III SA/Gd 475/24

III SA/Gd 475/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2328
art. 18 pkt 2 lit. b
Ustawa z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy  Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Referent Agnieszka Gross, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2023 r., nr SKO Gd/5573/23 w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Kwidzyńskiego z dnia 6 września 2023 r., nr SO.I.5431.1044.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego G. Z. 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Starosta Kwidzyński, działając na podstawie art. 18 pkt. 2 lit b ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2328 oraz z 2022 r. poz. 1002) w zw. z art. 140 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca1997r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 988 ze zm.), decyzją z dnia 6 września 2023 r., nr SO.I.5431.1044.2023, orzekł o cofnąć G. Z. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM, B1, B potwierdzone prawem jazdy nr [...], druk nr: [...], wydanym dnia 24 sierpnia 2022 r. przez Starostę Kwidzyńskiego.
Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku zwrócił się do Starosty Kwidzyńskiego z wnioskiem datowanym na dzień 5 czerwca 2023 r. (wpływ - 9 czerwca 2023 r.) o cofnięcie uprawnień G. Z. ze względu na popełnienie przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy.
Zgodnie z art. 18 pkt. 2 lit b ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, właściwy starosta zobligowany jest do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym w razie stwierdzenia, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji.
G. Z. uzyskał uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kat. AM, B1, B dnia 24 sierpnia 2022 r. Natomiast Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2023 r., w sprawie sygn. akt [...], uznał go winnym dokonania występku z art. 178a § 1 k.k., za to że w dniu 7 listopada 2022 r. w miejscowości P. prowadził w ruchu drogowym na drodze publicznej pojazd mechaniczny, znajdując się pod wpływem środka odurzającego. Zwrócono przy tym uwagę, że Sąd w przedmiotowym wyroku jedynie warunkowo umorzył postępowanie karne wobec strony na okres 1 roku tytułem próby na podstawie art. 66 § 1 k.k. w zw. z art. 67 § 1 k.k.
Organ pierwszej instancji odnotował, że nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest podyktowane ochroną bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania G. Z., decyzją datowaną na dzień 10 lipca 2023 r., nr SKO Gd/5573/23, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Kwidzyńskiego.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ wskazał, że organ pierwszej instancji w dniu 14 lipca 2023 r., decyzją nr SO.1.5431.858.2023 cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi wymienionych kategorii prawa jazdy na okres 1 roku, tj. od 7 listopada 2022 r. do 7 listopada 2023 r. Podstawę stanowił wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 24 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...]. Wyrok ten uprawomocnił się 6 maja 2022 r. i od tego dnia liczony jest orzeczony roczny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Decyzja wydana została na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Przepis ten stanowi, że starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów (zakaz orzeczony przez sąd powszechny). Przedmiotowa decyzja jest ostateczna i nie stanowi przedmiotu rozpatrzenia. Wątpliwości co do obowiązków z niej wynikających skarżący mógł wnieść w odwołaniu od tej decyzji. Dotyczy to m.in. obowiązku poddania się badaniu lekarskiemu, psychologicznemu i ukończenia kursu reedukacyjnego.
W niniejszym postępowaniu przedmiotem rozpatrzenia mogą być jedynie zarzuty dotyczące decyzji z dnia 6 września 2023 r. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 24 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...], do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku o cofnięcie skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami z uwagi na popełnienie w dniu 7 listopada 2022 r. przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji - kierowanie pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Tytuł przedmiotowego wniosku jednoznacznie wskazuje czego on dotyczy, tj. cofnięcia uprawnień. Ponadto, w podstawie prawnej tego wniosku wskazano na art. 18 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw. Z przepisu tego wynika, że do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w komunikacie ministra właściwego do spraw informatyzacji wydanym na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 14, starosta wydaje decyzję: o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym w razie:
a) przekroczenia, w okresie roku od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy albo tymczasowego elektronicznego prawa jazdy, liczby 20 punktów,
b) stwierdzenia, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy albo tymczasowego elektronicznego prawa jazdy popełnił:
- przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji lub
- trzy wykroczenia określone w art. 86 § 1, la lub 2, art. 86b § 1, art. 87 § 1, art. 92a § 2, art. 92b, art. 97a lub art. 98 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2021 r. poz. 2008, 2052, 2269 i 2328)
- przy czym decyzja o cofnięciu uprawnienia jest wydawana na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji;
Wbrew stanowisku skarżącego, organ pierwszej instancji nie jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie wskazanej przez Komendanta Policji, tj. popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Tę okoliczność organ pierwszej instancji uznał za udowodnioną i wynika ona bezsprzecznie z wskazanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego w K. Komendant Wojewódzki Policji uprawniony był do złożenia przedmiotowego wniosku, wynika to z jego kompetencji. Organ pierwszej instancji nie miał podstaw do kwestionowania tego wniosku.
Odnosząc się dalej do zarzutów odwołania, organ wskazał, że wniosek nie był "spóźniony" i opierał się na prawomocnym orzeczeniu sądu. Wniosek złożony został w dniu 5 czerwca 2023 r. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że wniosek był uzasadniony popełnieniem przez skarżącego przestępstwa w ruchu drogowym i przestępstwo to zostało popełnione w okresie 2 lat od otrzymania po raz pierwszy prawa jazdy. Działanie skarżącego w sposób ewidentny wyczerpało przesłanki określone w art. 18 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw. Zatem organ pierwszej instancji, podobnie jak w przypadku art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, zobligowany był do wydania kwestionowanej decyzji. Wynika to z dyspozycji tego przepisu, będącego przepisem związanym.
W zakresie rygoru natychmiastowej wykonalności organ odwoławczy wskazał, że prowadzenie pojazdu pod wpływem środka odurzającego stanowi realne zagrożenie zdrowia i życia ludzkiego (także samego skarżącego), a także mienia, np. pojazdów uczestniczących w ruchu drogowym. W interesie społecznym jest również by skarżący nie prowadził pojazdów mechanicznych w takim stanie. Celowym zatem było pozbawienie go uprawnień w okresie do uprawomocnienia się decyzji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku G. Z. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, żądając uchylenia decyzji obu instancji oraz zwrotu kosztów postępowania, zarzucił naruszenie:
1. art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez wydanie decyzji z dnia 6 września 2023 r. o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami w sytuacji gdy w dniu 14 lipca 2023 r. organ wydał decyzję o cofnięciu uprawnień do prowadzenia pojazdami na okres 1 roku - tj. wydania decyzji o cofnięciu uprawień w sytuacji gdy wobec skarżącego wcześniej wydano inną decyzję wstrzymującą uprawnienia - wydania decyzji o cofnięciu uprawnień w momencie gdy skarżący tych uprawnień nie posiadał w związku z wydaniem decyzji z dnia 14 lipca 2023 r. - podwójnego skazania skarżącego dwiema odmiennymi decyzjami;
2. art. 18 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:
a) cofnięcie uprawnień skarżącemu w sytuacji gdy rozstrzygnięcie, które stanowi podstawę przedmiotowej decyzji, a mianowicie wyrok warunkowo umarzający postępowanie, uległ zatarciu. Oznacza to, że skarżący jest osobą niekaraną, a zatem brak jest prawomocnego rozstrzygnięcia popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, skoro na datę wydawania decyzji brak jest wzmianki w rejestrze o takim wyroku, które to rozstrzygnięcie wskutek pozytywnego upływu okresu próby należy uznać za niebyłe,
b) objęcie decyzją o cofnięciu uprawnień, w sytuacji gdy skarżący ich nie posiadał w związku z wydaniem decyzji z dnia 14 lipca 2023 r.;
3. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak ostatecznego wyjaśnienia podstaw i przesłanek do utrzymania w mocy decyzji, brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skarżącego, a w szczególności do informacji z Krajowego Rejestru Karnego o jego niekaralności, a przez to brak ustosunkowania się do tego, że w dacie wydania decyzji rozstrzygnięcie o warunkowym umorzeniu postępowania należy uznać za niebyłe, a także całkowite pominięcie kwestii cofnięcia uprawnienia zgodnie z decyzją z dnia 14 lipca 2023 r.;
4. art. 106 k.k. poprzez przyjęcie, że skarżący popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, podczas gdy w momencie składania wniosku przez Komendanta Wojewódzkiego Policji skazanie skarżącego uległo zatarciu, a w konsekwencji nie było podstaw do złożenia wniosku przez Komendanta Wojewódzkiego Policji oraz cofnięcia uprawnień przez Starostwo Powiatowe w Kwidzynie;
5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w z art. 104 k.p.a., przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji;
6. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:
- brak wyjaśnienia, dlaczego uprawnienia skarżącego do kierowania pojazdami winny zostać mu cofnięte,
- brak ustalenia z jakich względów organ wydał pierwotną decyzję z dnia 14 lipca
2023 r. w sprawie SO.I.5431.858.2023 o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami na okres od 7 listopada 2022 r. do dnia 7 listopada 2023 r., a następnie wydał w tej samej sprawie kolejną decyzję będąca przedmiotem niniejszej skargi;
7. art. 108 § 1 k.p.a., poprzez brak wykazania, że nadanie decyzji rygoru jest niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Organ odwoławczy, odpowiadając na wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 2 października 2024 r. wyjaśnił, że w zaskarżonej decyzji został popełniony błąd pisarski, polegający na nieprawidłowo wpisanym roku w dacie posiedzenia oraz w dacie wydania decyzji. Posiedzenie odbyło się 10 lipca 2024 r. i w tym dniu została wydana decyzja.
Do przedmiotowego pisma organu zostało dołączone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 września 2024 r., nr SKO/Gd 4225/24 o sprostowaniu, jednak bez zwrotnych potwierdzeń odbioru (vide: - k. 21-23 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie
w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga podlega uwzględnieniu. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa
w stopniu obligującym do wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lipca 2023 r., nr SKO/Gd 5573/23 (sprostowana ww. postanowieniem tego organu z dnia 16 września 2024 r.), która utrzymała w mocy decyzję Starosty Kwidzyńskiego z dnia 6 września 2023 r., nr SO.I.5431.1044.2023 r. cofającą skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM, B1, B, potwierdzone prawem jazdy nr [...] wydanym w dniu 24 sierpnia 2022 r.
Podstawę materialnoprawną zakwestionowanej decyzji stanowił art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze - ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2328, zwana dalej "ustawą zmieniającą"). Zgodnie z treścią tego przepisu, do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w komunikacie ministra właściwego do spraw informatyzacji wydanym na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 14, starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym w razie stwierdzenia, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy albo tymczasowego elektronicznego prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji - przy czym decyzja o cofnięciu uprawnienia jest wydawana na wniosek komendanta wojewódzkiego policji. Przepis ten wszedł w życie z dniem 17 września 2022 r. (art. 23 pkt 3 tej ustawy).
Rację ma organ, że kontrolowana decyzja ma charakter związany, co oznacza, że organ ma obowiązek cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdami w sytuacji ustalenia okoliczności, o których mowa w art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze ustawy zmieniającej (przywoływany dalej jako "art.18 ustawy zmieniającej").
Innymi słowy, treść tego przepisu nie pozostawia organowi swobody w rozstrzyganiu sprawy. Jednak organ otrzymując wniosek od komendanta wojewódzkiego Policji nie jest zwolniony z obowiązku zweryfikowania okoliczności, które warunkują cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami, co będzie przedmiotem rozważań Sądu w dalszej części uzasadnienia.
Dodatkowo należy wskazać, że w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, w analogicznej regulacji art. 140 ust. 1 pkt 3a ustawy prawo o ruchu drogowym, wprowadzonym do tej ustawy na mocy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 541) z dniem 18 maja 2015 r., decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydawał starosta w razie stwierdzenia, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji - przy czym decyzja o cofnięciu uprawnienia była wydawana na wniosek komendanta wojewódzkiego policji. Art. 140 uchylony został z dniem 4 czerwca 2018 r. przez art. 125 pkt 16 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r., Nr 30, poz. 151). Jednocześnie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018r., poz. 957) przewidywał, że do czasu wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających przekazywanie danych na zasadach określonych w art. 100aa-100aq, art. 125 pkt 16 nie stosuje się.
Przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że skutek uchylenia art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym został wyłączony i nie nastąpił. Wyłączenie stosowania art. 125 pkt 16 o kierujących pojazdami nastąpiło z dniem 4 czerwca 2018r., z tą datą przepis ten nie mógł wywrzeć przewidzianego w nim skutku pod postacią uchylenia art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym co oznacza, że utrata mocy obowiązującej przez te przepisy została przesunięta w czasie (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. I OSK 16/20). Art. 14 ust. 1 wskazanej ustawy został następnie zmieniony ustawą z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2328) z dniem 17 września 2022 r., co skutkowało definitywną utratą mocy obowiązującej art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym. Jednocześnie ustawa zmieniająca w art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze wprowadziła uregulowanie zbieżne z uchylonym art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym.
Wprowadzenie rozwiązań prawnych przewidzianych w art. 140 ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak również zastąpienie go art. 18 ustawy zmieniającej miało na celu - poprawę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W omawianym przepisie ustawodawca posługuje się sformułowaniem: "stwierdza, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć", a zatem nie ogranicza się jedynie do wyroków skazujących lecz również wyroki warunkowo umarzające postępowanie karne należy uznać za mieszczące się w pojęciu ("prawomocnych rozstrzygnięć"). Tak jak ma to miejsce w przypadku umarzającego wyroku karnego zapadłego w stosunku do skarżącego w rozpoznawanej sprawie.
Jak podnosi się w doktrynie prawa karnego warunkowe umorzenie postępowania oznacza przypisanie oskarżonemu popełnienie przestępstwa.
Podstawą zastosowania warunkowego umorzenia postępowania musi być poprzedzone stwierdzeniem winy sprawcy i brakiem wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa; tym samym podstawą warunkowego umorzenia jest ustalenie wszystkich przesłanek odpowiedzialności (...) (W. Wróbel (red.), A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Tom II. Część II. Komentarz do art. 53-116, wyd. V; P. Kozłowska-Kalisz [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2024, art. 66 ).
Okoliczności faktyczne sprawy zasadniczo pozostawały poza sporem.
Nie było w sprawie kwestionowane, że skarżący prawo jazdy uzyskał po raz pierwszy 24 sierpnia 2022 r., natomiast występek z art. 178a § 1 Kodeksu karnego popełnił w dniu 7 listopada 2022 r., a zatem przed upływem dwóch lat od wydania po raz pierwszy prawa jazdy. Fakt popełnienia tego przestępstwa został potwierdzony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...]. Skarżący, jak wskazano w punkcie pierwszym sentencji karnego rozstrzygnięcia, w dniu 7 listopada 2022 r. w P. prowadził pojazd mechaniczny (samochód), znajdując się pod wpływem środka odurzającego. W niniejszej sprawie, wskazując na powyższe, Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku wystąpił z wnioskiem datowanym na 5 czerwca 2023 r. o cofnięcie uprawnień skarżącemu do kierowania pojazdami. Przedmiotowy wniosek wpłynął do organu w dniu 9 czerwca 2023 r., i jak podniósł organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nastąpiło to w "trakcie postępowania dotyczącego cofnięcia uprawnień odwołującemu się na podstawie wskazanego wyżej wyroku (..)". Zatem wobec skarżącego toczyły się jednocześnie dwa postępowania w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Następnie, co istotne w sprawie, jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi, decyzją Starosty Kwidzyńskiego z dnia 14 lipca 2023 r., nr SO.I.5431.858.2023 skarżącemu zostały cofnięte uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii AM, B1, B na okres jednego roku. Rozstrzygnięcie to zapadło z uwagi na orzeczony wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres roku zawarty w punkcie drugim ww. wyroku Sądu Rejonowego w K. (art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami). Podkreślenia wymaga, że przedmiotowa decyzja jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym (okoliczności poza sporem).
Zatem w dacie procedowania w niniejszej sprawie przez organ pierwszej instancji posiadane uprawnienia zostały skarżącemu skutecznie już cofnięte, czego miał również świadomość organ odwoławczy. Nastąpiła utrata uprawnień do kierowania pojazdami. W ocenie Sądu, skoro skarżącemu cofnięto uprawnienia do kierowania pojazdami i nie doszło w tym okresie do ich odzyskania, to brak było podstaw do procedowania w sprawie kolejnego cofnięcia tych uprawnień do kierowania pojazdami tej samej kategorii AM, B1, B i wydania decyzji. Co prawda, mamy do czynienia z różnymi przyczynami pozbawienia skarżącego uprawnień, tj. popełnienie przez kierującego pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, o którym mowa w art. 18 ustawy zmieniającej oraz orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów, o którym mowa w art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Niemniej, niedopuszczalne jest ponowne zastosowanie instytucji cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie tej samej kategorii prawa jazdy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 1 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wr 392/11; wyrok WSA w Warszawie z 23 października 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 885/19; wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 października 2022 r., sygn. VIII SA/Wa 560/22 i wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2023r., II GSK 127/23). W zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji, organ pierwszej instancji nie miał podstaw do ponownego cofania skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM, B1, B, skoro miał on już je cofnięte. Zatem kolejne postępowanie dotyczące pozbawienia skarżącego uprawnień, których jako kierowca został już wcześniej pozbawiony na podstawie obowiązujących przepisów prawa, było nieuprawnione. Organ odwoławczy nie dostrzegł jednak tej istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji Starosty Kwidzyńskiego. W konsekwencji, decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu, choć nie tylko z tych względów.
Niezależnie bowiem od poczynionych uwag, trzeba wskazać iż mimo, że treść art. 18 ustawy zmieniającej nie pozostawia organowi swobody w rozstrzyganiu sprawy, tym niemniej starosta, rozpoznając wniosek wojewódzkiego komendanta policji o cofnięcie uprawnień, nie jest zwolniony z obowiązku zbadania skutków prawnych wynikających z warunkowego umorzenia postępowania karnego, a w szczególności upływu zakończenia okresu próby, jaki został orzeczony w prawomocnym wyroku.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie wskazuje się, że po upływie okresu próby, określonego na podstawie art. 68 § 4 Kodeksu karnego i dalszych 6 miesięcy nie jest dopuszczalne podjęcie postępowania warunkowo umorzonego. Oznacza to, że umorzenie postępowania karnego przestaje być warunkowe, a ex lege staje się ostateczne, definitywne. Z upływem tego terminu dochodzi co do zasady do pełnej rehabilitacji sprawcy. Odżywa zatem domniemanie niewinności, a sprawca może uchodzić za osobę, która przestępstwa nigdy nie popełniła (por. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2023 r., III KK 585/22, M. Królikowski, R. Zawłocki, Komentarz do Kodeksu karnego, część ogólna, Warszawa 2017, s. 979). Po upływie tego okresu oskarżony nie może ponosić żadnych negatywnych skutków popełnienia przestępstwa (por. postanowienie SN z 29 października 2020 r., IV KK 262/19).
Ponadto, w doktrynie i orzecznictwie skutki prawne ostatecznego warunkowego umorzenia postępowania karnego zostały zrównane z tymi, jakie wywołuje zakończenie okresu próby wyznaczone w wyroku warunkowo zawieszającym wykonanie kary pozbawienia wolności. Po upływie okresu próby osoba korzysta z dobrodziejstwa domniemania niewinności, co czyni niemożliwym wystąpienie z wnioskiem o cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami. Rozróżnienie pozycji prawnej osób, którym minął okres próby w przypadku skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary i osób, w stosunku do których warunkowo umorzono postępowanie karne i postawienie tych ostatnich w zdecydowanie gorszej sytuacji prawnej, nie znajduje prawnego uzasadnienia.
Jak wynika z punktu pierwszego ww. wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...] skarżącego uznano za winnego dokonania występku z art.178a § 1 Kodeksu karnego, warunkowo umorzono postępowania karne na okres 1 roku tytułem próby (art. 66 § 1 Kodeksu karnego w zw. z art. 67 § 1 Kodeksu karnego). Warunkowo umarzający postępowanie karne wyrok uprawomocnił się 6 maja 2023 r. Zatem w stosunku do skarżącego roczny okres próby biegł od tego momentu, a po upływie dalszych sześciu miesięcy możliwość podjęcia postępowania warunkowo umorzonego mogła wygasnąć. Jeśli w powyższym terminie nie podjęto warunkowo umorzonego postępowania (brak jest w aktach administracyjnych informacji w tym zakresie), to z mocy samego prawa unicestwione zostałyby skutki wynikające ze stwierdzenia, że skarżący dopuścił się popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Nie można wtedy skutecznie domagać się cofnięcia skarżącemu uprawnień. W takiej sytuacji skarżący nie mógłby być bowiem traktowany jako ten, który - "na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć (...) popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji". Brak ustaleń w tym zakresie narusza niewątpliwie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Nie można zgodzić się z organem odwoławczym, który w odpowiedzi na skargę podniósł, iż nie jest istotnym czy warunkowo umorzono postępowanie. Jak podniósł bowiem NSA w wyroku z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt II GSK 427/24 - wydanie przez organ zaskarżonej decyzji o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami spalinowymi, odwołującej się do faktu umorzenia postępowania karnego i ignorującej fakt upływu okresu próby wskazanego w wyroku karnym orzekającym ww. środek probacyjny, skutkujący definitywnym umorzeniem postępowania, w dacie wydawania tego rodzaju decyzji, narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności. Zasada ta stanowi jedną z fundamentalnych i powszechnie uznawanych zasad państwa prawnego.
NSA uznał ww. wyroku, że fakt definitywnego umorzenia postępowania karnego wywołuje skutki również w sferze stosunków administracyjnoprawnych.
Skoro cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami spalinowymi, a zatem instytucja prawa administracyjnego, została bezpośrednio powiązana z faktem stwierdzenia popełnienia przestępstwa (jak już wcześniej wskazano wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne potwierdza zaistnienie danego czynu), to należy łączyć to z wszystkimi konsekwencjami prawnymi oddziałującymi na sytuację prawną osoby, która dopuściła się przestępstwa. Nie można zatem wykluczyć instytucji prawnych prawa karnego wynikających z definitywnego warunkowego umorzenia postępowania karnego i uznać, że instytucja ta pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami spalinowymi. Inna interpretacja art. 18 pkt 2 lit. b ustawy zmieniającej mogłaby doprowadzić do nieakceptowalnej z gruntu rzeczy sytuacji, w której organ mógłby bez żadnych ograniczeń czasowych inicjować postępowanie w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami spalinowymi. W takiej sytuacji takie wartości jak obliczalność i przewidywalność skutków prawnych własnych działań i działań organów państwa zostałyby przekreślone. Obywatel chce przede wszystkim wiedzieć, co jest mu dozwolone, a co nakazane czy zakazane. Działając, przewiduje on i bierze pod uwagę przyszłe skutki prawne swych zachowań (tak zgodnych z prawem, jak i z prawem niezgodnych). Omawiane uprawnienie organu do stosowania sankcji administracyjnej, o której mowa w art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze ustawy zmieniającej, musi być ograniczone barierą czasową, którą w sposób jasny i precyzyjny wyznaczają wskazane wyżej przepisy Kodeksu karnego regulujące zarówno instytucje warunkowego umorzenia postępowania karnego, jak również warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Powyższy pogląd należy zaaprobować.
Reasumując, wskazane powyżej uchybienia przepisom postępowania mogły mieć, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie wydanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Dlatego mając na względzie przywołane okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na mocy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z poczynionych rozważań.
Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).