II SA/Bk 544/24

II SA/Bk 544/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Marcin Kojło /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Transport
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 728
art. 92a ust. 11
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Spółdzielni M. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 28 czerwca 2024 r., nr BP.501.1110.2023.0949.BL10.579107 w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr WITD.DI.0152/X1522/15/23, Podlaski Wojewódzkie Inspektor Transportu Drogowego nałożył na Spółdzielnię M. w W. karę pieniężną w wysokości 12.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego bez posiadania w pojeździe wymaganego ważnego zezwolenia, tj. naruszenie określone w Ip. 3.1 załącznika nr 3 do ustawy z dnia
6 września 2001 r o transporcie drogowym. Powyższe naruszenie stwierdzono po przeprowadzonej w dniu 24 marca 2023 r. na 160 km drogi krajowej nr 63 kontroli drogowej zespołu pojazdów składającego się z ciągnika samochodowego marki M. o numerze rejestracyjnym [...] i naczepy marki K. o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował Pan Z. T. W chwili zatrzymania do kontroli kierujący wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy z Polski do Kosowa w imieniu przedsiębiorcy D. z siedzibą
w Kosowie. Kierujący przewoził 22069,60 kg mleka i palet. Nadawcą ww. towaru był przedsiębiorca Spółdzielnia M. Kierujący nie okazał do kontroli zezwolenia uprawniającego przewoźnika do wykonania przewozu drogowego do kraju spoza Unii Europejskiej. Przebieg i ustalenia kontroli zostały zawarte
w protokole nr WITD.DI.P.X1522/103/23 z dnia 24 marca 2023 r.
Po rozpatrzeniu odwołania, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r. nr BP.501.1110.2023.0949.BL10.579107, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i nałożył karę pieniężną w wysokości 10.000 zł z tytułu popełnienia naruszenia określonego w lp. 1.14 załącznika nr 3 do ustawy
o transporcie drogowym. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazał m.in.
art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej k.p.a.), art. 4 pkt 22
lit. x, art. 28 ust. 1, art. 28a ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 i art. 92a ust. 1 i 3 oraz 7 pkt 1
i ust. 11 pkt. 2 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U.
z 2024 r. poz. 728; dalej: "u.t.d."), art. 4 ust. 1 umowy z dnia 18 grudnia 1969 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii o międzynarodowych przewozach drogowych (M. P. z 2003 r. nr 4 poz. 40) oraz Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d.
Zdaniem organu odwoławczego, ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w dniu kontroli przedsiębiorca D. z siedzibą w Kosowie wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy z Polski do Kosowa. W imieniu tego przewoźnika kierujący zespołem pojazdów przewoził 22069,60 kg mleka i palet. Wykonywanie opisanego przewozu potwierdzają protokół kontroli, dokument CMR, dokument QUALITY CERTIFICATE, oświadczenie Spółdzielni z dnia 24 marca 2023 r., weight and packing list i dokument invoice. Nadawcą i załadowcą przewożonych artykułów spożywczych była Spółdzielnia, co potwierdzają ww. dokumenty przewozowe. Zarówno w rubryce nr 1, jak i w rubryce nr 22 dokumentu CMR oraz w pozostałych dokumentach strona określona jest jako nadawca artykułów spożywczych przewożonych w dniu kontroli. Kierowca wykonujący opisany przewóz drogowy nie okazał do kontroli żadnego dokumentu uprawniającego do wykonania tego przewozu (wymagane zezwolenie EKMT/CEMT lub zezwolenie blankietowe na kraje trzecie). Zatem skontrolowany przewóz drogowy był wykonywany bez wymaganego zezwolenia.
W tym zakresie organ zwrócił uwagę na definicje międzynarodowego transportu drogowego i przewozu drogowego zawarte w u.t.d. Wskazał ponadto, że przepis art. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 jednoznacznie wskazuje, że warunki wykonywania międzynarodowego transportu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej regulują umowy międzynarodowe. Natomiast zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 u.t.d. warunkiem wykonywania międzynarodowego transportu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest posiadanie przez przewoźnika zagranicznego stosownego zezwolenia udzielonego przez ministra do spraw transportu. Wymóg ten nie będzie miał zastosowania tylko w przypadku odmiennego unormowania tej kwestii w umowach międzynarodowych. Jednak umowa z dnia 18 grudnia 1969 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii o międzynarodowych przewozach drogowych, obowiązująca
w krajach byłej Jugosławii, nie zwalnia przewoźników z krajów Unii z obowiązku posiadania zezwolenia w przypadku wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych do krajów trzecich. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej umowy - z zastrzeżeniem postanowień artykułu 6 przewozy ładunków między obu państwami oraz tranzytem przez ich terytoria są wykonywane na podstawie uprzednio uzyskanych zezwoleń.
Z tego względu przedsiębiorca był zobowiązany posiadać ważne zezwolenie na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy.
GITD podniósł, że na nadawcy ciąży obowiązek przygotowania przewozu towaru w sposób, który umożliwi wykonanie przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Takie obowiązki wynikają z przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1720 ze zm.). Zgodnie
z art. 55a ust. 1 pkt 3 tej ustawy zabrania się nadawcy określania warunków drogowego przewozu przesyłki towarowej, których realizacja mogłaby spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, przepisów określających warunki pracy kierowców, przepisów ruchu drogowego lub przepisów o drogach publicznych. Niesprawdzenie posiadania przez przewoźnika uprawnień wymaganych do wykonania danego przewozu drogowego
i zlecenie takiemu przewoźnikowi wykonanie przewozu drogowego może spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem pracownica Spółdzielni jedynie dokonała wystawienia dokumentów przewozowych, co potwierdza pismo strony z dnia 31 marca 2023 r. Strona była nie tylko załadowcą artykułów spożywczych przewożonych w dniu kontroli, ale także ich nadawcą, co jednoznacznie wynika z dokumentu CMR wystawionego przez stronę oraz pozostałych dokumentów przewozowych znajdujących się w aktach sprawy. Zatem to ona ponosi odpowiedzialność za wykonanie skontrolowanego przewozu drogowego. Tym samym to strona powinna była dopilnować sprawdzenia uprawnień przewoźnika i dopilnować właściwego zorganizowania skontrolowanego przewozu drogowego, co wynika z art. 55a ust. 3 ustawy - Prawo przewozowe. Strona poprzez zaniechanie tych działań nie dopełniła ciążących na niej obowiązków. Strona wiedziała lub powinna była wiedzieć, że zlecona przez nią usługa wiąże się
z popełnieniem naruszenia, jeżeli przewoźnik nie będzie posiadał wymaganych uprawnień do wykonania tego zlecenia. Tym samym została spełniona przesłanka
z art. 92a ust. 11 u.t.d., stanowiąca podstawę odpowiedzialności strony.
W ocenie organu odwoławczego, strona jako nadawca towaru przewożonego w dniu kontroli nie może ponosić odpowiedzialności na podstawie przepisu Ip. 3.1 załącznika nr 3 do u.t.d. Dlatego pismem z dnia 21 marca 2024 r. GITD zawiadomił o zmianie kwalifikacji prawnej ustalonego w sprawie stanu faktycznego na Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., tj. zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego,
w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu.
Uwzględniając powyższe GITD uchylił w całości zaskarżoną decyzję i nałożył na stronę karę pieniężną za wyżej opisane naruszenie z uwzględnieniem treści
art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 i ust. 11 pkt 2 i 4 u.t.d. oraz Ip. 1.14 załącznika nr 3 do tej ustawy, tj. karę w wysokości 10.000 zł.
Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutami odwołania. Podkreślił
w szczególności, że realizowanie przewozu na zasadzie FCA nie zwalnia strony
z obowiązku sprawdzenia uprawnień przewoźnika do wykonania przewozu. Nawet jeżeli strona nie ustalała warunków wykonania skontrolowanego przewozu drogowego, nie zawarła umowy przewozu, to jednak musiała dokonać załadunku towaru i wystawienia dokumentów przewozowych, co wynika z warunków realizowania przewozu na zasadzie FCA i co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że strona była nadawcą ładunku przewożonego w dniu kontroli, a także jego załadowcą. Zatem powinna była sprawdzić czy przewoźnik posiada wymagane uprawnienia do wykonania tego przewozu.
W skardze do sądu pełnomocnik Spółdzielni zaskarżając ww. decyzję GITD podniósł zarzuty:
a) wydania decyzji z naruszeniem prawa materialnego polegającym na naruszeniu:
- art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt. 1 i ust. 11 pkt. 2 i 4 u.t.d. - poprzez błędną wykładnię.
- przepisów Konwencji o umowie Międzynarodowego Przewozu Drogowego Towarów (CMR) i protokołu podpisania, sporządzone w Genewie dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U. z dnia 14 września 1962 r. z późn. zam.) - poprzez ich niezastosowanie;
- art. 15 ust. 1 i 2 w zw. z art. 15 ust. 4 Umowy międzynarodowej zawartej między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Północnej Macedonii (poprzednio Macedonii) o międzynarodowych przewozach drogowych, sporządzona w Ochrydzie dnia 5 lutego 1998 r. - poprzez ich niezastosowanie;
- art. 55a ust. 3 ustawy Prawo przewozowe - poprzez jego błędną wykładnię;
- Incoterms 2020 FCA - EXW - poprzez ich niezastosowanie;
- art. 4 ust. 1 umowy z 18 grudnia 1969 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii - poprzez błędne zastosowanie.
b) wydanie decyzji z naruszeniem prawa procesowego polegającym na naruszeniu:
- art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie uwzględnienie słusznego interesu społecznego i interesu obywatela;
- art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji zasady rozstrzygania w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa;
- art. 77 §1 k.p.a., poprzez zebranie i rozpoznanie materiału dowodowego
w sposób niewyczerpujący;
- art. 80 k.p.a., poprzez błędną i niepełną ocenę zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego;
- art. 6 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie.
W związku z powyższym autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji PWITD, a także o zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie nie jest sporne, że w dniu 24 marca 2023 r. poddano kontroli zespół pojazdów, którym kierujący wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy (mleka i palet) z Polski do Kosowa w imieniu przedsiębiorcy kosowskiego. Według dokumentu CMR nadawcą ww. towaru była Spółdzielnia M. Kierujący nie okazał zaś zezwolenia uprawniającego przewoźnika do wykonania przewozu drogowego do kraju spoza Unii Europejskiej.
Istota sporu dotyczy natomiast oceny czy skarżąca Spółdzielnia jest podmiotem, na który można nałożyć karę przewidzianą w art. 92a ust. 1 w zw. z art. 92a ust. 7 pkt 1 i art. 92a ust. 11 pkt 2 i 4 u.t.d. oraz l.p. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d.
Organ odwoławczy uznał, że zebrane w sprawie dowody potwierdzają, że nadawcą i załadowcą przewożonych artykułów spożywczych była Spółdzielnia, zatem to ona ponosi odpowiedzialność za wykonanie skontrolowanego przewozu drogowego, co oznacza, że została spełniona przesłanka do zastosowania art. 92a ust. 11 u.t.d., za stwierdzone naruszenie, tj. zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego,
w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu.
Skarżąca twierdzi z kolei, że nie wykonywała usługi transportowej, ani żadnych innych czynności związanych z przewozem. Podnosi, że transport był realizowany na zasadzie FCA W., zatem obowiązek sprawdzania, czy przewoźnik ma licencję na świadczenie usługi transportowej ciąży na odbiorcy albo spedytorze - organizatora transportu. W przypadku, gdy transport leży po stronie odbiorcy, to sprzedający nie ma ani obowiązku, ani formalnej możliwości zweryfikowania czy przewoźnik na stosowną licencję na świadczenie takich usług. Przewoźnik działa na zlecenie odbiorcy i z nim ma umowę, zaś te relacje między mini nie mogą być weryfikowane przez sprzedającego.
Rację w tym sporze należy przyznać GITD.
Stosownie do art. 92a ust. 1 u.t.d., podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie, z tym że:
1) przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób
z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 złotych do 1 000 000 złotych za każde naruszenie;
2) przedsiębiorca wykonujący krajowy transport drogowy, o którym mowa w art. 5b ust. 1, podlega karze pieniężnej w wysokości do 120 000 złotych za każde naruszenie.
W art. 92a ust. 7 u.t.d. wskazano, że wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 1, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403:
1) popełnionych przez podmiot wykonujący przewóz drogowy określa lp. 1-9,
2) popełnionych przez przewoźnika drogowego w związku
z wykonywaniem transportu drogowego określa lp. 10
- załącznika nr 3 do ustawy.
Według lp. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d., za naruszenie w postaci zlecenia przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania przewozu drogowego, w szczególności uprawnień wymaganych odpowiednio do rodzaju wykonywanego przewozu - przewidziano karę w wysokości 10 000 zł.
Natomiast zgodnie z art. 92a ust. 11 u.t.d., przepisy ust. 1, ust. 5 pkt 5, ust. 7 pkt 1 i ust. 9 stosuje się do podmiotów wykonujących czynności związane
z przewozem drogowym, w szczególności do:
1) spedytora,
2) nadawcy,
3) odbiorcy,
4) podmiotu wykonującego czynności ładunkowe,
5) organizatora wycieczki,
6) organizatora transportu,
7) operatora publicznego transportu zbiorowego
8) podwykonawcy
- jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z powstaniem naruszenia.
W myśl art. 4 pkt 22 lit. e, j i x, użyte w ustawie określenie obowiązki lub warunki przewozu drogowego – oznacza obowiązki lub warunki wynikające
z przepisów ustawy oraz: rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009, str. 72, z późn. zm.), ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe, wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych w zakresie przewozu drogowego.
Zgodnie z art. 1 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009, ma ono zastosowanie do międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy w przejazdach na terytorium Wspólnoty (ust. 1).
W przypadku przewozu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego
i w odwrotnym kierunku rozporządzenie ma zastosowanie do części przejazdu na terytorium dowolnego państwa członkowskiego, przez które odbywa się tranzyt. Rozporządzenie nie ma zastosowania do tej części przejazdu na terytorium państwa członkowskiego załadunku lub rozładunku, jeśli nie została zawarta niezbędna umowa między Wspólnotą a danym państwem trzecim (ust. 2). Do czasu zawarcia umów, o których mowa w ust. 2, rozporządzenie nie narusza: a) przepisów dotyczących przewozu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego
i w odwrotnym kierunku włączonych do umów dwustronnych zawartych przez państwa członkowskie z tymi państwami trzecimi; b) przepisów dotyczących przewozu z państwa członkowskiego do państwa trzeciego i w odwrotnym kierunku włączonych do umów dwustronnych zawartych między państwami członkowskimi, które na mocy zezwoleń dwustronnych lub na mocy uzgodnień liberalizujących dopuszczają załadunek i rozładunek w państwie członkowskim przez przewoźników niemających siedziby w tym państwie członkowskim (ust. 3).
Stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.t.d., wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez zagraniczny podmiot niemający siedziby w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw transportu, o ile umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej. W myśl art. 28a ust. 1, 2 i 3 u.t.d., zagraniczny podmiot wykonujący międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany wypełnić blankiet zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1, najpóźniej przed wjazdem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu samochodowego, którym przewóz ten jest wykonywany (ust. 1). W przypadku niewypełnienia lub nieprawidłowego wypełnienia blankietu zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1, przejazd uznaje się za wykonywany bez zezwolenia (ust. 2). Kierujący pojazdem samochodowym wykonującym międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy jest obowiązany posiadać w pojeździe i okazywać na żądanie uprawnionych osób blankiet zezwolenia, o którym mowa w art. 28 ust. 1. W przypadku nieokazania podczas kontroli tego dokumentu, międzynarodowy przewóz drogowy uznaje się za wykonywany bez zezwolenia (ust. 3).
Jak już zauważono, użyte w ustawie określenie obowiązki lub warunki przewozu drogowego – oznacza również obowiązki lub warunki wynikające
z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych w zakresie przewozu drogowego. Taką umową jest m.in. Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego (CMR) sporządzona w Genewie dnia 19 maja 1956 r. (Dz. U.
z 1962 r., nr 49 poz. 238, ze zm.).
Zgodnie z art. 1 ust. 1 Konwencji CMR, niniejszą Konwencję stosuje się do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsca przewidziane dla jej dostawy, stosownie do ich oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się.
W myśl art. 4 Konwencji, dowodem zawarcia umowy przewozu jest list przewozowy. Brak, nieprawidłowość lub utrata listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani na ważność umowy przewozu, która mimo to podlega przepisom niniejszej Konwencji.
Stosownie do art. 5 ust. 1 Konwencji, list przewozowy wystawia się w trzech oryginalnych egzemplarzach, podpisanych przez nadawcę i przez przewoźnika, przy czym podpisy te mogą być wydrukowane lub też zastąpione przez stemple nadawcy
i przewoźnika, jeżeli pozwala na to ustawodawstwo kraju, w którym wystawiono list przewozowy. Pierwszy egzemplarz wręcza się nadawcy, drugi towarzyszy przesyłce, a trzeci zatrzymuje przewoźnik.
Przepis art. 6 Konwencji wymienia dane, które powinny lub mogą być zawarte w liście przewozowym. Z kolei art. 9 określa jego funkcję dowodową stanowiąc, że
w braku przeciwnego dowodu list przewozowy stanowi dowód zawarcia umowy, warunków umowy oraz przyjęcia towaru przez przewoźnika (ust. 1). W braku uzasadnionych zastrzeżeń przewoźnika, wpisanych do listu przewozowego, istnieje domniemanie, że towar i jego opakowanie były widocznie w dobrym stanie w chwili przyjęcia przez przewoźnika i że ilość sztuk, jak również ich cechy i numery były zgodne z oświadczeniami w liście przewozowym (ust. 2).
Na uwagę zasługuje również treść art. 12 ust. 1, 2 i 3 Konwencji CMR. Nadawca ma prawo rozporządzać towarem, a w szczególności zażądać od przewoźnika wstrzymania przewozu, zmiany miejsca przewidzianego dla wydania towaru albo też wydania go odbiorcy innemu niż wskazany w liście przewozowym (ust. 1).To prawo wygasa z chwilą, kiedy drugi egzemplarz listu przewozowego został wydany odbiorcy lub kiedy ten ostatni skorzystał z prawa przewidzianego w artykule 13, ustęp 1; od tej chwili przewoźnik powinien stosować się do zleceń odbiorcy
(ust. 2). Prawo do rozporządzania towarem należy jednak do odbiorcy już od chwili wystawienia listu przewozowego, jeśli nadawca uczynił o tym wzmiankę w liście przewozowym (ust. 3).
Ze zgromadzonych przez organ dowodów (zwłaszcza protokołu kontroli, dokumentu CMR, weight and packing list, faktura) wynika, że Spółdzielnia wykonywała czynności związane z przewozem drogowym (była nadawcą
i dokonywała załadunku towaru), a to dawało podstawy do objęcia skarżącej hipotezą art. 92a ust. 11 u.t.d.
Istotne znaczenie w tym względzie należy przypisać treści dokumentu CMR. W rubrykach nr 1 i nr 22 jako nadawca towaru widnieje Spółdzielnia. Doniosły charakter listu przewozowego CMR co do określenia stron umowy przewozu wynika z cytowanych wyżej postanowień Konwencji CMR. Jedną z podstawowych funkcji, jakie spełnia list przewozowy CMR, jest funkcja dowodowa, jednak osiąga ona swój pełny walor tylko "w braku przeciwnego dowodu" (por. np. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II GSK 1589/18). Skarżąca wystawiła i podpisała się pod dokumentem CMR, który potwierdza, że przewóz miał miejsce do odbiorcy
w Kosowie, przewoźnikiem była spółka z Kosowa, a nadawcą a zarazem zlecającym była skarżąca Spółdzielnia (na liście przewozowym brak jest wzmianki, że zlecającym jest inny podmiot). Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła dowodu na zlecenie przewozu przez inny podmiot. Takim dowodem nie jest faktura, która dotyczy umowy sprzedaży, a reguły Incoterms (na dokumencie invoice jako warunki dostawy wskazano FCA W.) odnoszą się do relacji między sprzedającym a kupującym (stanowią element umowy sprzedaży) i w odróżnieniu od postanowień Konwencji CMR nie mają charakteru prawa stanowionego. Zgodnie
z regułą FCA w przypadku transportu samochodowego, gdy załadunek odbywa się na terenie sprzedawcy dostawa jest wykonana, gdy towar został załadowany na pojazd podstawiony przez kupującego. Tak więc obowiązki dostawcy nie kończą się w momencie wydania towaru przewoźnikowi, dostawcę obciąża również obowiązek załadunku. Reguły Incoterms nie modyfikują przy tym postanowień umownych między nadawcą przesyłki a przewoźnikiem. Odzwierciedleniem stosunku umownego łączącego przewoźnika z nadawcą (umowy przewozu) jest list przewozowy CMR. Brak zastrzeżenia w liście przewozowym, że zlecenia przewozu dokonał inny podmiot jak również brak przedstawienia innych dowodów np. umowy przewozu zawartej przez inny podmiot zlecający niż nadawca, prowadzi do domniemania iż zlecającym przewóz jest nadawca. Poza tym w liście przewozowym wystawionym przez Spółdzielnię brak jest wzmianki przyznającej odbiorcy towaru uprawnienie
o którym mowa w art. 12 ust. 3 Konwencji CMR - prawo do rozporządzania towarem już od chwili wystawienia listu przewozowego.
Wobec braku dowodów stojących w opozycji do dokumentu CMR, organ zasadnie przyjął, że dokument ten stanowił dowód zawarcia umowy przewozu przez nadawcę towaru i przez przewoźnika. Skarżąca miała zaś wiedzę, że zlecony przez nią przewóz towarów odbywa się poza granice UE i wykonuje go zagraniczny przedsiębiorca, a pomimo tego nie zweryfikowała czy posiada on odpowiednie uprawnienia, zezwolenia.
Warto również podkreślić, że zgodnie z art. 55a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe, zabrania się nadawcy określania warunków drogowego przewozu przesyłki towarowej, których realizacja mogłaby spowodować naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, (...), umieszczania w liście przewozowym i innych dokumentach danych i informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. Uznać należy zatem, że jeśli list przewozowy nie odzwierciedlał rzeczywistości, to zarówno związane z tym ryzyko, jak
i odpowiedzialność obciążały skarżącą. Przepis art. 55a ust. 3 ww. ustawy przewiduje, że zasady odpowiedzialności za naruszenie przepisu ust. 1 określają przepisy u.t.d. Obowiązki lub warunki przewozu drogowego w świetle definicji legalnej, zawartej w art. 4 pkt 22 lit. j u.t.d. to obowiązki lub warunki wynikające
z przepisów ustawy jak również z ustawy Prawo przewozowe, a więc obejmujące zakazy wskazane w art. 55a ust. 1 ustawy Prawo przewozowe. Wobec powyższego, skoro pojęcie obowiązków i warunków przewozu obejmuje także i te, wynikające
z ustawy Prawo przewozowe, to za stwierdzenie tego rodzaju naruszenia odpowiada również nadawca (zob. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 506/20).
Stan faktyczny został prawidłowo wyjaśniony. Zebrany materiał dowodowy,
w tym protokół kontroli, dokument CMR, dokument QUALITY CERTIFICATE, oświadczenie Spółdzielni z dnia 24 marca 2023 r., weight and packing list oraz dokument invoice zostały ocenione w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów, której wyniki znalazły się w motywach skarżonego rozstrzygnięcia.
Zdaniem sądu organ wyjaśnił przekonująco, że Spółdzielnia zleciła usługi transportowe (w rozumieniu art. 92a ust. 11 u.p.t.u.) i wiedziała lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności powinna była wiedzieć, że te usługi wiążą się
z powstaniem naruszenia (zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu uprawnienia do wykonywania takiego przewozu – brak wymaganego zezwolenia). Reczą skarżącej jako nadawcy (oraz podmiotu wykonującego czynności ładunkowe) było sprawdzenie, czy przewoźnik wyposażył kierowcę w stosowne zezwolenia. Strona jednak tego nie uczyniła, zatem ponosi odpowiedzialność za przypisane w decyzji naruszenie.
Bezpodstawne okazały się zatem zarzuty naruszenia art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 i ust. 11 pkt 2 i 4 u.p.t.u., art. 55a ust. 3 ustawy Prawo przewozowe oraz zarzuty naruszenia przepisów Konwencji CMR.
Nie mogły również zostać uwzględnione zarzuty naruszenia Umowy międzynarodowej zawartej między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Północnej Macedonii o międzynarodowych przewozach drogowych, gdyż nie miały
w sprawie zastosowania.
Sąd za niezasadny uznał ponadto zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 umowy z 18 grudnia 1969 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
a Rządem Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że umowa ta, obowiązująca w krajach byłej Jugosławii, nie zwalnia przewoźników z obowiązku posiadania zezwolenia w przypadku wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych do krajów trzecich. Zgodnie z art. 4 ust. 1 umowy - z zastrzeżeniem postanowień artykułu 6 przewozy ładunków między obu państwami oraz tranzytem przez ich terytoria są wykonywane na podstawie uprzednio uzyskanych zezwoleń. Przedsiębiorca był zatem zobowiązany posiadać ważne zezwolenie na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy, natomiast kierowca wykonujący przewóz drogowy nie okazał do kontroli żadnego dokumentu uprawniającego do przewozu towarów na teren Kosowa.
Organ administracji publicznej wydał kwestionowaną decyzję na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do czego jest obowiązany w myśl zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.). Odnosząc się do twierdzeń skargi, że strona poniosła ewidentną szkodę majątkową będąc w ten sposób pozbawiona ochrony prawnej
i wbrew regulacjom Konstytucji biznesu (art. 10 ust. 1 i 2 art. 11 ust. 1 i 2 art. 12,
art. 14 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców) wskazać należy, że co prawda to przedsiębiorcy transportowi są adresatami przepisów dotyczących przewozów międzynarodowych i jako tacy ponoszą konsekwencje wszelkich popełnianych przez siebie naruszeń, tym niemniej ustawodawca unijny dostrzegając konieczność uniknięcia nadużyć ze strony przedsiębiorców zamawiających usługi przewozowe u przewoźników drogowych rzeczy, nakazał państwom członkowskim ustanowienie jasnych i przewidywalnych przepisy dotyczących kar wobec nadawców, spedytorów, wykonawców i podwykonawców, jeżeli wiedzieli oni lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z naruszaniem przepisów rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 (zob. pkt 24 preambuły rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1055 z dnia 15 lipca 2020 r. zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1071/2009, (WE) nr 1072/2009 i (UE) nr 1024/2012 w celu dostosowania ich do zmian
w transporcie drogowym). Dostosowując przepisy krajowe, polski prawodawca dokonał zmiany art. 92a ust. 11 u.t.d. Warunkowa odpowiedzialność przedsiębiorców zamawiających usługi transportowe uregulowana w tym przepisie nie jest jednak absolutna. Po pierwsze, nie opiera się jedynie o kryterium obiektywnie stwierdzonego naruszenia wzorca normatywnego – wykonywanie czynności związanych
z przewozem drogowym z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu przez podmiot wymieniony w tym przepisie uznany za zlecający usługi transportowe (na uwagę zasługuje, że jest to katalog otwarty podmiotów). Po drugie, do nałożenia kary pieniężnej na taki podmiot koniecznym jest wykazanie przez organ, że podmiot ten miał wiedzę lub w świetle wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, powinien był wiedzieć, że zlecone przez niego usługi transportowe wiążą się
z powstaniem naruszenia. Poza tym, podmiot taki może uniknąć odpowiedzialności powołując się na okoliczności wynikające z art. 92c ust. 1 u.t.d., niemniej to do obowiązków podmiotu wykonującego czynności związane z przewozem drogowym należy wykazanie tych przesłanek uwalniających, czemu strona w niniejszym postępowaniu nie sprostała.
Przepis art. 92a ust. 11 u.t.d. zawiera otwarty katalog podmiotów wykonujących czynności związane z przewozem drogowym, które ponoszą odpowiedzialność za naruszenia z u.t.d. Ich odpowiedzialność ma obiektywny charakter i aktualizuje się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody jednoznacznie wskazują, że podmioty te miały wpływ lub godziły się na powstanie naruszenia. Odpowiedzialność przewidziana w art. 92a ust. 11 u.t.d. i kara wynikająca z tego tytułu jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem i zmierza do przymuszenia podmiotu wykonującego czynności związane z przewozem drogowym respektowania nakazów i zakazów wynikających z przepisów prawa. Należy zgodzić się z organem, że skarżąca powinna tak ustalić współpracę z kontrahentami spoza obszaru Unii Europejskiej, aby móc weryfikować dokumenty związane z przewozem drogowym, wśród których najistotniejszym jest zezwolenie na wykonywanie międzynarodowych przewozów drogowych rzeczy, decydujące o legalności wykonywanego przewozu drogowego.
Podsumowując, z dokumentów posiadanych przez kierowcę i okazanych do kontroli nie wynikało aby nadawcą i zleceniodawcą przewozu był inny podmiot niż skarżąca Spółdzielnia. Na uwagę zasługuje, że skarżąca wykonywała również inne czynności związane z przewozem, tj. czynności załadunkowe. Po załadowaniu towaru wydała kierowcy dokument CMR, który potwierdza, że przewóz miał miejsce do odbiorcy w Kosowie a przewoźnikiem była spółka z siedzibą w Kosowie. Skarżąca miała zatem wiedzę, że jako nadawca zleca przewóz towarów poza granice UE i że będzie go wykonywać zagraniczny przewoźnik. Pomimo tego skarżąca nie sprawdziła czy podmiot ten dysponuje odpowiednim zezwoleniem na wykonanie takiego przewozu. Spółdzielnia wiedziała lub, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinna była wiedzieć, że zlecona przez nią usługa transportowa wiążę się z powstaniem naruszenia. Uzasadniało to nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za naruszenie opisane Ip. 1.14 załącznika nr 3 do u.t.d.
W tym stanie rzeczy sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jest zgodna
z prawem. Wobec bezzasadności zarzutów skargę oddalono, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).