniejszy możliwy termin w odniesieniu do wniosków złożonych po terminie, o którym mowa w art. 13 ust. 1 akapit trzeci, oraz najpóźniejszy możliwy termin w odniesieniu do wniosków beneficjentów o przydział lub zwiększenie wartości uprawnień do płatności, o którym mowa w art. 14 akapit drugi.
Mając na względzie cytowane wyżej przepisy należy przyjąć, że wniosek o przyznanie płatności ekologicznej w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych w 2022 r. należało (dopuszczający opóźnienie do 25 dni, z sankcją 1% za każdy dzień opóźnienia) złożyć maksymalnie do dnia 27 czerwca 2022 r.
Tak określony termin, analogicznie jak termin na złożenie wniosku własnego o przyznanie płatności ekologicznej, jest terminem materialnoprawnym, którego upływ skutkuje utratą uprawnienia do przyznania płatności ekologicznej w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych, tzw. wniosku transferowego.
Postępowanie w sprawach dotyczących przyznania płatności ma charakter wnioskowy. Oznacza to, że jest ono wszczynane jedynie na wniosek zainteresowanego podmiotu i prowadzone w zakresie określonym przez niego we wniosku. Wniosek o przyznanie płatności zawiera oświadczenia i zobowiązania związane z płatnością, której dotyczy. Oświadczenia te obejmują przede wszystkim powierzchnię działek rolnych, w stosunku do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności oraz informacje o sposobie wykorzystania działek rolnych. Dane zawarte we wniosku mają umożliwiać weryfikację ich prawdziwości. Powyższe oznacza, iż obowiązkiem rolnika jest wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności. W niniejszej sprawie strona (jej pełnomocnik) podpisem na formularzu wniosku oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności.
Jak wynika z treści wniosku o przyznanie płatności, złożonego w dniu 31 maja 2022 r. przez skarżącego, w imieniu którego występował pełnomocnik, skarżący nie zaznaczył pola odnoszącego się do przejęcia zobowiązania ekologicznego. Przypis nr 15 wniosku wyjaśnia w sposób jednoznaczny, że pole to należy zaznaczyć w przypadku przejęcia zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego lub ekologicznego, które nastąpiło w wyniku przeniesienia posiadania gruntów lub stada zwierząt ras lokalnych albo śmierci rolnika albo następstwa prawnego, po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej lub płatności ekologicznej za poprzedni rok.
Również zmiana do wniosku złożona przez skarżącego w dniu 28 listopada 2022 r. konsekwentnie nie zawiera zaznaczenia pola dotyczącego przejęcia zobowiązania ekologicznego.
Zarówno składając wniosek z dnia 31 maja 2022 r., jak i zmianę do wniosku z dnia 28 listopada 2022 r., skarżący nie dołączył dokumentów wskazujących, że kontynuuje przejęte zobowiązanie ekologiczne, których złożenie świadczyłoby o tym, że składany wniosek jest wnioskiem transferowym. Do wniosku transferowego nowy posiadacz gruntów załącza bowiem, zgodnie z § 26 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego, oprócz dokumentów wymaganych na podstawie § 18 m.in. oświadczenie, złożone na formularzu udostępnionym przez Agencję, obejmujące zobowiązanie do kontynuowania realizacji zobowiązania ekologicznego podjętego przez rolnika, który był dotychczas posiadaczem tych gruntów, do końca okresu objętego tym zobowiązaniem oraz umowę sprzedaży, dzierżawy lub inną umowę, w wyniku której zostało na niego przeniesione posiadanie gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym podjętym przez tego rolnika, albo kopię tej umowy poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika Agencji.
Brak było zatem podstaw, aby opisany wyżej wniosek z dnia 31 maja 2022 r. zmieniony wnioskiem z dnia 28 listopada 2022 r., organy ARiMR potraktowały, jako wniosek składany w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych. Do dnia upływu maksymalnego terminu złożenia wniosku transferowego, skarżący nie ujawnił wobec właściwego organu ARiMR woli przyznania mu płatności ekologicznej wynikającej z przejęcia zobowiązania ekologicznego. Wolę w tym zakresie wyraził skarżący dopiero składając w dniu 20 marca 2023 r. pismo, stanowiące odpowiedź na wezwanie skierowane przez organ pierwszej instancji do skarżącego do złożenia wyjaśnień. W piśmie tym skarżący wskazał bowiem, że w dniu 27 maja 2022 r. zawarł umowy dzierżawy gruntów rolnych z rolnikami, którzy realizowali na tych gruntach zobowiązania ekologiczne. Do pisma załączył oświadczenie oraz umowy dzierżawy gruntów, stanowiące załączniki do wniosku transferowego, o których mowa w § 26 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego. Dokumenty te posiadają prezentatę organu pierwszej instancji wskazującą na datę ich złożenia w dniu 19 marca 2023 r.
Stwierdzić zatem należy, że wniosek skarżącego dotyczący przyznania płatności ekologicznej na 2022 r. w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych, złożony w dniu 20 marca 2023 r., a więc z przekroczeniem terminu określonego w § 26 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego, nie mógł zostać merytorycznie rozpatrzony. Przekroczony został również termin określony w § 26 ust. 2 rozporządzenia ekologicznego, wynoszący 7 miesięcy od dnia przeniesienia posiadania gruntów rolnych, liczony od dnia 27 maja 2022 r.
Upływ materialnego terminu do zgłoszenia żądania przyznania uprawnienia stanowi okoliczność uniemożliwiającą wszczęcie postępowania administracyjnego i wypowiadanie się przez organ o uprawnieniach wnioskodawcy.
Jak słusznie podnosi skarżący, odmawiając wszczęcia postępowania, organy nie mogły dokonywać merytorycznej oceny wniosku, jednakże w przedmiotowej sprawie, tego rodzaju sytuacja nie miała miejsca. Dokonując oceny zachowania terminu prawa materialnego na złożenie wniosku organy nie rozstrzygały o meritum żądania skarżącego. Badanie przesłanek skutecznego złożenia wniosku, w tym zachowania ustawowego terminu do jego złożenia należy bowiem odróżnić od materialnoprawnych przesłanek przyznania płatności, które nie były przedmiotem badania organów w niniejszej sprawie. Nadanie terminowi do złożenia wniosku charakteru materialnego oznacza jedynie tyle, że jego uchybienie nie podlega przywróceniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 2050/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dopiero zaś spełnienie wszystkich warunków określonych w art. 43 ust. 2 ustawy PROW, w tym zachowanie ww. terminu, skutkować mogło tym, że skarżący jako nowy posiadacz gruntów rolnych, mógłby w miejsce swych poprzedników kontynuować zobowiązanie ekologiczne, a w postępowaniu z jego wniosku stanowiącego wniosek transferowy mogłaby zostać na jego rzecz przyznana płatność na 2022 r. Uchybienie zaś materialnemu terminowi do złożenia wniosku o przejęcie płatności, nie podlegającemu przywróceniu z mocy prawa, skutkuje utratą uprawnienia, o które wnioskował skarżący.
Złożenie wniosku po upływie terminu oznacza zatem, że została spełniona przesłanka "innej uzasadnionej przyczyny", określona w art. 61 a § 1 k.p.a. Uprawniało to organy do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego jako nowego posiadacza gruntów rolnych złożonego po upływie ustawowego terminu. Skarżący sam twierdził w swym piśmie z dnia 20 marca 2022 r., że faktycznie nie zawiadomił organu o przejęciu zobowiązania ekologicznego realizowanego dotychczas przez jego poprzedników prawnych. Wbrew jednak twierdzeniu skarżącego, jego wniosek z dnia 31 maja 2022 r. nie uprawniał go do uzyskania płatności ekologicznej na 2022 r. w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych, albowiem wniosek ten nie stanowił wniosku transferowego. Złożony wniosek o przywrócenie terminu z powołaniem się na stan chorobowy, mimo że zgłoszony jako wniosek ewentualny, stanowi potwierdzenie, że również w ocenie strony wniosek został złożony po terminie. Niezależnie od tych okoliczności w sprawie do dnia 31 maja 2022 r, a także do dnia 27 czerwca 2022 r., nie został w istocie złożony wniosek o przyznanie płatności w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych wraz ze stosownymi załącznikami. Należało zatem uznać, że w dniu 20 marca 2023 r., a więc po upływie ustawowego terminu o charakterze materialnoprawnym, skarżący - domagając się przywrócenia terminu do złożenia wniosku transferowego wraz z dokumentacją transferową - złożył pismo, które organy prawidłowo potraktowały jako wniosek transferowy, lecz złożony z uchybieniem terminu prawa materialnego. Nie ulega wątpliwości, że złożone do akt sprawy oświadczenia oraz umowy dzierżawy stanowiły przejaw zamiaru przejęcia płatności, jednakże skarżący w terminie ustawowym nie złożył w tym zakresie wniosku transferowego spełniającego wymogi formalne, to jest poprzez złożenie wniosku na formularzu poprzez aplikację eWniosekPIus. Złożony natomiast po upływie tego terminu wniosek nie może być uznany za złożony w ramach toczącego się postępowania z wniosku z dnia 31 maja 2022 r., który to wniosek wszczął postępowanie oparte na wniosku własnym skarżącego, nie zaś na wniosku transferowym. Wniosek ten mógł jedynie wszcząć nowe postępowanie, który jednak, z uwagi na upływ terminu materialnoprawnego do jego złożenia, nie mógł być przedmiotem merytorycznego rozpoznania.
Okoliczności podnoszone przez skarżącego jako uzasadnienie przywrócenia uchybionego terminu nie mogły podlegać rozpatrzeniu organów, albowiem z materialnoprawnego charakteru terminu wynika, że nie podlega on przywróceniu. Przywróceniu mogą podlegać jedynie terminy procesowe. Skutkiem upływu terminu prawa materialnego jest bowiem wygaśnięcie prawa podmiotowego (prawa o charakterze materialnoprawnym) lub niemożność jego realizacji. Termin taki ogranicza w czasie możliwość dochodzenia (lub innej realizacji) prawa podmiotowego. Jak wskazuje się w doktrynie, "uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu", (vide: B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 9 wydanie, wyd. C.H. Beck, str. 336).
Zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 640/2014 w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W odniesieniu do środków rozwoju obszarów wiejskich przewidzianych w art. 28, 29, 33 i 34 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, jeżeli beneficjent nie jest w stanie wykonać zobowiązania w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, daną płatność wycofuje się proporcjonalnie za lata, w których występowała siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności. Wycofanie dotyczy wyłącznie tych części zobowiązania, dla których nie wystąpiły dodatkowe koszty lub utracone dochody przed wystąpieniem siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Nie stosuje się wycofania w odniesieniu do kryteriów kwalifikowalności i innych obowiązków i nie nakłada się kary administracyjnej. W odniesieniu do innych środków rozwoju obszarów wiejskich państwa członkowskie nie wymagają częściowego lub całkowitego zwrotu wsparcia w przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich, nie wymaga się zwrotu wsparcia otrzymanego w poprzednich latach, a zobowiązania lub płatności są kontynuowane w kolejnych latach zgodnie z ich pierwotnym okresem trwania. Jeżeli niezgodność wynikająca z takiej siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności dotyczy zasady wzajemnej zgodności, nie stosuje się odpowiedniej kary administracyjnej, o której mowa w art. 91 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (ust. 1); Przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (ust. 2).
Powyższy przepis został powołany w cytowanym już wyżej art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014. Należy zatem zauważyć, że w przepisie art. 13 ust. 1 jest mowa o "sile wyższej" i "nadzwyczajnych okolicznościach". Analiza całego przepisu wskazuje natomiast, że chodzi tu o przypadki, gdy nie jest przekroczony termin 25 dni kalendarzowych. W sytuacji natomiast gdy doszło do przekroczenia terminu 25 dni wniosek o przyznanie płatności jest niedopuszczalny i nie ma znaczenia okoliczność czy uchybienie terminu nastąpiło wskutek "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności" (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 755/22, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach, termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności jest terminem materialnym i po jego upływie wygasa prawo do ubiegania się o płatność bez względu na przyczynę uchybienia terminu.
Jak zaś przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt I GSK 558/21 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) art. 13 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia Komisji nr 640/2014 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 trwającej dłużej niż 25 dni rolnik zachowuje prawo do płatności, chociażby z tego powodu, że niektóre przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności trwają dłużej niż okres 25 dni.
Wobec powyższych uwag należy uznać, że odwołanie się przez organ pierwszej instancji do przepisu art. 4 rozporządzenia nr 640/2014, w odpowiedzi na stanowisko prezentowane w tym zakresie przez skarżącego w piśmie z dnia 20 marca 2023 r. i uzupełnione w piśmie z dnia 12 kwietnia 2023 r., nie stanowiło o merytorycznym rozpoznaniu wniosku o przyznanie płatności jako wniosku transferowego. Zdaniem sądu miało bowiem jedynie na celu wykazanie, że nawet w przypadku zaistnienia przeszkody w terminowym złożeniu wniosku, mającej charakter siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności i trwającej dłużej niż 25 dni, a więc ponad okres wskazany w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014, płatność objęta wnioskiem również nie mogłaby być przyznana. Skarżący bowiem wolę złożenia wniosku transferowego ujawnił wobec organów ARiMR w dniu 20 marca 2023 r. nie dopełniając aktów staranności wymaganych przepisami prawa do skutecznego powołania się na przypadek wystąpienia siły wyższej (nadzwyczajnej okoliczności). Taką okoliczność rolnik powinien bowiem, zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, zgłosić pisemnie, w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności oraz dostarczyć dowody potwierdzające wystąpienie przypadku siły wyższej (nadzwyczajnej okoliczności) skutkującej powstaniem nieprawidłowości. Powyższe przepisy przewidują zatem możliwość zachowania przez rolnika prawa do pomocy w odniesieniu do obszarów, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Jednakże warunkiem tego było, nawet przy ewentualnym przyjęciu, że trwający do grudnia 2022 r. stan chorobowy skarżącego, który jednocześnie upoważnił inne osoby do reprezentowania go przed organami ARiMR, wyczerpał znamiona nadzwyczajnych okoliczności, by strona te nadzwyczajne okoliczności zgłosiła w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub osoba przez niego upoważniona są w stanie dokonać tej czynności. Brak było zatem podstaw, aby organy ARiMR, uznały, że ziściły się warunki określone w art. 4 rozporządzenia nr 640/2014.
Nadto dodać należy, że wezwanie skarżącego do złożenia wyjaśnień dopiero w dniu 27 lutego 2023 r. dotyczyło wniosku złożonego w dniu 31 maja 2022 r., a więc wniosku, który nie dotyczył przejęcia zobowiązania ekologicznego. Okoliczność, że skarżącego nie wezwano w czasie, który umożliwiałby mu złożenie w terminie wniosku transferowego, nie mogła mieć wpływu na ocenę zgodności z przepisami zaskarżonych postanowień, skoro organ wzywając skarżącego w dniu 27 lutego 2023 r. do złożenia wyjaśnień nie posiadał wiedzy, że intencją skarżącego jest również złożenie wniosku transferowego. Działanie organów nie narusza zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Rozważania organów obu instancji sprowadzały się bowiem wyłącznie do niezbędnego wyjaśnienia, czy skarżący zachował materialnoprawny termin do złożenia wniosku transferowego, nie zmierzały natomiast do dokonania ustaleń faktycznych, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu płatności ekologicznej w przypadku przejęcia zobowiązania ekologicznego. W zakresie niezbędnym do ustalenia, czy skarżący dochował ww. terminu wyjaśnienia organów obu instancji nie budzą jakichkolwiek wątpliwości.
Zastosowane w sprawie przepisy prawa nie budzą wątpliwości, brak było zatem podstaw do stosowania art. 7a § 1 k.p.a. Również fakt przekroczenia terminu do złożenia wniosku nie budził wątpliwości, które winny być rozstrzygnięte na korzyść strony na podstawie art. 81 a k.p.a.
Skoro zatem, w sprawie niniejszej, okoliczności złożenia przez skarżącego wniosku o przejęcie płatności z uchybieniem terminu nie budzą wątpliwości, organy uprawnione były do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej w przypadku przeniesienia posiadania gruntów rolnych.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.