III SA/GD 540/22

III SA/Gd 540/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Guść
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. art. 145 par. 1 ust. 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1669
art. 108
Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant: Asystent sędziego Marzena Cybulska - Kulesza, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi A.N. na decyzję Rektora A. w G. z dnia 5 maja 2022 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] A. w G. z dnia 16 marca 2022 r., 2. zasądza od Rektora A. w G. na rzecz skarżącej A.N. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 marca 2022 r. (brak numeru) Dziekan Wydziału [...] A. w G. – powołując w podstawie prawnej art. 108 ust. 2 pkt 2, art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018 r., poz. 1669 – dalej jako: "p.s.w.n.") oraz § 61 ust. 1 pkt a, pkt b Regulaminu Studiów A. w G. (zmienionego przez Senat Uczelni w dniu 30 kwietnia 2019 r. – zwanego dalej "Regulaminem") - skreślił A. N. (dalej także zwaną "skarżącą", "stroną", "studentką") z listy studentów z powodu braku postępów w nauce na [...] semestrze studiów niestacjonarnych II stopnia na Wydziale: [...] kierunku: [...] zakres: [...].
W uzasadnieniu wskazano, że na podstawie dokumentacji przebiegu studiów stwierdzono brak postępów w nauce na [...] semestrze polegający na niezłożeniu pracy magisterskiej w terminie.
Z powyższą decyzją A. N. nie zgodziła się wnosząc odwołanie, w którym zwróciła uwagę, że jest studentką na kierunku [...] oraz zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj. art. 7, art. 10, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n.
Decyzją z dnia 5 maja 2022 r. (brak numeru) Rektor A w G. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej jako: "k.p.a.") - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dziekana Wydziału [...] A. w G.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy m.in. wskazał, że studentka rozpoczęła studia w 2018 r. na kierunku filologia [...]. Podczas studiów wobec strony wydano 5 decyzji o skreśleniu jej z listy studentów - dwukrotnie z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów (decyzje Dziekana Wydziału [...] A. z dnia 11 marca 2019 r. i z dnia 23 stycznia 2020 r.), raz z powodu nieprzedłożenia pracy dyplomowej w terminie (decyzja Dziekana Wydziału [...] A. z dnia 2 grudnia 2020 r.) i dwukrotnie z powodu braku postępów w nauce (decyzje Dziekana Wydziału [...] z dnia 19 marca 2021 r. i z dnia 16 marca 2022 r.).
Organ zaznaczył, że studentka nie korzystała z urlopów w trakcie studiów. Natomiast z powodu nieprzedłożenia przez stronę pracy dyplomowej w terminie wynikającym z harmonogramu studiów Dziekan Wydziału [...] A. trzykrotnie wyraził zgodę na powtarzanie przez stronę seminarium magisterskiego - na mocy § 47 Regulaminu termin na złożenie pracy był stronie trzykrotnie przesuwany. Ostatecznie strona została zobowiązana do złożenia pracy dyplomowej do dnia 28 lutego 2022 r. Strona nie wywiązała się z tego terminu i do tego dnia nie złożyła również żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jej zły stan fizyczny i trudną sytuację rodzinną, uzasadniających dalsze przesuwanie terminu.
Organ odwoławczy stwierdził, że dokumenty, na które strona powołuje się w odwołaniu zostały przedstawione już po wydaniu decyzji i organ uznał to działanie za spóźnione, dlatego nie może zostać uznany za trafny zarzut strony o naruszeniu przez organ I instancji przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak również art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n., gdyż organ ten dokonał ustalenia stanu faktycznego na podstawie całokształtu materiałów dotyczących procesu studiowania przez stronę oraz w oparciu o doświadczenie zawodowe i wiedzę własną, promotora strony oraz pracowników dziekanatu A..
Organ odwoławczy nie stwierdził także naruszenia przepisów art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż wydanie decyzji w ustalonym stanie faktycznym było obowiązkiem organu I instancji i znajduje swoje uzasadnienie wprost w normie § 33 ust. 2 Regulaminu. Inne postępowanie organu I instancji byłoby naruszeniem przepisów Regulaminu i świadczyłoby o nieuprawnionym faworyzowaniu strony.
Wskazano, że strona kilkukrotnie składała wnioski o przesunięcia terminu złożenia pracy, które były rozpatrywane pozytywnie. Z uwagi na to, że praca dyplomowa nie wykazywała postępów przez cały ten okres, wskazano stronie ostateczny i nieprzekraczalny termin na złożenie pracy do dnia 28 lutego 2022 r. Do tego dnia do organu I instancji nie wpłynęły żadne wnioski strony. Dopiero po upływie terminu ostatecznego strona wniosła ponownie o jego przesunięcie, dlatego wniosek ten należało uznać za bezskuteczny. Organ odwoławczy podkreślił, że strona mogła skorzystać z instytucji urlopu, skoro przez okres dwóch lat nie była w stanie studiować. Nie wybierając natomiast takiej możliwości sama pozbawiła się prawnej ścieżki dokończenia studiów.
Organ odwoławczy wskazał, że nie stwierdził także naruszenia przepisu art. 10 k.p.a., gdyż między studentką a Dziekanem Wydziału [...] A. była prowadzona obszerna korespondencja mailowa dotycząca przedmiotowej sytuacji, a ponadto studentka była wielokrotnie informowana przez pracowników dziekanatu o dotyczących jej obowiązkach i terminach, a pracownicy dziekanatu również udzielali jej wyjaśnień w zakresach ją interesujących. Studentka nadto odbyła indywidualną rozmowę z pełnomocnikiem Rektora i z Dziekanem Wydziału [...] , co sama potwierdziła w odwołaniu.
Organ odwoławczy podkreślił także, że studentka wielokrotnie nie wywiązywała się ze swoich obowiązków określonych w § 9 Regulaminu, tj. terminowego uzyskiwania zaliczeń i składania egzaminów, terminowego wnoszenia opłat za studiowanie oraz obowiązków określonych w § 46 Regulaminu, tj. terminowego złożenia zaakceptowanej przez promotora pracy dyplomowej.
Organ odwoławczy stwierdził, że przedłużony okres na przedstawienie pracy dyplomowej do zaakceptowania należy uznać za wystarczająco długi, by móc wywiązać się z obowiązków studenckich. Mimo przedłużania kilkukrotnie terminu praca przesłana przez studentkę obiektywie nie posiadała znamion wersji do ostatecznej poprawki, zatem studentka, mimo iż posiadała dwukrotnie więcej czasu na ukończenie pracy dyplomowej nie wywiązała się z żadnych wskazywanych jej terminów.
Mając to na uwadze organ stwierdził, że w przypadku A. N. wystąpił brak postępów w nauce, nierokujący poprawą oraz zostały wyczerpane wszelkie środki umożliwiające przedłużenie okresu studiów a uczelnia dołożyła należytej staranności w celu udzielenia pomocy studentce.
Końcowo organ odwoławczy zaznaczył, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, a wydanie decyzji nie było zależne od uznaniowości organu, gdyż do jej wydania obligowała treść § 33 ust. 2 Regulaminu.
A. N. zaskarżyła powyższą decyzję Rektora A. w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie w całości, ewentualnie jej zmianę i przywrócenie w poczet listy studentów oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1/ art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na nieustosunkowaniu się do okoliczności wskazanych przez stronę takich jak choroba strony, ciężka choroba dziecka oraz dramatyczna sytuacja osobista strony, w której się znajduje od 2 lat oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego przez władze uczelni;
2/ art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania polegające na nadzwyczaj skrótowym uzasadnieniu decyzji oraz nienależytym sporządzeniu uzasadnienia decyzji, a w szczególności niewskazaniu dowodów, na których oparł się organ;
3/ art. 10 k.p.a. poprzez nieumożliwienie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nieumożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów pomimo wniosków strony;
4/ art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i skreślenie skarżącej z listy studentów pomimo braku podstaw ku temu i braku należytego uzasadnienia tej decyzji;
5/ § 47 Regulaminu studiów A. poprzez jego niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że Rektor (organ odwoławczy) rozszerzył zakres przyczyn powodujących skreślenie z listy studentów, podając że skarżąca została skreślona z listy studentów za całokształt przebiegu studiów na kierunku [...]. W jej ocenie jest to inna przyczyna skreślenia jej z listy studentów niż wskazana przez Dziekana (organ I instancji), bowiem ten jako uzasadnienie skreślenia jej z listy studentów podał brak postępów w nauce poprzez niezłożenie pracy magisterskiej w terminie.
Skarżąca wskazała, że argument organu odwoławczego o skreślaniu skarżącej dwukrotnie z listy studentów za wniesienie opłat za studia po terminie nie ma związku ze sprawą w zakresie skreślenia jej z listy studentów. Wskazała, że argument ten deprecjonuje ją "na wypadek złożenia przez nią skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego". Wyjaśniła, że opóźnienie płatności spowodowane było problemami finansowymi i utratą płynności finansowej, związanymi z wprowadzeniem stanu epidemii.
Skarżąca nie zgodziła się ze wskazaniami organu odwoławczego, że w trakcie studiów nie korzystała z urlopów oraz że Dziekan Wydziału [...] na mocy § 47 Regulaminu A. w G. trzykrotnie wyraził zgodę na powtarzanie przez nią seminarium magisterskiego. Wyjaśniła, że podczas trwania dwuletnich studiów magisterskich miała w dwóch semestrach (drugim i trzecim) seminarium magisterskie, które zaliczyła (dowód: Karta z przebiegu studiów z dnia 18.05.2022 r.), a zatem w ocenie skarżącej nie można mówić o powtarzaniu zaliczonego seminarium. Skarżąca zaznaczyła także, że nigdy nie została poinformowana o możliwości skorzystania z urlopu w trakcie studiów, gdyż za każdym razem była informowana o konieczności powtarzania seminarium, które jak wynika z karty przebiegu studiów już zaliczyła.
Nie zgodziła się także z twierdzeniem organu odwoławczego o braku wiedzy o jej sytuacji zdrowotnej i jej dziecka, uzasadniającej dalsze przesunięcie terminu na złożenie pracy magisterskiej, a także z przyjęciem jako spóźnione złożonych po wydaniu decyzji Dziekana o jej skreśleniu dokumentów potwierdzających stan jej zdrowia oraz jej córki. Sam bowiem Rektor wskazywał na liczne rozmowy i korespondencję prowadzoną z pracownikami Dziekanatu. Skarżąca wskazała, że wielokrotnie informowała ustnie oraz pisemnie uczelnię o jej trudnej sytuacji, przesyłając stosowne zaświadczenia lekarskie oraz specjalistyczne (tutaj jako załączniki do skargi), w odpowiedzi na które organ dokonał przesunięcia terminu.
W ocenie skarżącej w jej sprawie zaistniały okoliczności określone w § 47 Regulaminu. Pomimo tak szczególnej sytuacji, w jakiej znalazła się, to jednak została ona uznaniowo - nie obligatoryjnie - skreślona z listy studentów. W powołanym przepisie nie ma mowy o trzykrotności powtarzania seminarium, a jedynie o przedłużeniu terminu na złożenie pracy magisterskiej, gdyż skarżąca zaliczyła seminarium i nie było konieczności jego powtarzania. Nie można zatem mówić o jej faworyzowaniu, gdyż możliwość przedłużenia terminu na złożenie pracy dyplomowej wynika wprost z przepisów regulaminu studiów.
Wskazała, że podczas licznych rozmów telefonicznych prowadzonych z pracownikami Dziekanatu została poinformowana o terminie na złożenie pracy magisterskiej do dnia 31 marca 2022 r. Nigdy nie wyraziła zgody na przesyłanie oficjalnej korespondencji drogą elektroniczną, a jedynie za pośrednictwem poczty tradycyjnej. Termin 28 lutego 2022 r. nie został z nią ustalony, a maila informującego o innym terminie nie odczytała z powodu jego trafienia do spamu.
Wyjaśniła, że zamierzała wywiązać się z ustalonego przez Dziekanat terminu do 31 marca 2022 r. na złożenie pracy magisterskiej i pomimo powstania różnicy zaledwie 2 tygodni czasu, pomimo napisania przez nią dwóch rozdziałów pracy oraz kilku stron rozdziału trzeciego, uprzednio zaakceptowanych przez Promotora, Dziekan postanowił o skreśleniu jej z listy studentów, odmawiając możliwości jakiegokolwiek z nim kontaktu. W tym też czasie skarżąca zanotowała bardzo utrudniony kontakt z promotorem, który nie odpisywał na jej wiadomości, pierwotnie informując ją o możliwości sprawdzenia trzeciego rozdziału do końca marca 2022 r., tak aby mogła złożyć gotową pracę do Dziekanatu ostatniego dnia marca 2022 r.
W odniesieniu do twierdzeń Rektora o wielokrotnym niewywiązywaniu się skarżącej ze swoich obowiązków z podkreśleniem m.in. nieterminowego uzyskiwania zaliczeń i składania egzaminów, skarżąca wskazała, że zgodnie z Kartą przebiegu studiów (załączoną do skargi) w okresie 2-letnich studiów magisterskich zaliczyła wszystkie przedmioty uzyskując ponadprzeciętną średnią wynoszącą ponad 4,6, dlatego argumentację Rektora należy uznać za chybioną i niezgodną ze stanem faktycznym. Wyjaśniła, że w przypadku zaistnienia jakiejkolwiek okoliczności uniemożliwiającej uczestnictwo na zaliczeniu czy egzaminie każdorazowo usprawiedliwiała swoją nieobecność na podstawie zwolnienia lekarskiego.
W odniesieniu natomiast do decyzji Dziekana z dnia 19 marca 2022 r. skarżąca podkreśliła, że decyzja ta – jako wydana w ramach uznania administracyjnego - powinna posiadać wyczerpujące uzasadnienie, czego w sprawie zaniechano. W szczególności, w uzasadnieniu organ pominął kwestię, dlaczego studentce nie udało się złożyć pracy magisterskiej w "terminie", tj. z uwagi na poważny uraz kręgosłupa, długotrwałą rehabilitację oraz przewlekłą chorobę córki, długotrwałe leczenie i w związku z tym objęcie skarżącej pomocą psychologiczną, z której do dzisiejszego dnia jest zmuszona korzystać. Dziekan też nie poinformował jej o wszczęciu postępowania, zgromadzeniu dowodów, nie wezwał do ustosunkowania się do zgromadzonego materiału dowodowego przez wydaniem decyzji, zgodnie z dyspozycją art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a.
W ocenie skarżącej Dziekan winien był ze szczególną starannością ocenić i oprzeć swoją decyzję na należycie zgromadzonym materiale dowodowym. Nie tylko pominięto całkowicie twierdzenia skarżącej (studentki), co świadczy o tym, że w przedmiotowej sprawie nie był dokładnie ustalony stan faktyczny sprawy, ale też nie wyjaśniono m.in. dlaczego pomimo przedłożenia przez skarżącą stosownych zaświadczeń lekarskich, nie umożliwiono jej dokończenia pisania pracy magisterskiej pod nadzorem promotora, zaś w konsekwencji skreślono z listy studentów. Skarżąca napisała już dwa rozdziały pracy magisterskiej, które zostały sprawdzone i zaakceptowane przez promotora i do dokończenia został trzeci rozdział tejże pracy.
Podkreśliła, że zaskarżona decyzja wydawana na gruncie art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. "uznania administracyjnego", zatem obowiązkiem organu było załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, co nie zostało dochowane. Zaznaczyła przy tym, że jest zawodowo związana z [...] i brak możliwości uzyskania tytułu magistra [...] naraża ją na liczne niedogodności, jak i utratę zarobków.
Treść uzasadnienia podjętej przez Dziekana decyzji nie zawiera ustaleń świadczących o tym, że podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również w sposób wyczerpujący nie zebrano i nie rozpatrzono materiału dowodowego, co jest krzywdzące dla skarżącej jako studentki, która po dwóch latach studiów (studentka studiowała łącznie w A. 5 lat - najpierw ukończyła studia licencjackie) i napisaniu dwóch rozdziałów pracy magisterskiej i części trzeciego, nie będzie mogła posługiwać się tytułem magistra, ani też nie będzie miała możliwości podjęcia studiów na innej uczelni, albowiem żadna z nich nie posiada w swojej ofercie studiów niestacjonarnych na takim samym kierunku.
W ocenie skarżącej, w świetle okoliczności faktycznych sprawy, nie sposób stwierdzić, aby kiedykolwiek dopuściła się uchybień w zakresie wykonywania jej obowiązków studenckich. Podkreśliła, że to bardzo trudna sytuacja osobista w jakiej znalazła się uniemożliwiła jej dokończenie pisania pracy magisterskiej, a ona nie ponosi odpowiedzialności za okoliczności, w jakich się znalazła i na które nie miała wpływu, a za które została obarczona przez Rektora winą, który podtrzymał decyzję Dziekana o skreśleniu jej z listy studentów.
Wskazała, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Rektora nieuwzględniającym jej odwołania, który w ogóle nie wziął pod uwagę faktu, iż studentkę (skarżącą) spotkała osobista tragedia, która uniemożliwiła dokończenie pracy magisterskiej. Rektor nie wziął pod uwagę pism kierowanych do niego przez lekarzy i wykazał się - w ocenie skarżącej - złą wolą oraz osobistą niechęcią, przysparzając jej dodatkowych zmartwień i stresów, a także naruszył szereg przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jednocześnie wadliwie stosując i interpretując regulamin uczelni.
W odpowiedzi na skargę Rektor A. w G. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowa argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji orzekających o skreśleniu skarżącej z listy studentów w oparciu o wyżej wskazane kryterium, Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przesłanki warunkujące skreślenie studenta z listy studentów zostały określone w art. 108 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm. – dalej w skrócie: "p.s.w.n.").
Zgodnie z art. 108 ust. 1 p.s.w.n. studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
Stosownie do art. 108 ust. 3 p.s.w.n. skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że każdorazowo przy wydaniu przez władze uczelni takiej decyzji mają zastosowanie uregulowania zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego (zob. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 349/22 oraz z dnia 1 października 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 652/20).
Innymi słowy, przyjęcie przez ustawodawcę w art. 108 ust. 3 p.s.w.n., że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej prowadzi do wniosku, że prawodawca odstąpił od wcześniej stosowanej zasady odpowiedniego stosowana w tych sprawach k.p.a. na rzecz stosowania przepisów k.p.a. wprost. Decyzja winna zatem zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej i uzasadnienie faktyczne i prawne obejmujące wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Tylko wtedy, gdy decyzja odpowiada tym wymogom możliwe jest poznanie toku rozumowania organu. W szczególności, zwłaszcza w przypadku negatywnej dla strony decyzji (tym bardziej wydawanej w granicach uznania administracyjnego), konieczne jest, aby adresat mógł poznać wszelkie prawne i faktyczne przesłanki jej podjęcia. Organ nie może zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że przepis prawa dozwala mu na określone działanie, lecz powinien w sposób wyczerpujący przedstawić cały wywód, z którego będzie wynikać, dlaczego w danym stanie faktycznym i prawnym inne rozstrzygnięcie nie mogło zapaść Rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach studentów, jak i postępowania, w których one zapadają, muszą zachować choćby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii uczelni (por. wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 99/23; w Łodzi z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 846/22 czy w Krakowie z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 523/21).
Zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje nie czynią zadość wskazanym powyżej wymogom należnym prawidłowo wydanym decyzjom w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że decyzją Dziekana z dnia 16 marca 2022 r. - co wyraźnie wynika z treści rozstrzygnięcia sformułowanego w tej decyzji - orzeczono wobec skarżącej o jej "skreśleniu z listy studentów z powodu braku postępów w nauce na [...] semestrze studiów niestacjonarnych II stopnia na Wydziale: [...] kierunku: [...] zakres: Filologia [...]. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika natomiast, że skarżąca była studentką studiów niestacjonarnych II stopnia na Wydziale: [...] kierunku: [...] zakres: [...] a nie [...] (vide: Karta przebiegu studiów studenta z dnia 18 maja 2022 r.), a zatem podjęte przez Dziekana, jako organ I instancji, rozstrzygnięcie w odniesieniu do wskazanego w nim zakresu kierunku studiów, nie znajdowało w okolicznościach faktycznych sprawy podstawy do jego podjęcia. Natomiast Rektor uczelni, jako organ II instancji, utrzymał w mocy ww. decyzję Dziekana, nie dokonując przy tym jakiejkolwiek modyfikacji treści pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia w omawianym zakresie, do czego jako organ odwoławczy był uprawniony w ramach posiadanych kompetencji reformatoryjnych wynikających z w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Utrzymanie w mocy oczywiście nieprawidłowego w swej treści rozstrzygnięcia i tym samym pozostawienie w obrocie prawnym takiego wadliwego rozstrzygnięcia wskazuje na wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, które niewątpliwie ma wpływ na wynik sprawy.
Co więcej, w treści zaskarżonych decyzji nie została wskazana w sposób jednoznaczny podstawa prawna, na mocy której organy orzekły w niniejszej sprawie o skreśleniu skarżącej z listy studentów. Organ I instancji w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przywołał art. 108 ust. 2 pkt 2 i art. 108 ust. 3 p.s.w.n. oraz przepis "§ 61 ust. 1 pkt a, pkt b" Regulaminu Studiów A. w G, który to jednak nie istnieje w treści ww. Regulaminu Studiów (w Regulaminie znajduje się przepis "§ 61" – bez jednostek redakcyjnych – który odnosi się jednak do zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów oraz trybu postępowania dyscyplinarnego, nie zaś do kwestii związanych ze skreśleniem z listy studentów). Z kolei zaś przywołany art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. wskazuje na fakultatywny tryb skreślenia studenta z listy studentów, gdyż zgodnie z jego brzmieniem student "może" być skreślony z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce. Jak zostało to już zaakcentowane decyzje wydane w oparciu o powyższą podstawę prawną, wskazującą na orzekanie organu w ramach tzw. uznania administracyjnego, muszą być w sposób wszechstronny, wyczerpujący i przekonujący uzasadnione. Organ II instancji natomiast – pomijając w podstawie prawnej decyzji jakiekolwiek odniesienie się do przepisów prawa materialnego będących podstawą podjętego rozstrzygnięcia (przywołano jedynie zastosowany przepis postępowania – art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) – opisując w uzasadnieniu podstawę prawną wydania pierwszoinstancyjnej decyzji wskazał, że decyzja ta została podjęta na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. oraz i co należy podkreślić - a co de facto nie wynika z treści decyzji Dziekana - przepisu § 62 ust. 3 Regulaminu Studiów, który to z kolei wskazuje na obligatoryjny tryb skreślenia z listy studentów, gdyż zgodnie z jego brzmieniem dziekan "skreśla" studenta z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego (przepis ten jest powtórzeniem art. 108 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n.). Jednocześnie też w końcowej części uzasadnienia decyzji Rektora wskazano, że wydanie decyzji (organu I instancji) było obligatoryjne z uwagi na treść § 33 ust. 2 Regulaminu Studiów, dlatego nie można w tym przypadku mówić o uznaniowości organu I instancji, gdyż był on zobowiązany do przestrzegania przepisów Regulaminu. Stosownie do treści § 33 ust. 2 Regulaminu Studiów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach Dziekan na wniosek studenta może udzielić zgodę na maksymalnie trzykrotne powtórzenie przedmiotu seminarium dyplomowego, w innym przypadku kierowany jest na powtarzanie ostatniego semestru studiów i w tym przypadku stosuje się § 33 ust. 4. Abstrahując od tego, że – co podkreślała skarżąca – z treści "Karty przebiegu studiów studenta" wynika, że skarżąca uzyskała w pierwszym terminie, zarówno na semestrze 2 jak i 3, zaliczenie z przedmiotu "Seminarium magisterskie" – to powołany przepis Regulaminu nie nakazuje skreślenia z listy studentów lecz wskazuje na możliwość powtarzania ostatniego semestru studiów. W ocenie Sądu mając powyższe na uwadze nie można jednoznacznie stwierdzić, jakie przepisy zostały zastosowane w niniejszej sprawie i co w istocie legło u podstaw wydania przez organy rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącej z listy studentów - brak postępów w nauce czy też niezłożenie w terminie pracy dyplomowej. Zaznaczenia wymaga, że rolą sądu nie jest wyręczanie organów w wyjaśnianiu podstaw prawnych rozstrzygnięcia i poszukiwanie argumentacji przemawiającej za zasadnością zaprezentowanego przez organ stanowiska, lecz kontrola zgodności z prawem podejmowanych przez organy działań, gdyż to na organie spoczywa obowiązek merytorycznego załatwienia sprawy (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 327/22).
Nie przesądzając zastosowania przez organy uczelni w niniejszej sprawie jakiejkolwiek podstawy prawnej w sprawie dotyczącej skreślenia skarżącej z listy studentów, Sąd pragnie wskazać, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Rektora, że "dokumenty, na które Studentka powołuje się w Odwołaniu zostały przedstawione przez Studentkę już po wydaniu Decyzji, co należy uznać za działanie spóźnione, dlatego też nie może zostać uznany za trafiony zarzut o naruszeniu przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak również art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n.". W ocenie Sądu, w szczególności w przypadku, gdy podstawę do orzeczenia o skreśleniu z listy studentów stanowić miałby art. 108 ust. 2 p.s.w.n., a zatem w sytuacji gdy organ uczelni może a nie musi skreślić studenta, student skutecznie, tak na etapie postępowania przed organem I, jak również przed organem II instancji, winien mieć zagwarantowane pełne prawo do wypowiadania się i zgłaszania żądań, w tym też przedkładania dowodów, które organ – zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. – winien w uzasadnieniu wydanej decyzji poddać należytej ocenie. Należy podkreślić, że zasada dwuinstancyjności wyrażona w art. 15 k.p.a. nakazuje organowi odwoławczemu ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Wynikająca z art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności nie oznacza, że organ odwoławczy może rozpatrzyć sprawę administracyjną wyłącznie na podstawie materiału dowodowego zebranego i ocenionego przez organ I instancji. W toku postępowania odwoławczego organ II instancji dokonuje samodzielnej oceny prawnej, jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie i w przypadku stwierdzenia konieczności przeprowadzenia dodatkowych dowodów, przeprowadza postępowanie wyjaśniające celem wydania ostatecznej decyzji kończącej postępowanie administracyjne. Zatem organ odwoławczy, tak jak i organ I instancji związany jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligującą organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), jak i wymogiem właściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.), które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec, z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie. Skreślenie z listy studentów jest bardzo daleko idącą i dotkliwą sankcją, dlatego też organ, tak I jak i II instancji, obowiązany jest szczegółowo i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe, zebrać wyczerpująco materiał dowodowy i wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że student dopuścił się naruszenia nałożonych na niego obowiązków, wynikających z ustawy p.s.w.n. oraz regulaminu studiów, a to wszystko powinno znaleźć się w uzasadnieniu podjętego przez organ rozstrzygnięcia, stosownie do art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 316/19).
Podsumowując tę część rozważań należy podkreślić, że organy uczelni oceniając spełnienie w przypadku danego studenta przesłanek określonych w art. 108 ust. 2 w tym wskazanej w punkcie 2 p.s.w.n. przesłanki (czy też w § 63 Regulaminu studiów, w tym wskazanej w ust. 2 przesłanki), będących podstawą do podjęcia rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów podejmowanego w warunkach uznania administracyjnego (decyzji uznaniowej), muszą każdorazowo wydanie takiej decyzji poprzedzić wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, tj. zebraniem materiału dowodowego, a następnie jego wszechstronnym rozpatrzeniem, znajdującym odzwierciedlenie w uzasadnieniu tej decyzji. Przedłożenie w takim wypadku na etapie postępowania odwoławczego określonych dowodów przez stronę (studenta) nie zwalnia organu uczelni wyższego stopnia od poddania wnikliwej ocenie tych dowodów w kontekście zasadności podejmowanej decyzji, a więc taka inicjatywa strony nie może zostać zignorowana i poczytana przez organ odwoławczy za "działanie spóźnione".
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje organów uczelni zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 138 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj.: art. 108 p.s.w.n. oraz przepisów Regulaminu Studiów A. w G.
W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania - punkt 2. sentencji wyroku - orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 680 zł, na którą składa się wpis sądowy od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcy prawnego (480 zł), ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).