III SA/Gd 399/24

III SA/Gd 399/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-11-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Jacek Hyla /przewodniczący/
Janina Guść
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II GSK 444/25 - Wyrok NSA z 2025-08-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 28, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 130a ust. 1, ust. 10 e, ust. 10h, ust. 10i
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Asesor WSA Adam Osik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2024 r., nr SKO Gd/4491/23 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie kosztów usunięcia, przechowywania, oszacowania i zniszczenia pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 grudnia 2017 r. nr KD.7135.10.2014 Starosta Starogardzki orzekł o obowiązku I. K. zapłaty kwoty 21.694,00 zł tytułem obciążenia kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania, oszacowania i zniszczenia pojazdu marki Nissan Sunny o numerze rejestracyjnym [...] nr VIN [...].
I. K. wnioskiem z dnia 11 lipca 2023 r. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia 12 grudnia 2017 r. wskazując, iż decyzji nie odebrał ponieważ nie przebywał pod wskazanym adresem. Podniósł, że w dniu 10 lipca 2023 r. otrzymał pismo z Urzędu Skarbowego z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z tytułu pojazdu, którego nie był właścicielem. Wnioskodawca dołączył kopię umowy sprzedaży oraz wniósł o wstrzymanie egzekucji w Urzędzie Skarbowym do czasu wyjaśnienia sprawy.
Decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r. nr SKO Gd/4491/23, wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 4, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024r., poz. 572 ze zm.) oraz art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1047 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wyjaśniło, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest odrębnym od postępowania zwyczajnego postępowaniem nadzwyczajnym, które nie może być poświęcone ponownej ocenie zasadności dokonanych rozstrzygnięć merytorycznych; postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzja, której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy, obarczona jest wadami określonymi enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a;, czy też wady te nie występują. W postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym nie mogą być eliminowane wszystkie wady decyzji, lecz tylko te, które wypełniają przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 k.p.a.
Z wadliwością decyzji przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy nastąpiło określenie praw lub obowiązków podmiotu innego niż strona postępowania lub - inaczej mówiąc - w sytuacji, gdy organ orzekł w formie decyzji o prawach lub obowiązkach podmiotu, który nie miał interesu prawnego do występowania w toczącym się postępowaniu. Przepis art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. znajduje zastosowanie w razie błędnego ukształtowania stosunku prawnego, tj. wyznaczenia praw i obowiązków podmiotu, którego takie rozstrzygnięcie w ogóle nie dotyczy. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2105/22, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Kolegium wskazało, że w postępowaniu, w przedmiocie wydania decyzji na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d. organ nie ustala tego, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego - kwestie te są bowiem w świetle art. 130a ust. 10e p.r.d. przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym w sprawie przepadku pojazdu. Decyzja, o której mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d. jest decyzją związaną, a zatem w sytuacji ziszczenia się przesłanek jej wydania, organ wydaje ją obligatoryjnie.
W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że decyzji z 12 grudnia 2017 r. nie odebrał, ponieważ nie przebywał pod wskazanym adresem. Wnioskodawca nie wskazał jednakże swojego adresu w okresie gdy doręczono mu decyzję z 12 grudnia 2017 r. Także w odpowiedzi na pismo organu z 9 maja 2024 r. skarżący nie dołączył jakichkolwiek dowodów wskazujących, iż jego adres zamieszkania był innym niż ten ustalony przez organ tj. ul. [...], [...] S. Adres ten, jako aktualny adres zamieszkania w 2013 r. został przez skarżącego podany w umowie kupna sprzedaży z dnia 27 czerwca 2013 r. Także w umowie z dnia 26 czerwca 2013 r. skarżący podał tożsamy adres zamieszkania.
W toku postępowania organ podejmował starania w celu ustalania aktualnego adresu zamieszkania skarżącego. Z danych na dzień 26 lutego 2008 r. wynika, że był on zameldowany na pobyt stały od dnia 26 lutego 2008 r. pod adresem przy ul. [...], [...] S. Tenże adres pozostawał aktualny także po wydaniu decyzji z 12 grudnia 2017 r., jak wynika z pisma Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA tj. na dzień 7 i 13 sierpnia 2018 r.
W związku z powyższym decyzja z dnia 12 grudnia 2017 r. weszła do obrotu prawnego, została skutecznie doręczona I. K. na jego stały adres zamieszkania.
Skarżący wskazuje także, że nie był właścicielem rzeczonego pojazdu w chwili wypadku tj. w dniu 27 czerwca 2013 r. i dołączył umowę kupna sprzedaży z dnia 27 czerwca 2013 r. zawartą o godz. 15:00, w której wskazano, iż sprzedał pojazd - samochód osobowy marki Nissan Sunny [...] R I. R. I. był poprzednim właścicielem rzeczonego pojazdu nabytego przez skarżącego na podstawie umowy z dnia 26 czerwca 2013 r. (na w/w umowie widnieje adnotacja, iż została sporządzona o godzinie 10.00).
W ramach postępowania o stwierdzenie nieważności Kolegium nie rozpatruje sprawy w całości od nowa, a jedynie w ramach przesłanek nieważnościowych. W związku z powyższym Kolegium nie jest uprawnione do oceny okoliczności, że I. K. miał wiedzę, iż do uszkodzenia pojazdu doszło po godzinie 15:00 dnia 27 czerwca 2023 r., gdy sprawca kolizji uciekł z miejsca zdarzenia. Kolegium nie ocenia także wiarygodności okoliczności, skarżący kupiłby samochód osobowy na 1 dzień od W. K.
Kolegium wskazało, że Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim I Wydział Cywilny prawomocnym postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. orzekł, że w dniu kolizji tj. 27 czerwca 2013 r. właścicielem pojazdu był I. K. (data prawomocności 29 sierpnia 2017 r.). W powyższym postanowieniu orzeczono przepadek w/w pojazdu na rzecz Powiatu S. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Sąd swoje rozstrzygnięcie oparł min. na art. 130a ust. 1 pkt 1, ust. 10a p.r.d. Sąd stwierdził także, że zasadnie wydano dyspozycje usunięcia pojazdu, informując jednocześnie o skutkach jego nieodebrania. Uczestnik postępowania I. K. nie sprzeciwił się także wniesionemu przez Starostę Starogardzkiego wnioskowi o orzeczenie przepadku pojazdu. Sąd stwierdził, że przesłanki orzeczenia przepadku pojazdu zostały spełnione, brak jednocześnie powodów do uznania, że orzeczenie przepadku sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego.
Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie kwestie wskazane w art. 130a ust. 10e p.r.d., w tym ustalenia właściciela pojazdu, którego własność uległa przepadkowi, były przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym i decyzja organu pierwszej instancji z dnia 12 grudnia 2017 r. jest decyzją związaną, a zatem w sytuacji ziszczenia się przesłanek jej wydania, organ wydał ją obligatoryjnie.
W związku z powyższym Kolegium uznało za zasadne odmówienie stwierdzenia nieważność decyzji Starosty Starogardzkiego z dnia 12 grudnia 2017 r. jako skierowanej do osoby niebędącej stroną w sprawie. Zdaniem Kolegium brak także podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji z uwagi na występujące w jej treści inne wady. Decyzja została wydana przez organ właściwy, tj. Starostę Starogardzkiego, podstawą prawną wydanej decyzji była obowiązująca w dniu jej wydania ustawa - Prawo o ruchu drogowym (m.in. art. 130a) oraz uchwały Rady Powiatu Starogardzkiego stanowiące akt prawa miejscowego i wysokość opłaty została prawidłowo ustalona zgodnie ze stawkami wskazanymi w w/w uchwałach. Decyzja nie została także wydana z rażącym naruszeniem prawa ani też nie dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzja ostateczną. Decyzja ta była taż wykonalna oraz jej wykonanie nie wywołało czynu zagrożonego karą.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję I. K. podniósł, że zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca oraz naraża go na poważne skutki, z którymi nie jest w stanie sobie poradzić. Zdaniem skarżącego wykazał on, że w sprawie nie powinien w ogóle uczestniczyć, a ponosi konsekwencje finansowe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik skarżącego z urzędu w piśmie z dnia 14 listopada 2024 r. podniósł, że powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 130a ust. 1 p.r.d. wprost wskazuje na właściciela pojazdu jako na podmiot do którego należało skierować decyzję. Zgodnie bowiem z jego treścią, koszty usunięcia, przechowywania, oszacowania i likwidacji pojazdu ponosi jego właściciel.
Skarżący zaprzecza jakoby był właścicielem pojazdu w czasie gdy doszło do kolizji drogowej, usunięcia pojazdu na parking strzeżony w dniu 27 czerwca 2013 r. Starosta Starogardzki niesłusznie uznał skarżącego za stronę postępowania administracyjnego, gdyż pojazd ten nie był własnością skarżącego od dnia 27 czerwca 2013 r.
W ocenie pełnomocnika skarżącego w swej decyzji Starosta nie wyjaśnił dlaczego pominął ustalenia Komendy Powiatowej w Starogardzie Gdańskim, że R. I. jest właścicielem pojazdu, a przyjął bez wyjaśnienia zachodzących sprzeczności informację Starostwa Powiatowego w C. w sytuacji, gdy właścicielem pojazdu od 27 czerwca 2013 r. był R. I.
Jak bowiem wynika z akt administracyjnych umową kupna sprzedaży zawartą w Starogardzie w dniu 27 czerwca 2013r., o godz. 15 pomiędzy skarżącym a R. I. przedmiotowy pojazd został nabyty przez R. I. i mu wydany. Potwierdzeniem tej okoliczności jest znajdujące się na karcie 4 akt pismo z dnia 13 stycznia 2014 r., Komendy Powiatowej Policji w S. skierowane do Starosty Starogardzkiego. Tym samym skarżący nie będący właścicielem pojazdu usuniętego z drogi nie był stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nastąpiło błędne ukształtowanie administracyjnego stosunku prawnego. Natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odnosi się do podstawowego zarzutu skarżącego w przedmiocie wystąpienia zgłoszonej przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
W ocenie pełnomocnika skarżącego postanowienie Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 12 czerwca 2017 r., sygn. akt [...] o orzeczeniu przepadku samochodu marki Nissan Sunny nr rej [...], wydane na wniosek Starosty Starogardzkiego, nie jest to orzeczeniem ustalającym własność. Mimo sprzeczności dowodowych Starosta we wniosku skierowanym do Sądu Rejonowego kwestię tych sprzeczności pominął i arbitralnie wskazał na skarżącego jako właściciela pojazdu i uczestnika postępowania. W prowadzonym postępowaniu organ winien ustalić kluczowe z punktu widzenia przyszłego rozstrzygnięcia okoliczności, a następnie zebrany materiał dowodowy poddać wszechstronnej ocenie zgodnie z art. 80 k.p.a. pod kątem istnienia przesłanki wymienionej w art.156 §1 pkt 4 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów prawa obowiązujących w dniu rozstrzygnięcia.
W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.
Skarga rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wobec wniosku organu i braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez pozostałe strony postępowania.
Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji toczyło się w trybie nadzwyczajnym, którego przesłanki zastosowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. "Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w ww. art. 156 § 1 k.p.a. Wyłącznie w tym zakresie organ może przeprowadzić ewentualne postępowanie dowodowe. Niedopuszczalne jest przy tym rozpatrywanie (ocena) istoty sprawy załatwionej weryfikowanym orzeczeniem (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA/89/85, ONSA 1985, Nr I, poz. 30, LEX nr 9840). Decyzja przewidziana w art. 158 § 1 k.p.a. jest bowiem, decyzją wydaną w sprawie administracyjnej, chociaż sprawy tej nie rozstrzyga (por. T. Kiełkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 156). W postępowaniu tym organ nie może zatem przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie dokonuje się – jak w postępowaniu zwykłym – oceny przysługujących stronie uprawnień lub ciążących na niej zobowiązań, a ocenia się legalność decyzji wydanej w ww. postępowaniu zwykłym. Wady decyzji administracyjnej stanowiące zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. przyczyny stwierdzenia jej nieważności mają charakter materialny i tkwią w niej samej.
Z wadliwością decyzji przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, "gdy nastąpiło określenie praw lub obowiązków podmiotu innego niż strona postępowania lub - inaczej mówiąc - w sytuacji, gdy organ orzekł w formie decyzji o prawach lub obowiązkach podmiotu, który nie miał interesu prawnego do występowania w toczącym się postępowaniu. Przepis art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. znajduje zastosowanie w razie błędnego ukształtowania stosunku prawnego, tj. wyznaczenia praw i obowiązków podmiotu, którego takie rozstrzygnięcie w ogóle nie dotyczy" (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2105/22, to i kolejne orzeczenia sądów administracyjnych publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły czy wręcz ścieśniająco (tak w wyrokach: wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, LEX nr 47894; wyrok NSA z 10 listopada 1998 r., IV SA 912/97, LEX nr 45693; zob. także wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, LEX nr 47887; wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1066/97, LEX nr 48675). W orzecznictwie sądowym stwierdza się, że ich zaistnienie powinno być bezsporne i mieć oczywisty charakter, co podkreśla wyjątkowość instytucji stwierdzenia decyzji. Postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie może być traktowane jako ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją, wydaną w trybie zwykłym.
Przedmiotem rozważań organu prowadzącego postępowanie w trybie art. 156 k.p.a. winno być jedynie bezsporne ustalenie wystąpienia w sprawie przesłanek wskazanych w tym przepisie.
Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie wskazuje, aby organ dokonał takich ustaleń w zakresie przysługującego skarżącemu statusu strony postępowania zakończonego decyzja Starosty Starogardzkiego z dnia 12 grudnia 2017 r. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w dacie orzekania Kolegium dysponowało materiałem dowodowym, którego nie przeanalizowało pod kątem wystąpienia kwalifikowanej wady ww. decyzji Starosty, określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Podstawą materialnoprawą kwestionowanej przez skarżącego decyzji Starosty były przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organu I instancji. Zgodnie z art. 130a ust. 1 p.r.d. pojazd – w przypadkach określonych w tym przepisie - jest usuwany z drogi na koszt właściciela. Zgodnie z art. 130a ust. 10h p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi zatem osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h (art. 130a ust. 10i p.r.d.). Kluczowe znaczenie dla sprawy ma zatem ustalenie, kto był właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu tj. w niniejszej sprawie w dniu 27 czerwca 2013 r. Powyższe rzutuje bowiem na określenie w prawidłowy sposób stron toczącego się postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, zaś decyzja skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie dotknięta jest wadą nieważności.
Jeżeli zatem osoba, wobec której wydano decyzję oparta na art. 130a ust. 10h p.r.d., kwestionuje w trybie stwierdzenia nieważności tę decyzję z powołaniem się na okoliczności faktyczne wskazujące, że w dacie dyspozycji usunięcia pojazdu nie była właścicielem pojazdu, to zadaniem organu orzekającego w tym trybie nadzwyczajnym jest dokonanie ustaleń, czy istotnie osoba ta mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją nakładająca koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu. Poczynienie tych ustaleń jest bowiem niezbędne do stwierdzenia, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w ww. trybie, a wynikające z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
W analizowanej sprawie w pierwszej kolejności, należy wskazać, że skarżący do wniosku o stwierdzenie nieważności przedłożył umowę kupna sprzedaży pojazdu, którego kosztów usunięcia i przechowywania dotyczyła decyzja Starosty z dnia 27 czerwca 2013 r., zawartą w tym samym dniu (o g. 15:00) z R. I. Również do R. I. zostało skierowane w dniu 30 grudnia 2013 r. przez Komendanta Powiatowego Policji w S. o usunięciu pojazdu z drogi. Dyspozycja usunięcia pojazdu nr [...] jako przyczynę jego usunięcia wskazała na ucieczkę sprawcy kolizji. Pojazd został nabyty przez W. K. na podstawie umowy kupna sprzedaży w dniu 21 czerwca 2013 r., który następnie dokonał jego zbycia I. K. w dniu 26 czerwca 2013 r.
Wszystkie opisane wyżej okoliczności winny zostać przeanalizowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpatrujące wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności oparty na art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak słusznie wskazało Kolegium w postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ rozpatruje sprawę jedynie w ramach przesłanek nieważnościowych, czego jednak Kolegium nie uczyniło.
Wskazać należy, że błędnie, gdyż materiał dowodowy sprawy na to nie wskazywał, Kolegium podało, że R. I. był poprzednim właścicielem przedmiotowego pojazdu, nabytego przez skarżącego, gdyż tym poprzednim właścicielem był W. K.
Przede wszystkim jednak podkreślić należy, że zgodnie z art. 130a ust 10 p.r.d. starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu.
Zgodnie z art. 130a ust 10e p.r.d. w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności. czy usuniecie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne Sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przedmiotem prawomocności materialnej wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c. jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły.
Sąd wydając postanowienie w oparciu o art. 130a ust. 10e p.r.d. orzeka jedynie o przepadku pojazdu na rzecz powiatu, dlatego motywy uzasadnienia tego postanowienia tylko w takim zakresie są wiążące, w jakim mogą stanowić konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia o przepadku.
Wskazać należy, że według art. 130a ust. 10d p.r.d. starosta może wystąpić do Sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności. Zgodnie zaś z art. 130a ust. 10e p.r.d., w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Z zestawienia obu powołanych przepisów wynika, że orzeczenie o przepadku pojazdu może być wydane także wtedy, gdy właściciel tego pojazdu nie zostanie ustalony. Ustalenie właściciela pojazdu dla orzeczenia o jego przepadku nie wpływa na dopuszczalność i skuteczność orzeczenia o przepadku. Ustalenia faktyczne sądu powszechnego dotyczące właściciela pojazdu, z punktu widzenia skuteczności orzeczenia o przepadku pojazdu, nie determinują zatem takiego orzeczenia, stąd nie mogą być uznane za wiążące w ramach art. 365 § 1 k.p.c. W kontekście jurydycznej możliwości orzekania przez Sąd powszechny o przepadku pojazdu także bez ustalenia jego właściciela, ustalenia faktyczne w tym zakresie nie stanowią koniecznego uzupełnienia rozstrzygnięcia o przepadku.
Nie ma więc w niniejszej sprawie żadnych racji jurydycznych przemawiających za uznaniem, że motywy uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim dotyczące ustalenia, że skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu w chwili orzekania o jego przepadku na rzecz Powiatu S., są objęte wiążącą mocą prawną w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c.
Podkreślić należy, że przedmiotem prawomocności materialnej postanowienia o przepadku pojazdu na rzecz powiatu jest jedynie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Walor prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w powoływanym postanowieniu dotyczył w istocie przepadku rzeczy - pojazdu samochodowego, bo tego dotyczyło postepowanie zakończone postanowieniem Sądu. Postanowienie to nie ma zatem charakteru ustalającego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku dotyczy faktu przejścia własności na rzecz powiatu. Celem takiego orzeczenia nie jest natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich, tym bardziej, że zgodnie z art. 130a ust. 10d p.r.d. możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej. Takie rozwiązanie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku jest nabyciem pierwotnym, a nie pochodnym (zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2016r., sygn. akt I OSK 544/16).
Wydanie przez Sąd Rejonowy w Starogardzie Gdańskim postanowienia z dnia 12 czerwca 2017 r. o przepadku na rzecz Powiatu S. samochodu osobowego marki Nissan Sunny o nr rej. [...] nie zwalnia zatem organu od dokonania własnych ustaleń faktycznych co do tego, czy skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu i to w dacie dyspozycji usunięcia pojazdu, skoro od tego zależy wypełnienie materialnoprawnych przesłanek przyznania skarżącemu statusu strony w postępowaniu zakończonym decyzją Starosty z dnia 12 grudnia 2017 r.
Kolegium, w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy nieważności ww. decyzji, miało obowiązek, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu, zobowiązanym do pokrycia kosztów jego usunięcia, przechowania i oszacowania, stosownie do art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d. Nałożenie obowiązku poniesienia powołanych kosztów może bowiem nastąpić tylko na taką osobę, co do której zostanie bezspornie wyjaśnione i ustalone, że jest osobą zobowiązaną w świetle powołanego wyżej art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d.
Do tych kwestii organ nie odniósł się, przyjmując błędnie moc wiążącą postanowienia Sądu orzekającego przepadek pojazdu co do prawa własności pojazdu oraz nie dokonując oceny okoliczności podnoszonych przez skarżącego we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
Przypomnieć należy, że czynienie ustaleń faktycznych jest rzeczą organu. Zgodnie bowiem z określoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej i zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzacją tych zasad jest unormowanie wynikające z art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Efekt tego procesu powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowa realizacja wskazanych obowiązków przez organ administracji powinna stanowić wyraz realizacji zasady przekonywania określonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Organ administracji naruszył art. 130a ust. 10e p.r.d. przez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że orzeczenie sądu o przepadku pojazdu ustaliło w sposób wiążący, że skarżący był właścicielem pojazdu w dacie dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi, a także przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji publicznej winien, kierując się oceną prawną wyrażoną przez Sąd, wyjaśnić, czy w dacie dyspozycji usunięcia pojazdu skarżący był właścicielem pojazdu i w zależności od wyniku tego badania wyjaśnić, czy w sprawie zachodziła przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Starogardzkiego z dnia 12 grudnia 2017 r. określona w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.