III SA/Gd 440/06

III SA/Gd 440/06 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Kowalik-Grzanka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA 2007 nr.6 poz.138
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka / spr./ Sędziowie: WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz WSA Alina Dominiak Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 10 kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za kartę pojazdu 1. Stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz uchyla czynność Starosty [...] z dnia 15 marca 2006 r. nr [...] polegającą na odmowie zwrotu opłaty w części zawyżonej za kartę pojazdu dla samochodu osobowego marki [...] nr nadwozia [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz M. B. kwotę 200 (dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. odrzuca skargę w części żądania zasądzenia ustawowych odsetek od dnia wniesienia opłaty.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 marca 2006r. nr [...] stanowiącym decyzję Starosta [...] powołując przepis art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz § 1 ust.1 pkt 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdów do ruch oraz wzorów dokumentów w tych sprawach ( Dz. U. Nr 192, poz. 1878 ze zm.) i § 1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu ( Dz.U nr 137 poz. 1310) odmówił zwrotu pobranej opłaty w części żądanej przez M. B. W uzasadnieniu wskazał, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r. nie powoduje automatycznie obowiązku zwrotu pobranych kwot lub natychmiastowego zaniechania pobierania 500 zł. za kartę pojazdu, gdyż termin wyznaczony przez Trybunał to termin w którym niekonstytucyjny przepis musi być zmieniony przez uprawnione organy.
W odwołaniu od w/w decyzji M. B. ponowił wniosek złożony do organu I instancji wnosząc o zwrot kwoty 470 zł. wraz z odsetkami od dnia wniesienia opłaty.
Decyzją z dnia 10 kwietnia 2006 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12.10.1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U z 2001 nr 79 poz.856 z późn. zm.) w zw. z art.127 § 2 w zw. z art.17 pkt 1 oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, powołując przepisy dotyczące wysokości opłaty, iż odwołujący ma rację twierdząc, że opłata ta wielokrotnie przekracza koszt wytworzenia i dystrybucji tego dokumentu a także w sposób niezgodny z przepisami unijnymi uprzywilejowuje używane pojazdy krajowe, dla których nie było wymogu posiadania karty pojazdu. Jednocześnie organ odwoławczy wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17.01.2006r. sygn. U 6/2004 wskazał, że gdyby Trybunał nie ustalił daty utraty mocy obowiązującej przepisu określającego wysokość opłaty, co dawałoby możliwość występowania o wznowienie postępowań w sprawach zakończonych w oparciu o niezgodny z prawem przepis, w tym także zgłaszania żądań o zwrot nadpłat. Ponieważ tak się nie stało to odmowa zwrotu opłaty jest zasadna i zgodna z prawem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. B. wniósł o zwrot niesłusznie pobranej opłaty w kwocie 470 zł. wraz z odsetkami od dnia jej wniesienia i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zarzucono naruszenie art. 90 TWE wskazując, że opłata ta we wskazanej części przekraczającej rzeczywiste koszty związane z drukiem i dystrybucją jest ukrytym podatkiem.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W myśl art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem rozstrzygnięć organów administracji publicznej wydanych w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego o zwrot opłaty za kartę pojazdu w części zawyżonej.
Przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997r.- Prawo o ruchu drogowym (Dz.U z 2005r. nr 108 poz.908 ) oraz wydane z jej upoważnienia na podstawie art. 77 ust. ust. 4 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 27 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U nr 137 poz.1310) ani inne przepisy prawa nie przewidują wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu w części bezprawnie zawyżonej. Sąd w tym składzie podziela pogląd części orzecznictwa, zgodnie z którym ochrona interesów podmiotu spełniającego zawyżone świadczenie publicznoprawne polega na możliwości żądania od organu właściwego do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej zajęcia stanowiska w sprawie. Będzie ono polegało na zarządzeniu zwrotu opłaty w części zawyżonej albo odmowie zwrotu, a zatem będzie czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, czyli czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153 poz.1270).
W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwrot opłaty w części- bezprawnie jego zdaniem zawyżonej- co obligowało właściwy organ do zajęcia stanowiska w tym zakresie, które jest czynnością z zakresu administracji publicznej, podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego, po wyczerpaniu środków zaskarżenia określonych w art. 52 § 3 w/w ustawy.
Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że organ odwoławczy rozpatrując pismo skarżącego z dnia 27 marca 2006 r. błędnie ocenił , iż pismo organu z dnia 15 marca 2006r. jest w istocie decyzją i złożone w dniu 27 marca 2006r. pismo nazwane przez skarżącego odwołaniem stanowi odwołanie w rozumieniu art. 127 kpa. Sąd zwraca uwagę, że organ odwoławczy nie przytoczył żadnego przepisu prawa, z mocy którego w niniejszej sprawie dopuszczalne byłoby wydanie decyzji.
Przyjmując, iż opłata za kartę pojazdu importowanego jest należnością za czynność urzędową tj. opłatą, o jakiej mowa w art. 261 kpa, to stronie, której odmówiono zwrotu jej części w drodze czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje prawo wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. Uwzględniając podstawową zasadę nadrzędności prawa europejskiego nad prawem krajowym i bezpośredniego jego stosowania, rzeczą organu było dokonanie prawnej oceny zarzucanego naruszenia. Wskazany tryb postępowania w wystarczającym stopniu zabezpiecza interes obywatela zobowiązanego do wykonywania tego rodzaju obowiązków ustalonych przepisami prawa.
Zdaniem Sądu w tym składzie jakkolwiek opłata będąca przedmiotem niniejszych rozważań niewątpliwie została przez ustawodawcę pozbawiona podstawowej cechy jaką jest odpłatność albowiem, co potwierdził również w wyroku z dnia 17 stycznia 2006r.( OTK ZU 2006/1A poz.3) Trybunał Konstytucyjny, stanowi ona ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym – to jednak nie sposób uznać jej za opłatę, o której mowa w art. 2 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2005r nr 8 poz.60). Nie można bowiem przyjąć, iż przez sam fakt ustalenia w niewątpliwie zawyżonej wysokości, uzyskała ona charakter podatku, do którego zastosowanie mają przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Stwierdzić należy, że chociaż przedmiotowa opłata stanowi dochód gminy i ma publicznoprawny charakter to zdecydowanie za mało, aby uznać ją za podatek w rozumieniu Ordynacji podatkowej, nawet jeśli przez podatki na mocy art. 3 ust. 3 rozumie się opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe. Gdyby bowiem racjonalny ustawodawca chciał nadać tej opłacie status podatku lub innej należności niepodatkowej w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa, uczyniłby to wprost lub przynajmniej zobowiązałby do stosowania w tych sprawach Ordynacji podatkowej. Jeśli tego nie zrobił, to faktu tego nie można domniemywać. Obowiązki podatkowe, wkraczając w sferę praw i obowiązków obywateli, winny być stanowione wyraźnie, a nie domniemywane. Jest to wymóg demokratycznego państwa prawa, a takim z mocy art.2 Konstytucji RP jest Rzeczpospolita Polska.
Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, w jakim trybie skarżący może dochodzić zwrotu części tejże opłaty. W ocenie Sądu w omawianej sprawie, pismo skarżącego z dnia 27 marca 2006 r. nazwane odwołaniem złożone po błędnym pouczeniu organu I instancji, winno być potraktowane przez organ odwoławczy jako wezwanie do usunięcia naruszenia prawa i przekazane organowi I instancji celem zajęcia stanowiska w tym przedmiocie. Z tych względów uznano, że decyzja organu odwoławczego wydana została bez podstawy prawnej co obligowało Sąd do stwierdzenia jej nieważności z mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jednakże mając na uwadze przepis art. 135 w/w ustawy, w myśl którego sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, konieczne staje się zajęcie stanowiska co do rozstrzygnięcia organu I instancji.
W ocenie Sądu w tym składzie, wbrew stanowisku organu I instancji, nie tylko sądy ale również organy administracyjne zobowiązane są do badania danej normy krajowej pod względem jej zgodności z prawem unijnym zwłaszcza w przypadku jednoznacznego zarzutu w tym przedmiocie. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, wyrażonym szerzej w orzeczeniu w sprawie 103/88 Fratelli Costanzo v. Commune di Milano/Zb.Orz.1989 s.1839/ a także C- 118/00 Larsy v. Inasti/Zb. Orz.2002, s.I-5063; C-198/01 Consorzio Industrie Fiammiferi(CIF) v. Autorita Garante Della Cocorrenza e del Marcato//Zb.Orz.2003, s.I-8055/, organy mają obowiązek odmowy zastosowania normy prawa krajowego w razie stwierdzenia jej niezgodności z prawem wspólnotowym. W świetle późniejszych orzeczeń stanowisko wyrażone w orzeczeniu Constanzo można uznać za utrwalone i uogólnione, iż nie odnosi się ono tylko do dyrektyw, ale także do innych wiążących norm prawa wspólnotowego. Uważa się, że organy administracyjne powinny brać pod uwagę te normy z urzędu i zapewniać im pierwszeństwo w procesie stosowania prawa. Podkreślić należy, iż ETS opowiedział się za koncepcją pierwszeństwa stosowania prawa wspólnotowego, nie zaś pierwszeństwa obowiązywania. Stwierdzenie niezgodności normy prawa krajowego z prawem wspólnotowym nie powoduje zatem automatycznie utraty mocy obowiązującej (uchylenia) tej normy. Stanowisko przyjęte przez ETS jest łatwiejsze do zaakceptowania przez państwa członkowskie, ponieważ nie narusza ustalonych w prawie krajowym sposobów eliminowania norm z porządku prawnego. Kompetencje do uchylania norm prawnych przysługują właściwym organom prawotwórczym albo sądom konstytucyjnym, ale nie pozostałym sądom.
Z tych względów, przenosząc te rozważania na grunt omawianej sprawy, nie ma znaczenia, czy - ewentualnie z jaką datą przepis prawa krajowego został uchylony. Natomiast zasadnicze w sprawie będzie, czy organ uznaje stosowany w sprawie przepis za niezgodny z prawem wspólnotowym. W tej sprawie wobec stanowiska zaprezentowanego wyżej, organ I instancji nie dokonał oceny prawnej pod kątem zgodności przepisu rozporządzenia określającego wysokość opłaty z art.90 TWE. Brak ustaleń w tym zakresie uniemożliwia Sądowi ocenę czy w istocie mamy do czynienia z sytuacją w której nabywcy pojazdów importowanych, którzy chcą dokonać pierwszej rejestracji na terytorium Polski zobowiązani są do uiszczania opłaty zawyżonej i jaka jest wielkość tego zawyżenia w stosunku do kosztów jakie ponoszą przy zakupie, nabywcy pojazdów krajowych tj. wprowadzonych do obrotu handlowego na terytorium RP., które podlegają pierwszej rejestracji.
Rzeczą zatem organu będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocena w zakresie ponoszonych kosztów za kartę pojazdu dwóch wskazanych wyżej kategorii nabywców w kontekście normy wynikającej z art.90 TWE, a w przypadku ustalenia nieuzasadnionych różnic, zwrot opłaty w części odpowiadającej zawyżeniu.
Reasumując wszystkie powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz uchylił czynność organu I instancji na podstawie art. 146 § 1 tej ustawy.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na mocy art. 200 w zw. z art. 209 w/w aktu prawnego.
Skarga w części dotyczącej żądania zasądzenia ustawowych odsetek od dnia uiszczenia opłaty podlegać musi – z uwagi na niewłaściwość rzeczową sądu administracyjnego - odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.