III SA/Gd 382/25

III SA/Gd 382/25 - Postanowienie WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6262 Radni
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Zasądzono zwrot wpisu sądowego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.58 par.1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Sekretarz sądowy Mirosława Marszałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi J.K. na uchwałę Rady Gminy Gardeja z dnia 26 marca 2025 r.nr XII/82/2025 w przedmiocie skargi na wybory sołtysa w sołectwie Otłówko postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu J.K. kwotę 300 (trzysta) złotych uiszczoną z tytułu wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
III SA/Gd 382/25
UZASADNIENIE
W dniu 7 października 2024 r. w świetlicy wiejskiej w [...] odbyły się wybory sołtysa sołectwa [...]. Skarżący A.B., będący jednym z kandydatów na stanowisko sołtysa, pismem z 17 października 2024 roku kierowanym do Wójta i Rady Gminy Gardeja wniósł o unieważnienie dokonanego wyboru i powtórzenie tej czynności w sposób zgodny z prawem.
Uchwałą z dnia 27 listopada 2024 roku nr VIII/45/2024 Rada Gminy Gardeja uznała skargę A.B. na wybory sołtysa w sołectwie [...] za bezzasadną. W podstawie prawnej uchwały wskazano przepisy art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm.) powoływanej dalej jako u.s.g. oraz art. 229 pkt 3 k.p.a. W uzasadnieniu uchwały odniesiono się do zarzutów zawartych we wniosku skarżącego. Uchwałę tę doręczono skarżącemu w dniu 9 grudnia 2024 r.
Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 15 stycznia 2025 r. adresowanym do Przewodniczącej Rady Gminy Gardeja zatytułowanym "odwołaniem od Uchwały Rady Gminy Gardeja nr VIII/45/2024 z dnia 27 listopada 2024 roku" A. B. wniósł o ponowne szczegółowe rozpatrzenie jego skargi, zarzucając, że sprawa została rozpatrzona w sposób niewystarczający i nie uwzględniono wszystkich istotnych dowodów oraz zarzutów przedstawionych w skardze.
Uchwałą z dnia 26 marca 2025 r. nr XII/82/2025 w sprawie skargi na wybory sołtysa w sołectwie [...] Rada Gminy Gardeja ponownie uznała skargę J. K. na wybory sołtysa w sołectwie [...] za bezzasadną. W podstawie prawnej tej uchwały wskazano przepisy art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 229 pkt 3 w związku z art. 222 k.p.a. W uzasadnieniu uchwały ponownie odniesiono się do zarzutów zawartych w piśmie skarżącego.
Na uchwałę tę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł A. B. Zarzucił jej naruszenie art. 18b §1 u.s.g. przez błędne uznanie jego skargi na wybór sołtysa w sołectwie [...] za bezzasadną oraz naruszenie art. 7, 77 i 50 k.p.a. przez niewłaściwe zebranie materiału dowodowego i niepoprawne zawiadomienie świadków zdarzenia z 7 października 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.s.g. w gminie mogą być tworzone jednostki pomocnicze sołectwa oraz dzielnice miejskie i osiedla. Sołectwo tworzy rada gminy w drodze uchwały po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy (art. 5 ust. 2 u.s.g.), natomiast zasady tworzenia tych jednostek określa się w statucie gminy (art. 5 ust. 3 u.s.g.). Przepis art. 36 ust. 1 u.s.g. wskazuje organy uchwałodawcze w sołectwie - zebranie wiejskie oraz organy wykonawcze - sołtys, rada sołecka. Z kolei przepis art. 36 ust. 2 u.s.g. przewiduje wybór sołtysa oraz członków rady sołeckiej w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Organizację i zakres działania sołectwa określa właściwa rada gminy odrębnym statutem (art. 35 u.s.g.), który normuje między innymi zasady i tryb wyborów jednostek pomocniczych (art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g.). Statut jest aktem prawa miejscowego, o czym przesądza art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g. stanowiący, że na podstawie tej ustawy organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie wewnętrznego ustroju jednostek pomocniczych gminy. Prawo takie zgodnie z art. 87 Konstytucji, jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organu, który je ustanowił. Organizację i zakres działania Sołectwa [...] reguluje statut stanowiący załącznik nr 16 do uchwały Rady Gminy w Gardei nr VII/37/2007 z dnia 25 kwietnia 2007 r.
Przepis art. 18a ust. 1 u.s.g. przyznaje uprawnienia kontrolne nad działalnością jednostki pomocniczej radzie gminy. Uprawnienia kontrolne i nadzorcze rady gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej wynikają także z art. 35 ust. 3 pkt 5 u.s.g.
Wprawdzie ani Statut Gminy Gardeja ani Statut Sołectwa [...] nie regulują zasad kontroli przez radę gminy przebiegu i wyników wyborów do organów sołectwa to jednak prawo do dokonywania takiej kontroli na podstawie ogólnej normy kompetencyjnej wynikającej z art. 18a i art. 35 u.s.g. nie jest kwestionowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki NSA: z dnia z 5 lutego 2013 r., sygn. akt: II OSK 3029/12, LEX nr 1346612; z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. III OSK 1786/22, LEX nr 3595126).
Rada gminy posiada zatem uprawnienia do kontrolowania procedur wyborczych organów jednostek pomocniczych i w ramach tej kontroli ma prawo rozstrzygać protesty wyborcze (wnioski zawierające zarzuty niezgodności z prawem wyborów) oraz stwierdzać nieważność wadliwie (niezgodnie z prawem), przeprowadzonych wyborów.
Wydane w wyniku takiej kontroli uchwały należą do zakresu kognicji sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn.. akt II OSK 2673/11).
Należy jednak podkreślić, że w związku z wyborami sołtysa w sołectwie [...] Rada Gminy Gardeja wydała dwie uchwały, których prawny charakter jest zróżnicowany. Pierwsza z nich, czyli uchwała z dnia 27 listopada 2024 roku nr VIII/45/2024 pomimo błędnej podstawy prawnej (art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 229 pkt 3 k.p.a.) była w istocie uchwałą rozstrzygającą protest wyborczy skarżącego.
Tę właśnie uchwałę mógł zaskarżyć do sądu administracyjnego skarżący, stawiając wobec niej zarzuty naruszenia prawa, czego jednak nie uczynił. Zamiast tego zwrócił się do Rady z "odwołaniem", wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Takiego środka odwoławczego w stosunku do uchwały rady gminy nie przewidują przepisy ustawy o samorządzie gminnym. Nie można także zaakceptować kilkakrotnego rozpoznawania przez organ gminy protestów wyborczych wnoszonych przez ten sam podmiot na podstawie tych samych okoliczności faktycznych. Prowadziłoby to do zachwiania podstaw demokracji lokalnej wskutek permanentnej niestabilności stanu prawnego powstałego wskutek wyborów.
Należy zatem przyjąć, że wniosek (odwołanie) skarżącego zarzucające Radzie Gminy Gardeja niewłaściwe rozpatrzenie jego wyborczego protestu stanowi w istocie skargę na działanie tego organu złożoną w trybie przepisów działu VIII k.p.a. zatytułowanego "Skargi i wnioski". Uchwały i inne akty wydane w wyniku rozpoznania tego rodzaju skarg są wyłączone z kognicji sądów administracyjnych. Jednolite jest orzecznictwo sądów administracyjnych w myśl którego uchwały podjęte w wyniku rozpatrzenia skargi wniesionej w trybie działu VIII k.p.a. są jedynie czynnością informującą o sposobie załatwienia skargi. Na czynność informującą o sposobie załatwienia skargi, skarga do sądu nie służy. Nie jest ona bowiem ani rozstrzygnięciem indywidualnym mającym postać decyzji administracyjnej lub postanowienia, ani też nie może być kwalifikowana jako "inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa". Rozstrzygnięcie takie nie ma charakteru aktu administracyjnego władczo rozstrzygającego o prawach i obowiązkach jednostki wynikających z przepisów prawa administracyjnego, a zatem nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Tak więc ocena prawidłowości prowadzenia postępowania skargowego w trybie przepisów działu VIII k.p.a. nie podlega kognicji sądu administracyjnego.
W tej sytuacji uznać należało, że zaskarżona przez skarżącego uchwała nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego i wniesiona na nią skarga podlega odrzuceniu na podstawie przepisu art. 58§1 pkt p.p.s.a.
Wobec odrzucenia skargi uiszczony przez skarżącego wpis sądowy podlegał zwrotowi na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.