III SA/Gd 466/24

III SA/Gd 466/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Janina Guść /przewodniczący/
Maja Pietrasik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2157
art. 29 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 8 ust. 1 pkt 1, 3  i 4
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 5 ust. 2 lit. a
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 4 ust. 1 lit. c, e, h, 32 ust. 2 lit. a. ust. 4
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), Protokolant: Referent Agnieszka Gross, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 27 czerwca 2024 r. nr 002/64070/OR11/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oddala skargę.
Uzasadnienie
Ostateczną decyzją z dnia 24 lutego 2023 r. nr 0217-2023-004253 Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wejherowie przyznał M. B.:
jednolitą płatność obszarową - 2022 w wysokości 5 983,02 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1 320,93 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
2. płatność za zazielenienie - 2022 w wysokości 4 902,01 zł;
płatność redystrybucyjną - 2022 w wysokości 1 677,00 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 500,16 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
4. kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 45,21 zł;
uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 186,59 zł.
Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wejherowie, na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 147, art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone wyżej wymienioną decyzją.
Organ wskazał w uzasadnieniu postanowienia, że na podstawie wykazu działek ewidencyjnych przekazanego w dniu 11 lipca 2023 r. ustalono, iż powierzchnia określona na podstawie ortofotomap wykonanych w roku składania wniosku stanowi istniejącą i nieznaną organowi w dniu wydania decyzji okoliczność potwierdzającą nieprawidłową deklarację strony.
W dalszej kolejności w ramach postępowania wznowieniowego Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wejherowie wydał decyzję z dnia 16 sierpnia 2023 r., którą uchylił swoją decyzję z dnia 24 lutego 2023 r. nr 0217-2023-004253 oraz przyznał stronie:
1. jednolitą płatność obszarową - 2022 w wysokości 5 477,96 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1 623,96 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
2. płatność za zazielenienie - 2022 w wysokości 4 766,42 zł;
3. płatność redystrybucyjną - 2022 w wysokości 1 485,76 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 614,90 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz z uwagi na zastosowanie współczynnika korygującego;
oraz przyznał kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 32,08 zł oraz uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 186,59 zł.
Organ wskazał w tym zakresie na informacje (w formie tabeli) w sprawie nieprawidłowości dotyczących działki rolnej H, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], której powierzchnia deklarowana wynosiła 0,39 ha, zaś stwierdzona - 0,00 ha, oraz działki rolnej C, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], której powierzchnia deklarowana wynosiła 2,52 ha, zaś stwierdzona - 1,84 ha.
W wydanej w wyniku wznowienia decyzji w zakresie działki C wskazano dodatkowo, że w dniu 14 marca 2023 r. w gospodarstwie wnioskodawcy przeprowadzono oględziny działki ewidencyjnej nr [...]. Podczas oględzin inspektorzy terenowi Biura Kontroli na Miejscu Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni przeprowadzający wizytację, stwierdzili, iż powierzchnia MKO (Maksymalnego Kwalifikowanego Obszaru) wynosi 1,84 ha. Zatem dla działki ewidencyjnej [...] wykluczono na podstawie powierzchni MKO 0,68 ha.
Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni (dalej powoływany w skrócie jako "Dyrektor ARiMR") decyzją z dnia 27 listopada 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie organu, prawidłowo uruchomiono nadzwyczajny tryb wzruszenia ostatecznej decyzji z dnia 24 lutego 2023 r. przewidziany w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ponieważ już po jej wydaniu - jak wskazano w dniu 30 maja 2022 r. - opracowana została nowa wartość MKO dla działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...]. Wartości te były bowiem mniejsze niż deklarowane odpowiednio o 0, 68 ha i 0, 39 ha.
Zaznaczono, że wniosek strony został poddany kontroli w dniu 23 lutego 2023 r. przeprowadzonej w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli (w skrócie ZSZiK), gdzie wykonana w tym dniu analiza nie wykazała nieprawidłowości w odniesieniu do działki H, natomiast stwierdzono niezgodności na działce nr [...] (działka C) oraz dotyczące działki rolnej B (działka nr [...] i [...]), co zostało uwzględnione w decyzji z dnia 24 lutego 2023 r.
Organ odwoławczy wskazał, że geometria i wartość MKO wyznaczone dla działki nr [...] zostały zaimplementowane do ZSZiK w dniu 16 czerwca 2023 r. Opracowania dokonano na podstawie ortofotomapy cyfrowej sporządzonej ze zdjęć lotniczych wykonanych w dniu 5 maja 2022 r. Aktualna ortofotomapa została zaimportowana do ZSZiK w dniu 3 lutego 2023 r. Jej obraz był zbliżony do treści poprzedniej ortofotomapy, która była wykonana na postawie zdjęć lotniczych datowanych na dzień 5 czerwca 2020 r. Dopiero na skutek oceny stanu faktycznego dokonanej przez wyspecjalizowanych w zakresie wyznaczania MKO pracowników Wydziału ds. GIS doszło do wprowadzenia zmian w systemie identyfikacji działek rolnych LPIS.
W przypadku działki nr [...] aktualny MKO wgrano do ZSZiK w dniu 13 czerwca 2023 r. Został on ustalony na podstawie oględzin terenowych przeprowadzonych w dniu 14 marca 2023 r. oraz w wyniku analizy przeprowadzonej przez Naczelnika Wydziału ds. GIS w toku obsługi wznowionych spraw rolnika z kampanii roku 2021. Także w tym przypadku zaimportowanie do systemu informatycznego bieżącej ortofotomapy, co nastąpiło w dniu 16 grudnia 2021 r. nie było wystarczające, by pracownicy organu pierwszej instancji samodzielnie, bez specjalistycznej wiedzy w zakresie fotointerpretacji ortofotomap, ocenili deklarację rolnika jako oczywiście błędną. Jednocześnie wskazano, że przyjęta w postępowaniu wznowieniowym przez Kierownika ARiMR wartość MKO dla działki [...] o wartości 1,84 ha, wynikającej z oględzin dokonanych w dniu 14 marca 2023 r. była błędna. W decyzji wskazano na analizę MKO działek H i C przeprowadzoną przez Naczelnika WGiS i przedstawioną w piśmie z dnia 31 października 2023 r. Aktualną powierzchnią MKO dla działki [...] jest 1,58 ha i ona powinna mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W trakcie wizytacji w dniu 14 marca 2023 r. zmierzono MKO wynoszący 1,86 ha, niemniej zaliczono do niego także tereny oznaczone jako "potencjalne GO" o powierzchni 0,27 ha. Zgodnie z oceną Naczelnika WGIS tereny te nie są użytkowane rolniczo, zatem nie powinny zostać uwzględnione w obliczeniach wysokości płatności.
W toku postępowania odwoławczego MKO dla działki nr [...] ustalono zatem mniejszą obowiązującą wartość MKO w stosunku do przyjętej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Zaznaczono jednak, że zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Dokonując wyliczeń wysokości płatności na podstawie MKO o wartości 1,58 ha, a nie 1,84 ha, jak przyjął organ pierwszej instancji w przypadku działki nr [...], kwoty płatności za rok 2022 uległyby zmniejszeniu łącznie o 661,45 zł. Nie sposób uznać, by decyzja ta rażąco naruszała prawo, bądź interes społeczny, a zatem nie podlegała uchyleniu.
W zaskarżonej decyzji podkreślono, że występujące w ARiMR organy administracji publicznej, takie jak kierownik biura powiatowego, czy dyrektor oddziału regionalnego nie biorą żadnego udziału w procesie ustalania MKO, czynność ta należy do wyłącznych kompetencji Wydziału ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, który działa w tym zakresie w charakterze niezależnej komórki merytorycznej aparatu pomocniczego organu. Organy ARiMR mogą natomiast zgłaszać konieczność przeprowadzenia weryfikacji MKO, jeśli uznają to za konieczne i uzasadnione okolicznościami sprawy, np. zastrzeżeniami rolnika, czy też własnymi. Tak też Dyrektor ARiMR po wznowieniu postępowania w toku postępowania odwoławczego zwrócił się o weryfikację prawidłowości wymierzenia MKO dla dziełek [...] oraz [...] i uzyskał od Naczelnika WGIS informację, że dane LPIS są poprawne i nie wymagają modyfikacji.
W ocenie organu odwoławczego opisane tereny wykluczone z MKO nie spełniały warunków przyznania płatności ONW, nie była na nich w 2022 r. prowadzona działalność rolnicza, nie były one wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych, ani nie były utrzymywane w stanie, dzięki któremu nadawały się do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy.
W tym stanie rzeczy, zdaniem organu odwoławczego, ziściła się przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyszła na jaw nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji z dnia 24 lutego 2023 r., która była nieznana organowi, a jest nią fakt, iż znaczny fragment gruntów zgłoszonych przez rolnika do płatności na rok 2022 na działkach nr [...] i nr [...] nie spełnia ustawowych warunków do objęcia płatnością. Okoliczność ta wyszła na jaw po opracowaniu w czerwcu 2023 r. przez pracowników Wydziału ds. GIS nowych wartości MKO, które zostały wgrane do ZSZiK. Organ pierwszej instancji dowiedział się o tym w dniu 11 lipca 2022 r. po uzyskaniu informacji o konieczności przeprowadzenia oceny wstecznej wniosku strony.
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 50/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił obie wyżej opisane decyzje, wydane po wznowieniu postępowania.
W ocenie Sądu, w sprawie brak było podstaw do stwierdzenia zaistnienia nowych dowodów, na podstawie których doszło do ustalenia nowych faktów, nieznanych organowi prowadzącemu poprzednie postępowanie. Wskazał przy tym, że wniosek skarżącego o przyznanie płatności na rok 2022 w odniesieniu do działki nr [...] rozpoznany został w oparciu o dane wynikające z ortofotomapy sporządzonej w 2022 r. (zdjęcia wykonane w dniu 5 maja 2022 r.). Treść ortofotomapy została uaktualniona w dniu 3 lutego 2023 r. (wgranie do systemu ZSZiK), przed rozstrzygnięciem sprawy przez organ w dniu 24 lutego 2023 r.
Wniosek skarżącego o przyznanie płatności na rok 2022 w odniesieniu do działki nr [...] rozpoznany został natomiast w oparciu o dane wynikające z ortofotomapy sporządzonej w 2021 r. Treść ortofotomapy została uaktualniona w dniu 16 grudnia 2021 r. (wgranie do systemu ZSZiK), przed rozstrzygnięciem sprawy przez kierownika ARiMR w dniu 24 lutego 2023 r.
Dane wynikające z ortofomapy znajdującej się w systemie ZSZiK w dacie wydania decyzji z dnia 24 lutego 2023 r. były zatem dla organu rozpoznającego sprawę dostępne zarówno w zakresie dotyczącym działki nr [...] (działka rolna C), jak i działki nr [...] (działka rolna H).
Organ wskazywał w odpowiedzi na skargę, że złożony wniosek został przed wydaniem decyzji poddany kontroli w ZSZiK. Dokonana w tym systemie analiza nie wykazała w odniesieniu do działki H żadnych nieprawidłowości. Kontrola wykazała jedynie nieprawidłowości w zakresie działki B i C. Jednak dopiero po wydaniu decyzji w dniu 30 maja 2023 r. pracownicy wyspecjalizowanej komórki opracowali nowe MKO dla działki [...] wynoszący 0 ha czyli o 0,39 ha mniej niż zadeklarowała strona i nowe MKO dla działki nr [...] wynoszący o 0,68 ha mniej. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na wartość MKO 1,58 ha. W wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 14 marca 2023 r. na działce nr [...] wyspecjalizowani pracownicy przyjęli dla tej działki wartość MKO 1,84 ha (co odpowiada właśnie wartości o 0,68 ha mniejszej od podanego przez wnioskodawcę areału 2,52 ha dla tej działki). Taką zatem wartość, to jest 1,84 ha MKO przyjęto jako nową okoliczność w sprawie wznawiając postępowanie. Wartość ta pojawia się bowiem w raporcie z kontroli administracyjnej sprawy z dnia 20 lipca 2020 r. (ocena wsteczna dotycząca działki nr [...] - MKO 1, 84 ha.).
W sprawie podkreślono zatem, że kluczowe ustalenia zostały poczynione dopiero w wyniku działań wyspecjalizowanej komórki jaką jest Wydział ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu POR ARiMR w Gdyni. Podkreślono, że organ wydający decyzję nie uczestniczy w procesie ustalania MKO, należy to do kompetencji Wydziału ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu POR ARiMR w Gdyni.
Niewątpliwie wielkość MKO miała wpływ na rozpoznanie złożonego przez skarżącego wniosku i stanowi okolicznością istotną w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Sąd ocenił również, że dowód, na podstawie którego dokonano ustalenia MKO istniał w dacie wydania kontrolowanej w postępowaniu wznowieniowym decyzji. Ortofotomapa, będąca podstawą ustalenia MKO, była bowiem w dacie wydawania decyzji aktualna i jej stan po wydaniu decyzji nie uległ żadnej zmianie. Ten warunek zaistnienia przesłanki wznowieniowej został zatem w niniejszej sprawie spełniony.
Zdaniem Sądu jednak stanowisko organu, że dowód, na jakim organ oparł swoje ustalenia w postępowaniu wznowieniowym, stanowi dowód nowy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. Dowód ten bowiem istniał w dacie wydawania decyzji i zawierał wszystkie dane, umożliwiające ustalenie prawidłowej wielkości MKO. To na podstawie tego samego dowodu i znajdujących się w nim danych, które stanowiły podstawę wydania decyzji, organ już po wydaniu decyzji, w wyniku przeprowadzenia wewnętrznej kontroli stwierdził odmienną wielkość MKO. W tym zakresie organ odwoławczy sam wskazał, że ortofotomapa w obszarze dotyczącym działki nr [...] została dodana do systemu w dniu 3 lutego 2023 r., a w obszarze dotyczących działki nr [...] jeszcze wcześniej bo w dniu 16 grudnia 2021 r. Ponadto nawet ze znajdującego się w aktach pisma Naczelnika WGIS z dnia 31 października 2023 r. wynika, że w zakresie wartość 0 MKO dla działki [...] przyjęto na podstawie ortofotomapy z 5 maja 2022 r. (data wykonania zdjęć) a jeszcze mniejszą wartość 1,5823 MKO dla działki [...] przyjęto także na podstawie ortofotomapy z 13 lipca 2021 r.
W tych okolicznościach nie zostały spełnione wszystkie przesłanki zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Pojęcie "nowe dowody i nowe okoliczności faktyczne" należy interpretować w sposób ścisły. Za nowy dowód lub okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu, ocena znanych wówczas temu organowi dowodów i faktów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a jedynie odmienna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego. Natomiast pojęcie "wyjdą na jaw" oznacza takie dowody, co do których istnienia organ nie posiadał wiedzy. Nie można przyjąć, że dany dowód lub okoliczność były nieznane organowi, który wydał decyzję, jeżeli wynikały one z materiałów będących w dyspozycji tego organu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt II SAŁd 636/23).
W dacie wydawania decyzji w postępowaniu zwykłym ortofotomapa zawierała aktualne dane. Organ mógł z dowodu tego korzystać, co więcej organ wykorzystał ten dowód, dokonując jednak błędnych ustaleń na jego podstawie. Taka sytuacja nie jest objęta dyspozycją art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Dodatkowo Sąd wskazał, że w sytuacji w jakiej decyzja o przyznaniu płatności nie może zostać wzruszona w postępowaniu nadzwyczajnym, co do zasady, przepisy prawa przewidują możliwość zobowiązania beneficjenta pomocy do zwrotu środków pobranych nienależnie w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2022 r .poz. 1257 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa o ARiMR". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazano, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu decyzji o przyznaniu płatności. Przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków, nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności.
Po wydaniu opisanego wyżej wyroku organ pierwszej instancji wszczął postępowanie z urzędu i wydał decyzję z dnia 12 stycznia 2024 r. nr 0217-2023-004253, którą ustalił M. B. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2022 uzyskanych na mocy ostatecznej decyzji z dnia 24 lutego 2023 r. nr 0217-2023004253, w łącznej wysokości 505,06 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej - 2022.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowi kwota odpowiadająca kwocie płatności wypłaconej za powierzchnię 2,09 ha, na której stwierdzona została nieprawidłowość skutkująca powstaniem obowiązku zwrotu pobranych płatności, w łącznej wysokości 845,02 zł, w tym: jednolita płatność obszarowa - 2022 w wysokości 505,06 zł, płatność za zazielenienie - 2022 w wysokości 135,59 zł, Płatność redystrybucyjna - 2022 w wysokości 191,24 zł, zwrot dyscypliny finansowej w wysokości 13,13 zł.
Organ odstąpił od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, poza jednolitą płatnością obszarową, z uwagi na treść art. 49 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) - kwoty pozostałych płatności nie są wyższe od równowartość 100 euro.
Organ pierwszej instancji zauważył, że wypłacone na rachunek strony w dwóch transzach: w formie zaliczki oraz płatności końcowej na podstawie decyzji z dnia 24 lutego 2023 r., nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem w dniu wydawania tej decyzji organ nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że strona zadeklarowała do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego powierzchnię nieuprawnioną.
Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje swoim zakresem również nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Strona odwołała się od tej decyzji podnosząc, że płatność uzyskała legalnie, na podstawie decyzji ostatecznej i prawomocnej z dnia 24 lutego 2023 r. W sprawie w ocenie strony nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR. Wskazała również na naruszenie przepisów o właściwości miejscowej, ponieważ zamieszkuje w G., zaś rozstrzygnięcie podjął Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wejherowie.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. nr 002/64070/OR11/2023 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu opisał przebieg postępowania oraz przytoczył stosowne regulacje prawne, a następnie wskazał, że art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR nakłada na organy obowiązek ustalenia czy strona pobrała nienależnie lub nadmiernie przyznane płatności, a jeśli tak, to w jakiej kwocie, a także czy zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu określone w prawodawstwie unijnym oraz krajowym. Prowadzone w tym przedmiocie postępowanie może, ale nie musi być poprzedzone wzruszeniem decyzji o przyznaniu płatności.
Odnośnie właściwości organu pierwszej instancji organ odwoławczy wyjaśnił, że z przedłożonych wniosków i podań nie wynikało, aby adres w G. stanowił miejsce zamieszkania strony. Rolnik wskazał go we wniosku o wpis do ewidencji producentów złożonym w dniu 15 marca 2011 r., ale jako adres do korespondencji. W dokumencie tym jako adres zamieszkania podano miejscowość W., znajdującą się w gminie Ł., w powiecie w. Tożsamą informację zawarto we wniosku o wpis do ewidencji złożonym w trybie zmiany danych w dniu 15 stycznia 2013 r. Postępowanie organu pierwszej instancji jest tutaj zgodne z przepisami i nie ma wpływu na legalność rozstrzygnięcia. Adres zamieszkania producenta wynika wyłącznie z danych przedstawionych przez stronę do ewidencji producentów i nie jest ustalany w sekcji adresowej decyzji. Te zaś niezmiennie od 2011 r. wskazują miejscowość W., co czyni Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Wejherowie organem właściwym do wydania decyzji kierowanych do strony. Podkreślono, że zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, przewiduje ona wprost nakaz zgłaszania do ARiMR na odpowiednim formularzu każdej zmiany danych zawartych we wniosku o wpis do ewidencja w terminie 14 dni od jej zaistnienia. Do dnia wydania decyzji taka zmiana nie została przez rolnika zgłoszona.
Opisując stan faktyczny sprawy organ odwoławczy wskazał, że w przypadku działki nr [...] (działka H) stwierdzono brak użytkowania rolniczego na całym jej obszarze. Stan działki wynikający z ortofotomapy oraz ze zdjęć satelitarnych z 2022 r. świadczy o tym, że zabieg koszenia w tym roku nie został przeprowadzony w ogóle. Wskazano, że wobec wskazanej działki o pow. 0,39 ha jeszcze przed wydaniem przedmiotowej decyzji zostało ustalone zostało MKO o wartości 0 na podstawie ortofotomapy z 2022 r., której obraz był też zbliżony do poprzedniej ortofotomapy.
W odniesieniu do działki nr [...] (działka C) ustalono, iż w jej północno zachodnim fragmencie występuje grunt orny, a w jego obrębie znajduje się pojedyncze wyłączenie w postaci powierzchni przeznaczonej pod stały nośnik reklamowy. W południowo zachodnim narożniku działki występują dwa zabudowania, a wzdłuż całej południowej części działki występują zwarte, wieloletnie zadrzewienia. Natomiast pomiędzy gruntem ornym, a owymi wyłączeniami występuje teren porośnięty roślinnością trawiastą, również miejscami zadrzewiony i zakrzewiony. To właśnie ten obszar pozostaje aktualnie wyłączony z MKO, choć uprzednio stanowił on jego część i był zgłaszany do płatności. W ocenie organu odwoławczego przedmiotowy teren nie spełnia warunków przyznania płatności bezpośrednich w roku 2022 - nie była na nim w 2022 r. prowadzona działalność rolnicza, nie był on wykorzystywany do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych, ani nie był utrzymywany w stanie, dzięki któremu nadawał się do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy. Taki stan miał miejsce co najmniej od 2021 r. i trwał do dnia oględzin, co potwierdzają fotografie wykonane w ich trakcie. Również na ortofotomapie z 2021 r. wykluczony teren wyraźnie odróżnia się od występującego na działce nr [...] gruntu ornego, nie budzącego wątpliwości co do jego kwalifikowalności. Wskazano, że wobec wskazanej działki jeszcze przed wydaniem przedmiotowej decyzji zostało ustalone zostało MKO o wartości 1,58 ha obowiązujące dla działki w 2022 r.
Wobec zmiany wartości MKO doszło więc w tym zakresie do wprowadzenia odpowiednich zmian w systemie intensyfikacji działek rolnych, które mają wpływ na wysokość płatności jakie mogą być przyznane.
W odniesieniu do pozostałych deklarowanych gruntów już w trakcie pierwotnej kontroli administracyjnej doszło do zastosowania zmniejszeń na działkach ewidencyjnych nr [...] oraz [...], na skutek których w całości wykluczono działkę rolną B o zgłoszonej powierzchni 1,02 ha. Weryfikacji stanu w tym zakresie dokonano w oparciu o oględziny działek referencyjnych przeprowadzone 4 października 2021 r., które zostały odzwierciedlone w MKO, wynoszących - odpowiednio - 0,00 ha oraz 0,07 ha. Ww. działki ewidencyjne okazały się być w przeważającej części nieużytkowane rolniczo, występowały na nich pnie oraz pozostałości po wyciętych drzewach i krzakach. Działkę nr [...] porastał ponadto wrzos. Zatem przeważająca część działki rolnej B nie stanowiła użytku rolnego, nie prowadzono na niej działalności rolniczej i nie była ona utrzymywana w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Część działki rolnej B ujęta w MKO nie spełnia natomiast warunku wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach, bowiem jej powierzchnia jest mniejsza niż 0,1 ha.
W przypadku działek rolnych A, D, E, F oraz G nie zidentyfikowano nieprawidłowości związanych z deklaracją powierzchni w 2022 r.
Reasumując przy wyliczeniu płatności jakie skarżący powinien otrzymać w odniesieniu do 2022 r. uwzględniono, że doszło do przedeklarowania zgłoszonego do płatności areału łącznie o 2, 35 ha.
W konsekwencji wskazano, że z zadeklarowany przez rolnika łączny areał działek o wartości 13, 45 ha powinien zostać pomniejszony o 2, 35 ha.
Organ odwoławczy uwzględniając powyższe, szczegółowo wyliczył jakie płatności i od jakich powierzchni działek przysługiwały stronie, ustalając ostatecznie, że kwoty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 przysługujące stronie wynoszą:
5 141,25 zł w ramach jednolitej płatności obszarowej,
4 676,03 zł w ramach płatności za zazielenienie,
1 358,27 zł w ramach płatności redystrybucyjnej,
183,31 zł w ramach uzupełniającej płatności podstawowej,
23,33 zł w ramach zwrotu dyscypliny finansowej.
Oznacza to, że kwoty odpowiadające różnicy pomiędzy płatnościami przyznanymi i wypłaconymi na mocy decyzji wydaną z dnia 24 lutego 2023 r. a płatnościami przysługującymi stronie w wysokości ustalonej w niniejszej decyzji stanowią nienależne płatności w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 809/2014. Wynoszą one:
841,77 zł w ramach jednolitej płatności obszarowej,
225,98 zł w ramach płatności za zazielenienie
318,73 zł w ramach płatności redystrybucyjnej,
3,28 zł w ramach uzupełniającej płatności podstawowej,
21,88 zł w ramach zwrotu dyscypliny finansowej.
Z tych ustaleń wynika, że jedynie kwota zwrotu jednolitej płatności obszarowej przekracza równowartość 100 euro, zatem w odniesieniu do płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej, uzupełniającej płatności podstawowej oraz zwrotu dyscypliny finansowej należało odstąpić od ustalenia nienależnych kwot w oparciu o normę art. 49 ustawy o płatnościach.
Kwota nienależnie pobranej jednolitej płatności obszarowej wynosi 841,77 zł. Wyjaśniono, że jest to kwota wyższa niż ustalona w decyzji organu pierwszej instancji, która wynosi 505,06 zł. Różnica pomiędzy decyzjami wynosi 336,71 zł. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wejherowie dla działki o numerze [...] przyjął wartość MKO na rok 2022 wynoszącą 1,84 ha, a nie jak w niniejszej decyzji 1,58 ha. Zdaniem organu odwoławczego odmienna ocena stanu faktycznego, co do powierzchni kwalifikowanej na tej działce nie stanowi rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego, zatem zaskarżona decyzja podlega utrzymaniu, zgodnie bowiem z zasadą wyrażoną w art. 139 k.p.a., nie można w postępowaniu odwoławczym wydać decyzji na niekorzyść skarżącego. Nie sposób także uznać, by zaskarżona decyzja znacząco naruszała przepisy postępowania, w sprawie nie pozostają do wyjaśnienia żądne istotne okoliczności, które miałyby wpływ na jej rozstrzygnięcie, tj. orzeczenie, czy doszło do pobrania nienależnych kwot.
W ocenie organu odwoławczego płatność nie wynikała z pomyłki organu pierwszej instancji. W zakresie działki ewidencyjnej o numerze [...] już w dacie ostatniej kontroli administracyjnej wniosku wykonanej w dniu 21 października 2022 r. przed ekspedycją zaliczek na poczet płatności bezpośrednich, co miało miejsce 10 listopada 2022 r., uwzględniono wartość MKO wynosząca 1,84 ha, zgodnie z ówczesnym stanem danych systemu LPIS. Wartość MKO przyjęta dla sprawy z kampanii 2022 roku w niniejszym postępowaniu (1,58 ha) została po raz pierwszy zakomunikowana organowi drugiej instancji przez Naczelnika Wydziału ds. GIS w piśmie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sporządzonym w toku obsługi wznowionego postępowania w sprawie z kampanii 2021 roku. Tymczasem płatności końcowe przekazano beneficjentowi w dniu 13 marca 2023 r.
W przypadku działki referencyjnej nr [...] maksymalny kwalifikowany obszar o wartości zerowej został wyznaczony w dniu 16.06.2023 r., a więc po wypłacie wszelkich środków. Co prawda zaktualizowana ortofotomapa z roku 2022 została zaimportowana do ZSZiK w 3 lutego 2023 r., jednak jej obraz nie przesądzał jednoznacznie o nieprawidłowości deklaracji rolnika, był bowiem zbliżony do treści poprzedniej ortofotomapy z 2020 r. Ustalenie stanu faktycznego wymagało przeprowadzenia dodatkowych analiz i przetworzeń, co miało miejsce w czerwcu 2023 r. i skutkowało ustaleniem o braku użytkowania rolniczego zgłaszanych gruntów.
Ponadto kierownik biura powiatowego ARiMR jest każdorazowo odpowiedzialny za ustalenie, czy dany wniosek spełnia wszelkie warunki kwalifikowalności, ale dokonuje tego wykorzystując przede wszystkim system informatyczny ZSZiK, składający się z wielu różnych baz, rejestrów, wykazów, a za ich obsługę i uaktualnianie odpowiedzialne są odrębne i niezależne komórki organizacyjne ARiMR. Pracownicy organu pierwszej instancji są w stanie ocenić, że MKO jest nieprawidłowe w oczywistych sytuacjach, korzystając z wiedzy ogólnej i doświadczenia życiowego, np. gdy MKO zawiera w sobie obiekty ewidentnie niekwalifikowane takie jak budynki, ewidentne zadrzewienia, nieużytki etc. Natomiast, gdy sytuacja jest niejednoznaczna, a dany teren, obiekt lub fragment działki budzi wątpliwości interpretacyjne wymagana jest specjalistyczna ocena w zakresie jego kwalifikowalności. Opracowywanie i aktualizacja MKO leży w kompetencjach Wydziału ds. GIS. Natomiast monitoring zakresie identyfikowania zmian na ortofotomapie prowadzi komórka centrali ARiMR, Departament Baz Referencyjnych i Kontroli Terenowych.
Organ odwoławczy podzielił też stanowisko, że w sprawie nie upłynął czteroletni okres przedawnienia obowiązku zwrotu wskazany w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95.
W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący twierdził, że jest ona niezgodna z prawem i powinna zostać uchylona w całości.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że podtrzymuje wszystkie swoje twierdzenia zawarte w odwołaniu, to jest że działania ARiMR są w ocenie skarżącego niezgodne z prawem i nie mogą być w taki sposób legalizowane.
W ocenie skarżącego o skali łamania prawa świadczy fakt, że organ wysłał do niego upomnienie z wezwaniem do zapłaty kwoty nienależnie pobranej płatności pomimo, że postępowanie nie jest prawomocnie zakończone do czasu zakończenia postępowania sądowego. Zauważył, że upomnienie wystawiono na adres W. Ł., ale zostało przesłane do siedziby i miejsca zamieszkania rolnika, to jest ul. [...] w G., czym organ potwierdził fakt, iż ARiMR doskonale wie, gdzie jest miejsce zamieszkania rolnika.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni wniósł o jej oddalenie. Organ dodał, że póki skarżący nie dokona z własnej inicjatywy stosownych zmian adresu w ewidencji producentów - brak jest przesłanki do zmiany właściwości miejscowej organu (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd administracyjny bada zatem zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.
Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Brak stwierdzenia tego rodzaju naruszeń obliguje Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w oparciu o wskazane kryteria, Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 27 czerwca 2024 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 r.
Jak wynika z dokonanych ustaleń, organ początkowo w postępowaniu wznowieniowym wyeliminował decyzję o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i wskutek ustalenia mniejszej powierzchni MKO przyznał skarżącemu płatności w niższej wysokości a organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy.
Decyzja ta została uchylona wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 50/24.
Podstawą wydania tego wyroku było stanowisko, że pojęcie "nowe dowody i nowe okoliczności faktyczne" należy interpretować w sposób ścisły. Za nowe dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mogą być uznane dowody, o których istnieniu organ posiadał wiedzę. Nie można przyjąć, że dany dowód lub okoliczność były nieznane organowi, który wydał decyzję, jeżeli wynikały one z materiałów będących w dyspozycji tego organu. Organ mógłby powołać się na dowód istniejący w dacie wydawania decyzji jedynie w przypadku, gdyby nie mógł z dowodu tego skorzystać, z przyczyn od siebie niezależnych – z powodu braku wiedzy o istnieniu tego dowodu. W dacie wydawania decyzji w postępowaniu zwykłym w dyspozycji organu była ortofotomapa zawierająca aktualne dane. Taka sytuacja nie jest objęta dyspozycją art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W sprawie nie zaistniała zatem wskazywana przez organ przesłanka wznowieniowa. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem normy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, niezasadnie doprowadziło bowiem do wzruszenia decyzji ostatecznej, mimo braku zaistnienia przesłanki wznowieniowej.
Wyjaśniono zatem, że dowód w postaci ofrofotomap, którymi objęte były działki staniał w dacie wydawania przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wejherowie decyzji z dnia 24 lutego 2023 r. o płatnościach bezpośrednich za 2022 r. Skoro zaś ten dowód istniał, to umożliwiał ustalenie prawidłowej wielkości MKO. Okoliczność, że wyspecjalizowana jednostka Wydział ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu POR ARiMR w Gdyni zajęła się kwestią ustalenia nowego MKO dla działek znacznie później niż ortofotomapy zostały dodatne do systemu nie zostało zatem uznane za okoliczność nową w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., która uzasadniałaby wznowienie postępowania.
Jednocześnie w wyroku tym wskazano, że w sytuacji, w jakiej decyzja o przyznaniu płatności nie może zostać wzruszona w postępowaniu nadzwyczajnym, co do zasady, przepisy prawa przewidują możliwość zobowiązania beneficjenta pomocy do zwrotu środków pobranych nienależnie w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), zgodnie z którym środki publiczne pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, krajowe, przeznaczone na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.
Stanowisko to Sąd podtrzymuje także w niniejszej sprawie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazano, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu decyzji o przyznaniu płatności. Przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków, nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 96/12, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt II GSK 1518/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 226/20).
Podniesiony w skardze zarzut braku wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność jest zatem bezzasadny. Ostateczność i prawomocność tej decyzji nie stały na przeszkodzie wydaniu przez organ decyzji w przedmiocie zwrotu płatności pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości. Okoliczność, że wydana decyzja o przyznaniu płatności nie może zostać wzruszona w postępowaniu nadzwyczajnym, nie wykluczała możliwości wydania zaskarżonej decyzji.
Przeciwnie, zaistnienie przesłanek z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa obligowało organ do wydania decyzji w tym przedmiocie.
Jeżeli organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota jaka została przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji opartej na art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji.
W orzecznictwie wskazano, że przesłanką działania w tym trybie organów jest tylko i wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych) otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r. sygn. II GSK 2715/26, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 168/16, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt I SA/Go 419/16). Ustalenia będące podstawą wydania takiej decyzji mogą wynikać z przeprowadzonej kontroli przez stosowne komórki ARiMR, w czasie których zostaną stwierdzone nieprawidłowości bądź niezgodności.
Organ prawidło wszczął w niniejszej sprawie postępowanie z urzędu. Decyzja wydana na podstawie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ma charakter konstytutywny, tworzy bowiem nowy stosunek prawny. Przesłanki świadczące o nienależnie pobranej płatności są oceniane ex post, czyli po przystąpieniu beneficjenta do realizacji zobowiązania. Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie jest kontynuacją postępowania, które zostało wszczęte na wniosek beneficjenta, jest to odrębne postępowanie, które jest inicjowane z urzędu. W niniejszej sprawie postępowania takie zostało przeprowadzone i organ zasadnie wydał decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych płatności.
Zmniejszenie powierzchni MKO na działkach w stosunku do okresu poprzedniego zostało ustalone w wyniku kontroli wyspecjalizowanej komórki jaką jest Wydział ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu POR ARiMR w Gdyni na podstawie obrazów ortofotomapy oraz na podstawie dokonanych przez organ oględzin. Ustalenia organu dotyczące rzeczywistej powierzchni kwalifikowanej nie budzą wątpliwości. Skarżący w odwołaniu ani skardze nie kwestionował ustaleń organu w tym zakresie.
Niewątpliwie zaś ustalenie przez wyspecjalizowaną jednostkę na podstawie zdjęć tworzących ortofotomapy, że MKO danej działki jest mniejsze, to jest że działka tylko w określonym areale była użytkowana rolniczo, jest kwestią która może rzutować na ustalenie, że rolnik wystąpił i otrzymał płatności do zawyżonego areału, a więc także do areału, który w danym czasie w ogóle nie był użytkowany rolniczo. Istotą płatności bezpośrednich jest zaś to aby otrzymywali je beneficjenci faktycznie użytkujący rolniczo grunty, które zgłaszają do płatności.
W zaskarżonej decyzji zasadnie więc wskazano, że stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm., dalej jako "ustawa o płatnościach") jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dodatkowa oraz płatności związane do powierzchni upraw przysługują do działek rolnych o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, położonych na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar (MKO), o jakim traktuje art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Wyjaśniono także, że "Maksymalny kwalifikowany obszar" (MKO), o jakim traktuje art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48, z późn. zm. zwane "rozporządzeniem nr 640/2014") wyznaczany jest dla danej działki referencyjnej jako różnica pomiędzy powierzchnią całkowitą działki referencyjnej, a powierzchniami nieuprawnionymi do płatności (np. lasy, zbiorniki wodne, drogi, nieużytki, siedliska mieszkalne, budynki, etc.). MKO ustala się przede wszystkim w oparciu o ortofotomapę cyfrową, która stanowi zdjęcie powierzchni ziemi wykonane z samolotu lub satelity, przetworzone do postaci metrycznej, będące opracowaniem geodezyjnym wykonywanym zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przy określaniu przebiegu i wartości MKO bierze się także pod uwagę wyniki sprawdzeń prowadzonych w terenie.
W zaskarżonej decyzji prawidłowo wyjaśniono, że wskazane przepisy rozporządzenia 640/2014 r. oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, ze zm. zwane "rozporządzeniem nr 1307/2013") miały zastosowanie i zachowały obowiązywanie w przedmiotowej sprawie. Przepis art. 154 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.1) stanowi bowiem, iż rozporządzenie nr 1307/2013 traci moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2023 r. ale ma ono jednak w dalszym ciągu zastosowanie do wniosków o przyznanie pomocy odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2023 r. Z kolei jak stanowi art. 13 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku z warunkowością (Dz.U.UE.L.2022.183) rozporządzenie nr 640/2014 traci moc ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2023 r. stosuje się je jednak nadal do: a/ wniosków o przyznanie pomocy w ramach płatności bezpośrednich złożonych przed 1 stycznia 2023 r. b/ wniosków o płatność złożonych w związku ze środkami wsparcia wdrażanymi na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, c/ systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności.
Zdaniem Sądu należy zatem podzielić i zaaprobować stanowisko przyjęte przez organy w przedmiotowej sprawie, że wystąpienie o płatności dla obszaru większego niż MKO dla danej działki i otrzymanie tego rodzaju płatności, stanowi o nienależnym pobraniu świadczenia.
W tym zakresie Sąd uwzględnił, że MKO ustala się również na podstawie analizy danych aktualnych także dla lat wcześniejszych. Jednocześnie nie powinno uchodzić uwadze, że to zgłaszający wniosek o płatność rolnik wie przecież, które ze zgłaszanych obszarów faktycznie w danym roku utrzymywał w należytej kulturze rolnej, to jest przeprowadził na nich wymagane zabiegi agrotechniczne. Jeżeli tego nie robił lub ich nie zlecał, nic na określonym obszarze działce nie uprawiał, czy też go nie skosił, nie powinien zgłaszać tego obszaru do płatności, a jeżeli to już uczynił, powinien zgłosić korektę wniosku - niezależnie od tego, czy wyspecjalizowana GIS wypowiedziała się już, czy też jeszcze nie, na temat koniecznego zmniejszenia MKO dla danej działki. System płatności bezpośrednich nie może bowiem służyć uzyskiwaniu płatności do gruntów nieużytkowanych, a więc płatności nienależnych.
W zaskarżonej decyzji szczegółowo wykazano z jakich powodów dla określnych działek doszło do stwierdzenia, że wnioskodawca składając wniosek o płatności bezpośrednie za 2022 r. przedeklarował zgłaszany do płatności areał, a w konsekwencji otrzymał w określonej części płatności w wyższej wysokości niż powinien.
Wskazano, że w ramach jednolitej płatności obszarowej skarżący powinien deklarować łączną powierzchnię działek o pow. 13,45 ha, zawyżył jednak deklarowany obszar o 2,35 ha. Powyższe ustalenie jest zgodne z materiałem znajdującym się w aktach sprawy, z którego wynika, że skarżący składając wniosek o płatności bezpośrednie, dla jednolitej płatności obszarowej deklarował areał 15,80 ha. Wartość ta (15,80 ha), pomniejszona o obszar działek co do którego nastąpiło zawyżenie (2,35 ha) odpowiada wskazanej przez organ odwoławczy wartości (13,45 ha). Na wartość zawyżenia o łącznej wielkości 2, 35 ha, jak wynika z akt sprawy, składała się zaś cała zadeklarowana działka [...] o pow. 0,39 ha (działka H), część działki [...] wyłączona z zadeklarowanej powierzchni 2,52 ha licząc powyżej 1, 58 ha (a więc działka C w części 0,94 ha) oraz całe zadeklarowane działki [...] oraz [...] o łącznej powierzchni 1, 02 ha (działka B).
W zaskarżonej decyzji dokonano merytorycznej oceny, czy zadeklarowane na 2022 r. grunty rzeczywiście spełniały w odniesieniu do tego roku wymogi, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. c, e - h rozporządzenia nr 1307/2013, a także § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 12 marca 2015. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania płatności bezpośrednich (Dz.U. z 2015, poz. 351 ze zm., powoływane jako "rozporządzenie ws. warunków").
Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 2 lit a oraz ust. 4 rozporządzenia nr 1307/2013 kwalifikujące hektary obejmują m.in. wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Obszary uznaje się za kwalifikujące się hektary jeśli są one zgodne z ich definicją przez cały rok kalendarzowy, z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Zgodnie z definicjami zawartymi w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 lit:
b) gospodarstwo rolne oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;
e) użytki rolne oznaczają każdy obszar zajmowany przez grunty ome, trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe lub uprawy trwałe;
f) grunty orne oznaczają m.in. grunty uprawiane w celu produkcji roślinnej lub obszary dostępne dla produkcji roślinnej, ale ugorowane, w tym obszary odłogowane, bez względu na to, czy grunty te znajdują się pod uprawą szklarniową lub pod stałym bądź ruchomym przykryciem;
h) trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe (zwane łącznie "trwałymi użytkami zielonymi") oznaczają m. in. grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat;
Natomiast w myśl art. art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 działalność rolnicza oznacza:
i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;
ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub
iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy;
W myśl § 2, w tym pkt 2 rozporządzenia ws. warunków grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy przede wszystkim, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, a w przypadku gruntów, na których znajdują się cenne siedliska przyrodnicze, siedliska lęgowe ptaków lub trwałe użytki zielone, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach pakietów określonych w § 4 ust. 1 pkt 4, 5 lub 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415, z późn. zm.) - w terminie i zakresie określonych w tym rozporządzeniu.
W przypadku działki nr [...] stwierdzono brak użytkowania rolniczego na całym jej obszarze. Jak wskazał Naczelnik Wydziału ds. GIS w piśmie z dnia 31 października 2023 r. wynika to z obrazu ortofotomapy z 5 maja 2022 r., jak również zdjęć z satelity Sentinel 2A, operującego w ramach programu Copernicus (dane dostępne m.in. pod adresem https://apps.sentinel-hub.com/eo-browser) z dat 4 maja 2022 r., 26 września 2022 r., 31 października 2022 r. oraz 17 marca 2023 r. W przedłożonej przez M. B. w dniu 24.06.2019 r. (w pierwszym roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego) informacji zawierającej wymogi określone przez eksperta przyrodniczego w zakresie pakietu 4 przewidziano, iż działka rolna zlokalizowana na powyższej działce referencyjnej będzie użytkowana kośnie, koszona w całości, przy czym planowany termin corocznego koszenia przypadał na okres od 16 lipca do 31 lipca. Stan działki wynikający z ortofotomapy oraz ze zdjęć satelitarnych z roku 2022 świadczy o tym, że zabieg koszenia w roku 2022 nie został przeprowadzony w ogóle. Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że zadeklarowane na działce [...] grunty nie spełniają zatem wymogów oraz definicji, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. c, e - h rozporządzenia nr 1307/2013, a także § 2 pkt 2 rozporządzenia ws. warunków i podlegały one wykluczeniu z MKO na rok 2022. Skoro zaś brak użytkowania rolniczego dotyczył całego obszaru działki o pow. 0,39 ha to zaistniały podstawy do wyznaczenia nowego MKO wynoszącego w tym przypadku 0, co znalazło też przełożenie na ustalenie wielkości kwoty płatności jakie wnioskodawca powinien otrzymać, to jest gdyby prawidłowo pominął w deklaracji grunty, których nie użytkuje rolniczo.
W odniesieniu do działki nr [...] ustalono, iż w jej północno zachodnim fragmencie występuje grunt orny, a w jego obrębie znajduje się pojedyncze wyłączenie w postaci powierzchni przeznaczonej pod stały nośnik reklamowy, co potwierdziły fotografie z oględzin. W południowo zachodnim narożniku działki występują dwa zabudowania, a wzdłuż całej południowej części działki występują zwarte, wieloletnie zadrzewienia. Natomiast pomiędzy gruntem ornym, a owymi wyłączeniami występuje teren porośnięty roślinnością trawiastą, również miejscami zadrzewiony i zakrzewiony. To właśnie ten obszar pozostaje aktualnie wyłączony z MKO, choć uprzednio stanowił on jego część i był zgłaszany do płatności. Również w tym zakresie Sąd podzielił wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że przedmiotowy teren nie spełnia warunków przyznania płatności bezpośrednich w roku 2022, ponieważ nie była na nim w 2022 roku prowadzona działalność rolnicza, nie był on wykorzystywany do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych, ani nie był utrzymywany w stanie, dzięki któremu nadawał się do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy. Tym samym nie spełnia on wymogów oraz definicji, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. c, e - h rozporządzenia nr 1307/2013, a także § 2 rozporządzenia ws. warunków i podlegał wykluczeniu z MKO na rok 2022. Podkreślono przy tym, że w odniesieniu do działki nr [...] taki stan miał miejsce co najmniej od 2021 roku i trwał do dnia oględzin, co potwierdzają fotografie wykonane w ich trakcie. Również na ortofotomapie z roku 2021 r. wykluczony teren wyraźnie odróżnia się od występującego na działce nr [...] gruntu ornego. Skoro zaś brak użytkowania rolniczego dotyczył części obszaru 2,52 ha działki (jak wynika z akt sprawy ostatecznie obszaru 0,94 ha), to zaistniały podstawy do wyznaczenia nowego MKO, a to znalazło następnie przełożenie na ustalenie wielkości kwoty płatności jakie wnioskodawca powinien otrzymać, to jest gdyby prawidłowo pominął w deklaracji grunty, których nie użytkuje rolniczo.
Sąd podziela jednocześnie stanowisko organu odwoławczego, że w odniesieniu do kampanii za 2022 r. i działki nr [...] zastosowanie powinna mieć ostatecznie stwierdzona przez Biuro Kontroli na Miejscu wartość MKO na poziomie 1,58 ha. Sąd uwzględnił w tym zakresie, że po obniżeniu wartości MKO do poziomu 1,84 ha z ramienia organu pierwszej instancji wystąpiono we wrześniu 2023 r. z wnioskiem o weryfikację MKO tej działki przez Naczelnika Wydziału ds. GIS Biura Kontroli na Miejscu w związku z postępowania dotyczącymi płatności za 2022 r. Wniosek ten, jak i udzielona w wyniku tego zapytania odpowiedź, wchodzą w skład materiału dowodowego przedmiotowej sprawy. Z udzielonej przez Naczelnika Wydziału ds. GIS odpowiedzi, zawartej w piśmie z dnia 31 października 2023 r. jasno wynika zaś, że dla działki nr [...] MKO o wartości 1,58 ha ustalono na podstawie obrazów ortofotomap wykonanych w dniu 13 lipca 2021 r. oraz 23 kwietnia 2023 r. oraz oględzin terenowych tej działki, które odbyły się w dniu 30 grudnia 2022 r. Z tych względów w ocenie Sądu analiza map oraz oględziny działki dawały podstawy do przyjęcia jaki obszar działki był w 2022 r. rolniczo faktycznie użytkowany, biorąc pod uwagę już nawet czas, w jakim dokonano oględzin działki w terenie. Skoro zatem wnioskodawca zadeklarował we wniosku za 2022 r. w odniesieniu do działki nr [...] grunty w wartości większej niż tak ustalona na poziomie 1, 58 ha wartość MKO, to był to drugi powód do stwierdzenia, że pobrał płatność wyższą w z związku z przedeklarowaniem wartości powierzchni gruntów wykazanych we wniosku.
W odniesieniu do pozostałych deklarowanych gruntów zaznaczono, że już w trakcie pierwotnej kontroli administracyjnej doszło do zastosowania zmniejszeń na działkach ewidencyjnych nr [...] oraz [...], na skutek których w całości wykluczono działkę rolną B o zgłoszonej powierzchni 1,02 ha. Weryfikacji stanu w tym zakresie dokonano w oparciu o oględziny działek referencyjnych przeprowadzone w dniu 4 października 2021 r., które zostały odzwierciedlone w MKO wynoszących - odpowiednio – 0 ha oraz 0,07 ha. Opisane działki ewidencyjne okazały się być bowiem w przeważającej części nieużytkowane rolniczo, występowały na nich pnie oraz pozostałości po wyciętych drzewach i krzakach. Działkę nr [...] porastał ponadto wrzos. Zatem przeważająca część działki rolnej B nie stanowiła użytku rolnego, nie prowadzono na niej działalności rolniczej i nie była ona utrzymywana w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jak jest to wymagane przez art. 4 ust. 1 lit c, e - h rozporządzenia nr 1307/2013, a także § 2 ust. 2 lit. b rozporządzenia ws. warunków. Część działki rolnej B ujęta w MKO nie spełnia natomiast warunku wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o płatnościach, bowiem jej powierzchnia jest mniejsza niż 0,1 ha.
Biorąc pod uwagę powyższe, dokonano szczegółowych wyliczeń wartości płatności jakie byłyby przyznane wnioskodacy, gdyby prawidłowo nie deklarował we wniosku o płatności działki H, działki C w części powyższej MKO wynoszącego 1, 58 ha oraz działki B. Wyliczenia są matematycznie prawidłowe i nie budzą wątpliwości Sądu, w tym zakresie stwierdzonego przedeklarowania gruntów na poziomie 17,47 % (2, 35 ha).
W zakresie jednolitej płatności obszarowej prawidłowo uwzględniono w szczególności, że od powierzchni 13, 45 ha, którą wnioskodawca mógł zgłosić do płatności, stosowanie art. 19 a ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 należało uwzględnić, że z uwagi na wielkość przedeklarowania (przedeklarowanie 3% lub 2 ha), konieczne stało się pomniejszenie obszaru stwierdzonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy (3, 5250 ha). Tym samym jako podstawę do obliczenia płatności jednolitej za rok 2022 r. przyjęto 9, 925 ha (13, 45 ha - 3, 5250 ha), co pomnożone przez stawkę w wysokości 518 zł wynikającej z Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2022 r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej za 2022 r. (Dz. U. poz. 2107) dało kwotę płatności na poziomie 5 141, 25 zł. Ponieważ skarżący z tytułu jednolitej płatności obszarowej za 2022 r. pobrał płatność w wysokości 5 983,02 zł różnica pomierzy tymi kwotami, to jest 841,77 zł, została w zaskarżonej decyzji wskazana jako nienależnie pobrana płatność.
Kwota ta rozumiana jako różnica pomiędzy płatnościami przyznanymi i wypłaconymi na mocy decyzji z dnia 24 lutego 2023 r., a płatnościami przysługującymi stronie według oceny dokonanej w zaskarżonej decyzji odpowiada pojęciu nienależnej płatności. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L z dnia 31 lipca 2014 r., zwanego "rozporządzeniem nr 809/2014") w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zobowiązany jest do jej zwrotu. W systemie prawa krajowego jak wskazano wyżej podstawę prawną do zobowiązania beneficjenta do zwrotu płatności stanowi zaś art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Sąd podziela stanowisko organów, że podstawy do zastosowania tego przepisu zaistniały w przedmiotowej sprawie, gdzie w zaskarżonej decyzji szczegółowo wykazano z jakich względów i w jakim rozmiarze skarżący otrzymał płatność w nadmiernej wysokości. Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu przyjęcie przez organ odwoławczy w oparciu o art. 139 k.p.a., to jest zgodnie z zasadą zakazu orzekania na niekorzyść strony, że skarżący wobec treści rozstrzygnięcia organu I instancji nie może być zobowiązany do zwrotu kwoty 841,77 zł, skoro organ I instancji wskazał na konieczność zwrotu niższej kwoty, to jest kwoty w wysokości 505, 60 zł. Zasada reformationis in peius zasadnie spowodowała tym samym, że w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wyjaśniono przy tym z jakich powodów wynikała rozbieżność w zakresie dokonanych wyliczeń, to jest, że organy obu instancji w odniesieniu do działki C (nr [...]) wskazały na dokonane we wniosku przedeklarowanie gruntu w stosunku do MKO tej działki, gdzie organ I instancji wskazał na przedeklarowanie powyżej wartości 1,84 ha, a organ odwoławczy na przedeklarowanie powyżej wartości 1,58 ha. Odmienna ocena stanu faktycznego co do powierzchni kwalifikowanej na tej działce nie stanowi rażącego naruszenia prawa lub interesu prawnego, które wykluczałyby zastosowanie art. 139 k.p.a. Sąd uwzględnił w tym zakresie, że powierzchnia MKO w odniesieniu do działki nr [...] była weryfikowana kilkuetapowo. Organ I instancji powinien był już jednak uwzględnić weryfikację MKO na poziomie 1,58 ha przeprowadzoną przez Biuro Kontroli na Miejscu na jesieni 2023 r. jako dotyczącą także kampanii roku 2022 r. (pismo Naczelnika Wydziału z dnia 31 października 2023 r.). Ponieważ organ I instancji przyjął w wyliczeniach MKO działki o wartości 1, 84 ha siłą rzeczy przełożyła się to na mniejszy wymiar nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich, w tym jednolitej płatności obszarowej.
Z tego względu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa w zakresie w jakim utrzymuje w mocy korzystniejsze dla skarżącego rozstrzygniecie organu I instancji, ustalające kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich z tytułu jednolitej płatności obszarowej za 2022 r. w kwocie 505, 60 zł.
Skarżący podnosił także w odwołaniu oraz skardze zarzut wydania decyzji przez organ niewłaściwy miejscowo, wskazując, że miejscem, jego zamieszkania jest G., zatem organ I instancji – kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Wejherowie nie był właściwy do rozpoznana sprawy.
W myśl art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. W sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego właściwość miejscową Kierownika Biura Powiatowego Agencji ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika.
Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustosunkował się do tego zarzutu. Organ dokonał ustaleń dotyczących wpisu adresu zamieszkania skarżącego do ewidencji producentów z którego wynika, że zamieszkuje on w W. w powiecie W. a adres w G. został przez skarżącego wskazany jako adres dla doręczeń (adres korespondencyjny). Skarżący zobligowany był zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885) do dokonania zmiany adresu w ewidencji, czego nie uczynił. Organ nie miał w tej sytuacji podstaw do kontrolowania i poszukiwania nowego adresu zamieszkania skarżącego.
Podkreślić należy dodatkowo, że skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich za 2022 r. właśnie do Biura Powiatowego Agencji w Wejherowie, a więc siedziby organu właściwego miejscowo dla W. i w toku tego postępowania nie wskazywał zmiany adresu zamieszkania zgłoszonego do ewidencji producentów rolnych, ani nie kwestionował właściwości organu do rozpoznania jego wniosku o płatności Nie zaskarżył też kończącej to postępowanie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Wejherowie z dnia 24 lutego 2023 r., która zgodnie z zapisami widniejącymi w ewidencji producentów rolnych została skierowana na adres M. B. w G., jako podany przez niego adres do korespondencji.
Dodatkowo Sąd rozważył, czy w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu przez beneficjenta uzyskanych korzyści, przewidziane w art. 7 rozporządzenia nr 809/2014. Aczkolwiek rozporządzenie to zostało z dniem 1 stycznia 2023 r. uchylone rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2022/1173 z dnia 31 maja 2022 r. ustanawiającym zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej, to jednak z mocy art. 14 rozporządzenia uchylającego, rozporządzenie nr 809/2014 znajduje nadal zastosowanie do systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności (lit. c cyt. przepisu), jak i ogólnie do wniosków o przyznanie pomocy w odniesieniu do płatności bezpośrednich złożonych przed dniem 1 stycznia 2023 r. (lit. a cyt. przepisu).
Zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2071/18, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Po 93/24).
W niniejszej sprawie skarżący złożył nieprawidłową deklarację w zakresie powierzchni uprawnionych do płatności, zawyżając tą powierzchnię. Niewątpliwie to strona odpowiada za treść złożonego wniosku o przyznanie płatności i powinna go wypełnić prawidłowo. Czynnikiem sprawczym przyznania rolnikowi zawyżonej płatności była m.in. treść wniosku. Rolnik posiadał lub winien posiadać wiedzę o stanie faktycznym (to jest które zgłoszone do płatności grunty rzeczywiście użytkował rolniczo) i wielkości obszaru kwalifikowanego. W sprawie nie zachodzi zatem sytuacja, w której to wyłączny błąd organu spowodował wypłatę zawyżonej płatności.
W sprawie nie zachodzi także sytuacja przedawnienia obowiązku zwrotu płatności nienależnej. Norma art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przewiduje 4 letni okres przedawnienia takiego obowiązku. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może jednak wynosić mniej niż 3 lata. Przyjmując za datę dopuszczenia się nieprawidłowości najwcześniejszy dzień - złożenia wniosku o przyznanie płatności, uznać należy, że obowiązek zwrotu płatności nienależnej nie uległ przedawnieniu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Wniosek złożono 20 maja 2022 r., skarżący otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie w dniu 11 października 2023 r., a decyzję wydano 12 stycznia 2024 r. a więc nawet przed upływem dwóch lat od daty dopuszczenia się nieprawidłowości.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.