III SA/GD 408/24

III SA/Gd 408/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne
Grzywna w trybie p.p.s.a.
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Orzeczono o wymierzeniu grzywny w trybie art. 154 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 154 § 1, art. 151, art. 200 i art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Asystent sędziego Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. C. w przedmiocie wymierzenia kary grzywny Wojewodzie Pomorskiemu z powodu niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 20/24 1. wymierza Wojewodzie Pomorskiemu grzywnę w wysokości 1.000 (tysiąc) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Wojewody Pomorskiego w wykonaniu wyroku o sygn. akt III SAB/Gd 20/24 nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego A. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SAB/Gd 20/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi A. C. (obecnie A. C.), zwanego dalej także "skarżącym", na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Pomorskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej na terytorium Rzeczypospolitej: 1/ zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 30 grudnia 2022 r. o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2/ stwierdził, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3/ przyznał od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości 5.000 zł oraz 4/ zasądził od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Odpis prawomocnego wyroku z dnia 5 kwietnia 2024 r. wraz z aktami administracyjnymi sprawy wpłynął do Wojewody Pomorskiego w dniu 17 czerwca 2024 r. (vide: zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sądowych sprawy o sygn. akt III SAB/Gd 20/24 – k. 74).
Pismem z dnia 16 lipca 2024 r. A. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na niewykonanie wyżej opisanego wyroku, wnosząc o:
1/ wymierzenia Wojewodzie Pomorskiemu grzywny;
2/ przyznania skarżącemu sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024., poz. 935 ze zm. - zwanej dalej: "p.p.s.a.");;
3/ zasądzenia od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Ponadto skarżący wniósł o załączenie do akt sprawy materiałów z postępowania prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku o sygn. akt III SAB/Gd 20/24.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wyrok w sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 20/24 jest prawomocny od dnia 30 maja 2024 r., natomiast akta sprawy zostały zwrócone organowi przez Sąd w dniu 7 czerwca 2024 r., natomiast pismem z dnia 8 lipca 2024 r. skarżący wezwał organ do wykonania przedmiotowego wyroku, jednakże do dnia wniesienia niniejszej skargi Wojewoda Pomorski nie wykonał ww. wyroku, ponieważ nie wydał decyzji. Ponadto, skarżący wskazał, że pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. (doręczonym w dniu 04.07.2024 r.) organ wezwał go do uzupełnienia swojego wniosku poprzez załączenie dalszych dokumentów do sprawy, co w ocenie skarżącego było działaniem pozornym, podjętym z rażącym opóźnieniem i bez właściwego uzasadnienia w kontekście sprawy. Dla dopełnienia jednak zasad z art. 7, art. 12 i art. 13 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - zwanej dalej: "k.p.a.") skarżący wyjaśnił, że wykonał zobowiązanie organu i złożył wymagane dokumenty oraz wyjaśnienia.
Ponadto po złożeniu odpowiedzi na wezwanie organu zwrócił się mailowo o pilne potwierdzenie, czy przedłożone przez niego dokumenty będą w końcu wystarczające dla zamknięcia sprawy przez organ, jednakże nie otrzymał odpowiedzi na swoje zapytanie mailowe, ani nie otrzymał decyzji w sprawie.
W ocenie skarżącego organ nie wziął pod uwagę żadnych wywodów poczynionych przez Sąd w wyroku z dnia 5 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SAB/Gd 20/24), który wskazał, że stwierdzona w przedmiotowej sprawie bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania miały charakter rażący, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Skarżący podkreślił, że w pełni popiera pogląd Sądu, że "(...) przyznanie sumy pieniężnej (...) jest środkiem o charakterze kompensacyjno-dyscyplinującym. Suma pieniężna stanowi formę rekompensaty dla skarżącego za zwłokę w załatwieniu sprawy. Suma ta, chociaż ma częściowo charakter kompensacyjny, nie ma jednak na celu naprawienia szkody. (...) Otrzymana kwota ma zrekompensować negatywne przeżycia związane z niezałatwieniem sprawy w terminie, z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz niedogodności, jakich strona doznała na skutek bezczynności organu administracji, nie stanowi jednak odszkodowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 maja 2020 r. sygn. akt III SAB/Wr 1224/19). W konsekwencji suma pieniężna powinna być przyznana przede wszystkim w przypadku dopuszczenia się przez organ bezczynności o charakterze rażącym, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego".
Skarżący wskazał, że tak jak uprzednio przyznana mu kwota 5.000 zł nie wywołała oczekiwanego rezultatu w postaci zdyscyplinowania organu, w tym zaprzestania przez organ lekceważenia wskazań Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców, który już we wrześniu 2023 r. wskazał na konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku, to skarżący wnosi niniejszą skargą i uważa za zasadne zasądzenie wyższej kwoty, stosownie do dalszej zwłoki w sprawie, pozornych działalności organu, ignorowania stanowiska Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców oraz Sądu, jak również braku poszanowania dla czasu i wysiłków skarżącego w sprawie.
Uzasadniając przyznanie sumy pieniężnej oraz jej podwyższenia w stosunku do poprzednio orzeczonej skarżący wskazał na następujące okoliczności:
1/ dla aktualizowania swojego prawa dla wykonywania zawodu skarżący musi przechodzić określoną procedurę przed Izbą Lekarską. Oprócz złożenia wniosku musi za każdym razem, na kolejny okres zgodny z obecnie obowiązującym pobytem, uzyskać zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, co wiąże się z wydatkami (ok. 190 zł za wizytę u lekarza), ale przede wszystkim wiąże się z potrzebą organizacji czasu, tj.: umówienia wizyty u lekarza, przeniesienia klientów skarżącego dla zrealizowania tej wizyty, przejścia zleconych przez lekarza badań, a w końcu oczekiwania na rozpatrzenie sprawy przez Izbę. W przypadku posiadania pobytu na czas nieokreślony, formalności te byłyby zminimalizowane, tak jak uzyskałby również wpis na czas nieokreślony;
2/ organ pozostaje w bezczynności, bowiem decyzja nie została wciąż wydana, w tym dochodzi również do przewlekłości, gdyż wezwanie skarżącego pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. jest – jego zdaniem - czynnością pozorną, absurdalną w kontekście sprawy, a co gorsza, organ nie rozpatrzył w dalszym ciągu sprawy, mimo złożenia przez skarżącego odpowiedzi na to pismo wraz z żądanymi dokumentami;
3/ organ ignoruje na obecnym etapie sprawy już nie tylko uwagi ze strony Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców, ale również samego Sądu;
4/ brak karty rezydenta EU, jako pobytu na czas nieokreślony nadal stwarza dla skarżącego problemy zawodowe i finansowe, a jego perspektywy są ograniczone z uwagi na rodzaj pobytu. Przedłużanie umów na czas nieokreślony, uczestniczenie w wyjazdach dla podwyższania kwalifikacji (tak jak stempel z art. 206 w zw. z art. 223 ustawy o cudzoziemcach nie stanowi podstawy do przekraczania granicy), korzystanie z instrumentów i ofert rynku finansowego (np. długoterminowe kredyty, kredyty hipoteczne), nabywanie nieruchomości (ustawa z dnia 24 marcu 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców różnicuje uprawnienia pobytu czasowego a rezydenta EU, z większym katalogiem uprawnień dla rezydenta UE), te i podobne im kwestie są utrudnione, ograniczone, w tym uniemożliwia się skarżącemu rozsądne ich planowanie poprzez zawinione, rażąco naruszające porządek prawny działania organu;
5/ problemy w pozyskaniu zatrudnienia na czas nieokreślony, bowiem niewielu pracodawców w Polsce jest w stanie zrozumieć problemy leżące po stronie cudzoziemców pozostających na pobycie czasowym, walczących w podobnego rodzaju postępowaniach z organami o przyznanie im pobytu długoterminowego, jak np. rezydent długoterminowy EU, przy jednoczesnym preferowaniu i stosownie wyższym wynagradzaniu pracowników posiadających stały/długoterminowy pobyt. Zwykle wiąże się to z obawą zakończenia legalnego pobytu cudzoziemca w kraju z upływem okresu jego zezwolenia, co może wiązać się z utratą możliwości ich legalnego zatrudniania i zakończeniem współpracy, co w zawodach medycznych wiąże się z znaczącymi konsekwencjami finansowymi, np. potrzebą szkolenia zastępczej kadry czy utratą trudno dostępnego specjalisty. Cudzoziemiec bez pobytu rezydenta EU lub stałego jest mniej atrakcyjny na rynku pracy, gdzie to z winy organu skarżący pozostaje w tym stanie już 2 rok od złożenia wniosku;
6/ skarżący chce aktywnie uczestniczyć w różnorodnych programach grantowych i funduszach unijnych, wspierających rozwój zawodowy i naukowy, natomiast większość tych form wsparcia, szkoleń zawodowych i programów edukacyjnych w całej Unii Europejskiej przewidziana jest dla obywateli Unii lub rezydentów długoterminowych EU, zwykle wykluczając udział osób posiadających jedynie zezwolenie na pobyt czasowy w danym kraju;
7/ Wojewoda Pomorski wypłacił skarżącemu sumę 5.000 zł zasądzoną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SAB/Gd 20/24) po uprawomocnieniu się wyroku w dniu 30 maja 2024 r. i jakimś cudem wypłacenie świadczenia na rzecz skarżącego w ww. kwocie leżało w mocy organu, w tym bez znaczącej zwłoki. Skarżący obawia się, że zasądzenie podobnej lub niższej kwoty nie będzie dla organu dyscyplinujące, dlatego – w jego ocenie - wyłącznie podwyższanie tej kwoty, na wypadek kolejnych potrzeb stosowania środków dyscyplinujących powinno zmusić organ do wydania decyzji, natomiast kwoty niższe lub tożsame jedynie utwierdzą organ w przekonaniu, że dany sposób postępowania można wkalkulować w bieżące prace organu, bez potrzeby korekty źródeł przewlekłości, bezczynności i rażącego naruszania porządku prawnego.
Skarżący wskazał, że zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2023 r. i w drugim półroczu 2023 r. wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2023 r. wyniosła 6.246.13 zł, a zatem zgodnie z art. 154 § 7 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. maksymalna wysokość sumy pieniężnej do przyznania skarżącemu wynosi więc 31.230,65 zł. W ocenie skarżącego zastosowanie kwoty maksymalnej prawdopodobnie zmotywowałoby organ skutecznie, jednak zrozumiałym jest, że progresja stosowania środków dyscyplinujących powinna być współmierna do okoliczności sprawy i stopnia naruszeń. Skoro poprzednio zasądzona kwota 5.000 zł nie wywarła oczekiwanych skutków a stanowisko organu nie uległo żadnej korekcie, to zastosowanie zwiększonej o 100 % kwoty, tj. 10.000 zł, jako wciąż kwoty znacząco niższej od progu maksymalnego, ale jasno wskazującej trajektorię dla organu, znajduje - zdaniem skarżącego - w sprawie uzasadnienie. W przypadku dalszej odmowy korekty sytuacji ze strony organu, w drodze tego rodzaju środków dyscyplinujących, uda się w końcu znaleźć moment, w którym organ uzna swoje działanie za "nieopłacalne". Skarżący ma jednak nadzieję, że nastąpi to przed osiągnięciem maksymalnego pułapu z art. 154 § 7 p.p.s.a., gdyż zależy mu na uzyskaniu decyzji pobytowej a nie eksperymentowaniu z wydolnością finansową organu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie z uwagi na to, że do opóźnienia wydania decyzji w sprawie doszło wskutek działania skarżącego.
W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie wskazując, że prawomocny wyrok wraz z aktami sprawy organ otrzymał w dniu 17 czerwca 2024 r. a nie jak wskazał skarżący w dniu 8 czerwca 2024 r. W dniu 25 czerwca 2024 r. organ zapłacił skarżącemu sumę pieniężną i koszty postępowania sądowoadministracyjnego przyznane w pkt 3 i 4 ww. wyroku. Jednocześnie - mając na uwadze etap postępowania w sprawie o nr [...] i stwierdzone braki dowodowe - organ pismem z dnia 28 czerwca 2024 r. wezwał skarżącego do ich uzupełnienia w terminie 14 dni od otrzymania pisma. W odpowiedzi na pismo skarżący złożył część brakujących dokumentów w dniu 8 lipca 2024 r. Po ich analizie oraz wskutek stwierdzenia na podstawie wydruku z CDEiG danych dotyczących działalności wnioskodawcy oraz jej zawieszenia w okresie do 6 maja 2024 r., organ skierował w dniu 22 lipca 2024 r. do cudzoziemca zawiadomienie o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami postępowania wraz z pouczeniem w trybie art. 79a § 1 k.p.a. o występujących nadal brakach w materiale dowodowym. Następnie, w dniu 17 lipca 2024 r. wpłynęła do Wojewody Pomorskiego przedmiotowa skarga, zaś w dniu 5 sierpnia 2024 r. wpłynęło pismo skarżącego stanowiące odpowiedź na wezwanie z 22 lipca 2024 r.
Decyzją z dnia 9 sierpnia 2024 r. (nr SO-XII.6153.1043.2022.PJ) Wojewoda Pomorski odmówił skarżącemu udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Polsce.
Organ wyjaśnił, że na czas procedowania sprawy po doręczeniu przez Sąd organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi wpłynęła w pierwszej kolejności konieczność wezwania strony do uzupełnienia materiału dowodowego z uwagi na braki wykazania przez stronę przesłanek, o których mowa w art. 219 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 769 ze zm. – dalej jako "u.o.c.") oraz ich analiza, a następnie zawiadomienie o możliwości końcowego zaznajomienia się z aktami sprawy, konieczne z uwagi na art. 10 k.p.a. Wydanie decyzji przez organ nastąpiło niezwłocznie po wykonaniu powyższych czynności, natomiast zapłata sumy pieniężnej i zwrot kosztów procesu został wykonany w dniu 25 czerwca 2024 r.
W piśmie procesowym z dnia 6 września 2024 r. skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg jego starań o uzyskanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej na terytorium RP, a także zawarł szereg zarzutów odnoszących się do wydanej w dniu 9 sierpnia 2024 r. decyzji odmawiającej mu udzielenia statusu rezydenta długoterminowego UE. Do pisma załączono szereg kopii dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.).
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawą prawną jej rozpoznania jest art. 154 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie z art. 154 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z przepisu tego wynika, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia organowi grzywny. Ustawodawca formułuje zatem dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 p.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku.
W niniejszej sprawie skarżący spełnił wskazany w art. 154 § 1 p.p.s.a. warunek dopuszczalności wniesienia przedmiotowej skargi na niewykonanie wyroku, czyniąc to skierowanym do organu pisemnym wezwaniem z dnia 8 lipca 2024 r., czemu zresztą organ administracji nie zaprzecza.
Przystępując natomiast do oceny, czy Wojewoda pozostawał w bezczynności w wykonaniu prawomocnego wyroku, w pierwszej kolejności trzeba wskazać na poglądy wyrażone w literaturze prawa i orzecznictwie sądowym, dotyczące wykładni art. 154 p.p.s.a., które skład orzekający w pełni podziela. Podkreśla się tam (por.: Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VII, WKP 2018), że środki przewidziane w art. 154 p.p.s.a. mają na celu ukaranie organu oraz jego dyscyplinowanie, a w określonej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia (o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku) za organ. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. W konsekwencji, niewykonanie wyroku oznacza pozostawanie przez organ w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (zob. wyrok NSA z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt II SA 2015/00). Niewykonaniem wyroku jest również sytuacja, gdy rozstrzygnięcie organu - bez względu na jego treść i zakres poprzedzającego go postępowania - nie zostało wydane, bądź nie podjęto innych czynności zmierzających do załatwienia sprawy. Niewykonanie wyroku, o jakim mowa w art. 154 § 1 p.p.s.a., ma miejsce także wtedy, gdy organ wprawdzie wykonał wyrok, lecz z przekroczeniem wyznaczonego terminu. Stwierdzenie powyższej okoliczności następuje zaś zawsze według stanu na dzień wniesienia skargi (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 278/17).
Z akt niniejszej sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2024 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 20/24 wyznaczył Wojewodzie Pomorskiemu termin 30 dni do wydania rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku skarżącego o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej oraz przyznał skarżącemu sumę pieniężną.
Akta administracyjne sprawy z odpisem prawomocnego wyroku były doręczone Wojewodzie Pomorskiemu w dniu 17 czerwca 2024 r., a zatem organ zobligowany był rozstrzygnąć sprawę najpóźniej z dniem 17 lipca 2024 r.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku (zgodnym z poglądem Z. Żukowskiego wyrażonym w glosie do postanowienia NSA z dnia 12 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1317/96, publ.: OSP 1999/3, poz. 57), że termin do załatwienia sprawy wyznaczony przez sąd w wyroku uwzględniającym skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania jest terminem odrębnym, dodatkowym w stosunku do terminów przewidzianych w przepisach art. 35 k.p.a., tym samym też nie podlega przedłużeniu w trybie art. 36 k.p.a.
W niniejszej sprawie Wojewoda nie wydał decyzji w terminie wyznaczonym w ww. wyroku. Z akt administracyjnych wynika, że pierwszą czynnością dokonaną przez Wojewodę było zlecenie zapłaty kwot wynikających z tego wyroku (25 czerwca 2024 r.), jednakże czynności zmierzające do załatwienia wniosku skarżącego (tj. wykonania punktu 1. sentencji prawomocnego wyroku) organ podjął dopiero w dniu 28 czerwca 2024 r., wzywając skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego o określone dokumenty w terminie 14 dni od otrzymania pisma.
W konsekwencji organ do dnia 17 lipca 2024 r. nie rozpoznał wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej i nie wydał rozstrzygnięcia w tej sprawie, tym samym nie wykonując w tej części prawomocnego wyroku. Decyzja rozpoznająca wniosek skarżącego została bowiem wydana przez Wojewodę Pomorskiego dopiero w dniu 9 sierpnia 2024 r.
Z powyższego jednoznacznie zatem wynika, że Wojewoda Pomorski nie wykonał w określonym terminie prawomocnego wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SAB/Gd 20/24) w zakresie punktu 1. jego sentencji.
Wskazanie przez sąd administracyjny w trybie art. 149 p.p.s.a. terminu załatwienia sprawy jest elementem wyroku. Żaden przepis k.p.a. czy p.p.s.a. nie nadaje organowi kompetencji do ingerowania i zmiany prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego przez przedłużenie terminu procedowania w sprawie. Doniosłość skutków prawomocnego wyroku musi rodzić po stronie organu obowiązek jego respektowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 42/24).
W tym miejscu należy podkreślić, że w razie stwierdzenia niewykonania przez organ wyroku i uwzględnienia wniesionej w tym przedmiocie skargi, nałożenie grzywny na organ jest obligatoryjne. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że o ile uwzględnienie skargi opartej na art. 154 § 1 p.p.s.a. obliguje sąd do wymierzenia grzywny, o tyle przy ustalaniu jej wysokości sąd winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ ciążącego na nim obowiązku, okres jaki upłynął od wniesienia skargi, fakt, czy po jej wniesieniu, a przed rozpoznaniem sprawy, organ wykonał wyrok (zob. postanowienie NSA z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt I OZ 675/10; wyrok NSA z dnia 1 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/10; postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 719/11).
W zaistniałym stanie rzeczy – wobec przekroczenia terminu na rozpoznanie wniosku skarżącego określonego w ww. wyroku - wniosek o wymierzenie organowi grzywny Sąd uznał za uzasadniony i wymierzył organowi grzywnę w wysokości 1.000 zł, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.
Wymierzając na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. grzywnę w takiej kwocie, Sąd miał na uwadze jej dyscyplinującą funkcję oraz zawarty w niej też element represyjny, stanowiący w istocie "sankcję" za zignorowanie przez organ orzeczenia sądowego, jak też stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy wskazanego w wyroku, a także okoliczności, w jakich doszło do niezachowania tego terminu. Uwzględnił również, że jej wysokość mieści się w granicach określonych przez art. 154 § 6 p.p.s.a. Zaznaczenia wymaga, że choć organ nie wykonał punktu 1. prawomocnego wyroku w wyznaczonym przez Sąd terminie, to jednak wyrok ten w omawianym zakresie został już wykonany (brak zatem potrzeby dyscyplinowania organu do jego wykonania), zaś zwłoka w wykonaniu w tym zakresie wyroku wyniosła 23 dni, i nie była spowodowana całkowitą bezczynnością organu (lekceważeniem nałożonych nań obowiązków) lecz w istocie kilkudniową zwłoką w podjęciu czynności mających na celu zgromadzenie materiału dowodowego, jak też koniecznością zadośćuczynienia przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie wymogowi wynikającemu z art. 10 § 1 k.p.a., a także – z uwagi na nie przedstawienie przez skarżącego na wezwanie organu wszystkich żądanych dokumentów – wymogowi określonemu w art. 79a § 1 k.p.a., tj. poinformowaniu skarżącego o braku spełnienia przesłanek określonych w art. 211 ust. 1 u.o.c. z uwagi na brak przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadanie źródła stabilnego i regularnego dochodu, pozwalającego na utrzymanie skarżącego oraz jego małżonki we wskazanych okresach.
W ocenie Sądu, mając na uwadze wskazane okoliczności sprawy, nałożona na organ grzywna w wysokości 1.000 zł w pełni spełnia swój sankcyjny charakter w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a. sąd – w razie wniesienia skargi na nieewykonanie wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W ocenie Sądu, bezczynność organu w wykonaniu wskazanego wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 in fine p.p.s.a.), o czym orzeczono w punkcie 2. sentencji niniejszego wyroku. Dokonując takiej oceny Sąd wziął pod uwagę wskazany wcześniej fakt, że zwłoka organu w terminowym wykonaniu opisanej części wyroku z dnia 5 kwietnia 2024 r. nie była w istocie znaczna, zaś spowodowana była w dużej mierze upływem czasu związanym z podjęciem przez organ koniecznych czynności wyjaśniających do wydania decyzji w sprawie; ponadto należało także uwzględnić fakt, że decyzja rozpoznająca wniosek strony została bezzwłocznie wydana przez organ po upływie określonych na zgromadzenie (uzupełnienie) materiału dowodowego terminów.
Przepis art. 154 § 7 p.p.s.a. daje z kolei sądowi administracyjnemu – w przypadku wyroku uwzględniającego skargę na niewykonanie wyroku - kompetencję przyznania od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie jej sprawy. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 maja 2017 r. (sygn. akt I OSK 2934/16) zasądzenie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem jest możliwością, z której należy skorzystać, jeżeli realia rozpoznawanej sprawy są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia ochrony praw strony. Samo ujęcie wskazanego przepisu jednoznacznie potwierdza, że zasądzenie sumy pieniężnej nie jest bezpośrednią konsekwencją bezczynności, a to oznacza, że w każdym przypadku sąd musi rozważyć zasadność takich żądań w kontekście działań organu (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16). Uzasadnienie wniosku o przyznanie sumy z art. 154 § 7 p.p.s.a. musi zatem nawiązywać do krzywdy wywołanej bezczynnością i przedstawić argumentację uzasadniającą jej zrekompensowanie, a zatem nie wystarczy ogólnie powołać się na samą okoliczność bezczynności czy przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 538/20). Suma pieniężna ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Aktywność sądu w tym zakresie jest w takiej sytuacji uwarunkowana wskazaną argumentacją. Oznacza to, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością, w tym wypadku - niewykonaniem wyroku sądu (por. także wyroki NSA: z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt I OSK 798/17 oraz z dnia 6 września 2017 r., sygn. akt I OSK 451/17).
W niniejszej zaś sprawie, zdaniem Sądu, nie zaistniały okoliczności, które wymagałyby zasądzenia na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej, strona skarżąca przedstawiała ponad 2-letnią opieszałość organu w rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej oraz wykazywała niedogodności z tym dla niej związane.
Zaznaczenia jednak wymaga, że okoliczności te były przedmiotem rozpoznania w sprawie o sygnaturze akt III SAB/Gd 20/24 i z tego też tytułu w tamtym wyroku przyznano stronie sumę pieniężną, tymczasem w niniejszej sprawie, dla przyznania sumy pieniężnej skarżący winien był wykazać okoliczności, jakie zaistniały po jego stronie, na skutek niewykonania wyroku, a nie dotyczące wcześniejszego przewlekłego prowadzenia sprawy (uprzednio sygnalizowane i podnoszone). Tego bowiem, tj. niewykonania wyroku, a nie bezczynności i przewlekłości organu w załatwieniu wniosku, dotyczy przedmiotowa skarga i wydane rozstrzygnięcie. Tymczasem skarżący nie sformułował w uzasadnieniu skargi żadnego wyjaśnienia, co takiego stało się na skutek niewykonania wyroku, co uzasadniałoby w tym przypadku przyznanie mu sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł.
Podkreślenia końcowo w omawianym zakresie wymaga, że określona w art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna jest jedynie dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest obiektywnie weryfikowalnych okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi (zob. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 880/17). Taka sytuacja, co zostało wskazane powyżej, w niniejszej sprawie nie miała miejsca, gdyż wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego został już rozpoznany (została wydana w tej sprawie przez Wojewodę Pomorskiego decyzja administracyjna), zaś samo przekroczenie terminu jej wydania nie nosiło cech rażącego naruszenia przez organ prawa.
Z powyższych powodów Sąd oddalił skargę w części dotyczącej żądania przyznania skarżącemu sumy pieniężnej na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie 3. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 4. sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody Pomorskiego kwotę 200 zł uiszczoną przez skarżącego tytułem wpisu sądowego.
Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).