III SA/Gd 508/19

III SA/Gd 508/19 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-03-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jacek Hyla
Janina Guść /sprawozdawca/
Jolanta Sudoł /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 619/22 - Postanowienie NSA z 2023-01-11
I OZ 605/24 - Postanowienie NSA z 2024-10-01
I OZ 169/23 - Postanowienie NSA z 2023-05-24
I OZ 141/22 - Postanowienie NSA z 2022-04-21
I OZ 606/24 - Postanowienie NSA z 2024-10-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2015 poz 163
art. 38
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Protokolant: Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2018 r., nr SKO Gd/3902/18 w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Krokowa z dnia 1 sierpnia 2018 r. nr 9/okr/2018/DS.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 listopada 2018 r. (nr SKO Gd/3902/18) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 1 sierpnia 2018 r. (nr 9/okr/2018/DS) w sprawie przyznania zasiłku okresowego A. M. (dalej również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący").
Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Postępowanie w przedmiotowej sprawie zainicjował wniosek A. M. z dnia 29 stycznia 2016 r. skierowany do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. W złożonym wniosku A. M. wskazał, że jest osobą samotnie gospodarującą, znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej. Wnioskodawca wskazał przy tym, że cierpi na długotrwałe, nie rokujące poprawy stanu zdrowia choroby, wymagające stałych wizyt specjalistycznych oraz stałego przyjmowania różnych rodzajów leków. Do wniosku dołączono kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz kserokopię zaświadczenia lekarskiego dotyczącego stanu zdrowia wnioskodawcy.
W trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 lutego 2016 r. wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest kawalerem, nie ma dzieci. Mieszka w domu będącym jego własnością wraz z siostrą i jej dzieckiem, która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Na podstawie informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy w P. ustalono, ze wnioskodawca był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia 13 listopada 2015 r.
W tym też dniu, to jest 23 lutego 2016 r. skarżący skierował do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. pismo, w którym doprecyzował, że poprzez wniosek z dnia 29 stycznia 2016 r. domaga się przyznania mu zasiłku okresowego na okres 4 miesięcy, to jest od 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r.
Decyzją z dnia 29 lutego 2016 r. (nr 9/Okr/Odm/2016/KW) Wójt Gminy K. odmówił wnioskodawczy przyznania zasiłku okresowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Wskazana decyzja o odmowie przyznania świadczenia została następnie utrzymana na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 maja 2016 r. (nr SKO Gd/1698/16).
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z uwagi na złożenie przez skarżącego wniosku w dniu 29 stycznia 2016 r., do podstawy obliczeń przyjęto dochód z grudnia 2015 r. Na tym etapie sprawy organy przyjęły, że dochód wnioskodawcy w grudniu 2015 r. z tytułu zasiłku dla bezrobotnych wyniósł 717,30 zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 634 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej nie rozstrzyga wprost, czy do ustalenia sytuacji dochodowej bierze się pod uwagę faktyczne uzyskanie dochodu, czy też nabycie do niego prawa. Zdaniem organu, dla uzyskania dochodu znaczenie miała data nabycia do niego uprawnień, a wypłatę traktuje się jako czynność materialno-techniczną, urzeczywistniającą te uprawnienia. Zatem zasiłek z tytułu pozostawania bez pracy uzyskany w grudniu 2015 r. winien był być uwzględniony w dochodzie tego miesiąca, mimo, że jego wypłata nastąpiła dopiero w styczniu 2016 r.
W wyniku wniesionej przez A. M. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 1042/16 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 maja 2016 r. (nr SKO Gd/1698/16) i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 29 lutego 2016 r. (nr 9/Okr/Odm/2016/KW).
Sąd przychylił się do stanowiska skarżącego, że jego faktycznym dochodem w miesiącu grudniu 2015 r. była kwota, którą realnie otrzymał właśnie w tym miesiącu, czyli 450,21 zł, nieprzekraczająca kryterium dochodowego, a nie jak przyjęły organy kwota 717,30 zł, czyli kwota przysługującą skarżącemu za grudzień 2015 r. z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. W tym zakresie wskazano, że definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Zatem roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód.
W ocenie Sądu, organy obu instancji przedwcześnie odmówiły zatem przyznania zasiłku, ponieważ wadliwie ustaliły dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Wzięły bowiem pod uwagę kwotę, której w grudniu 2015 r. skarżący jeszcze nie uzyskał. Wskazane naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w ocenie Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, biorąc pod uwagę fakt, że wyliczona w sprawie wysokość dochodu skarżącego przekraczała kryterium dochodowe. Sąd oparł swoje ustalenia na zaświadczeniu z Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia 23 lutego 2016 r., z którego wynikało, że za listopad 2015 r. przysługiwał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 450,21 zł netto i że przelew na tę kwotę na rzecz skarżącego nastąpił w grudniu 2015 r. Z zaświadczenia tego wynikało ponadto, że za grudzień 2015 r. przysługiwał skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 717,30 zł netto i że przelew na tę kwotę nastąpił w styczniu 2016 r.
Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, Wójt Gminy K. wydał w dniu 1 sierpnia 2018 r. decyzję nr 9/okr/2018/DS. o przyznaniu A. M. na podstawie art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.:Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.s.", od dnia 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. zasiłek okresowy z powodu długotrwałe choroby w kwocie 91,90 zł miesięcznie.
Miesięczną wysokość zasiłku ustalono biorąc pod uwagę treść art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zgodnie z którym w przypadku osobny samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a ustalonym w toku postepowania dochodem tej osoby (zatem w przedmiotowej sprawie 634 zł - 450,21 zł = 183,79 zł), gdzie kwota zasiłku stosoawnie do art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s.) nie może być niższa niż 50 % tej różnicy ( w przedmiotowej sprawie 91,89 zł). Wysokość zasiłku ustalono na 91, 90 zł wskazując, że potrzeby rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględniane jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, gdzie ośrodek ma ograniczone możliwości finansowe na udzielenie pomocy w tej formie.
W odwołaniu od decyzji A. M. zarzucił organowi błędne wyliczenie dochodu, a tym samym zaniżenie wysokości przyznanego zasiłku. Strona zaznaczyła bowiem, że, decyzja z dnia 13 listopada 2015 r. o przyznaniu jej zasiłku dla bezrobotnych została następnie w dniu 11 stycznia 2016 r. uchylona, a w sprawie nie ustalono, czy doszło do zwrotu wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych. Odwołujący się podkreślił ponadto, że w treści decyzji nie wskazano dlaczego organ przyznał świadczenie jedynie na okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do 30 stycznia 2016 r., w sytuacji gdy okoliczności sprawy uzasadniały przyznanie świadczenia na dłuższy okres.
Decyzją z dnia 27 listopada 2018 r. (nr SKO Gd/3902/18) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.:Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a.", utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o przyznaniu wnioskodawcy zasiłku okresowego w miesięcznej wysokości 91,90 zł na okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 stycznia 2016 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że dochód strony za grudzień 2015 r. został prawidłowo wyliczony przez organ pierwszej instancji zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt III SA/Gd 1042/16. W toku postępowania odwoławczego organ podjął ponadto czynności w celu wyjaśnienia czy kwota zasiłku dla bezrobotnych została zwrócona do PUP. W tym zakresie wskazano, że A. M. pomimo wezwania nie przestawił dowodów na to, że dokonał zwrotu zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast Dyrektor PUP w P. w piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r. poinformowała organ, że A. M. jest zarejestrowany w jako osoba bezrobotna od dnia 13 listopada 2015 i nadal pozostaje w ewidencji, do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy był zaś uprawniony w okresie od 13 listopada 2015 r. do 10 maja 2016 r., a od dnia 11 maja 2016 r. pozostaje w ewidencji jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazano, że wnioskodawca otrzymał grudniu 2015 r. w formie przelewu na konto zasiłek w kwocie 450, 21 zł. Zwrotów wypłaconych stronie świadczeń nie odnotowano w PUP.
Na tej podstawie przyznanie zasiłku w miesięcznej kwocie 91,90 zł w wyniku rozpoznania złożonego przez skarżącego w dniu 29 stycznia 2016 r. wniosku organ uznał za zgodne z art. 8 ust. 3 oraz art. 38 ust. 2 i 3 u.p.s.
Organ wskazał końcowo, że w sprawie brak było podstaw do przyznania zasiłku okresowego na kolejny miesiąc z uwagi na to, że dochód uzyskany w styczniu 2016 r., jak i w lutym 2016 r. przekroczył kryterium dochodowe, gdyż wyniósł 717,30 zł miesięcznie co wynika z pisma PUP w P. z dnia 27 sierpnia 2018 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego A. M. wniósł o uchylenie wydanych w jego sprawie rozstrzygnięć. Decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1 pkt, art. 38 ust. 2 pkt 1, art. 38 ust. 5 i art. 100 ust. 1 u.p.s.;
- art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 50 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art.138 § 2 k.p.a.;
- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259) dalej powoływanej jako "p.p.s.a."),
- art. 2 i art. 30 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).
W uzasadnieniu skargi wskazano, że rozstrzygniecie zawarte w zaskarżonej decyzji jako rażąco naruszające szereg obowiązujących regulacji prawnych jest zaprzeczeniem idei pomocy społecznej.
W ocenie skarżącego, w sprawie nie wyjaśniono wszystkich istotnych kwestii mających wpływ na ustalenie wysokości jego dochodu. Skarżący zaznaczył, że nie zwrócono się do niego o wyjaśnienie takich kwestii jak to, czy zwrócił zasiłek dla bezrobotnych, ani też nie zwrócono się do skarżącego celem wyjaśnienia kwestii świadczenia alimentów na rzecz innych osób.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.:Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak zasadniczo z innych względów w niż w niej wskazanych.
Przedmiotem kontroli Sądu skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Gdańsku z dnia 27 listopada 2018 r. (nr SKO Gd/3902/18) utrzymującą decyzję Wójta Gminy K. z dnia 1 sierpnia 2018 r. (nr 9/okr/2018/DS), na mocy której skarżącemu przyznano zasiłek okresowy od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 stycznia 2016 r. w kwocie 91,90 zł.
Materialnoprawną podstawą wydania decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim art. 38 tej ustawy.
Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Przyznanie wskazanego świadczenie uzależnione jest więc przede wszystkim od spełnienia kryterium dochodowego. Wszystkie inne przesłanki ustawodawca wymienia przykładowo. Niewątpliwie winny być one jednak uwzględniane przy określaniu przez organ okresu na jaki przyznaje zasiłek, który powinien być adekwatny i dopasowany do okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, to jest do stwierdzonej w toku postępowania wyjaśniającego trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawca. Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 5 u.p.s. okres na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.
Aby organ mógł rozpoznać wniosek o przyznanie zasiłku okresowego, musi więc w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych. W przedmiotowej sprawie nie było sporne, że A. M. prowadził w 2016 r. samodzielne gospodarstwo domowe, był kawalerem, nie miał dzieci, był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna. Kwestią sporną pozostawała wysokość dochodu jaką w przedmiotowej sprawie przypisano stronie za grudzień 2015 r.
Kwestia ta miała kluczowe znaczenie zważywszy, że zależało od niej pozytywne rozpatrzenie wniosku strony (art. 38 ust. 1 u.p.s.), jak też wyznaczenie granic wysokości ewentualnie przyznanego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 2 i 3 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie, a także nie może być niższa niż 50% tej różnicy.
W chwili złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia, to jest w 2016 r., kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stosownie do § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2015.1058) wynosiło 634 zł. Wysokość dochodu nalazło zaś ustalić biorąc pod uwagę treść art. 8 ust. 3 u.p.s., który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Odnosząc się do zarzutów skargi, w których skarżący koncentruje się na wskazaniu, że organ nie poczynił ustaleń dotyczących wysokości jego dochodu, w szczególności w zakresie tego, czy ostatecznie otrzymał on i w jakiej wysokości dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, podkreślania wymaga, że przedmiotowa sprawa była już pod tym kątem wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1042.
Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi zatem główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji.
W wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1042/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dokonując wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazał, że za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. należy uznać przychód, który rzeczywiście został uzyskany. Z tych względów Sąd wskazał, że za dochód skarżącego w grudniu 2015 r. nie mogła być przyjęta kwota 717, 30 zł zasiłku dla bezrobotnych do wypłaty za miesiąc grudzień 2015 r., która została skarżącemu wypłacona przelewem dopiero w styczniu 2016 r., lecz należałoby uwzględnić tylko to, jaką kwotę tytułem zasiłku dla bezrobotnych skarżący realnie otrzymał w grudniu 2015 r.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, będącej obecnie przedmiotem oceny Sądu, organy zastosowały się do przedstawionej wykładni prawa dokonując ponownego rozpoznania wniosku skarżącego ze stycznia 2016 r. Za dochód skarżącego prawidłowo przyjęto bowiem kwotę 450,21 zł otrzymaną przelewem w grudniu 2015 r. tytułem zasiłku dla bezrobotnych (zasiłek dla bezrobotnych należny za listopad 2015 r., wypłacony w grudniu 2015 r.). Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie podjęto też dodatkowe czynności wyjaśniające w zakresie tego, czy jak twierdzi skarżący doszło do zwrotu wskazanej kwoty przez A. M. na rzecz PUP. Jak wynika z akt sprawy, o wykazanie dowodów w tym przedmiocie, na poparcie podnoszonych twierdzeń, zwrócono się także do skarżącego. Dowody takie nie zostały jednak przez skarżącego przedstawione. Informacje uzyskane od PUP wskazują zaś jednoznacznie, że to takiego zwrotu nie doszło oraz, że nie był on też wymagany. W tym zakresie w zaskarżonej decyzji wskazano, że Dyrektor PUP w P. w piśmie z dnia 27 sierpnia 2018 r. poinformował organ, że A. M. jest zarejestrowany w jako osoba bezrobotna od dnia 13 listopada 2015 i nadal pozostaje w ewidencji, do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy był zaś uprawniony w okresie od 13 listopada 2015 r. do 10 maja 2016 r., a od dnia 11 maja 2016 r. pozostaje w ewidencji jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazano, że wnioskodawca otrzymał w grudniu 2015 r. w formie przelewu na konto zasiłek w kwocie 450, 21 zł. Zwrotów wypłaconych stronie świadczeń w PUP nie odnotowano. Organ powołał się ponadto na znajdujące się w aktach sprawy pismo PUP z dnia 12 lutego 2016 r., w którym wskazano, że skarżącemu tytułem zasiłku dla bezrobotnych za okres od 13 listopada do 30 listopada 2015 r. przysługiwało świadczenie w kwocie 450,21 zł, które w tej wysokości przekazano przelewem na konto bezrobotnego w dniu 10 grudnia 2015 r. Co istotne, podnoszona przez skarżącego okoliczność, że pierwotna decyzja o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych została uchylona, była już też znana w chwili orzekania przez Sąd w sprawie III SA/Gd 1042/16. Jednak również na tym etapie sprawy było też już wyjaśnione, że nie doszło do zwrotu wypłaconego skarżącemu w grudniu 2015 r. świadczenia oraz, że nadal otrzymywał on świadczenie z tytułu pozostawania bez pracy na podstawie kolejnej, wydanej względem skarżącego decyzji.
W konsekwencji powyższych ustaleń skarżącemu przyznano zasiłek okresowy, stwierdzając, że jego dochód w grudniu 2015 r. (450,21 zł) był niższy od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (634 zł).
W zakresie podnoszonych przez skarżącego na obecnym etapie sprawy zarzutów, że organ nie poczynił wyjaśnień, czy skarżący uiszcza jakieś alimenty na rzecz innych osób, Sąd podkreśla, że skarżący począwszy od 2016 r. nigdy nie wskazywał, aby tego rodzaju świadczenia uiszczał oraz na rzecz jakich osób. W szczególności, skarżący nigdy nie kwestionował poczynionych w toku wywiadu środowiskowego ustaleń, które też później sam potwierdzał, że w 2016 r. był kawalerem, nie miał dzieci i prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z zasady współdziałania z organami pomocy społecznej wynika zaś, że nie można domagać się od organu poszukiwania dochodów na poparcie twierdzeń, które w ogóle nie były przedstawione przez osobę zainteresowaną przyznaniem określonego świadczenia. Na etapie skargi skarżący nie wskazuje też, aby w grudniu 2015 r. opłacał alimenty na rzecz określonej osoby lub osób. Oczywistym zaś jest, że o ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 k.p.a., to niewątpliwie na osobie ubiegającej się oświadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych zgodnie z art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy u.p.s. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), a decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Wywiad taki przeprowadza się bowiem i służy on ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Jak wskazano wyżej, w toku wywiadu środowiskowego skarżący nie wskazał, aby opłacał jakiekolwiek alimenty i w toku postępowania administracyjnego toczącego się od 2016 r. nie przedstawił na tą okoliczność żadnych dowodów. Skoro skarżący takiej okoliczności w ogóle nie podnosił, organy nie były zobowiązane do jej ustalania.
Reasumując, w zakresie dotyczącym wysokości dochodu skarżącego, uznać zdaniem Sądu należy, że poczynione przez organy ustalenia faktyczne były w tym zakresie wyczerpujące i kompletne oraz zrealizowały wytyczne udzielone w oparciu o art. 153 p.p.s.a., a wraz z ustaloną w sprawie okolicznością, że skarżący jest osobą cierpiąca na długotrwałe choroby, pozwoliły na pozytywne rozpoznanie jego wniosku ze stycznia 2016 r. i wydanie decyzji o przyznaniu wnioskodawcy zasiłku okresowego.
Wydane w przedmiotowej sprawie decyzje, w ocenie Sądu, naruszają jednak art. 38 ust. 5 u.p.s. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. W zaskarżonej decyzji nie zawarto bowiem wyczerpujących rozważań, w zakresie tego jakiego rodzaju ustalenia organów wpłynęły na przyznanie skarżącemu świadczenia tylko na okres 1 miesiąca.
Choć na etapie rozpoznawanej skargi zarzut ten nie został podniesiony, na etapie wniesionego w sprawie odwołania, skarżący sygnalizował, że nie jest dla niego zrozumiałe, z jakich względów przyznany został mu zasiłek tylko na okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 stycznia 2016 r., podczas gdy w ocenie strony okres świadczenia powinien objąć 4 miesiące, to jest od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. Sąd zważył, że organom umknęło, że taki też postulat skarżącego został przez niego zawarty w piśmie z dnia 23 lutego 2016 r. Wskazane pismo wchodzące w skład materiału dowodowego przedmiotowej sprawy stanowiło "Sprecyzowanie podania o przyznanie świetnia w postaci zasiłku okresowego złożonego wraz z załącznikami dnia 29 stycznia 2016 r." Wnioskodawca wskazał w przedmiotowym piśmie, że przyznanie świadczenia na okres 4 miesięcy uzasadnia w jego ocenie stan jego zdrowia, to jest zarówno długotrwałe choroby, na które cierpi jak i umiarkowana niepełnosprawność, stwierdzona orzeczeniem ważnym do dnia 30 czerwca 2016 r.
Decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera rozstrzygnięcia wniosku za okres od lutego do kwietnia 2016 r. Brak jest także podstaw by w oparciu o uzasadnienie tej decyzji stwierdzić, że przyznając świadczenie za miesiąc styczeń 2016 r. organ w sposób dorozumiany oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu decyzji brak było bowiem jakichkolwiek ustaleń i oceny prawnej żądania wniosku w tym zakresie.
W decyzji organu odwoławczego odnosząc się do okresu, na jaki przyznano świadczenie wskazano że "brak było również przyznania zasiłku okresowego na kolejny miesiąc z uwagi na to, że dochód uzyskany w styczniu 2016 r., jak i w lutym 2016 r. przekroczył kryterium dochodowe, gdyż wyniósł 717, 30 zł miesięcznie".
Z powyższego wynika, że organy nie rozpoznały całości żądania strony. Organ odwoławczy wskazał jedynie na miesiąc następny a więc luty 2016 r., pomijając żądanie wniosku dotyczące miesięcy marca i kwietnia 2016 r. Organ dokonał ustaleń, co do wysokości dochodu skarżącego w lutym 2016 r., nie dokonał on natomiast oceny żądania wniosku przyznania zasiłku w marcu i kwietniu 2016 r.
Przede wszystkim jednak wskazać należy, że w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji nie orzekała o całości żądania wniosku, organ odwoławczy winien uchylić zaskarżoną odwołaniem decyzję na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji celem rozpoznania całości żądania wniosku. Organ odwoławczy nie może zastępować organu pierwszej instancji w rozstrzygnięciu części wniosku, działa on bowiem wówczas jako organ pierwszej instancji, co jest sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a.
Nadto, wskazać należy, że z treści art. 38 ust. 5 w powiązaniu z art. 38 ust. 1 u.p.s., wynika, że o tym na jaki okres przyznać świadczenie, organy powinny orzekać oceniając okoliczności, które legły u podstaw przyznania zasiłku okresowego, wymienione przykładowo przez ustawodawcę w art. 38 ust. 1 u.p.s., inne niż sytuacja dochodowa. Organ powinien zbadać w jakiej sytuacji znajdował się wnioskodawca występujący o świadczenie a także jakie były w tym czasie możliwości finansowe danego ośrodka pomocy społecznej. Nie budzi wątpliwości, że podobnie jak w przypadku wysokości świadczenia, tak w przypadku okresu świadczenia, orzekający w sprawie organ winien uwzględnić jakie były jego realne możliwości finansowe w powiazaniu z ilością osób i rodzin, które oczekują na udzielenie pomocy społecznej i jakiego rodzaju w tym zakresie potrzeby na danym terenie uznano za priorytetowe.
Zaznaczyć należy, że decyzja dotycząca przyznania zasiłku okresowego jest decyzją uznaniową. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt I OSK 342/21 organ, ustalając wysokość zasiłku okresowego pomiędzy wskazanymi w ustawie widełkami, działa w granicach uznania administracyjnego. Może swobodnie ustalić, na podstawie materiału dowodowego, jaki wymiar zasiłku na dany okres będzie optymalny dla osoby samotnie gospodarującej, w trudnej sytuacji życiowej. Powinien zatem przyznać to świadczenie w wysokości adekwatnej do sytuacji osoby, jej potrzeb i możliwości ich zaspokojenia we własnym zakresie z uwzględnieniem posiadanych przez organ środków finansowych na realizację zadań pomocowych, kierując się przy jego ustaleniu między minimalną i maksymalną kwotą, również kryterium wynikającym z ogólnych zasad pomocy społecznej oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego.
Organ winien zatem zawsze w decyzji rozpoznającej wniosek po przyznanie zasiłku okresowego przedstawić argumentację jaka legła u podstaw wydania decyzji, zarówno co do odmowy przyznania zasiłku, jak i przyznania zasiłku – w tym przypadku co do jego wysokości jak i okresu na jaki przyznano zasiłek. Organ zobowiązany jest zawrzeć w uzasadnieniu decyzji rozważania umożliwiające weryfikację przez Sąd prawidłowości działania organu w ramach uznania administracyjnego.
Powyższe rozważania dotyczą także kwoty przyznanego skarżącemu zasiłku za miesiąc styczeń 2016 r. Organ pierwszej instancji zawarł w uzasadnieniu decyzji ogólnikowe stwierdzenie, że wysokość przyznanego świadczenia odpowiada celom i możliwościom pomocy społecznej, a Ośrodek posiada ograniczone środki na przyznanie tej pomocy. W uzasadnieniu decyzji zabrakło ustaleń dotyczących możliwości finansowych organu oraz zakresu pomocy udzielanej innym podopiecznym Ośrodka. Organ odwoławczy wskazał, że przyznana kwota stanowi 50% różnicy kryterium dochodowego i dochodu wnioskodawcy. Przepis art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. stanowi, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Wynika z powyższego, że organy uznały za właściwe przyznanie skarżącemu zasiłku w najniższej wysokości, nie uzasadniając w istocie swego stanowiska w tym zakresie. Brak jest w tej sytuacji możliwości kontroli przez Sąd prawidłowości działania organu w granicach uznania administracyjnego także w tym zakresie.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu i wskazania co do dalszego postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego dostępne jest w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).