III SA/Gd 439/22

III SA/Gd 439/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, w zw.  z art. 135, art. 200 i art. 205 § 1, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Gminnej Spółdzielni "S." w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 stycznia 2022 r. nr SKO.423.12.2021 w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia 9 grudnia 2021 r. nr ORiOŚ.4453.5.2021; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącej Gminnej Spółdzielni "S." w C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Gminna Spółdzielnia "A." w C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 stycznia 2022 r. nr SKO.423.12.2021 w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 10 listopada 2021 r. Gminna Spółdzielnia "A." w C. wystąpiła do Burmistrza Miasta C. o przyznanie dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika, D. H. Wniosek ten złożono przed upływem 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu zawodowego.
Decyzją z dnia 9 grudnia 2021 r. nr ORiOŚ.4453.5.2021 Burmistrz C. odmówił przyznania Gminnej Spółdzielni "A." wnioskowanego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Organ pierwszej instancji wskazał jako podstawę prawną wydanej decyzji art. 122 ust. 1, 6 i 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1082 ze zm.), zwanej dalej "u.p.o." oraz art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a." w zw. z § 1, 2, 6 i 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. z 2018 r. poz. 2010 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie załączonych do wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika dokumentów zostało ustalone, iż wnioskodawca zawarł umowę w formie nauki zawodu od dnia 3 września 2018 r. do 31 sierpnia 2021 r. z młodocianym pracownikiem - D. K. H. Pracodawca przedłożył organowi zaświadczenie nr [...] o ukończeniu rzemieślniczej nauki zawodu młodocianego pracownika i zdanie egzaminu z wynikiem pozytywnym w zawodzie piekarz w dniu 9 września 2021 r. przed Izbą Rzemiosł i Przedsiębiorczości [...] w S. Nadzór nad przygotowaniem pedagogicznym, zgodnie z załączonymi dokumentami, sprawowali: I. P. oraz R. P.
Celem rozpoznania sprawy, organ rozważał czy pracodawca młodocianego pracownika jest rzemieślnikiem oraz czy w związku z tym młodociany pracownik zdał właściwy egzamin określony w art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o.
Po przywołaniu przepisów art. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2020 r. poz. 2159 ze zm.) oraz art. 11 rozporządzenia organ wskazał, że katalog podmiotów posiadających status rzemieślnika jest katalogiem zamkniętym. Gminna Spółdzielnia "A." w C. nie posiada statusu rzemieślnika, ponieważ tego typu podmioty jak spółdzielnie, założone na podstawie ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2021 r. poz. 648 ze zm.), nie zostały w nim wymienione. W związku z powyższym, dla podmiotu jakim jest Gminna Spółdzielnia "A." w C., zastosowanie znajdą uregulowania prawne dotyczące pracodawców, niebędących rzemieślnikami.
W konsekwencji warunek uzyskania przedmiotowego dofinansowania przez wnioskodawcę w postaci zdania egzaminu należałoby uznać za spełniony tylko wówczas, gdyby młodociany zatrudniony u pracodawcy, który nie jest rzemieślnikiem zdał egzamin zawodowy w myśl art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o. w zw. z art. 11 ust. 3 rozporządzenia.
Młodociany pracownik był zatrudniony w celu przygotowania zawodowego
u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy o rzemiośle i zdał egzamin czeladniczy, zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. w zw. z art. 11 ust. 4 rozporządzenia.
Mając powyższe na względzie pracownik nie zdał właściwego egzaminu
i tym samym nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, wymagane do przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Organ wskazał, że aktualnie ustawodawca w sposób jednoznaczny określił, w jak sposób młodociany pracownik obowiązany jest zdać egzamin - odsyła bowiem wprost do przepisów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Skoro młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy, ale wnioskodawca nie jest rzemieślnikiem - to przedmiotowe dofinansowanie nie przysługuje. Ponadto, zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, na mocy przeprowadzonej nowelizacji u.p.o. organ, o którym mowa w art. 122 ust. 6 u.p.o., przy dofinansowaniu kosztów wykształcenia młodocianego pracownika powinien także wymagać potwierdzenia zdania przez młodocianego pracownika właściwego egzaminu: w przypadku zatrudnienia u pracodawcy będącego rzemieślnikiem egzaminu czeladniczego w myśl art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o., albo w przypadku zatrudnienia u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem egzaminu zawodowego w myśl art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.
W wyniku rozpoznania odwołania strony, na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 122 u.p.o., zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję Burmistrza C.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy stanął na stanowisku,
że w sprawie ocenie podlegała kwestia intertemporalna dotycząca ustalenia, według jakiego stanu prawnego: sprzed, czy po nowelizacji art. 122 ust. 1 o.p.o., należało rozpoznać sprawę. Na tym tle jedynie kwestia zdania niewłaściwego egzaminu przez młodocianego pracownika skutkowała odmową wypłaty przedmiotowego dofinansowania.
Organ ustalił, że cykl kształcenia młodocianego pracownika odbył się częściowo według stanu prawnego obowiązującego przed 1 września 2019 r., a częściowo według stanu prawnego po nowelizacji.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w okolicznościach faktycznych sprawy należało mieć na uwadze, że organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, zgodnie z treścią art. 6 k.p.a. Przeciwnie niż wywodzi to strona, brak przepisów intertemporalnych w ustawie nowelizującej, na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, oznacza obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej, skutkuje bezpośrednim działaniem nowego prawa, chyba że przeciw jego zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2008 r. sygn. K 30/06).
Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo stosował przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie (data wpływu do organu I instancji dnia 10 listopada 2021 r.). Organ wskazał, że po zmianie przepisów, pracodawca miał czas na dostosowanie się do stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 września 2019 r., w tym przepisu, który uzależnił przyznanie dofinansowania od statusu pracodawcy i rodzaju zdanego przez młodocianego egzaminu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że z woli ustawodawcy doszło do zmiany struktury analizowanego przepisu i tym samym wynikającej z niego normy prawnej. Na mocy przeprowadzonej nowelizacji organ, o którym mowa w art. 122 ust. 6 u.p.o., przy dofinansowaniu kosztów wykształcenia młodocianego pracownika powinien także wymagać potwierdzenia zdania przez młodocianego pracownika właściwego egzaminu: w przypadku zatrudnienia u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzaminu czeladniczego (art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a), albo w przypadku zatrudnienia u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzaminu zawodowego (art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b). Tymczasem wcześniejsza redakcja przepisu wyraźnie zezwalała na skuteczne ubieganie się przez pracodawcę o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika w sytuacji udokumentowania zdania przez pracownika któregokolwiek egzaminu, o którym mowa w rozporządzeniu z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. z 2018 r. poz. 1267). Analizowana zmiana treści art. 122 ustawy wprowadziła do aktu prawnego rangi ustawowej w sprawach dotyczących dofinansowania kosztów młodocianego pracownika obowiązek jednoczesnej weryfikacji przez organ właściwy, czy pracodawca jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy o rzemiośle, czy takiego przymiotu jest pozbawiony oraz czy w związku z wynikami takiego ustalenia młodociany pracownik zdał właściwy egzamin wyszczególniony rozłącznie w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz lit. b ustawy.
Zdaniem organu nie sposób wywodzić, że bezpośrednie stosowanie art. 2 Konstytucji RP, za czym opowiada się strona w odwołaniu, może podważać treść
ww. przepisu (normy), odmiennie od woli ustawodawcy, wyrażonej jasno w treści ustawy. Zastosowanie spornego przepisu prawa przez organ pierwszej instancji nie prowadzi do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, decyzję wydać należało zgodnie z formalnie obowiązującym przepisem prawa, mając na uwadze kwestie intertemporalne.
Słusznie zatem organ pierwszej instancji poddał ocenie, czy pracodawca młodocianego pracownika jest rzemieślnikiem oraz zbadał, czy w związku z tym, młodociany pracownik zdał właściwy egzamin określony w art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Organ odwoławczy wskazał, że zastosowanie się do wymogów nowej regulacji pozostawało w gestii pracodawcy. W sprawie nie doszło do sytuacji zaskakującej pracodawcę, jak miało to miejsce w przywołanych w odwołaniu orzeczeniach sądów administracyjnych. Z tego powodu organ nie miał możliwości uwzględnienia argumentacji strony.
W skardze na decyzję organu odwoławczego Gminna Spółdzielnia "A." w C. zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawie o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 2245), która weszła w życie
1 września 2019 r. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie organy obu instancji powinny zastosować przepis
art. 122 ust. 1 u.p.o., obowiązujący do dnia 1 września 2019 r., gdyż umowa pomiędzy Spółdzielnią a młodocianym pracownikiem, której wykonanie było podstawą ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia, została zawarta przed dniem uchwaleniem ustawy zmieniającej, w ustawie zmieniającej
nie zawarto przepisów przejściowych, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP, a także utrwalona praktyka rozstrzygania spraw oraz utrwalone orzecznictwo nakazuje w takich sytuacjach stosować normę prawną korzystniejszą dla strony;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r.
w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy
w ustawie zamieniającej z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawie o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw,
nie zawarto przepisów przejściowych, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP, a także utrwalona praktyka rozstrzygania spraw oraz utrwalone orzecznictwo nakazuje w takiej sytuacji stosować normę prawną korzystniejszą dla strony;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło
do wydania zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 122 ust. 1 u.p.o. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 r., podczas gdy zasada sprawiedliwości społecznej wymagała, aby w związku z faktem, że spółka zawarła
z młodocianym umowę i wykonała tę umowę pod rządami art. 122 ust. 1 u.p.o.
w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r., by stosować
w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy art. 122 ust. 1 u.p.o.
w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 września 2019 r.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji w całości
i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 9 września 2021 r. D. K. H. złożył przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości [...] w S. egzamin czeladniczy. Cykl kształcenia młodocianego pracownika rozpoczął się w dniu 3 września 2018 r., a więc według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. ustawy Prawo Oświatowe. Organy obu instancji wskazały na zdanie przez ucznia niewłaściwego egzaminu, uznając, że w przedmiotowej sprawie, wobec braku przepisów intertemporalnych w ustawie nowelizującej, należało zastosować przepisy znowelizowanego od dnia 1 września 2019 r. nowego prawa. Organy przyjęły, że milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej skutkuje bezpośrednim działaniem nowego prawa.
Skarżąca zakwestionowała taką wykładnię, wskazując, że w przypadkach braku przepisów przejściowych powinny mieć zastosowanie normy korzystniejsze, co wprost wynika z zasady sprawiedliwości społecznej zawartej w art. 2 Konstytucji RP. Nadto Spółdzielnia, zatrudniając młodocianego pracownika, nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji zmian w ustawie. Powołując się na orzecznictwo, skarżąca wskazała, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji przepisów w sposób, który prowadziłby do sytuacji, w jakiej pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie z uwagi na brak przepisów intertemporalnych zostałby pozbawiony kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Ponadto w sytuacji braku reguł intertemporalnych Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga aby podmiot, który spełniał wymagania przewidziane w art. 122 ust.1 u.p.o pod rządami prawa obowiązującego przed 1 września 2019 r. miał możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymaniu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy,
której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryteria, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że ustalenia faktyczne były między stronami bezsporne i zostały przez Sąd rozpoznający sprawę uznane za prawidłowe.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca Spółdzielnia zawarła w dniu 31 sierpnia 2018 r. z młodocianym pracownikiem D. K. H. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego na 36 miesięcy. W umowie przewidziano, że dniem rozpoczęcia nauki zawodu jest 3 września 2018 r. a w dniu 9 września 2021 r. młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy w zawodzie piekarz.
Zaistniały między stronami spór dotyczy natomiast wykładni przepisów prawa.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, a w szczególności art. 122 tej ustawy, regulujący kwestie dotyczące dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Przepis art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. uległ istotnej zmianie z dniem 1 września 2019 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 2245 ze zm.).
Przed nowelizacją, w 2018 r. w czasie zawierania przez stronę skarżącą umowy
z młodocianym pracownikiem, której przedmiotem była nauka zawodu przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. stanowił:
Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę
w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Po nowelizacji przepis art. 122 ust. 1 u.p.o. uzyskał brzmienie:
Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę
w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego
u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie
z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego
u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy
i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o., pracodawcom, którzy zawarli
z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Wymogi w tym zakresie zostały w niniejszej sprawie spełnione.
W ocenie organów, koniecznym wymogiem uzyskania przez stronę skarżącą dofinasowania kosztów kształcenia D. K. H. było przystąpienie i zdanie przez niego egzaminu zawodowego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o., nie zaś egzaminu czeladniczego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o., gdyż skarżąca Spółdzielnia posiada status pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem. Strona skarżąca kwestionowała to stanowisko powołując się na zawarcie umowy w czasie obowiązywania innego stanu prawnego.
Wskazać należy, że ustawodawca zmieniając z dniem 1 września 2019 r. brzmienie art. 122 ust. 1 u.p.o. nie ustanowił w tym zakresie przepisów przejściowych. Co do zasady brak uchwalenia przepisów intertemporalnych w przepisach nowelizacyjnych oznacza obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Milczenie ustawodawcy, co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba, że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (zob. wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 8 listopada 2008 r. sygn. akt K 30/06, OTK-A 2006/10/149;
Dz.U. z 2006 r. nr 206, poz. 1522).
Ustawą z dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2248) dodano do ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw art. 101a. Przepis ten w ustępie 1 stanowi, że dofinansowanie kosztów kształcenia, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przysługuje również pracodawcy niebędącemu rzemieślnikiem, który zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie, o którym mowa w rozdziale 3b ustawy zmienianej w art. 2, czyli ustawy 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2018 r. poz. 1457 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że w przypadku analizowanej zmiany art. 122 ust. 1 u.p.o., istotne racje aksjologiczne przemawiają za odstąpieniem od zasady stosowania przepisów nowego prawa (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 787/21 oraz z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt
II SA/Rz 46/21; w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 558/20;
w Poznaniu z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 230/21 oraz z dnia 20 listopada 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 793/20; w Lublinie z dnia 10 października 2019 r. sygn. akt III SA/Lu 266/19, w Gdańsku z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 334/21). Konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby pracodawca, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami prawa obowiązującego przed 1 września 2019 r., miał możliwość podejmowania starań i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika według obowiązującego wówczas stanu prawnego.
Sądy administracyjne kontrolując legalność działalności administracji publicznej, czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron postępowania w ramach wykładni przepisów prawa.
Nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej - w realiach rozpoznawanej sprawy - byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób który prowadziłby do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę
w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Argumentem przemawiającym za przyznaniem w tym przypadku pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej jest ratio legis art. 122 ust. 1 u.p.o.,
zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników i powinni w związku z tym otrzymać przewidziane przepisami prawa dofinansowanie kosztów tego kształcenia.
Wskazać należy, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r., sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 2 u.p.o. wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa
w pkt 1 omawianego przepisu (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 325/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt
IV SA/Po 324/19).
W orzecznictwie tym wskazano, że przy stosowaniu art. 122 ust. 1 u.p.o. nie jest istotne, czy młodociany pracownik zdał egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia (Dz.U. z 2018 r. poz. 2010 ze zm.),
czy też zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. z 2010 r. nr 244. poz. 1626 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków
i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie
(Dz.U. z 2017 r. poz. 1707).
Podkreślić przy tym należy, że co do zasady, wprowadzając nową regulację ustawodawca umożliwił przyznanie dofinansowania kosztów młodocianego pracownika
w sytuacji zdania przez niego egzaminu czeladniczego. Egzamin ten uznał zatem,
co do zasady za egzamin, którego zdanie przez młodocianego pracownika uzasadnia przyznanie dofinansowania jego pracodawcy. Na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę
w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2018 r. poz. 1267
i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495).
Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, należy – w ocenie Sądu – brać pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak uczyniły to organy, ale także posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 u.p.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych
do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem
- że kwalifikacje takie posiada osoba przez niego zatrudniona. Okoliczność, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. jest mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy
o rzemiośle nie może wyłączać strony skarżącej z grona podmiotów uprawnionych
do otrzymania dofinansowania.
Należy zauważyć, że sam ustawodawca nie odsyła wprost do ustawy z dnia
22 marca 1989 r. o rzemiośle, a jedynie do rozporządzenia określającego warunki powoływania komisji egzaminacyjnych izb rzemieślniczych wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 4 tej ustawy (obecnie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych; Dz.U. z 2017 r., poz. 89 ze zm.).
Wnioski dotyczące wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o. pośrednio potwierdzają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, w którym wskazano,
że wymóg posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu nie dotyczy pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni do tego pracownicy (§ 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 3c powołanego rozporządzenia).
Podkreślić należy, że analizowane przepisy, miały w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Wykładnia celowościowa przemawia zatem za uznaniem, że pracodawca niebędący rzemieślnikiem powinien uzyskać dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, z którym zawarto umowę na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Wskazać należy, że pracodawca taki zawierając umowę, w świetle obowiązującego wówczas stanu prawnego zasadnie liczył
na uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podejmując decyzję w kwestii zawarcia umowy kierował się istniejącymi unormowaniami. Za niezasadne uznać należy stanowisko, że po zmianie stanu prawnego pracodawca powinien rozwiązać zawartą umowę i dochodzić poniesionych kosztów jedynie za okres sprzed daty zmiany przepisu, po spełnieniu warunku zdania egzaminu. Rozwiązanie takie byłoby niewątpliwie niekorzystne z punktu widzenia procesu kształcenia młodocianego pracownika. Należy zatem przyjąć, że pracodawcy takiemu przysługuję dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika za cały okres trwania umowy zawartej przed zmianą stanu prawnego, mimo zmiany przepisów zaistniałej w trakcie trwania umowy.
W związku z powyższym Sąd uznał za uzasadnione podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji zapadły
z naruszeniem przepisu prawa materialnego, tj. art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.o.
w brzemieniu obowiązującym przed zmianą z dnia 1 września 2019 r., mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
w związku z art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanej przez Sąd oceny prawnej, która stosownie do art. 153 p.p.s.a. ma dla organów w niniejszej sprawie charakter wiążący.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).