III SA/Gd 372/23

III SA/Gd 372/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6262 Radni
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 4 ust. 1 i i art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 41 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Asesor WSA Maja Pietrasik Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Kwidzynie na uchwałę Rady Gminy Stary Dzierzgoń z dnia 23 grudnia 2021 r., nr V/51/2021 w sprawie ustalenia Przewodniczącemu Rady Gminy Stary Dzierzgoń wysokości miesięcznej diety stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.
Uzasadnienie
W dniu 23 grudnia 2021 r. Rada Gminy Stary Dzierzgoń podjęła uchwałę
nr V/51/21 w sprawie ustalenia Przewodniczącemu Rady Gminy Stary Dzierzgoń wysokości miesięcznej diety.
W podstawie prawnej podjętej uchwały wymieniono m.in. przepisy
art. 25 ust. 4, ust. 6 i ust. 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 i 1834), zwanej dalej w skrócie: "u.s.g.".
Przepis § 5 opisanego aktu stanowi, że wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Stary Dzierzgoń.
Zgodnie zaś z przepisem § 7 tej uchwały, uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
W dniu 12 lipca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła przekazana przez organ, skarga Prokuratora Rejonowego w Kwidzynie
na opisaną uchwałę Rady Gminy Stary Dzierzgoń nr V/51/21.
Wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały Prokurator zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, tj. przepisów:
1) art. 41 ust. 1 u.s.g. (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 40) w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (teks jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1461), zwanej dalej w skrócie: "u.o.a.n.", poprzez zaniechanie ogłoszenia uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego;
2) art. 41 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 4 u.o.a.n. poprzez brak zachowania odpowiedniego vacatio legis.
W uzasadnieniu skargi Prokurator podniósł, że w orzecznictwie sądowym wielokrotnie podnoszono, iż aktem prawa miejscowego jest taki akt, który zawiera normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w takim akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez wymienienie go z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji.
Zgodnie z treścią art. 13 pkt. 2 u.o.a.n., w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy.
Uchwała Rady Gminy w Starym Dzierzgoniu ustala zasady na podstawie których przewodniczącemu rady gminy wypłacane są diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych. Dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowych zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ zarówno diety jak i zwrot kosztów podróży miały charakter powtarzalny. Przepisy te mają charakter generalny, ponieważ ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy obywatel polski i obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, mieszka stale
w gminie w której kandyduje i jest wpisany do stałego rejestru wyborców,
właściwego dla danej gminy (potencjalni kandydaci na radnego). Uchwała ma zatem charakter generalny, albowiem adresaci zostali określeni poprzez wskazanie pewnej ich kategorii, a nie w sposób zindywidualizowany. Chociaż uchwała dotyczy przewodniczącego rady - to jednak ograniczenie to nie jest trwałe, wobec zmienności osób pełniących wybieralne i kadencyjne funkcje radnych. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała ta zawiera przepisy normatywne, na podstawie których
jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety i zwrotu kosztów podróży.
Ponadto Prokurator wskazał, że zaskarżona uchwała nie została ogłoszona
w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Niespełnienie wymagań formalnych
w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji
- wynikających z art. 41 ust. 1 u.s.g. w związku z art. 13 pkt 2 u.o.a.n. - jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości. Konsekwencją zaś naruszenia wskazanych przepisów było naruszenie art. 4 ust. 1 u.o.a.n. poprzez brak zachowania odpowiedniego vacatio legis.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Stary Dzierzgoń wniosła o oddalenie skargi jako bezpodstawnej.
W jej uzasadnieniu organ gminy podniósł, że przepis art. 13 u.o.a.n. zawiera zamknięty katalog aktów prawnych podlegających publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wśród tych aktów nie została wymieniona uchwała w przedmiocie wysokości miesięcznej diety. Organ podzielił w tej mierze stanowisko judykatury, zgodnie z którym warunkiem koniecznym przyznania aktowi prawnemu statusu prawa miejscowego jest ustanowienie w tym akcie norm abstrakcyjnych i generalnych, adresowanych do podmiotów znajdujących się poza strukturą organizacyjną organów gminy. Uchwała ustalająca wysokość miesięcznej diety nie posiada zaś wskazanych właściwości. Z tego względu zdaniem organu zaskarżona uchwała nie stanowi aktu prawa miejscowego, co przesądza, iż nie podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Organ podniósł, że takie stanowisko jest zgodne m.in. z rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody Pomorskiego z dnia 1 lutego 2021 r., nr PN-II.4131.7.2021.AR, mocą którego organ nadzoru stwierdził nieważność uchwały w zakresie § 8 uchwały nr XXII/155/2020 Rady Gminy Mikołajki Pomorskie z dnia 29 grudnia 2020 r. w sprawie ustalania wysokości oraz zasad wypłacania diet dla radnych, tj. uchwaleniem,
iż uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego. Zapis ten uznany został przez organ nadzoru za naruszający w sposób istotny prawo. Podobne rozstrzygnięcie podjął Wojewoda Kujawsko - Pomorski w rozstrzygnięciu nadzorczym z dnia 10 lutego 2020 r., nr 14/20, w którym stwierdził nieważność uchwały nr XVII/122/2019 Rady Gminy Zbiczno z dnia 30 grudnia 2019 r. w sprawie diet radnych Rady Gminy Zbiczno wskazując,
iż uzależnienie wejścia w życie tej uchwały od ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym stanowi naruszenie przepisu art. 13 pkt 2 i 10 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r.
o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych
(Dz. U. z 2019 r., poz. 1461) zgodnie, z którym w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa,
organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy (pkt 2) oraz inne akty prawne, informacje, komunikaty, obwieszczenia i ogłoszenia, jeżeli tak stanowią przepisy szczególne (pkt 10).
Zaprezentowane stanowisko wraz z treścią skargi pokazują, że ocena,
czy dana uchwała zawiera normy powszechnie obowiązujące, a więc czy jest aktem prawa miejscowego, często w praktyce prowadzi do rozbieżnych poglądów w praktyce. Jak się wskazuje w doktrynie ostateczne rozstrzygnięcie tego dylematu w konkretnej sprawie, polegające na jednoznacznym przesądzeniu, czy dana uchwała skierowana jest na zewnątrz, do mieszkańców i innych podmiotów, czy też adresowana jedynie
do wewnątrz danego układu organizacyjnego, w przypadku wątpliwości dokonywana jest ostatecznie przez sądy administracyjne. Z uwagi na powyższe organ podtrzymał stanowisko, zgodnie z którym zaskarżona uchwała nie jest aktem prawa miejscowego podlegającym publikacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r.,
poz. 1634), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", obejmuje orzekanie w sprawach skarg
na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
Nadmienić należy ponadto, że akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego mogą być zaskarżane do sądu administracyjnego na podstawie ustaw szczególnych, m.in. ustawy o samorządzie gminnym (aktualny publikator: tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 40 ze zm.).
Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przepis art. 147 p.p.s.a. stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na uchwałę, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały w całości lub w części albo stwierdza, że została wydana z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie jej nieważności. Przepis ten pozostaje w związku z art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
W myśl art. 91 ust.1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne
z prawem są nieważne.
Z kolei stosownie do art. 91 § 4 u.s.g., nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia w przypadku tzw. nieistotnego naruszenia prawa. Wprowadzając sankcję nieważności, jako następstwo sprzeczności z prawem uchwały lub zarządzenia ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania takiej sankcji. Do "istotnych" naruszeń prawa zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102).
Zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), akty prawa miejscowego są źródłami prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organów, które je ustanowiły.
Stosownie do art. 94 Konstytucji RP, organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Oznacza to, że regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają na celu jedynie "uzupełnienie" przepisów powszechnie obowiązujących rangi ustawowej, kształtujących prawa i obowiązki ich adresatów. Ustawa określa zasady
i tryb wydawania aktów prawa miejscowego.
Zaliczenie aktu prawa miejscowego do źródeł prawa powszechnie obowiązującego skutkuje koniecznością odnoszenia do takiego aktu wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie sytemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego.
Istotą sporu w niniejszej sprawie było to, czy przedmiotowa uchwała jest aktem prawa miejscowego.
Choć w żadnym akcie prawnym nie sformułowano legalnej definicji aktu prawa miejscowego w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, a Sąd orzekający pogląd ten podziela, że taki charakter mają akty normatywne zawierające normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez ich wymienienie z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce
w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty te muszą więc dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą
zaś konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji.
W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest również stanowisko, że dla kwalifikacji danej uchwały jako aktu prawa miejscowego decydujące znaczenie ma charakter norm prawnych i ich oddziaływanie na sytuację prawną adresatów.
Przyjęto również, że jeżeli uchwała zawiera przynajmniej jedną normę o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to w sprawie może istnieć akt prawa miejscowego (Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2048/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 11 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Wr 213/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
w wyroku z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1268/22).
Sąd podziela pogląd wyrażony w judykaturze (m.in. w wyrokach NSA z 28 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 570/19 i z 7 listopada 2017 r., sygn. II OSK 2794/16; wyroku WSA w Rzeszowie z 25 sierpnia 2016 r., sygn. II SA/Rz 1701/15),
zgodnie z którym uchwała w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet dla radnych jednostek samorządu terytorialnego jest aktem prawa miejscowego.
Mając jednocześnie na uwadze, że zadaniem przewodniczącego jest wyłącznie organizowanie pracy rady oraz prowadzenie obrad rady (art. 19 ust. 2 u.s.g.),
a sam przewodniczący wybierany jest przez radę gminy ze swego grona (art. 19 ust. 1 u.s.g.), zasadny jest wniosek, iż taki sam pogląd jak o radnych gminy należy wysnuć odpowiednio w stosunku do radnych pełniących funkcję przewodniczącego rady gminy.
Należy ponadto podkreślić, że zaskarżona uchwała zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ miesięczne diety przewodniczącego rady gminy mają charakter powtarzalny. Przepisy te mają charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który jako radny pełniłby określoną w niej funkcję. Wprawdzie krąg adresatów tej uchwały nie jest zbyt liczny,
to jednak poprzez określenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie funkcji przewodniczącego rady, przepisy te stały się generalnymi. Nie ulega również wątpliwości, że przedmiotowa uchwała zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety.
Co więcej, zaskarżona uchwała została wydana na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 25 ust. 4, ust. 6 i ust. 8 u.s.g.
Zaskarżona uchwała ma zatem niewątpliwie charakter generalny, albowiem jej adresat został określony poprzez wskazanie pewnej ich kategorii, nie zaś w sposób zindywidualizowany. Przepisy te mają charakter generalny, gdyż jej adresatem
nie jest konkretna osoba fizyczna, ale każda osoba, będąca członkiem rady gminy, która z jej grona zostanie wybrana na przewodniczącego. Przedmiotowe diety wypłacane są cyklicznie, powtarzalnie, nie dotyczą więc konkretnego zdarzenia, zamkniętego w określonych ramach czasowych.
W świetle poczynionych rozważań nie można podzielić stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę, że przedmiotowa uchwała nie stanowi aktu prawa miejscowego i brak jest tym samym podstaw do jej publikacji w urzędowym publikatorze. O słuszności takiego stanowiska nie może też w żadnej mierze przesądzać stanowisko wyrażone w aktach nadzorczych wydawanych wglądem innych aktów.
W konsekwencji też stwierdzić należy, że zaskarżona uchwała, jako akt prawa miejscowego, powinna była zostać opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Tymczasem w § 7 uchwały określono jedynie, że wchodzi ona w życie
z dniem podjęcia i nie przewidziano jej publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Tym samym do ogłoszenia zaskarżonej uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie doszło.
Niespełnienie wymagań w zakresie należytej publikacji uchwały stanowiącej
akt prawa miejscowego, wynikających z art. 41 ust. 1 u.s.g. (akty prawa miejscowego ustanawia rada gminy w formie uchwały) w związku z art. 13 pkt 2 u.o.a.n.
(w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy) jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały.
Wymaga zaakcentowania, że prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego ma zasadnicze znaczenie dla jego obowiązywania, jest bowiem jak wspominano warunkiem jego wejścia w życie.
Akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie
z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego.
Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych
w nim zamieszczonych. Skoro konsekwencją nieprawidłowego ogłoszenia aktu normatywnego jest uznanie, że akt taki nie wiąże w pełnym zakresie, nie posiada mocy obowiązującej, to należy stwierdzić jego nieważność w całości. W niniejszej sprawie formalny i obligatoryjny wymóg właściwej publikacji zaskarżonej uchwały nie został spełniony.
Ponadto, zachowanie obowiązującego trybu promulgacji skierowanego do niej
i obowiązującego na terenie gminy aktu prawa miejscowego w postaci zaskarżonej uchwały służy ochronie wspólnoty samorządowej, choćby z racji wprowadzenia
w art. 4 ust. 1 u.o.a.n. vacatio legis, mającego na celu umożliwienie zaznajomienia się adresatów z nowymi regulacjami.
Z opisanych względów Sąd stwierdził, że wskazana wada ocenianej uchwały uzasadnia twierdzenie, iż została ona podjęta z istotnym naruszeniem art. 4 ust. 1
i art. 13 pkt 2 u.o.a.n.
Zgodnie z tymi przepisami w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu
oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy (art. 13 pkt 2 u.o.a.n.).
Akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy (art. 4 ust. 1 u.o.a.n.).
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a.,
orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).