III SA/Gd 402/25

III SA/Gd 402/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1199
art. 29 ust. 1, art. 29 ust. 7
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi K. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 30 maja 2025 r., nr 1/83210/9011/2025 w przedmiocie ustalenia kwoty pomocy podlegającej zwrotowi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Słupsku z dnia 8 kwietnia 2025 r., nr 1/2025, 2. zasądza od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni na rzecz skarżącego K. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 maja 2025 r., nr 1/83210/9011/2025, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Słupsku (dalej: "Kierownik ARiMR") z dnia 8 kwietnia 2025 r., nr 1/25, ustalającą Kołu Gospodyń Wiejskich w M. A. (dalej: "koło gospodyń wiejskich", "KGW") kwotę pomocy podlegającej zwrotowi.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ARiMR w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w tym zakresie, że wnioskiem złożonym w dniu 30 sierpnia 2024 r. KGW zwróciło się do Kierownika ARiMR o przyznanie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich. Koło gospodyń wiejskich we wniosku podało, że ubiega się o pomoc finansową na realizację zadań Koła w wysokości 10 000 zł.
Decyzją z dnia 2 września 2024 r., nr BP213.8321.000042.2024/KGW Kierownik ARiMR przyznał Kołu Gospodyń Wiejskich pomoc finansową o wartości brutto 10 000 zł. Decyzję doręczono w dniu 3 września 2024 r., a przyznaną płatność przekazano na rachunek bankowy KGW w dniu 12 września 2024 r.
W dniu 31 stycznia 2025 r. KGW złożyło sprawozdanie z wydatkowania pomocy finansowej dla koła gospodyń wiejskich. W opisie zadań zrealizowanych z otrzymanej pomocy wykazano zakup pieca konwekcyjno-parowego, na postawie faktury nr [...] z dnia 18 listopada 2024 r., z datą dokonania zapłaty - 3 stycznia 2025 r. Do sprawozdania załączono:
- pismo z dnia 30 stycznia 2025 r., w którym przedstawicielka KGW wyjaśniła, że przelew dotyczący zapłaty za zakupiony ze środków pomocowych dla kół gospodyń wiejskich piec konwekcyjno-parowy został zrealizowany przez bank w dniu 3 stycznia 2025 r. Fizycznie był on przygotowany i podpisany w dniu 30 grudnia 2024 r. Niestety, brakujące środki z darowizny wpłynęły dopiero w dniu 31 grudnia 2024 r. Pierwotny przelew nie został w wykonany przez system bankowy - zbyt długi czas oczekiwania na środki. Przelew został ponowiony w dniu 3 stycznia 2025 r.;
- fakturę nr [...] z dnia 18 listopada 2024 r. wystawioną przez sprzedawcę W. S. na rzecz nabywcy KGW, obejmującą sprzedaż pieca konwekcyjno-parowego za kwotę brutto 11 205,30 zł, z terminem płatności - 2 grudnia 2024 r.;
- dokument z dnia 30 stycznia 2025 r. zatytułowany "Historia transakcji", przedstawiający operacje na koncie bankowym KGW;
- potwierdzenie transakcji z dnia 30 stycznia 2025 r. dotyczące przelewu w kwocie 11 205,30 zł wykonanego w dniu 3 stycznia 2025 r. z rachunku KGW na rzecz odbiorcy W. S.
Kierownik ARiMR pismem z dnia 19 lutego 2025 r. wezwał reprezentantkę KGW do złożenia wyjaśnień w zakresie daty zapłaty za fakturę oraz do przedłożenia dokumentów - potwierdzenia przelewu za fakturę, wyciągu z konta bankowego.
W dniu 5 marca 2025 r. przedłożono: wyciąg nr [...] z dnia 3 stycznia 2025 r., wyciąg nr [...] z dnia 30 grudnia 2024 r., wyciąg nr [...] z dnia 31 grudnia 2024 r., dokument o tytule "szczegóły przelewu krajowego".
Zawiadomieniem z dnia 18 marca 2025 r. Kierownik ARiMR poinformował KGW o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich.
W zawiadomieniu wyjaśniono, że powodem wszczęcia postępowania jest niewykorzystanie pomocy w terminie, o którym mowa § 2 pkt 1 rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2021 r. w sprawie pomocy finansowej z budżetu państwa dla kół gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2021 r., poz. 1438 ze zm.; zwane dalej: "rozporządzeniem KGW).
Natomiast w zawiadomieniu z dnia 8 kwietnia 2025 r. Kierownik ARiMR w Słupsku poinformował KGW, że odmawia przyjęcia sprawozdania z wydatkowania pomocy finansowej. W jego uzasadnieniu wskazano, że pomoc o wartości brutto 10 000 zł, zgodnie z prawem krajowym, nie została prawidłowo rozliczona, KGW wykorzystało pomoc po terminie. Przedłożyło sprawozdanie z zachowaniem terminu, lecz nie zwróciło niewykorzystanej pomocy. W związku z tym pomoc uważa się za nierozliczoną.
Decyzją z dnia 8 kwietnia 2025 r., nr 1/25, Kierownik ARiMR ustalił KGW kwotę podlegającą zwrotowi w wysokości 10 000 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że KGW wykorzystało pomoc na realizację zadań w dniu 3 stycznia 2025 r. (data zapłaty za fakturę nr [...]), zatem nastąpiło to po terminie określonym w § 2 pkt 1 rozporządzenia KGW.
W złożonym odwołaniu koło gospodyń wiejskich ponownie wyjaśniło, że przelew dotyczący zapłaty za zakupiony ze środków pomocowych dla kół gospodyń wiejskich piec konwekcyjno-parowy został zrealizowany przez bank w dniu 3 stycznia 2025 r. Fizycznie był on przygotowany i podpisanych w dniu 30 grudnia 2024 r. Niestety, brakujące środki z darowizny wpłynęły dopiero w dnu 31 grudnia 2024 r. i pierwotny przelew nie został wykonany przez system bankowy - zbyt długi czas oczekiwania na środki. Przelew został ponowiony w dniu 3 stycznia 2025 r. KGW dodało, że nie posiada środków w kwocie 10 000 zł, ponieważ za przyznane środki został zakupiony piec, który działa i stanowi majątek Koła. Jest to cenny zakup, który służy do szkolenia, ale też ułatwia realizację zadań kulinarnych. Był on już wykorzystywany do pieczenia i pasteryzowania produktów, które KGW oferowało na Kiermaszu Świątecznym w K. dnia 15 grudnia 2024 r. KGW planuje swoją obecność na X Rajdzie na Orientację "P." w dniu 10 maja w K., gdzie chce wystawić się ze swoimi wypiekami lub zupą.
Następnie Dyrektor ARiMR, po przytoczeniu przepisów mających zastosowanie w sprawie, wskazał że składając wniosek o przyznanie pomocy przedstawicielki KGW oświadczyły m.in., że znane są im warunki otrzymania pomocy finansowej dla koła gospodyń wiejskich określone w rozporządzeniu KGW, a ponadto zobowiązały się w szczególności do wykorzystania przyznanej pomocy finansowej do dnia 31 grudnia roku, w którym została ona przyznana, co stanowi warunek udzielania płatności zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia KGW. Co więcej, w myśl § 2 pkt 3 rozporządzenia KWG zobligowały się one do zwrotu pomocy, w tym także w przypadku niewykorzystania jej w tym terminie.
Z przedstawionych dokumentów - sprawozdania z wydatkowania pomocy przedłożonego przez stronę oraz licznych wydruków historii, potwierdzeń transakcji bankowych - wynika wprost, że pomoc wykorzystano dnia 3 stycznia 2025 r. W tej bowiem dacie KGW zapłaciło za piec konwekcyjno-parowy, którego zakup stanowił realizację zadania określonego przez Koło jako cel, o jakim mowa w art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 310; dalej: "ustawa o KGW"), polegający na inicjowaniu i prowadzeniu działania na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi.
Przepisy § 2 pkt 1 rozporządzenia KGW, jak również § 7 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia KGW zastrzegają, iż pomoc musi być wykorzystana w terminie do 31 grudnia roku, w którym ją przyznano.
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "wykorzystania" pomocy, należy się więc posłużyć definicją językową tego słowa. Według słownika języka polskiego SJP "wykorzystać", w znaczeniu odpowiadającym kontekstowi sprawy, oznacza "zużytkować" coś. Pomoc przyznawana kołom gospodyń wiejskich na podstawie rozporządzenia KGW ma charakter finansowy, są to środki pieniężne przekazywane na rachunek bankowy beneficjenta. Skoro tak, to wykorzystanie pomocy oznacza spożytkowanie tych środków poprzez przeznaczenie ich na zakup określonego produktu, który posłuży do prowadzenia działalności koła.
Wykorzystanie pomocy ma więc miejsce w dacie faktycznego przekazania środków pieniężnych na dany cel, czyli - w realiach rozpoznawanej sprawy - w chwili dokonania na rzecz sprzedawcy zapłaty za zakupiony przez KGW piec konwekcyjno-parowy, do czego doszło w formie przelewu bankowego zrealizowanego w dniu 3 stycznia 2025 r., a więc po terminie wynikającym z § 2 pkt 1 rozporządzenia KGW. Niewątpliwie termin ten ma charakter materialnoprawny, gdyż skutkiem jego upływu jest wygaśnięcie, utracenie prawa do uzyskanej pomocy, wobec czego nie może on w żaden sposób podlegać przywróceniu.
Dyrektora ARiMR stanął na stanowisku, że okoliczności opisane w odwołaniu, jak i w wyjaśnieniach z dnia 30 stycznia 2025 r., związane z wykonaniem przelewu stanowiącego zapłatę za zakupiony piec w dniu 3 stycznia 2025 r. nie pozwalają na uchylenie się od odpowiedzialności za stwierdzoną nieprawidłowość i uniknięcia negatywnych skutków jej zaistnienia. W tym zakresie Dyrektor ARiMR wskazał, że opóźnienie nie wynikało z nieterminowej realizacji płatności przez bank, czy też z dowolnych innych uchybień ze strony instytucji finansowej, a było ono wynikiem braku zapewnienia przez KGW wystarczających środków do przeprowadzenia operacji w pierwszej dacie jej zlecenia, tj. w dniu 30 grudnia 2024 r. Nie sposób uznać, aby taki stan rzeczy był wywołany przez jakiekolwiek obiektywne, niemożliwe do przezwyciężenia i niezależne od koła gospodyń wiejskich czynniki, zdarzenia, bądź okoliczności. Dyrektor ARiMR zauważył przy tym, że w fakturze nr [...] z dnia 18 listopada 2024 r. termin płatności określono na 2 grudnia 2024 r. i gdyby został on dotrzymany, to w sprawie nie wystąpiłoby naruszenie polegające na nieterminowym wykorzystaniu pomocy.
Zdaniem Dyrektora ARiMR, nie ma znaczenia dla wyniku sprawy, że KGW użytkowało już piec przed końcem 2024 roku, ponieważ do wykorzystania pomocy, rozumianego jako dokonanie zapłaty za urządzenie, doszło z uchybieniem określonego terminu. Ponadto, całkowicie poza sferą rozważań organu pozostaje bieżąca działalność KGW ponieważ uzyskanie i utrzymanie prawa do pomocy dla kół gospodyń wiejskich jest uzależnione od spełnienia szeregu warunków, określonych w prawodawstwie krajowym, do wypełnienia których KGW inicjalnie zobowiązało się, ostatecznie doprowadzając do uchybienia jednego z narzuconych przez ustawodawcę wymogów.
Dyrektor ARiMR podkreślił, że przepisy ustawy o KGW, ani rozporządzenia KGW nie zawierają żadnych instrumentów prawnych pozwalających na odstąpienie od dochodzenia zwrotu płatności, zatem w tym przedmiocie nie występuje żadna uznaniowość organów ARiMR. Co do zasady, każdorazowo w przypadku wystąpienia okoliczności określonych w § 7 ust. 7 rozporządzenia KGW, udzielona pomoc podlega zwrotowi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Koło Gospodyń Wiejskich w M. A. - domagając się uchylenia decyzji obu instancji oraz stwierdzenia, że pomoc finansowa została wykorzystana prawidłowo - zarzuciło Dyrektorowi ARiMR:
1. naruszenie art 29 ust. 1-2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199 ze zm.; dalej: "ustawa o ARiMR") oraz § 7 ust. 7 pkt 1 i ust 8 rozporządzenia KGW. Zdaniem KGW organ, wydając decyzję nakazującą zwrot całej dotacji przypisał powołanym przepisom znaczenie, którego nie da się w nich odnaleźć przy zastosowaniu podstawowych kanonów wykładni językowej. Ani art 29 ust 1-2 ustawy o ARiMR, ani § 7 ust 7 pkt 1 i ust. 8 rozporządzenia KGW nie wprowadzają materialnego terminu 31 grudnia, w którym musi nastąpić fizyczne obciążenie rachunku bankowego beneficjenta. Art 29 ust. 1-2 ustawy o ARiMR stanowi jedynie, że pomoc podlega zwrotowi, gdy została pobrana nienależnie lub wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. Przepis ten nie uzależnia obowiązku zwrotu od jakiejkolwiek daty kalendarzowej ani od tego, czy bank zaksięguje płatność w ciągu danego roku budżetowego. § 7 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia KGW określa, że środki przeznacza się m.in. na zakup wyposażenia i nakłada obowiązek udokumentowania wydatku, natomiast § 7 ust 8 rozporządzenia KGW wskazuje jedynie terminy sprawozdawcze (złożenie oświadczeń i dowodów do ARiMR). W żadnym z tych ustępów nie ma nakazu "wykorzystania" pomocy do 31 grudnia ani definicji "wykorzystania" zawężającej to pojęcie do momentu księgowania przelewu. Poprzez rozszerzającą interpretację organ stworzył pozaprawny warunek, zgodnie z którym kluczowy jest dzień księgowego obciążenia rachunku, a nie chwila dokonania czynności cywilnoprawnych i faktycznego objęcia sprzętu w posiadanie. Taki zabieg błędnie rozszerza dyspozycję normy prawnej - dodaje do art 29 ust. 1-2 ustawy o ARiMR i § 7 rozporządzenia KGW element czasowy, którego ustawodawca nie przewidział. Ignoruje rzeczywiste spełnienie celu dotacji - piec został kupiony, dostarczony i używany przed 31 grudnia, a więc środki zostały spożytkowane zgodnie z przeznaczeniem. Pozostaje sprzeczny z zasadą pewności prawa i zaufania obywatela do państwa - beneficjent, działając w dobrej wierze i wykonując wszystkie czynności leżące po jego stronie do 30 grudnia, nie mógł przewidzieć, że techniczne księgowanie przelewu 3 stycznia zostanie potraktowane jako "niewykorzystanie" dotacji;
2. błędna wykładnia pojęcia "wykorzystania pomocy" z § 7 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia KGW. Zdaniem KGW organ utożsamił wydatek wyłącznie z momentem fizycznego rozchodu środków, natomiast przy tego typu sprawach organ powinien uwzględniać całokształt czynności beneficjenta.
3. naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Zdaniem KGW, organ nie zebrał i nie ocenił całości materiału dowodowego, ignorując potwierdzenie zlecenia przelewu z 30 grudnia 2024 r. oraz dokumenty potwierdzające użytkowanie sprzętu w grudniu;
4. naruszenie art. 10 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do nowej, skrajnie formalistycznej, interpretacji pojęcia "wykorzystania", którą organ zaprezentował dopiero w uzasadnieniu decyzji, popierając ją definicją ze słownika języka polskiego SJP.
5. naruszenie zasady pewności prawa i ochrony zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP). KGW stoi na stanowisku, że beneficjent, działając w dobrej wierze, mógł oczekiwać, że złożenie dyspozycji przelewu przed upływem terminu wystarczy.
6. rażąca nieproporcjonalność sankcji. Zdaniem KGW, trzydniowe opóźnienie wywołane procedurami bankowymi nie może skutkować zwrotem 10 000 zł, ewentualny uszczerbek budżetu państwa może zostać skompensowany odsetkami za sporny okres.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że kwota 11 205,30 zł została wydatkowana na zakup i instalację pieca konwekcyjno-parowego przed 31 grudnia 2024 r. (urządzenie służyło lokalnej społeczności podczas kiermaszu świątecznego w dniu 15 grudnia 2024 r.). Jedyna uchybienie polega na tym, że bank zaksięgował przelew technicznym trybem 3 stycznia 2025 r. Opóźnienie to nie zwiększyło korzyści KGW, ani nie zmniejszyło stanu środków publicznych - środki pozostawały na tym samym rachunku prowadzonym w tym samym banku, a beneficjent nie uzyskał żadnego przysporzenia kosztem budżetu państwa.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie.
Zdaniem organu, wydanie towaru, wystawieniu faktury, czy samo zaciągnięcie zobowiązania finansowego przed 31 grudnia nie może zostać uznane za "wykorzystanie pomocy", jeżeli rozliczenie finansowe (zapłata) nastąpiło po zakończeniu roku budżetowego. Pojęcie "wykorzystania pomocy" nie zostało wprost zdefiniowane w rozporządzeniu KGW, jednakże zgodnie z zasadami wykładni językowej i funkcjonalnej wykorzystanie środków publicznych oznacza faktyczne dokonanie wydatku, tj. definitywne przeniesienie środków pieniężnych na rzecz sprzedawcy w związku z realizacją danego zakupu i to w terminie określonym w § 2 rozporządzenia KGW.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz.1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ; dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając legalność zaskarżonego aktu z uwzględnieniem powyższych kryteriów Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
Skarga podlega uwzględnieniu.
Kontrolą sądową objęta jest decyzja z dnia 30 maja 2025 r., nr 1/83210/9011/2025, Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Słupsku z dnia 8 kwietnia 2025 r., nr 1/25, ustalającą Kołu Gospodyń Wiejskich w M. A. kwotę pomocy podlegającej zwrotowi w wysokości 10 000 zł.
Przepis art. 29 ust. 1 ustawy ARMiR stanowi, że środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków (...).
Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art.29 ust. 1c).
Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...) (art. 29 ust. 7 ustawy ARiMR)
Stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 ustawy KGW, koło gospodyń wiejskich jest dobrowolną, niezależną od administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, samorządną społeczną organizacją mieszkańców wsi, wspierającą rozwój przedsiębiorczości na wsi i aktywnie działającą na rzecz środowisk wiejskich.
Koło gospodyń wiejskich reprezentuje interesy i działa na rzecz poprawy sytuacji społeczno-zawodowej kobiet wiejskich oraz ich rodzin, a także wspiera wszechstronny rozwój terenów wiejskich.
Natomiast art. 2 ust. 3 tej ustawy, stanowi że koło gospodyń wiejskich w szczególności:
1) prowadzi działalność społeczno-wychowawczą i oświatowo-kulturalną w środowiskach wiejskich;
2) prowadzi działalność na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich;
3) wspiera rozwój przedsiębiorczości kobiet;
4) inicjuje i prowadzi działania na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi;
5) upowszechnia i rozwija formy współdziałania, gospodarowania i racjonalne metody prowadzenia gospodarstw domowych;
6) reprezentuje interesy środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej;
7) rozwija kulturę ludową, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną.
Art. 23a ust. 1 ustawy KGW, mówi, że koło gospodyń wiejskich może otrzymać z budżetu państwa pomoc finansową przeznaczoną na realizację zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3. Pomoc ta jest przyznawana kołu gospodyń wiejskich jeden raz w danym roku.
Pomoc finansowa, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana na wniosek koła gospodyń wiejskich, w drodze decyzji, przez kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa właściwego ze względu na siedzibę tego koła
(ust. 2).
Wniosek o przyznanie pomocy finansowej, o której mowa w ust. 1, składa się na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w terminie wskazanym w ogłoszeniu, o którym mowa w ust. 6 (ust. 3).
9. Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb przyznawania oraz rozliczania pomocy finansowej, o której mowa w ust. 1, a także jej wysokość, mając na uwadze zapewnienie wsparcia dla rozwoju społeczno-gospodarczego, w tym rozwoju przedsiębiorczości na terenach wiejskich, oraz zapewnienie przejrzystości i prawidłowości wydatkowania przyznanej pomocy finansowej, o której mowa w ust. 1, a także efektywnej realizacji zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3 (ust. 9).
Zgodnie z § 2 rozporządzenia KGW, pomoc jest przyznawana, jeżeli koło gospodyń wiejskich zobowiąże się do:
1) wykorzystania przyznanej pomocy na realizację zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy, w całości do dnia 31 grudnia roku, w którym przyznano pomoc;
2) rozliczenia przyznanej pomocy przez przedłożenie sprawozdania z wydatkowania pomocy w terminie do dnia 31 stycznia roku następującego po roku, w którym przyznano pomoc;
3) zwrotu pomocy - w przypadku jej niewykorzystania, wykorzystania niezgodnie z przeznaczeniem lub pobrania nienależnie lub w nadmiernej wysokości, niewykorzystania pomocy w terminie, o którym mowa w pkt 1, lub niewykonania zobowiązania , o którym mowa w pkt 2;
4) przechowywania, a w przypadkach wymagających wyjaśnienia - udostępnienia na żądanie Prezesa Agencji, dokumentów księgowych i innych dokumentów potwierdzających prawidłowe wydatkowanie pomocy w terminie do końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym koło gospodyń wiejskich rozliczyło pomoc za dany rok.
Przepis § 7 ust. 1 rozporządzenia KGW, stanowi że koło przedstawia kierownikowi biura powiatowego Agencji właściwemu ze względu na siedzibę koła sprawozdanie z wydatkowania pomocy zgodnie z warunkami określonymi w decyzji o przyznaniu pomocy.
2. Sprawozdanie z wydatkowania pomocy zawiera:
1) wskazanie kwoty otrzymanej pomocy;
2) wskazanie kwoty wykorzystanej pomocy;
3) opis zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich, zrealizowanych z otrzymanej pomocy;
4) wskazanie niewykorzystanej kwoty pomocy podlegającej zwrotowi.
W przypadku wystąpienia wątpliwości co do prawidłowości wydatkowania pomocy wynikających z przedłożonego przez koło sprawozdania kierownik biura powiatowego Agencji właściwy ze względu na siedzibę koła może zażądać od koła przedstawienia dokumentów, o których mowa w § 2 pkt 4 (ust. 5).
Pomoc uważa się za rozliczoną w momencie przyjęcia przez kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na siedzibę koła sprawozdania z wydatkowania pomocy (ust. 6).
W przypadku, jak stanowi § 7, stwierdzenia:
1) niewykorzystania pomocy, wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem, pobrania pomocy nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub niewykorzystania pomocy w terminie, o którym mowa w § 2 pkt 1, wypłacona pomoc podlega zwrotowi w zakresie, w jakim została niewykorzystana, wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub niewykorzystana w terminie, o którym mowa w § 2 pkt 1;
2) niewykonania zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 2, wypłacona pomoc podlega zwrotowi w całości.
Do zwrotu pomocy stosuje się przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505) dotyczące ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.
Okoliczności faktyczne sprawy pozostawały poza sporem.
Bezsporne było, że koło gospodyń wiejskich kupiło piec konwekcyjno-parowy (faktura z dnia 18 listopada 2024 r., nr [...]), przelew bankowy tytułem płatności ceny został zrealizowany przez bank w dniu 3 stycznia 2025 r., zaś sprawozdanie z wydatkowania pomocy finansowej złożono w ustawowym terminie, to jest w dniu 31 stycznia 2025 r.
W świetle przywołanej powyższej regulacji, nie może budzić wątpliwości, że koło gospodyń wiejskich, składając w dniu 30 sierpnia 2024 r. wniosek o przyznanie pomocy finansowej, zobowiązało się do wykorzystania pomocy na realizację ustawowego zadania w terminie do 31 grudnia roku, w którym pomoc zostanie przyznana, a więc do dnia 31 grudnia 2024 r. (§ 2 pkt 1 rozporządzenia KGW).
Nadto, KGW zobowiązało się do przedłożenia sprawozdania z wydatkowania pomocy do dnia 31 stycznia 2025 r. (§ 2 pkt 2 rozporządzenia KGW).
Na wstępie trzeba podkreślić, że rozporządzenie KGW przewiduje zwrot pomocy w całości oraz w określonym zakresie w zależności od rodzaju naruszonych obowiązków.
I tak, w przypadku stwierdzenia niewykorzystania pomocy, wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem, pobrania pomocy nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub niewykorzystania pomocy w terminie, o którym mowa w § 2 pkt 1, wypłacona pomoc podlega zwrotowi w zakresie, w jakim została niewykorzystana, wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub niewykorzystana w terminie, o którym mowa w § 2 pkt 1 (§ 7 ust. 1).
Natomiast, w przypadku niewykonanie zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 2 wypłacona pomoc podlega zwrotowi w całości (§ 7 ust. 2).
U podstaw zapadłego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia nakazującego KGW zwrot całej otrzymanej pomocy (10 000 zł) legło stanowisko organów, że koło gospodyń wiejskich nie wykorzystało otrzymanej pomocy na realizację ustawowego zadania do dnia 31 grudnia 2024 r. albowiem zapłata ceny nastąpiła w dniu 3 stycznia 2025 r.
Odnośnie terminu realizacji przelewu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że "było to wynikiem braku zapewnienia przez KGW A. wystarczających środków do przeprowadzenia operacji w pierwszej dacie zlecenia, tj. w dniu 30 grudnia 2024 r." Jak wyjaśniło KGW przelew był przygotowany i podpisany w dniu 30 grudnia 2024 r., jednak brakujące środki z darowizny wpłynęły w dniu 31 grudnia 2024 r. i pierwotny przelew nie został wykonany przez bank.
Jednak istota sporu koncentrowała się oraz dotyczyła wykładni pojęcia "wykorzystania" pomocy. Tym samym prawidłowe rozpoznanie sprawy wymagało udzielenie odpowiedzi na pytanie czy koło gospodyń wiejskich w realiach rozpoznawanej sprawy wykorzystało przyznaną pomoc na realizację zadania do dnia 31 grudnia 2024 r.
Rację ma organ, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "wykorzystania" pomocy. Organ posługując się definicją językową tego słowa, wynikającą ze słownika języka polskiego wskazał, że "wykorzystać" (w znaczeniu odpowiadającym kontekstowi sprawy) oznacza "zużytkować" coś. Skoro zaś pomoc przyznawana kołom gospodyń wiejskich na podstawie rozporządzenia KGW ma charakter finansowy i są to środki pieniężne przekazywane na rachunek bankowy beneficjenta, to wykorzystanie pomocy oznacza "spożytkowanie tych środków". Tym samym "wykorzystanie pomocy ma więc miejsce w dacie faktycznego przekazania środków pieniężnych na dany cel, czyli - w realiach niniejszej sprawy - w chwili dokonania na rzecz sprzedawcy zapłaty za zakupiony przez Koło piec konwekcyjno-parowy, do czego doszło w formie przelewu bankowego zrealizowanego w dniu 03.01.2025 r., a więc po terminie wynikającym z § 2 pkt 1 rozporządzenia KGW".
W konsekwencji organ uznał, że wykorzystanie powinno być rozumiane jako "dokonanie na rzecz sprzedawcy zapłaty". Także w uzasadnieniu organu I instancji analogicznie przyjęto, że "pomoc na realizację zadania wykorzystano w dniu 03.01.2025 r. (data zapłaty za fakturę nr [...])".
Tego stanowiska organów nie można jednak podzielić, gdyż w ocenie Sądu nie można utożsamiać wykorzystania pomocy tylko z czynnością dokonania zapłaty ceny (do czego dokonana wykładani de facto prowadzi). Wobec treści unormowań mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a zwłaszcza wobec ich celu jakim jest realizowanie przez koła gospodyń wiejskich ich zadań ustawowych, ograniczenie pojęcia wykorzystania pomocy do dokonania zapłaty jest nieuprawnione. Dochodzi bowiem w ten sposób do zawężenia przedmiotowego pojęcia. Spożytkowanie przyznanych środków pieniężnych musi przede wszystkim dotyczyć faktycznej realizacji określonego zadania ustawowego.
Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy, koło gospodyń wiejskich może otrzymać z budżetu państwa pomoc finansową przeznaczoną na realizację zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3. Przepis ten określa w punktach od 1 do 7 poszczególne zadania realizowane przez koła gospodyń wiejskich.
Zatem ustawodawca w przepisie art. 23a ust. 1 ustawy KGW, odsyłając wprost do brzemienia art. 2 ust. 3 tej ustawy, powiązał wykorzystanie pomocy bezpośrednio z realizacją określonych zadań ustawowych. Odzwierciedla to również rozporządzenie KGW, które w § 2 pkt 1 jednoznacznie stanowi o wykorzystaniu pomocy na realizację zadań, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy KGW. Oznacza to, że przyznana pomoc musi służyć realizacji zadania ustawowego czyli jego wykonaniu. Dlatego dokonując wykładni pojęcia wykorzystania pomocy nie można pomijać tej kwestii. Wykorzystanie pomocy i realizacja zadania pozostają ze sobą w ścisłym i nierozerwalnym związku. Tym samym, w ocenie Sądu, sam fakt dokonania zapłaty nie pozwala na uznanie, że doszło do realizacji zadania ustawowego oraz do przyjęcia, że doszło do wykorzystania pomocy. Wykorzystanie pomocy musi się bowiem wiązać z faktycznym i rzeczywistym wykonaniem określonego zadania ustawowego, co niewątpliwe miało miejsce w sprawie, gdyż koło gospodyń wiejskich nabyło piec konwekcyjno-parowy.
Przenosząc zatem powyższe w realia rozpoznawanej sprawy, to nie było kwestionowane, że przyznane środki pieniężne zostały zużyte na realizację zdania w postaci zakupu pieca konwekcyjno-parowego. Jak wynika z akt sprawy, i co pozostawało również poza sporem, przedmiotowy piec został przez koło gospodyń wiejskich zakupiony, odebrany oraz służył lokalnej społeczności przy organizacji kiermaszu świątecznego w dniu 15 grudnia 2024 r. Zatem do dnia 31 grudnia 2024 r. doszło nie tylko do zawarcia umowy kupna pieca konwekcyjno-parowego, ale koło gospodyń wiejskich weszło w jego posiadanie i wykorzystało go w ramach swojej ustawowej działalności.
Zgodnie z art. 535 kodeksu cywilnego, sprzedaż jest umową, na mocy której sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i ją wydać, a kupujący zobowiązuje się odebrać i zapłacić sprzedawca cenę.
Należy podkreślić, że umowa sprzedaży jest umową konsensualną, do której zawarcia dochodzi, gdy strony dojdą do porozumienia, co do elementów przedmiotowo istotnych (essentialia negotii), a więc przedmiotu sprzedaży oraz ceny czyli tych elementów charakteryzują umowę sprzedaży jako typ umowy nazwanej. Decydujący jest więc w tym przypadku moment złożenia zgodnych oświadczeń woli.
Nie nasuwa wątpliwości Sądu, że umowa sprzedaży pieca została skutecznie zawarta już w dniu 18 listopada 2024 r. Strony umowy: koło gospodyń wiejskich (nabywca) i W. S. (sprzedawca) zgodnie ustaliły jej istotne elementy, a mianowicie przedmiot i cenę. Doszło tym samym w tym momencie do przeniesienia własności pieca na rzecz koła gospodyń wiejskich. Należy podkreślić, że dla skuteczności, jak i ważności umowy sprzedaży, nie ma decydującego znaczenia moment dokonania płatności (zapłaty ceny). Można na marginesie zauważyć, że w obrocie prawnym mamy również do czynienia z umowami sprzedaży z odroczonymi terminami płatności czy ze sprzedażą na raty. Moment wydania i odbioru rzeczy (towaru) nie musi się zatem pokrywać z dokonaniem płatności.
Dlatego skoro w dniu 18 listopada 2024 r. doszło do zawarcia ważnej i wiążącej umowy sprzedaży, na skutek której zostało przeniesione prawo własności pieca konwekcyjno-parowego na rzecz koła gospodyń wiejskich, nadto koło weszło w jego posiadanie i wykorzystało (co nastąpiło przed dniem 31 grudnia 2024 r.), to dokonanie zapłaty 3 stycznia 2025 r., nie może w świetle poczynionych powyżej rozważań prowadzić do uznania, że nie doszło do wykorzystania udzielonej pomocy finansowej do dnia 31 grudnia 2024 r.
Co ważne, nie mamy również w tej sprawie do czynienia z brakiem zapłaty lecz jedynie z późniejszą zapłatą ceny. Nie było kwestionowane przez organ, że całość ceny była zgromadzona na koncie koła gospodyń wiejskich w dniu 31 grudnia 2024 r. (wtorek), zaś przelew został zrealizowany przez bank w dniu 3 stycznia 2025 r. (piątek). Przekroczenie terminu płatności określonego w fakturze może skutkować ewentualnym naliczeniem przez sprzedawcę odsetek ustawowych. Trudno też w całokształcie okoliczności sprawy, wobec dokonanych rozważań, upatrywać w tej sytuacji podstaw do zwrotu środków pieniężnych. Tym bardziej, że w dniu 31 stycznia 2025 r. koło gospodyń wiejskich złożyło sprawozdanie z wydatkowania pomocy finansowej. Co prawda, nie zostało ono przyjęte, jednakże nastąpiło to z tych samych przyczyn, które były podstawą orzeczenia o zwrocie przyznanej pomocy czyli zapłaty ceny w dniu 3 stycznia 2025 r., a więc dokonania nieprawidłowej wykładni.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz koła gospodyń wiejskich kwotę 400 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od wniesionej skargi (punkt drugi sentencji wyroku).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z zawartych w uzasadnieniu rozważań.
Organy rozpoznając ponownie niniejszą sprawę zobowiązane będą ją rozpoznać w jej całokształcie, mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, w tym wykładnię. Stosownie bowiem do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2) p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym orzeczenia.nsa.gov.pl.