III SA/Gd 415/06

III SA/Gd 415/06 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Orłowska
Arkadiusz Despot-Mładanowicz
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2006 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia 9 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. N. kwotę 100 ( sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 lutego 2006 r. Prezydent Miasta [...], powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. nr 87 z 2001 r., poz. 960) orzekł o wymeldowaniu J. N. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G.. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż z wnioskiem
o wymeldowanie J. N. wystąpiła właścicielka mieszkania M. M., która podała, iż nie mieszka on w spornym lokalu od 1996 r., kiedy to zakupił mieszkanie przy ulicy [...],
w którym mieszka wraz z żoną. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego i kolejne pismo w sprawie odebrała żona J.N. – E. N., która dostarczyła do organu zaświadczenie wystawione przez "A" Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o delegowaniu J. No. do pracy we Francji na okres od 20 sierpnia 2005 r. do 31 grudnia 2005 r. Do czasu powrotu strony do G. przedłużony został termin rozpatrzenia sprawy. Kolejnych dwóch zawiadomień J. N. nie odebrał – przesyłki wróciły z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Przesłuchany w sprawie świadek – T. N. podał, iż nie wie od kiedy, ale J. N. mieszka chwilowo w G. przy ulicy [...], zaś z pisma Komisariatu VIII Policji w G. wynika, że strona nie przebywa
w spornym lokalu od 15 lat, widywana jest natomiast pod adresem: G., ul. [...]. Organ uznał, iż J. N. z własnej woli zrezygnował z udziału w postępowaniu, gdyż nie powiadomił o zmianie swego adresu, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 41 § 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którym strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu; w razie zaniedbania tego doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny.
Skoro zatem zostały spełnione przesłanki, o których mówi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jest opuszczenie spornego lokalu przez J. N. - należało orzec o jego wymeldowaniu.
W odwołaniu J. N. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż dobrowolnie i na stałe opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się oraz naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu wskazał, iż ustalenia jakoby od 15 lat nie zamieszkiwał
w spornym lokalu są sprzeczne choćby z treścią decyzji z dnia 7 lutego 2000 r. wydanej przez Prezydenta Miasta [...] w sprawie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego W. N. (matce) wobec przekroczenia normy powierzchni, która dla 2 osób powiększona o 30% powinna wynosić nie więcej niż 52 m². Z treści uzasadnienia tej decyzji wynika, że w 2000 r. w spornym mieszkaniu zamieszkiwały 2 osoby, to jest odwołujący i jego matka. Również zeznania świadka T. N. nie dają podstaw do ustalenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu, albowiem zeznał on, że strona zamieszkiwała w lokalu przy ulicy [...] jedynie chwilowo z uwagi na przejściową konieczność wywołaną sytuacją życiową rodziny. J. N. podał, że po śmierci matki M. M. wymieniła zamki w drzwiach lokalu, uniemożliwiając mu korzystanie z niego, mimo że znajdowały się w nim jego rzeczy osobiste. W ocenie J. N. okoliczność ta świadczy o tym, iż nie opuścił on spornego lokalu dobrowolnie z zamiarem zamieszkania na stałe w innym miejscu. Wskazał,
że błędny jest pogląd, iż z własnej woli zrezygnował z udziału w prowadzonym postępowaniu, gdyż nie powiadomił o zmianie swojego adresu, bowiem podczas toczącego się postępowania nie zmienił adresu, a zatem nie mógł zawiadomić organu
o fakcie, który nie miał miejsca. Wskazał nadto, iż adnotacja poczty "zwrot nie podjęto
w terminie" nie jest równoznaczna z adnotacją "adresat wyprowadził się bez podania nowego adresu", a tylko w takiej sytuacji przepis 81 k.p.a. może mieć zastosowanie. Zdaniem J. N. adnotacja "zwrot nie podjęto w terminie" świadczy o tym, że adres jest zgodny, adresat pod tym adresem zamieszkuje lub przebywa, jednak z przyczyn obiektywnych nie podjął przesyłki w terminie określonym w przepisach o dokonywaniu doręczeń przez pocztę. Podkreślił, iż właśnie uchybienie owym przepisom postępowania uniemożliwiło mu wypowiedzenie się w toku postępowania przed organem pierwszej instancji i wykazanie oczywistej nierzetelności pism policji, na jakich oparł się organ wydając zaskarżoną decyzję.
W konkluzji J. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez wydanie decyzji odmawiającej jego wymeldowania ze spornego lokalu, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Rozpoznając odwołanie J. N. Wojewoda [...] decyzją z dnia 9 maja 2006 r.
nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy
o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wywiódł, powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, czy J. N. trwale i dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego
i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Organ wskazał, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności z zeznań M. M. i T. N. złożonych przed organem pierwszej instancji, a także z kontroli meldunkowej wynika, że J. N. nie zamieszkuje w spornym lokalu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ podniósł, że pierwsze pismo wysłane w sprawie zostało odebrane przez żonę strony – E. N., zatem należało je uznać za doręczone prawidłowo. J. N. w ocenie organu był poinformowany przez żonę o toczącym się postępowaniu, gdyż małżonkowie utrzymywali ze sobą kontakt telefoniczny, co wynika z zeznań E. N.. Fakt nie podejmowania przez stronę kolejnych wezwań świadczy tylko o świadomym unikaniu kontaktów z urzędem. Wobec tego uznać trzeba, że nie doszło do naruszenia dyspozycji art. 43 i 44 k.p.a. Ponadto organ drugiej instancji wskazał, iż w niniejszym postępowaniu organ opiera się jedynie na danych znajdujących się w bazie meldunkowej, dlatego powołana przez odwołującego decyzja Prezydenta Miasta [...]
z dnia 7 lutego 2000 r. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ podniósł również, iż instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinna odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, wskazywać aktualne miejsce pobytu osób.
Skargę na powyższą decyzję wniósł J. N., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, że skarżący dobrowolnie wyprowadził się ze spornego lokalu, zamieszkał w innym miejscu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W uzasadnieniu wskazał, iż wbrew twierdzeniom organu odwoławczego brak jest wystarczających dowodów do przyjęcia, że opuścił on dobrowolnie sporny lokal, albowiem takim dowodem nie są zeznania M. M., które są jedynie dowodem na to,
iż wspólne zamieszkiwanie w spornym lokalu było przez nią utrudniane, a po śmierci matki wręcz uniemożliwiane. Skarżący podał, że ma zamiar przebywać w spornym mieszkaniu, ale działania ze strony M. M. uniemożliwiają to. Nie polegają na prawdzie twierdzenia M. M., jakoby w spornym lokalu nie było żadnych rzeczy osobistych skarżącego, gdyż w mieszkaniu znajdują się jego meble, odbiornik telewizyjny i inne przedmioty, których wydania M. M. odmawia. Ponadto skarżący podniósł, iż organ pomimo uzyskania informacji od żony o jego czasowej nieobecności, postępowanie administracyjne kontynuował i kierował do skarżącego kolejne pisma, uznając je za skutecznie doręczone. Wobec powyższego w ocenie skarżącego całkowicie dowolne jest ustalenie, iż nie stawiał się na wezwania organu, co świadczy o świadomym unikaniu kontaktów z urzędem. Skarżący podkreślił, iż to właśnie postępowanie organów pozbawiło go możliwości działania w toku prowadzonego postępowania administracyjnego.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na tle niniejszej sprawy występuje wątpliwość co do proceduralnej poprawności zastępczego doręczenia skarżącemu pisma organu z dnia 7 września 2005 r. – zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego.
Zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio adresatowi (art. 40 k.p.a.).
Przepis art. 43 k.p.a. określa dozwolone przypadki doręczenia przesyłki do rąk innej osoby niż adresat: domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu. Przewidziane
w nim doręczenie zastępcze stwarza fikcję, że to adresat przesyłki odebrał ją w dacie doręczenia jej innej osobie. Założenie to pociąga za sobą doniosłe konsekwencje prawne dla adresata, dlatego też jako wyjątek od reguły przepis ten musi być interpretowany ściśle.
Z omawianego przepisu wynika, że tylko wtedy doręczenie zastępcze jest prawidłowe (a co za tym idzie skuteczne), jeżeli spełnione zostaną warunki w nim wymienione: 1/ adresat zamieszkuje pod adresem wskazanym w przesyłce, ale jest nieobecny, 2/ pismo przyjmuje osoba wymieniona w art. 43 k.p.a., 3/ osoba odbierająca pismo zobowiąże się do jego oddania adresatowi, 4/ w razie dokonania doręczenia zastępczego do rąk innej osoby niż domownik doręczyciel zamieści zawiadomienie
o tym w skrzynce na korespondencję lub, gdy nie jest to możliwe na drzwiach mieszkania. Jeżeli z pokwitowania odbioru przesyłki nie wynika, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, fakt odebrania przesyłki przez domownika nie wywołuje skutku doręczenia zastępczego, gdyż doręczenie jest nieprawidłowe. Gdyby bowiem już z samego statusu domownika wynikać miał obowiązek takiej osoby podjęcia się oddania pisma adresatowi, warunek ten nie zostałby w przepisie art. 43 k.p.a. zawarty.
W przypadku braku oświadczenia domownika, złożonego doręczycielowi,
o podjęciu się oddania przesyłki adresatowi, przesyłka winna być awizowana (art. 44 k.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie z treści pokwitowania pierwszej przesyłki organu skierowanej do skarżącego (to jest zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 7.09.2005 r. ) odebranej w dniu 27 września 2005 r. przez żonę skarżącego nie wynika, aby zobowiązała się ona do oddania przesyłki adresatowi.
Pokwitowanie jest wprawdzie dowodem doręczenia pisma domownikowi, natomiast dowód, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, stanowi dopiero wówczas, gdy zawiera odpowiednią informację, której są jednak pozbawione potwierdzenia odbioru, jakimi posługuje się Błyskawiczna Poczta Kurierska "Pocztex".
Doręczenie zatem opisanego pisma, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, nie tylko nie było skuteczne – gdyż pismo nie dotarło do adresata – lecz zarazem wadliwe, ponieważ z potwierdzenia odbioru nie wynika, aby domownik zapewnił doręczyciela o przekazaniu pisma adresatowi (por. wyrok NSA z 14.08.2002 r., sygn. akt I SA 2614/00, System Informacji Prawnej Lex nr 137823).
Podnieść trzeba, że całkowicie nieuprawniony jest w związku z powyższym wniosek organu odwoławczego, iż skarżący, skoro utrzymywał kontakt telefoniczny
z żoną, to miał wiedzę o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie wymeldowania z pobytu stałego. Nie można bowiem utożsamiać tej okoliczności
ze skutecznym doręczeniem pisma. W tej sytuacji Wojewoda Pomorski przyjmując,
iż zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego zostało doręczone, mimo że nie zostały spełnione wymogi formalnoprawne wyraźnie określone w art. 43 k.p.a., naruszył tym samym powołany przepis.
Wydając zatem zaskarżoną decyzję organ drugiej instancji nie zwrócił uwagi,
że organ pierwszej instancji wydał decyzję z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Z zasady tej wynika dla organu administracji publicznej obowiązek zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Czynny udział strony w każdym stadium postępowania ma na celu zapewnienie jej wpływu na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą ogólną prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a.
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że rację ma organ odwoławczy wywodząc, iż obecnie instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny i nie rodzi uprawnień do lokalu. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych na przestrzeni lat była kilkakrotnie nowelizowana. Ustawa z dnia 26 kwietnia 1984 r. (Dz. U. nr 26, poz. 132) nowelizująca ustawę o ewidencji ludności, przywróciła łączność pomiędzy zameldowaniem a prawem do lokalu, w którym dana osoba ma przebywać, co nastąpiło przez ustanowienie obowiązku przedstawienia potwierdzenia "uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie" (art. 9 ust. 2 ustawy). Po nowelizacji ustawy ewidencja ludności utraciła znaczenie czysto rejestracyjne, bo dokumentowała ona nie tylko zamieszkanie pod określonym adresem z zamiarem pobytu stałego lub czasowego, lecz również prawo do przebywania
w lokalu. W obecnie obowiązującym stanie prawnym ponownie wyłączną przesłanką zameldowania określonej osoby w lokalu jest sam fakt przebywania przez nią w tym lokalu, bez konieczności legitymowania się potwierdzeniem uprawnienia do przebywania w nim. Powyższe jest związane z utratą mocy obowiązującej przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dniem 19 czerwca 2002 r. w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. K 20/01 stwierdzającego niezgodność art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności
i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to konsekwencją charakteru i istoty czynności zameldowania, wyłącznie jako aktu rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Utrata mocy obowiązującej przez art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności
i dowodach osobistych skutkuje tym, że kwestia uprawnień do przebywania w lokalu nie stanowi podstawy decydującej o możliwości wymeldowania z miejsca stałego pobytu. Inaczej mówiąc, to czy ktoś posiada uprawnienia do przebywania w lokalu, czy też takie uprawnienia mu nie przysługują, nie ma żadnego znaczenia dla zameldowania
i wymeldowania.
Wobec stwierdzenia, że naruszono art. 7, 10 i 43 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji publicznej będzie miał na uwadze powyższe wskazania.
Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
O kosztach orzeczono na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.