III SA/GD 507/24

III SA/Gd 507/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /sprawozdawca/
Marek Kraus /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 2 § 1 pkt 10, art. 20 § 1, art. 26 § 1, art. 33 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1657
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1-2 i 17
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 68 ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /spr./, , po rozpoznaniu w Wydziale III w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. O.-K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr OPES.906.76.2024.MJ.2 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdyni w dniu 3 marca 2023 r. wezwał pana A. O. do stawienia się z dzieckiem J. O. w celu wykonania brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, odrze, śwince i różyczce lub przedstawienia zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do szczepienia, bądź poinformowania o ich wykonaniu. W zakreślonym terminie 21 dni obowiązek nie został wykonany.
W dniu 30 października 2023 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny przesłał skarżącemu upomnienie do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz pouczenie o możliwości skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego uchylania się od obowiązku.
Wobec niezrealizowania przez skarżącego obowiązku szczepień ochronnych dziecka w dniu 17 kwietnia 2024 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wystawił tytuł wykonawczy nr 12/2024, którym nałożył na skarżącego obowiązek zaszczepienia dziecka przeciwko gruźlicy, WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, odrze, śwince i różyczce w terminie 8 miesięcy od dnia doręczenia tytułu wykonawczego oraz wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 20 kwietnia 2024 r. Wojewoda Pomorski nałożył na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jako ich podstawę wskazał określenie obowiązku niezgodnie z treścią przepisu oraz brak wymagalności obowiązku szczepień. Wskazał, że zarówno zakreślony skarżącemu termin na wykonanie obowiązku, jak i sam obowiązek wykonania szczepień objętych tytułem wykonawczym nie wynikają z przepisów prawa. Zakreślony termin jest sprzeczny z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś obowiązek ich wykonania wynika jedynie z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego w dzienniku urzędowym przez Ministra Zdrowia, który nie jest źródłem prawa. Nadto, zdaniem skarżącego, nie jest możliwe wykonanie nałożonego obowiązku w terminie zakreślonym w tytule wykonawczym.
Powiatowy Inspektor Sanitarny postanowieniem z 14 czerwca 2024 r. uznał zgłoszone zarzuty za bezzasadne.
Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z 9 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077, dalej: "rozporządzenie") wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm., dalej: "u.z.z.z.ch."). Regulacje w nim zawarte określają terminy, w których należy rozpocząć i zakończyć szczepienie w celu przyjęcia pełnego cyklu szczepień. Natomiast obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym oraz odpowiedzialność za jego wypełnienie w przypadku osoby małoletniej wynikają wprost z przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i pkt 3 oraz ust. 2 u.z.z.z.ch).
Organ odwoławczy odnosząc się do argumentacji skarżącego wskazał, że powoływany przez niego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. zawiera tzw. klauzulę odraczającą, zatem dotychczasowe przepisy zachowują moc obowiązującą w okresie 6 miesięcy od dnia jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ogłoszono w dniu 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 909). W dniu 27 września 2023 r. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które obowiązuje od dnia 1 października 2023 r. Rozporządzenie zawiera wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, a także schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które, na podstawie § 3 ust. 2, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338 ze zm.) do zakresu działania państwowej inspekcji sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym poprzednio w Programie Szczepień Ochronnych, a obecnie w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Wynika on zatem wprost z przepisów prawa i podlega wykonaniu. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
W ocenie organu odwoławczego w postepowaniu zostały zebrane wszystkie informacje mające znaczenie dla załatwienia sprawy, w szczególności ustalono, czy obowiązek zaszczepienia dziecka skarżącego stał się wymagalny oraz czy nie został odroczony ze względów zdrowotnych. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte prawidłowo. Zgłoszone zarzuty zostały rozpoznane prawidłowo.
Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia postanowień organów obu instancji i umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
1/ art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., poprzez uznanie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego za źródło prawa powszechnie obowiązującego, co pozwala nakładanie na obywateli obowiązku zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że jest on jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r.;
2/ art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,
3/ art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, poprzez uznanie że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,
4/ art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,
5/ art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., zmienionej Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z dnia 10 lipca 1993 r.) oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Skarżący zarzuciła organowi odwoławczemu wyjście poza zakres zaskarżenia i rozpoznanie postanowienia organu I instancji w zakresie zarzutu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny zobligowany jest uwzględnić skargę w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego postanowienia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 132 – dalej w skrócie jako "u.p.e.a.") egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdyni, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( tj. Dz.U. z 2024 r., poz.416 – dalej u.p.i.s.).
Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz.924 ze zm. - dalej w skrócie jako: "u.z.zl." lub "ustawa").
Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.
Wojewoda Pomorski – stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. - wszczął postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 30 kwietnia 2024 r.).
W niniejszej sprawie, w związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku szczepień ochronnych Powiatowy Inspektor, po bezskutecznym upomnieniu skarżącego pismem z dnia 30 października 2023 r., wszczął postępowania egzekucyjne mające na celu przymuszenie strony skarżącej do wykonania ciążącego na niej obowiązku. Tytuł wykonawczy zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a. zawiera wskazanie osoby zobowiązanej oraz treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutów jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Strona skarżąca kwestionowała zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) oraz z uwagi na brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.).
W tytule wykonawczym określono obowiązek poddania dziecka strony skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, odrze, śwince i różyczce.
W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 924 ze zm. dalej u.ch.z.).
Artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tej ustawy zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ch.z. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Sąd podziela stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.ch.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.ch.z.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.ch.z. zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.ch.z. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Na podstawie art. 17 ust. 10 u.ch.z., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 27 września 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077) określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz podmiotów podlegających szczepieniom.
Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym, został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.ch.z. Prawodawca nie posłużył się więc konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie, a ponadto z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.
W związku z zarzutem naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.ch.z. konieczne jest wskazanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK-A 2023/50).
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy wymienione we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Trybunał, wyjaśniając skutki wyroku, wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.
Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.ch.z., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
W stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie organ prawidłowo wskazał, że w dniu 27 marca 2023 r. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych Dz.U. z 2023 r., poz. 909). Obowiązujący od 1 października 2023 r. rozporządzenia w załączniku nr 1, wydanym na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, określono schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży poprzez wskazanie liczby dawek, terminy szczepień podstawowych i przypominających z uwzględnieniem wieku osób objętych obowiązkiem szczepień. Prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, ze pomimo wymagalnego terminu poddania dziecka obowiązkowi szczepienia ochronnego, strona skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku.
W ocenie Sądu nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1b u.ch.z. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Powołane przez organ przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane w celu wyjaśnienia powszechnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązujące przepisy gwarantują ochronę zdrowia osoby podlegającej szczepieniom, stanowią istotny element ochrony zdrowia społeczeństwa. Nie został naruszony art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż w obowiązującym stanie prawnym harmonogram szczepień określa nie komunikat GIS, lecz załącznik do wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Zdrowia, aktu powszechnie obowiązującego. Powołane przez stronę skarżącą rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2172) nie jest aktem obowiązującym, albowiem utraciło moc w dniu 1 października 2023 r.
Wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 0167 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera ustalenia faktyczne poczynione na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wskazanie prawnej podstawy zgodnie z obowiązującymi zasadami subsumpcji. W sprawie nie jest sporne, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom obowiązkowym a strona skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazania medyczne wykonania szczepień. Subiektywne przekonanie strony skarżącej, że kwestia szczepień ochronnych podlega ochronie jako naruszenie życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia nie jest uzasadnione. Powoływany art. 8 ust. 1 Konwencji Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 i art. 68 Konstytucji RP nie mogą być interpretowane.
Obowiązek szczepień w świetle Konwencji Praw Człowieka był przedmiotem oceny w wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vařićka i inni). ETPC stwierdził, że ustawowy obowiązek szczepień dzieci nie stanowi naruszenia konwencyjneg prawa do poszanowania życia rodzinnego rodziców i dzieci, mimo że wchodzi w zakres stosowania art. 8 Konwencji. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na odporności całego społeczeństwa. Obowiązkowe szczepienia są prawidłową reakcją organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. W przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka.
Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP 1 władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Z powyższego wynika między innymi obowiązek organu państwa, do których kompetencji należy utrzymanie zdrowia publicznego, podjęcia wszelkich działań polegających zarówno na wyeliminowaniu istniejących ognisk chorobowych, jak i wszelkich działań prewencyjnych, które będą zapobiegać zachorowaniom. Do realizacji powyższego obowiązku można zaliczyć takie zadania jak: wprowadzanie właściwych regulacji prawnych w zakresie szczepień ochronnych, informowanie społeczeństwa o szczepieniach obowiązkowych oraz dodatkowych, a także czuwanie nad wykonaniem obowiązku szczepień przez obywateli.
Obowiązek poddawania się szczepieniom niewątpliwie stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. Przede wszystkim wkracza w wolność osobistą dziecka, choć ostatecznie to na rodzicach spoczywa obowiązek wyrażenia zgody na wykonanie szczepienia. Artykuł 41 ust. 1 Konstytucji przyznaje wolność osobistą każdemu. Takie sformułowanie ustawy zasadniczej oznacza, że z wolności tej korzystają także dzieci, choć należy pamiętać, że ich swoboda w korzystaniu z niej jest znacząco ograniczona ze względu na prawo rodzica do wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 Konstytucji). Należy wskazać, że zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób.
Warunkiem konstytucyjności jest nienaruszenie istoty wolności bądź prawa, co oznacza, że wprowadzane regulacje nie mogą prowadzić do jej zniesienia, a mogą ingerować jedynie w pewien jej aspekt. Sąd podziela pogląd, że wprowadzenie obowiązku szczepień jako gwarancji zachowania zdrowia zarówno poszczególnych jednostek, jak i wytworzenia oraz utrzymania odporności populacyjnej, nie jest w stanie naruszyć istoty wolności osobistej, która zawiera w sobie setki drobnych wolności, będących przejawem możliwości człowieka do decydowania o sobie, jak również o swoim dziecku (por. Warecka Katarzyna Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vařićka i inni), LEX/ el 2021).
Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Sąd na postawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.