III SA/GD 456/23

III SA/Gd 456/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Guść
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono niezgodność z prawem  zaskarżonego aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2 pkt 6, art. 147 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 559
art. 94 ust. 1, art. 101 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 172
art. 21 ust. 1 pkt 2, ust. 3
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi I. W. i A. Z. na akt Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 czerwca 2022 r. nr MS 7145.1.26.2017 w przedmiocie skreślenia z listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu komunalnego lokalu mieszkalnego 1. stwierdza, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, 2. zasądza od Prezydenta Miasta Gdyni solidarnie na rzecz skarżących I. W. i A. Z. kwotę 514 (pięćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
III SA/Gd 456/23
UZASADNIENIE
A. Z. w dniu 11 lutego 2017 roku złożył do Prezydenta Miasta Gdyni wniosek o wynajęcie lokalu z gminnego zasobu mieszkaniowego. Z przedłożonego wniosku wynikało, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką I. W. Do wniosku dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności I. W. z dnia 11 maja 2010 r., wskazujące na znaczny stopień niepełnosprawności, na stałe, bez orzeczenia o prawie do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności A. Z. z tej samej daty, wskazujące na umiarkowany stopień niepełnosprawności, bez prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju.
Ponieważ łączny dochód gospodarstwa domowego A. Z. i I. W. przekraczał kryterium dochodowe, Prezydent Miasta Gdyni w dniu 11 kwietnia 2017 roku podjął indywidualną decyzję o przyznaniu A. Z. i I. W. uprawnienia do ubiegania się o wynajem lokalu na czas nieoznaczony z pominięciem kryterium dochodowego.
W związku z wydaniem przez Radę Miasta Gdyni uchwały z dnia 28 sierpnia 2019 r. nr XI/392/19 w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Gdyni, A. Z. w dniu 30 grudnia 2019 roku złożył ponowny wniosek o zawarcie umowy najmu lokalu. W dniu 26 czerwca 2020 roku Prezydent Miasta Gdyni zatwierdził listy osób, z którymi Gmina Gdynia zawrze umowę najmu lokalu na czas nieoznaczony lub umowę najmu socjalnego lokalu na lata 2020-2022. A. Z. i I. W. zostali ujęci na 53 pozycji listy ogólnej, a w kategorii gospodarstwu dwuosobowych na 9 pozycji.
Przedstawione im zostały trzy propozycje objęcia lokali:
1. ul. C.- lokal o powierzchni użytkowej 41,6 m², składa się z 1-go pokoju o pow. 21 m2, kuchni 15,20 m², łazienki, przedpokoju. Lokal usytuowany na II piętrze w budynku bez windy. Odmowa objęcia uzasadniona została usytuowaniem lokalu, z uwagi na to, że I. W. ma na stałe usztywnioną prawą nogę, porusza się o kulach, choruje na zwyrodnienie stawów, migotanie przedsionków, przeszła udar (mimo to jest osobą wychodzącą);
2. ul. M. - lokal składa się z pokoju o powierzchni 17,35 m², aneksu kuchennego, łazienki i przedpokoju. Usytuowany jest na IV piętrze w budynku z windą. Powodem odmowy był za mały metraż lokalu;
3. ul. D. - lokal o powierzchni użytkowej 31,52 m², składa się z pokoju z aneksem kuchennym o powierzchni 21,14 m², przedpokoju i łazienki. Usytuowany jest na I piętrze w nowo wybudowanym budynku przystosowanym dla osób z niepełnosprawnościami. Także i ta oferta nie została przyjęta.
A. Z. i I. W. poinformowali, że ubiegają się o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zawierającego orzeczenie o prawie do dodatkowego pokoju.
Pismem z dnia 6 lipca 2022 roku A. Z. i I. W. zostali poinformowani, iż na Kolegium Prezydenta w dniu 28 czerwca 2022 roku była omawiana Ich sprawa mieszkaniowa. Prezydent Miasta podjął decyzję o skreśleniu ich z listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony w kategorii gospodarstw 2-osobowych sporządzonej na lata 2020-2022 oraz anulowaniu propozycji objęcia lokalu położonego w G. przy ul. D.
A. Z. i I. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na akt Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 28 czerwca 2022 r. w przedmiocie skreślenia z listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony w kategorii gospodarstw dwuosobowych. Wnieśli o stwierdzenie jej nieważności oraz o zasądzenie od Gminy Miasta Gdynia na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że motywy zaskarżonego aktu nie zostały skarżącym w skierowanym do nich piśmie szczegółowo wyjaśnione.
Skarżący podnieśli, że zaskarżony akt jest sprzeczny z treścią uchwały nr XI/392/19 Rady Miasta Gdyni z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Gdyni.
Zarzucili działaniom Prezydenta Miasta Gdyni także naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;
2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez zastosowanie nadmiernej w stosunku do chronionych wartości ingerencji w sferę praw i wolności skarżących, polegającą na nieuprawnionym rozszerzeniu interpretacji przepisów prawa miejscowego o takie okoliczności, które nie wynikają z treści tego przepisu, co w sposób oczywisty budzi brak zaufania do organów władzy publicznej;
3) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uznanie za wiążące organy administracji publicznej oczywiście wadliwego prawnie skreślenia, dokonanego przez Prezydenta Miasta Gdyni wobec skarżących;
4) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. zapisów uchwały nr XI/392/19 Rady Miasta Gdyni z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Gdyni związanych z zasadami i przesłankami ewentualnego skreślenia zainteresowanych z listy.
Skarżący powołali się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r. (sygn. akt I OPS 4/08), która wskazuje na władczy charakter weryfikacji wniosku skarżących do umieszczenia na liście mieszkaniowej, a następnie zawarcia umowy najmu. Wskazali także, że zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 53 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", w przypadku "innych aktów", jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie.
W ocenie skarżących kwestionowane działanie organu administracji, polegające na poinformowaniu skarżących o negatywnym rozpatrzeniu ich sprawy stanowi akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., tj. akt organu jednostki samorządu terytorialnego podejmowany w sprawie z zakresu administracji publicznej.
W tym kontekście skarżący w pełni podzielają pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale z dnia 21 lipca 2008 r., zgodnie z którym odmowa zakwalifikowania określonej osoby do wynajęcia lokalu oraz umieszczenia na liście osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu nie ma charakteru cywilnoprawnego, lecz stanowi rozstrzygnięcie o tym, że ta osoba nie spełnia warunku do ubiegania się o wynajęcie jej lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy. Ustalanie listy osób zakwalifikowanych nie tworzy stosunku cywilnoprawnego najmu lokalu. Jest natomiast wykonywaniem publicznoprawnych zadań gminy, wyprzedającym podjęcie czynności cywilnoprawnej, tj. zawarcie umowy najmu. Realizując zadania wynikające z art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, organ gminy ocenia, czy wnioskodawca - członek wspólnoty samorządowej - może uzyskać pomoc gminy w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, a przez to zostać zakwalifikowanym do osób, z którymi może być zawarta umowa najmu lokalu z zasobu mieszkaniowego gminy. Takie działanie jest załatwieniem sprawy z zakresu administracji publicznej, a wszelkie wątpliwości w tym przedmiocie powstałe w praktyce co do dopuszczalności drogi sądowej należy interpretować na rzecz ochrony praw obywatelskich i prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że z analizy przepisów dotyczących trybu udzielania pomocy mieszkaniowej przez gminę wynika, iż postępowanie w tym zakresie ma dwa etapy. W pierwszym etapie wnioskujący o najem lokalu składa wniosek, który podlega przeanalizowaniu i weryfikacji oraz rozstrzygnięciu co do zakwalifikowania i umieszczenia na liście oczekujących na najem lokalu. W drugim natomiast etapie postępowania, w razie skierowania przez organ do zawarcia umowy, wnioskodawca zawiera umowę najmu z zarządcą budynku.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Gdyni wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu swego stanowiska organ wskazał, że A. Z. i I. W. zamieszkują w lokalu nr [...] przy ul. B. w G. Sąd Rejonowy w Gdyni wyrokiem z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt I C 269/17 ustalił, że przysługuje im uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego z zasobów Gminy Miasta Gdyni.
W stosunku do skarżących prowadzone były przez organ dwa odrębne postępowania w zakresie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, tj.:
- o wynajęcie lokalu z zasobów mieszkaniowych Gminy Miasta Gdyni,
- o wskazanie lokalu socjalnego na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt I C 269/17.
Organ wskazał, że skarżący uzyskali, na podstawie wniosku A. Z., prawo do ubiegania się o najem lokalu wyłącznie na podstawie indywidualnej decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 11 kwietnia 2017 roku, zgodnie z którą w stosunku do A. Z. i I. W. pominięto kryterium dochodowe wynikające z uchwały Rady Miasta Gdyni. Tym samym, gdyby nie indywidualna decyzja Prezydenta skarżący w ogóle nie znaleźliby się na liście osób zakwalifikowanych do najmu lokalu mieszkalnego na czas nieoznaczony. Zatem skreślenie skarżących z listy związane jest z cofnięciem przez Prezydenta wskazanej decyzji, co w konsekwencji skutkuje tym, że skarżący przekraczają progi dochodowe określone w uchwale Rady Miasta Gdyni nr XI/392/19.
Wskazane działanie nie narusza zatem żadnych przepisów prawa. Skarżący otrzymali trzy propozycje objęcia lokalu, w tym ostatnią w nowym budynku przy ul. D. (lokal całkowicie przystosowany do osób niepełnosprawnych), uzasadniając swoja decyzję potrzebą otrzymania dwóch osobnych pokoi pomimo, że żadne z orzeczeń o niepełnosprawności posiadanych przez skarżących takiego wskazania nie zawierało.
Pomimo skreślenia skarżących z listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony A. Z. i I. W. przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego z zasobów Gminy Miasta Gdyni wynikające z prawomocnego wyroku sądu. Skarżący znajdują się na ogólnej liście zobowiązań Gminy w zakresie przedstawienia oferty najmu socjalnego lokalu.
Zaskarżona czynność - skreślenie z listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony w kategorii gospodarstw dwuosobowych - nie narusza przepisów prawa.
Wynajem lokali stanowiących zasób mieszkaniowy gminy jest realizowany w drodze umowy cywilnoprawnej, a nie decyzji. Jeśli więc wniosek dotyczy przydziału lokalu mieszkalnego to nie jest to sprawa z zakresu działania administracji publicznej lecz sprawa cywilnoprawna. Zasady gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy uregulowane są w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Nie przewiduje ona załatwiana spraw przyznawania lokali w formie jakiegokolwiek aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 4 ust. 1-3 powołanej ustawy, kwestia zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy i gmina realizuje w tym zakresie zadania z zakresu administracji publicznej wykorzystując mieszkaniowy zasób gminy lub w inny sposób. Nie oznacza to jednak, że musi to czynić w formach zwykle przewidzianych dla tego rodzaju działalności organu administracji publicznej, tj. w formach aktów administracyjnych wydawanych w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszym przypadku kwestie te są bowiem załatwiane w formie cywilnoprawnej (umowa najmu) i wszelkie spory w takim przypadku rozstrzygać winny sądy powszechne.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie, nie mieści się w kategorii spraw, w których organ byłby zobowiązany do podjęcia sformalizowanego aktu administracyjnego. Brak jest bowiem przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który nakładałby taki obowiązek na organ.
Tym samym, podniesione przez skarżących zarzuty skargi oparte na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nie znajdują uzasadnienia. Ustawa jak i wydana na jej postawie uchwała Rady Miasta Gdyni nie odsyłają ani wprost ani pośrednio do stosowania przepisów tego kodeksu w zakresie załatwiania spraw z zakresu najmu lokali. Wobec powyższego, zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego wymienionych enumeratywnie w skardze, w niniejszej sprawie nie mogły mieć zastosowania.
Prawidłowość działania Gminy w zakresie udostępniania osobom z niepełnosprawnościami mieszkań komunalnych z zasobów mieszkaniowych, w tym sprawa mieszkaniowa skarżących była przedmiotem kontroli przeprowadzanej przez Najwyższą Izbę Kontroli. Wnioski pokontrolne wskazują jednoznacznie, iż w przedstawionym zakresie nie stwierdzono nieprawidłowości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (brzmienie obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu - t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 172 ze zm.) - dalej powoływana jako "ustawa", nie wskazuje formy prawnej działania organu w sprawie odmowy wpisania lub skreślenia z listy uprawnionych do zawarcia umowy najmu lokalu. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I OPS 4/08 stwierdził, że uchwała Zarządu Dzielnicy m.st. Warszawy odmawiająca zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego zasobu gminy, jest innym niż prawo miejscowe aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. NSA stwierdził, że jest to rozstrzygnięcie indywidualne, gdyż rozstrzyga, czy określonej osobie może być udzielona pomoc w zakresie zaspokojenia jej potrzeb lokalowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy.
Z akt administracyjnych i oświadczenia pełnomocnika organu złożonego na rozprawie w dniu 11 stycznia 2024 r. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia skarżących z listy oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego nastąpiło w drodze "decyzji" Prezydenta Miasta Gdyni wydanej z dnia 28 czerwca 2022 r. W postępowaniu związanym z skreśleniem, czy odmową wpisu na listę osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem wspomniana "decyzja" Prezydenta Miasta nie była decyzją administracyjną w znaczeniu wynikającym z k.p.a. Znalazła ona swoje materialne uzewnętrznienie w protokole z Kolegium Prezydenta, a następnie w piśmie skierowanym do skarżących datowanym 6 lipca 2022 r.
Argumentacja zawarta w uzasadnieniu przywołanej wyżej uchwały NSA, którą sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje, pozwala na zakwalifikowanie aktu Prezydenta Miasta Gdyni z 28 czerwca 2022 r. do kategorii aktów z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.
Aktualne brzmienie przepisu art. 53 § 2 lit. a p.p.s.a. oraz art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 559) – dalej jako "u.s.g.", determinuje przyjęcie, że tego rodzaju akty, jak te o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. mogą być zaskarżone w każdym czasie, bez konieczności wzywania organu do usunięcia naruszenia prawa. W tej sytuacji rzeczą Sądu było dokonanie merytorycznej oceny zaskarżonego aktu.
Niewątpliwie zaskarżony akt naruszył interes prawny skarżących uniemożliwiając skorzystanie z możliwości zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych Gminy Gdynia.
Ustawa nie określa materialnoprawnych przesłanek zakwalifikowania do kategorii osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy, pozostawiając na podstawie art. 21 pkt 2 ustawy radzie gminy kompetencję do ustalenia zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Rada Miasta Gdyni na podstawie powyższego przepisu w dniu 28 sierpnia 2019 r. podjęła uchwałę nr XI/392/19 w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta Gdyni. Zgodnie z § 28 ust. 3 pkt 1 uchwały zmiana sytuacji majątkowej lub materialnej mająca wpływ na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych może stanowić podstawę do skreślenia z listy osób zakwalifikowanych do zawarcie umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony lub najmu socjalnego lokalu, zgodnej z obowiązującym kryterium dochodowym.
Jak wynika z nadesłanych przez organ materiałów zaskarżony akt wydany został w wyniku uwzględnienia przez Prezydenta propozycji przedłożonej mu przez Wydział Spraw Społecznych Urzędu Miasta Gdyni datowanej 21 czerwca 2022 r. Ani protokół posiedzenia Kolegium, na którym Prezydent wydał kwestionowany skargą akt, ani pismo informujące skarżących o tym akcie nie zawierają żadnego uzasadnienia. Dokonanie kontroli sądowej zaskarżonego aktu wymagało jednak ustalenia jego motywów. Należało w tym zakresie odwołać się do uzasadnienia propozycji Wydziału Spraw Społecznych, zaakceptowanej przez Prezydenta poprzez wydanie zaskarżonego aktu. Uzasadnienie to wskazuje na to, że "rodzinie przedstawiono 3 propozycje objęcia lokali (w tym lokalu w budynku dostosowanym dla osób z niepełnosprawnościami), które spełniały kryteria dla gospodarstwa dwuosobowego. Termin powiadomienia Wydziału o podjętej decyzji minął 1 czerwca. Nikt z zainteresowanych nie powiadomił wydziału o decyzji, a jedynie wpłynęło pismo informujące o wystąpieniu o nowe orzeczenie o niepełnosprawności, które miałoby gwarantować prawo do dwóch pokoi".
Wobec powyższego należy przyjąć, że uzasadnieniem zaskarżonego aktu była trzykrotna odmowa przyjęcia propozycji przedstawionych przez organ, dotyczących konkretnych lokali. Nie ma w przedstawionej argumentacji ani słowa o zmianie sytuacji majątkowej lub materialnej skarżących, która mogłaby na podstawie § 28 ust. 3 uchwały nr XI/392/19 stanowić podstawę do skreślenia z listy. Odmowa przyjęcia propozycji lokali przewidzianych do wynajmu nie stanowi w świetle przepisów ustawowych, ani przepisów uchwały nr XI/392/19 przesłanki skreślenia z listy osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy. Co więcej, nawet gdyby przesłanka taka została zawarta w uchwale to, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych zostałaby uznana za niezgodną z prawem (por. wyroki WSA w Olsztynie z dnia 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 380/23 oraz WSA w Białymstoku z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Bk 699/19).
Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 3 ustawy zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminu powinny określać w szczególności: 1) wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą oddanie w najem lub w podnajem lokalu na czas nieoznaczony i lokalu socjalnego, oraz wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą zastosowanie obniżek czynszu; 2) warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy; 3) kryteria wyboru osób, którym przysługuje pierwszeństwo zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony i lokalu socjalnego; 4) warunki dokonywania zamiany lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy oraz zamiany pomiędzy najemcami lokali należących do tego zasobu a osobami zajmującymi lokal w innych zasobach; 5) tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas oznaczony i o najem lokali socjalnych oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej; 6) zasady postępowania w stosunku do osób, które pozostawały w lokalu opuszczonym przez najemcę lub w lokalu, w którego najem nie wstąpiły po śmierci najemcy; 7) kryteria oddawania w najem lokali o powierzchni użytkowej przekraczającej 80 m².
Z przywołanych przepisów nie sposób wywieść delegacji do wyłączenia określonych grup członków wspólnoty samorządowej z możliwości ubiegania się o zawarcie umowy najmu lokalu komunalnego. Przepis art. 4 ustawy stanowi o obowiązku gminy i związanym z nim uprawnieniu mieszkańca gminy, którego sytuacja materialna uzasadnia oddanie mu w najem lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego gminy. Co do zasady więc, podstawowymi warunkami jakie musi spełniać osoba ubiegająca się o lokal z zasobów mieszkaniowych gminy są: niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz niski dochód. Ustawa nie wprowadza żadnych wyłączeń podmiotowych uniemożliwiających obywatelowi ubieganie się o mieszkanie. Wprowadzanie w uchwale dodatkowych wyłączeń, nie mieszczących się w kryteriach ustawowych, kwalifikować należy zatem jako nieuprawnione wychodzenie poza granice upoważnienia ustawowego. W tym też duchu pozostaje art. 21 ust. 3 pkt 3 ustawy stanowiący o kryteriach pierwszeństwa w wyborze osób, lecz nie o kryteriach wykluczających osoby spełniające warunki przedmiotowe (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 82/08). Czym innym jest bowiem wyznaczanie kryteriów pierwszeństwa, a czym innym wykluczenie oznaczające usunięcie, wyłączenie, wyeliminowanie, pozbawienie prawa. Rada gminy nie jest zatem uprawniona do określenia kryteriów wykluczających osoby spełniające warunki zamieszkiwania i dochodu, z weryfikacji wniosku o wynajem lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy (por. wyroki WSA: w Warszawie z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1521/12 oraz w Olsztynie z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 264/18).
Skoro zatem przepisy prawa nie przewidują skreślenia z listy osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy z powodu jakiejkolwiek liczby odmów przyjęcia przedstawionych przez gminę propozycji lokali, to uznać należało, że zaskarżony akt wydany został z naruszeniem prawa.
Należy podkreślić ponadto, że jeśli Prezydent Miasta Gdyni zdecydował się na przewidziane w uchwale odstąpienie od wymogu spełnienia kryterium dochodowego w odniesieniu do skarżących, to należy uznać za niedopuszczalną zmianę stanowiska w tym zakresie, o ile nie wystąpiły żadne istotne zmiany w zakresie sytuacji materialnej i majątkowej stron. Na przeszkodzie takiej zmianie stanowiska organu stoi bowiem zasada ochrony praw słusznie nabytych, wynikająca z art. 2 Konstytucji RP.
Żadnego wpływu na rozstrzygniecie niniejszej sprawy nie miał fakt, że skarżący nadal pozostawali na liście osób oczekujących na wskazanie lokalu socjalnego na podstawie wyroku sądu. Jest to bowiem odrębny tryb postępowania obejmujący lokale o innym, zwykle niższym standardzie niż lokale przeznaczane do wynajmu na zasadach ogólnych z mieszkaniowego zasobu gminy.
Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis art. 94 ust. 1 u.s.g. stanowi zaś, że nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego.
Skoro powyższe przepisy wykluczają możliwość stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu z uwagi na upływ ponad roku od daty jego wydania, rzeczą sądu administracyjnego było stwierdzenie, że akt ten wydany został z naruszeniem prawa na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Konsekwencją utraty mocy prawnej tego aktu będzie konieczność wpisania skarżących na listę osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych gminy przy uwzględnieniu ich aktualnej sytuacji związanej z uprawnieniami wynikającymi z aktualnych orzeczeń o niepełnosprawności. Konieczne będzie także przyjęcie, że skutkiem utraty mocy prawnej zaskarżonego aktu jest prawna ciągłość wpisu skarżących na przedmiotowa listę.
W tym stanie sprawy, na podstawie przywołanych powyżej przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi w całości.
Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).