III SA/Gl 850/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-03-02
NSAAdministracyjneWysokawsa
szczepienia ochronneobowiązek szczepieńegzekucja administracyjnaprawo medycznezdrowie publiczneinspekcja sanitarnazarzuty egzekucyjnebadanie kwalifikacyjneświadoma zgoda

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę matki na postanowienie Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy decyzję o uznaniu zarzutów w sprawie egzekucji obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym za nieuzasadnione.

Skarżąca kwestionowała postępowanie egzekucyjne dotyczące obowiązku zaszczepienia córki, podnosząc m.in. brak wyczerpujących informacji medycznych podczas badania kwalifikacyjnego oraz nieprawidłowe sformułowanie obowiązku w tytule wykonawczym. Sąd administracyjny uznał jednak, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z mocy prawa i nie może być uzależniony od zgody rodzica, jeśli nie istnieją przeciwwskazania medyczne. Oddalono skargę, uznając, że matka nie wykonała obowiązku poddania dziecka szczepieniom.

Sprawa dotyczyła skargi J.B. na postanowienie Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy decyzję o uznaniu zarzutów w sprawie egzekucji obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym za nieuzasadnione. Skarżąca argumentowała, że podczas badania kwalifikacyjnego nie otrzymała pełnych informacji o ryzyku szczepienia, a lekarz nie wykluczył przeciwwskazań. Podnosiła również, że obowiązek został nieprawidłowo sformułowany w tytule wykonawczym i że nie doręczono jej prawidłowego upomnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, stwierdzając, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z przepisów ustawy i nie może być uzależniony od zgody rodzica, jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych. Sąd podkreślił, że wykonanie badania kwalifikacyjnego jest jedynie etapem procedury, a nie jej zakończeniem, a brak zaszczepienia dziecka po badaniu kwalifikacyjnym oznacza niewykonanie obowiązku. Sąd uznał również, że przepisy dotyczące szczepień ochronnych stanowią lex specialis w stosunku do ustawy o prawach pacjenta, ograniczając prawo do odmowy zgody na szczepienie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Wykonanie obowiązku szczepienia ochronnego nie ogranicza się do badania kwalifikacyjnego, lecz wymaga faktycznego zaszczepienia dziecka, jeśli badanie nie wykazało przeciwwskazań.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że badanie kwalifikacyjne jest jedynie etapem procedury, a nie jej zakończeniem. Niewykonanie faktycznego szczepienia po badaniu kwalifikacyjnym oznacza niewykonanie obowiązku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.p.i.s. art. 5 § 1 pkt. 1 lit. b

Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej

u.p.i.s. art. 17

Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej

u.p.e.a. art. 34

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.z.z.z. art. 5 § ust. 1 pkt. 1 lit. b

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

u.z.z.z. art. 17

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.e.a. art. 33 § § 1 pkt. 5

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 15 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 27

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.p. art. 9 § ust. 2

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

u.p.p. art. 16

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

u.z.l. art. 31 § ust. 1

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

p.u.s.a. art. 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozp. MZ

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Obowiązek szczepień ochronnych wynika z mocy prawa i nie może być uzależniony od zgody rodzica, jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych. Wykonanie badania kwalifikacyjnego jest etapem procedury, a nie jej zakończeniem; niewykonanie faktycznego szczepienia po badaniu oznacza niewykonanie obowiązku. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jest lex specialis w stosunku do ustawy o prawach pacjenta w zakresie odmowy szczepienia.

Odrzucone argumenty

Wykonanie obowiązku szczepienia nastąpiło poprzez poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu. Brak wyczerpujących informacji medycznych podczas badania kwalifikacyjnego. Nieprawidłowe sformułowanie obowiązku w tytule wykonawczym. Brak uprzedniego doręczenia prawidłowego upomnienia. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek szczepienia ochronnego jest bezpośrednio wykonalny ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta

Skład orzekający

Barbara Orzepowska-Kyć

przewodniczący

Dorota Fleszer

sprawozdawca

Magdalena Jankiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja obowiązku szczepień ochronnych, relacja między ustawą o zapobieganiu chorobom zakaźnym a ustawą o prawach pacjenta, zasady postępowania egzekucyjnego w sprawach niepieniężnych."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji braku przeciwwskazań medycznych i niewykonania obowiązku przez rodzica.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego obowiązku szczepień ochronnych dzieci i budzi wiele emocji oraz wątpliwości prawnych, co czyni ją interesującą dla szerokiego grona odbiorców.

Czy rodzic może odmówić szczepienia dziecka, powołując się na brak pełnej informacji? Sąd administracyjny rozstrzyga.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 850/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Orzepowska-Kyć /przewodniczący/
Dorota Fleszer /sprawozdawca/
Magdalena Jankiewicz
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 1466/23 - Wyrok NSA z 2024-03-12
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 195
art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b, art. 17
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Dz.U. 2022 poz 479
art.34
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi J.B. na postanowienie Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia 19 września 2022 r. nr NS-EP.907.2.50.2020 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 19 września 2022 r., nr NS-EP.907.2.50.2020 Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach (dalej: ŚPWIS) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. (dalej: PPIS) z dnia 10 marca 2020 r., znak: [...] o uznaniu zarzutów J. B. (dalej: Skarżąca) w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego tytułem wykonawczym nr [...] za nieuzasadnione.
Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 28 kwietnia 2019 r. zostało przeprowadzone badanie lekarskie M. B. (dalej: córka Skarżącej). Jak wynika z wystawionego w tym dniu zaświadczenia lekarz stwierdził brak przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi. Haemophilus influenzae, Stereptococcus pneumoniae, WZW typu B w okresie do 24 godzin od przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego.
Skarżąca 29 kwietnia 2019 r. złożyła pisemne oświadczenie, że 18 kwietnia 2019r. nie mogła świadomie wyrazić zgody na wykonanie zabiegu medycznego (szczepienie ochronne przeciw WZW B, śwince, różyczce, Hib) u jej córki. Powodem jest to, że w trakcie badania lekarskiego nie udzielone jej zostały wszystkie informacje niezbędne do jej podjęcia, a zwłaszcza nie przekazano informacji o ryzyku wynikającym z przeprowadzenia zabiegu. Nie zostały wykluczone również przeciwskazania.
Następnie pismem z 19 kwietnia 2019 r. PPIS wezwał do szczepienia małoletnią córkę Skarżącej.
W odpowiedzi na nie Skarżąca złożyła pismo z 8 maja 2019 r. oznaczone jako wyjaśnienia, w którym zadeklarowała, że nie uchyla się od wykonania obowiązku szczepień ochronnych. Wniosła o podanie właściwych norm kompetencyjnych i przepisów prawa, na podstawie których PPIS powziął wobec niej czynności administracyjne zmierzające do wymuszenia wykonania ryzykownego zabiegu medycznego z jednoczesnym naruszeniem Praw Pacjenta, konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, prawa farmaceutycznego oraz ustawy o wykonywaniu zawodu lekarza. Domagała się także przedstawienia przepisów prawa, które wprost określają, że nieudzielenie świadomej zgody na ryzykowny zabieg medyczny jest tożsame z uchylaniem się od realizacji ustawowego obowiązku szczepień. Wobec wykonania obowiązku przewidzianego prawem zażądała niezwłocznego zakończenia czynności w stosunku do niej.
Żądane informacje PPIS przekazał Skarżącej w piśmie z 21 maja 2019 r. Jednocześnie wskazał, że wobec braku realizacji szczepień wymienionych w wezwaniu, a także brakiem dokumentu potwierdzającego przeciwskazanie do ich wykonania wniosek Skarżącej o niezwłoczne zakończenie czynności nie może być uwzględniony.
Pomimo tego Skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku poddania jej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae.
Wobec tego 13 czerwca 2019 r. PPIS skierował do Skarżącej upomnienie, w którym wezwał do wykonania obowiązku obowiązkowego szczepienia jej córki.
W sytuacji dalszego braku wykonania przez Skarżącą przedmiotowego obowiązku, PPIS skierował 2 września 2019 r. do Wojewody [...] wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i nałożenie grzywny w celu przymuszenia rodzica w związku z niewykonaniem obowiązkowych szczepień ochronnych. W tytule wykonawczym sformułował treść obowiązku, dotyczącego poddania małoletniej córki Skarżącej szczepieniom ochronnym przeciwko; gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae.
Postanowieniem z 30 stycznia 2020 r. Wojewoda [...] nałożył na Skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień u jej córki.
Skarżąca w piśmie z 10 lutego 2020 r. złożyła w oparciu o art. 33 § 1 pkt. 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuciła m.in. że podczas badania kwalifikacyjnego nie zostały wykluczone przeciwskazania do przeprowadzenia szczepienia ochronnego, a wierzyciel nie odniósł się także do wątpliwości co do rozumienia przepisów prawa zgłaszanych pisemnie przez Skarżącą. W szczególności nie zostało wyjaśnione w jaki sposób ma postąpić Skarżąca, skoro lekarz w trakcie postępowania kwalifikacyjnego nie wykluczył przeciwskazań, o których mowa w art. 17 ust. 2. W odpowiedzi natomiast wysłał upomnienie do realizacji obowiązku szczepień. Tymczasem Skarżąca nie wie, jak ma ten obowiązek wykonać, co oznacza spełnienie przesłanki z art. 33 § 1 pkt. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 9 k.p.a. Skoro Skarżąca zgłaszała liczne wątpliwości, wierzyciel powinien je rozstrzygnąć najpóźniej w upomnieniu.
Zgłoszone zarzuty uznane zostały przez PPIS w postanowieniu z 10 marca 2020 r. za nieuzasadnione.
Skarżąca na to postanowienie wniosła zażalenie.
ŚPWIS utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że cechą szczepień ochronnych jest ich obowiązkowy charakter w stosunku do niektórych szczepień. Powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych stwierdził, że w przypadku szczepień ochronnych nie może być mowy o dobrowolności przystąpienia pacjenta do świadczenia zdrowotnego, jakim jest obowiązkowe szczepienie ochronne.
Skarżąca nie poddała córki szczepieniu, nie przedłożyła zaświadczenia o odroczeniu szczepienia z uwzględnieniem okresu tego odroczenia. Z załączonego do zażalenia na postanowienie zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym z 18 kwietnia 2019 r. wynika, że małoletnia córka Skarżącej została uznana za zdolną do wykonania szczepienia. Zatem powinna być zaszczepiona, a brak zgody rodzica uniemożliwił personelowi medycznemu wykonanie tej procedury.
Ponadto ŚPWIS uznał, że nie jest organem właściwym do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie jest to postępowanie prowadzone przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej .
W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia ŚPWIS i poprzedzającego go postanowienia PPIS, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zasądzenie od organu kosztów procesu oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.
Powołując się na orzecznictwo sądowe Skarżąca podniosła, że obowiązek szczepienia dziecka składa się z dwóch etapów procedury, a mianowicie poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz sam akt szczepienia. Zatem poddając 18 kwietnia 2019 r. córkę badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem wykonała swój obowiązek.
Skarżąca powzięła jednak wątpliwość co do możliwości zaszczepienia córki w związku z brakiem wykluczenia przeciwwskazań zawartych w Charakterystyce Produktu Leczniczego (dalej: ChPL). Podczas badania lekarz nie przedstawił Skarżącej ChPL żadnego z preparatów, którym dziecko miało zostać zaszczepione - nie przedstawił nawet ulotki preparatów. Lekarz nie poinformował także o możliwym ryzyku zastosowania preparatów szczepionkowych. Podczas badania lekarz jedynie zważył i osłuchał dziecko, nie przeprowadził ze Skarżącą wywiadu lekarskiego na temat stanu zdrowia dziecka oraz stanu zdrowia członków najbliższej rodziny.
Natomiast zgodnie z art. 17 pkt 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zabieg szczepienia ochronnego powinien zostać poprzedzony badaniem kwalifikacyjnym celem wykluczenia przeciwwskazań do zabiegu, o których producent informuje w ChPL. Lekarz stwierdził, iż nie ma możliwości wykluczenia przeciwwskazań, nie da się tego zrobić, a zapisy w ulotce to jedynie forma zabezpieczenia się przez producenta.
Skarżąca podniosła także, że podczas badania kwalifikacyjnego lekarz nie udzielił informacji o możliwości wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych po podaniu szczepionki, chociaż zobowiązuje go do tego art. 9 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Obowiązek ten wynika także wprost z art. 31 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Świadoma zgoda na wykonanie zabiegu medycznego zawsze musi być poprzedzona uzyskaniem pełnej informacji od lekarza o możliwych niepożądanych następstwach wykonania zabiegu. Brak informacji o dających się przewidzieć następstwach zabiegu przesądza o braku możliwości wyrażenia zgody na zabieg.
Wobec powyższego Skarżąca zrealizowała swój ustawowy obowiązek, gdyż poddała dziecko badaniu kwalifikacyjnemu. Lekarz uniemożliwił przejście do dalszego etapu procedury (tj. poddania dziecka aktowi szczepienia) ponieważ nie wykluczył przeciwwskazań do podania szczepienia (nawet nie dysponował podczas badania kwalifikacyjnego charakterystyką produktu leczniczego) oraz nie poinformował skarżących o możliwych powikłaniach po podaniu szczepionki. W związku z tym, że podczas badania kwalifikacyjnego nie zostały wykluczone przeciwwskazania, to tym samym obowiązek administracyjny jest niemożliwy do wykonania i to z powodów, które nie leżą po stronie skarżącej.
Dodatkowo Skarżąca wskazała, że PPIS jako wierzyciel nie wykonał obowiązku doręczenia jej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pismem oznaczonym "upomnienie" Skarżąca została wezwana do niezwłocznego rozpoczęcia szczepień ochronnych. Tymczasem takie formułowanie obowiązku jest sprzeczne z art. 17 ust. 2 i nn. ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wierzyciel pominął bowiem, że szczepienie powinno być każdorazowo poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań. Prawidłowe upomnienie wystawione na podstawie art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powinno wzywać do poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu i do zaszczepienia dziecka dopiero po zakwalifikowaniu do tego zabiegu przez lekarza. Tymczasem w piśmie oznaczonym "upomnienie" w ogóle nie odniesiono się do art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Tym samym uznać należy, że Skarżącej nie tylko nie doręczono upomnienia, ale i w tytule wykonawczym obowiązek został określony nieprawidłowo.
Nadto tytuł wykonawczy nie spełnia wszystkich ustawowych wymogów, albowiem powołano w nim Program Szczepień Ochronnych, który nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, gdyż akt ten nie został przewidziany w art. 87 Konstytucji RP. Nie może być on uznawany za akt, który nakłada na Skarżącą prawa i obowiązki. A skoro tak, to tym samym obowiązek szczepień ochronnych nie jest jeszcze wymagalny i Skarżąca nie jest związana terminami z niego wynikającymi. Umknęło organowi egzekucyjnemu, że na chwilę obecną dziecko przekroczyło już wiek do podania mu szczepionki zgodnie z Program Szczepień Ochronnych. Poza tym wobec córki Skarżącej powinny być wykonane szczepienia wyrównawcze według indywidualnego planu szczepień - indywidualnego kalendarza szczepień, zwanego dalej "IKSz" (pkt 3). Lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne - stosując się do ww. zaleceń - powinien skierować dziecko do poradni szczepień w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Tym samym w tym dniu dziecko nie powinno zostać zakwalifikowane do szczepienia. Oznacza to tym samym, że tytuł wykonawczy narusza przepisy o postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej bowiem sprawie obowiązek szczepień powinien być realizowany nie na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, lecz na podstawie IKSz.
W odpowiedzi na skargę ŚWPIS podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie ŚPWIS z 19 września 2022 r., którym utrzymał w mocy postanowienie PPIS z 10 marca 2020 r. o uznaniu zarzutów Skarżącej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego tytułem wykonawczym nr [...] za nieuzasadnione.
Podstawa prawną wydanego postanowienia był art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 34 § 3 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.).
Przed przystąpieniem do kontroli sprawy należy zauważyć, że miała miejsce zmiana stanu prawnego przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które miały zastosowanie w zaskarżonym postanowieniu.
Z dniem 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019.2070; dalej: ustawa zmieniająca). W art. 1 pkt 20 i 21 tej ustawy, przepisy art. 33 i 34 u.p.e.a. otrzymały nowe brzmienie istotnie zmieniające zasady rozpatrywania zarzutów.
Podstawy zarzutu wskazane w pkt 1-4 i 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., stanowią w obecnym stanie prawnym podstawy zarzutu wyliczone w art. 33 § 2. Niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 stanowią w obecnym stanie prawnym podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1-3). Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowią w obecnym stanie prawnym podstawę skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1).
Przed 30 lipca 2020 r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej były rozpatrywane przez organ egzekucyjny, który był z zasady zobligowany do uzyskania stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Stanowisko wierzyciela było przy tym wiążące w zakresie zarzutu wniesionego na podstawach, o których była mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. w ówcześnie obowiązującym brzmieniu. Nowe brzmienie art. 34 u.p.e.a. przewiduje powierzenie wierzycielowi kompetencji do rozpatrywania zarzutu w sprawie egzekucji i jest uzasadnione tym, że rozstrzygnięcie w sprawie zarzutu ma charakter merytoryczny, odnoszący się bezpośrednio do zakresu obowiązków zobowiązanego. Rozstrzygnięcia tego rodzaju nie powinny być podejmowane przez organ egzekucyjny, ponieważ zadaniem organu egzekucyjnego jest wyłącznie stosowanie przymusu egzekucyjnego w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku ustalonego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutu prowadziło do swego rodzaju fikcji podejmowania rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny (P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 34, teza 1).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej u.p.e.a., do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (t.j. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Ponieważ wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej został w niniejszej sprawie złożony 2 września 2019 r., stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowania egzekucyjnego, w toku którego wydano zaskarżone postanowienie, miały zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Mimo to w postanowieniu ŚPWIS z 19 września 2022 r. jako jego podstawę prawną wskazano tekst jednolity ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu ustalonym w Dzienniku Ustaw z 2022 r., poz. 479.
Trzeba dodać, że ani w określeniu podstawy prawnej, ani też w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie powołano się na jakiekolwiek przepisy przejściowe zawarte w ustawie zmieniającej u.p.e.a. Organ II instancji nie odniósł się również w żaden sposób do opisanej wyżej zmiany stanu prawnego dotyczącej przepisów u.p.e.a.
Odnosząc się do przedstawionych wątpliwości Sąd zauważa, że stanowią one o naruszeniu przez organ II instancji przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, ale nie w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Mimo bowiem wskazania jako podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia u.p.e.a. w brzmieniu, które w sprawie nie miało zastosowania. Nadto powołany przepis art. 14 § 1 ustawy zmieniającej stanowi o pozostaniu w mocy wysłanych upomnień, tytułów wykonawczych, postanowień, dokumentów zajęcia i innych dokumentów sporządzonych w ramach stosowanych środków egzekucyjnych w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, co tym bardziej nie mogło powodować stosowania w sprawie u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r.) to naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. w starym brzmieniu, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie.
PPIS będący w tej sprawie wierzycielem z mocy art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2021poz.195) - wydał w dniu 18 lipca 2022 r. postanowienie w sprawie zgłoszonych w sprawie zarzutów:
1.wykonania obowiązku,
2. braku wymagalności obowiązku w stosunku do dziecka
3.braku możliwości wykonania obowiązku,
4.niedopuszczalności egzekucji administracyjnej,
5.braku uprzedniego doręczenia upomnienia,
6.zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,
7.niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.
- uznał je za nieuzasadnione.
Użyte w tym postanowieniu sformułowanie "uznaje zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione" pomimo tego, że nie jest ono przewidziane w art. 34 p.e.a. w zestawieniu z uzasadnieniem tego postanowienia zawierającym merytoryczną ich analizę i ocenę pozwala przyjąć, że w istocie treścią wyrażonego w tym postanowieniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów było ich oddalenie.
Wszystkie zgłoszone w sprawie zarzuty powołują się na podstawy mieszczące się w ich katalogu zawartym w art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. Dlatego błędne powołanie się przez organ II instancji na przepisy niemające w sprawie zastosowania nie miało wpływu na wynik sprawy, a naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na braku pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa - nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.
Z tych powodów w celu rozstrzygnięcia sprawy konieczna była materialno-prawna ocena zarzutów skargi, a także zarzutów zgłoszonych przez Skarżącą w toku postępowania egzekucyjnego.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że PPIS wystawił 2 września 2019 r. tytuł wykonawczy nr [...] zobowiązujący Skarżącą do poddania jej córki szczepieniom ochronnym przeciwko; gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu b, Streptococcus pneumoniae, poliomyelitis.
Na tej podstawie Wojewoda [...], będąc organem egzekucyjnym w sprawie nadał klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Postanowieniem z 30 stycznia 2020 r. nałożył na Skarżącą grzywnę w celu przymuszenia.
Skarżąca natomiast wniosła następujące zarzuty:
1. wykonania obowiązku – art. 33 § 1 pkt. 1 p.e.a,
2. braku wymagalności obowiązku w stosunku do dziecka - art. 33 § 1 pkt. 2 p.e.a,
3. braku możliwości wykonania obowiązku - art. 33 § 1 pkt. 5 p.e.a,
4. niedopuszczalności egzekucji administracyjnej - art. 33 § 1 pkt. 6 p.e.a,
5. braku uprzedniego doręczenia upomnienia - art. 33 § 1 pkt. 7 p.e.a,
6. zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - art. 33 § 1 pkt. 8 p.e.a,
7. niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.- art. 33 § 1 pkt. 10 p.e.a.
Zostały one zaskarżonym postanowieniem ŚWPIS z 19 września 2022 r. objętym skargą zostały oddalone.
W tym miejscu należy wskazać, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna (por. E. Komorowski, Zarzuty w egzekucji administracyjnej (w:) System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, Warszawa 2004, s. 509). Wnosząc zarzuty zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21). Podkreślić należy, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów (por. wyrok NSA z 20 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2258/12; wyrok NSA z 12 grudnia 2013 r. sygn. II OSK 1737/12; wyrok NSA z 14 września 2007 r. sygn. I OSK 522/07).
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22).
W przedmiotowej sprawie dla ustalenia zakresu obowiązku zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz.1657; dalej: u.z.z.z). Zgodnie zatem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Należy przez to rozumieć – co wynika z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. - podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym – o czym stanowi art. 5 ust. 2 u.z.z.z. - w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.z. I tak stosownie do art. 17 ust. 1 u.z.z.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Natomiast według art. 17 ust. 2 u.z.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z. stanowi zaś, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
Podkreślenia wymaga, że w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega sczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.
Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. W konsekwencji – na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 - wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Należy przy tym zaznaczyć, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz wydanie IX 2021 r. - Komentarz do art. 33 u.p.e.a.).
W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty są niezasadne.
W sprawie nie jest sporne, że Skarżąca jest przedstawicielem ustawowym małoletniej córki pozostającej pod jej władzą rodzicielską. Spoczywa więc na niej obowiązek oznaczony w art. 5 ust. 2 u.z.z.z.
Skarżąca nie poddała małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 2 września 2019 r., wystawionego przez wierzyciela czyli PPIS, poprzedzonego upomnieniem z 13 czerwca 2019 r.
Nie jest możliwe - jak sugeruje to Skarżąca – utożsamianie wykonania obowiązku szczepienia ochronnego tylko poprzez poddanie córki lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Według ugruntowanego stanowiska w orzecznictwie wykonanie lekarskiego badania kwalifikacyjnego jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie (por. wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17; wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 43/18; wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19; wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 343/20; wyrok WSA w Łodzi z 29 lipca 2022 r., III SA/Łd 336/22). Skoro po przeprowadzeniu lekarskiego badania kwalifikacyjnego nie stwierdzono przeciwskazań do wykonania szczepienia ochronnego a Skarżąca nie doprowadziła do jego faktycznej realizacji to tym samym nie wykonała ciążącego na niej obowiązku. Wobec tego zarzut wykonania obowiązku jest nieuzasadniony.
Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19). Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program ten na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy i zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym (por. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/16; wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2434/17; wyrok WSA w Warszawie z 27 lipca 2016 r., sygn.. akt VII SA/Wa 2350/15; wyrok WSA w Warszawie z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 2193/17).
W stanie faktycznym sprawy nie podlega wątpliwości, że córka Skarżącej nie została zaszczepiona przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. Obowiązek ten wynika bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z., a także z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz.2172; dalej: rozporządzenie). Powyższe przepisy nie określają granicznych terminów wykonania obowiązku szczepienia. Każde dziecko i młodzież, znajdująca się w powyższym przedziale wiekowym jest obowiązana poddać się tym szczepieniom, o ile spełnia warunki ustalone w rozporządzeniu i o ile dotychczas nie została zaszczepiona (§ 4 rozporządzenia). Nie sposób bowiem z brzmienia poszczególnych jednostek redakcyjnych § 3 rozporządzenia wnioskować, że osoby które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą poddać się jemu w dowolnym wybranym przez siebie czasie. Uzależnienie natomiast poddania się szczepieniu dziecka Skarżącej od jej woli, w granicach czasowych wskazanych przez Skarżącą, niweczyłoby cele szczepień ochronnych, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka Skarżącej, ale również dla innych osób (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2399/17; wyrok WSA w Białymstoku z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 718/22). Dokonane ustalenia wskazują, że zarzut braku wymagalności obowiązku nie zasługuje na uznanie.
W ocenie Sądu zarzut braku możliwości wykonania obowiązku wobec tego, że lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego nie wykluczył przeciwskazań do podania szczepienia oraz nie poinformował Skarżącej o możliwych powikłaniach po podaniu szczepionki nie jest zasadny. Jak już wskazano, wykonanie szczepień ochronnych jest ma charakter obligatoryjny, jego zakres i tryb realizacji jest ustawowo wyznaczony. W konsekwencji nie ma możliwości odmowa poddania się nim z powodów wskazanych przez Skarżącą, a które mieszczą się w zakresie art. 16 ustawy 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz.1876). Wskazany przepis stanowi, że pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Z kolei według art. 9 ust. 2 w/w ustawy pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom. Ustawa ta nie przewiduje praw pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Oznacza to, że u.z.z.z. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13; wyrok NSA z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 1277/15).
Zauważyć trzeba, że Skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Z akt sprawy nie wynika też, aby podejmowane były przez nią inne działania w kierunku zaszczepienia córki, czy też stwierdzenia istnienia przeciwskazań medycznych do jego zaszczepienia. Jednoznacznie świadczy to o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.
Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., Sąd stwierdza, że także ten zarzut nie okazał się zasadny. Skarżąca na żadnym etapie postępowania nie podjęła nawet próby wykazania, aby nałożona grzywna stanowiła zbytnie obciążenie jej budżetu. Zaznaczyć przy tym należy, że wysokość grzywny po wniesieniu zażalenia na postanowienie o jej wymierzeniu może być zmniejszana (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2822/18). W ocenie Sądu wysokość wymierzonej grzywny nie jest wygórowana. Poza tym jest to, w przypadku egzekucji obowiązków niepieniężnych, środek najmniej dokuczliwy. Drugim dostępnym środkiem jest bowiem wykonanie zastępcze.
W ocenie Sądu w sprawie nie jest sporna okoliczność wywiązania się PPIS z obowiązku przesłania zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.e.a. Jego skuteczne doręczenie miało miejsce 1 lipca 2019 r. Wymieniono w nim choroby, przeciwko którym Skarżąca zobowiązana była zaszczepić córkę. Te same choroby zostały następnie wskazane w tytule wykonawczym. W upomnieniu w sposób wystarczający wskazano podstawę prawną jego skierowania do Skarżącej i obowiązku, który powinna wykonać tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.z., rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) oraz Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie programu szczepień ochronnych na 2019 r. z 25 października 2018 r. (Dz. Urz. Min. Zdrowia z 2018 r. poz. 104.) Oznacza to, że brak jest podstaw do uznania zgłoszonego w tym zakresie zarzutu.
Zdaniem Sądu zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 z uwagi na to, że Komunikat Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego nie może być uwzględniony. Zgodnie z § 5 rozporządzenia obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z Rozporządzenie odsyła do tzw. "kalendarza szczepień". Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Tytuł wykonawczy obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez córkę Skarżącej wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 u.z.z.z. w § 2 rozporządzenia Minister Zdrowia określił między innymi, że obowiązkiem szczepień ochronnych objęte są choroby zakaźne,
Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI