III SA/Gd 361/25

III SA/Gd 361/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13zzd pkt 14
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.L 2022 nr 327 poz 1 art. 107, art. 108
Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 8 maja 2025 r. nr 0004/8110/9011/2025 w przedmiocie pomocy finansowej dla producenta rolnego z powodu szkód spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Człuchowie z dnia 12 marca 2025 r. nr BP204.8110.1428/1.2024.BP.RDM.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 maja 2025 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1199 ze zm., dalej ustaw ARMR) w zw. z § 13zze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187 ze zm.), dalej: "rozporządzenie", po rozpatrzeniu odwołania J. A. (dalej: "strona" lub "skarżący") z dnia 27 marca 2025 r. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie nr BP204.8110.1428/1.2024.BP.RDM z dnia 12 marca 2025 r. o odmowie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzja organu odwoławczego zapadła na tle następującego stanu faktycznego:
W dniu 18 marca 2024 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie wpłynął "Wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych", złożony przez J. A. Strona zaznaczyła "cel złożenia" zakreślając checkbox "wniosek". Wniosek został wypełniony częściowo w sekcji VI część A i B. Rolnik złożył również oświadczenie co do spełniania kryterium mikroprzedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa samodzielnego, formy prawnej w której prowadzi działalność rolniczą oraz o położeniu swojego gospodarstwa rolnego na obszarach ONW.
Zgodnie z sekcją X wniosku pt. "Załączniki" strona załączyła do wniosku:
- kopię protokołu oszacowania szkód, który zawiera informacje o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2023 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny, potwierdzony przez właściwego wojewodę;
- uwierzytelniony przez producenta rolnego wydruk kalkulacji oszacowania szkód, która zawiera informację o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2023 r. suszy. Wniosek został podpisany odręcznym podpisem J. A.
Decyzją z dnia 22 kwietnia 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie odmówił przyznania J. A. pomocy finansowej.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 14 czerwca 2024 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że złożony w dniu 15 marca 2024 r. na prawidłowym formularzu wniosek został wypełniony częściowo w sekcji VI część A i B. J. A. złożył również oświadczenie co do spełniania kryterium mikroprzedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa samodzielnego (sekcja IV), formy prawnej w której prowadzi działalność rolniczą (sekcja V) oraz o położeniu swojego gospodarstwa rolnego na obszarach ONW (sekcja VII). Wnioskodawca w sekcji X wniosku pt. "Załączniki" oświadczył, że załącza do wniosku: kopię protokołu oszacowania szkód (...); uwierzytelniony przez producenta rolnego wydruk kalkulacji oszacowania szkód (...). Wniosek został podpisany odręcznym podpisem J. A., jednak nie został wypełniony w sekcji VI "WNIOSKUJĘ o udzielenie pomocy finansowej z tytułu szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2023 r.", zawierającej żądanie wnioskodawcy.
Organ odwoławczy stwierdził zatem, iż podanie z dnia 14 marca 2024 r. zawiera brak formalny określony w art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako "k.p.a.", a ponieważ organ drugiej instancji nie jest uprawniony do uzupełnienia braków w postępowaniu przed organem pierwszej instancji i nie jest władny wezwać strony w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do uzupełnienia wniosku, gdyż uzupełnienie podania w toku postępowania odwoławczego spowodowałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie. Wskazano, że prowadząc ponownie postępowanie organ pierwszej instancji winien wezwać stronę do uzupełnienia złożonego przez nią wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wraz z prawidłowym pouczeniem.
Ponownie rozpatrując sprawę Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. wezwał stronę do usunięcia braków we wniosku i uzupełnienia żądania.
W dniu 14 sierpnia 2024 r. strona uzupełniła brak formalny, składając korektę wniosku i zaznaczając w sekcji zawierającej żądania oba checkboxy, tj. rolnik oświadczył, że wnosi o udzielenie pomocy finansowej z tytułu szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2023 roku:
-gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny, które wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły te szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły te szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji, do powierzchni uprawy, na której, zgodnie z protokołem oszacowania szkód powstały szkody w uprawach rolnych, z wyłączeniem powierzchni upraw drzew owocowych, owocujących krzewów owocowych lub truskawek, w których wystąpiły w 2023 r. szkody spowodowane przymrozkiem wiosennym, gradem lub huraganem;
-suszy, które zostały obliczone za pomocą publicznej aplikacji i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy, do powierzchni uprawy, na której zgodnie z protokołem/kalkulacją oszacowania szkód (sporządzonym/sporządzoną w formie dokumentu elektronicznego), powstały szkody w uprawach rolnych.
Decyzją z dnia 12 marca 2025 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania pomocy finansowej.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z § 13zze ust. 1 rozporządzenia w 2023 i 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472;
3) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r.:
a) gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły te szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły te szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji, lub
b) suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały obliczone za pomocą publicznej aplikacji i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy.
Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że według § 13zze ust. 8 rozporządzenia wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, ustala się jako iloczyn powierzchni uprawy, na której zgodnie z protokołem oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5 albo § 13zzd ust. 5, albo kalkulacją oszacowania szkód, o której mowa w § 13zzd ust. 7, powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2023 r. suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, stawki pomocy. Wskazano również, że zgodnie z przepisami §13zze ust. 13 rozporządzenia pomoc nie przysługuje jeżeli łączna kwota pomocy otrzymanej na podstawie odrębnych przepisów oraz otrzymanych odszkodowań przekracza kwotę równą wartości 80% lub 90% kwoty obniżenia dochodu.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie wyjaśnił, że do wniosku załączono:
1) kopię protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego w 2023 r. w postaci przymrozków wiosennych. Zgodnie z protokołem kwota obniżenia dochodu w wyniku szkód w produkcji roślinnej wyniosła 10,06% średniej rocznej produkcji;
2) uwierzytelniony przez producenta rolnego wydruk kalkulacji z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w roku 2023 wraz z informacją o uprawach i szkodach powstałych w wyniku suszy. Zgodnie z kalkulacją kwota obniżenia dochodu w wyniku szkód w produkcji roślinnej wyniosła 29,57% średniej rocznej produkcji;
3) kopie polis ubezpieczeniowych (polisa nr [...] z dnia 23 listopada 2022 r., polisa nr [...] z dnia 26 kwietnia 2023 r. oraz polisa nr [...] z dnia 26 kwietnia 2023 r.) uprawniających do otrzymania pomocy w pełnej wysokości z tytułu poniesionych szkód w uprawach rolnych wraz z potwierdzeniem opłacenia składki ubezpieczeniowej.
Wskazano, że weryfikacja wyżej wymienionych dokumentów wykazała, że nie został spełniony obligatoryjny warunek poniesienia szkody w uprawach rolnych powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym spowodowanych wystąpieniem w roku 2023 zarówno przymrozków wiosennych, jak i suszy.
J. A. złożył odwołanie od powyższej decyzji.
Zarzucił on, że Kierownik ARiMR oparł swoją decyzję wyłącznie na wyliczeniach aplikacji suszowej, nie uwzględniając innych dowodów w sprawie, podczas gdy organy administracyjne zobowiązane są do rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nie jest dopuszczalne pojmowanie protokołu lub kalkulacji wygenerowanej w aplikacji suszowej jako dokumentu, którego nie można w żaden sposób zakwestionować. Fakt, że procedura dotycząca pomocy suszowej nie przewiduje oparcia rozstrzygnięcia na innych dowodach niż obliczenia aplikacji suszowej, nie może oznaczać aby nieprawidłowo funkcjonując aplikacja stanowiła przeszkodę w uzyskaniu pomocy suszowej, jeśli przesłanki otrzymania pomocy byłyby spełnione. Konieczna jest więc weryfikacja prawidłowości działania aplikacji i w zależności od wyniku tej weryfikacji powinny być podejmowane dalsze działania, włącznie z ustaleniem istnienia przesłanek do udzielenia pomocy suszowej na podstawie innych dostępnych organom dokumentów i danych.
J. A. załączył jako dowód w sprawie kserokopię zaświadczenia wydanego przez Urząd Gminy w Człuchowie o złożeniu przez niego wniosku o oszacowanie szkód spowodowanych przez suszę w 2023 r. oraz sporządzonej przez niego kalkulacji poniesionych strat. Stwierdził on także, że nieprawidłowe jest stanowisko ARiMR, że nie była ona uprawniona do kwestionowania, czy oceny wygenerowanych w aplikacji suszowej kalkulacji bądź protokołu oraz kwestionowania mocy dowodowej tych dokumentów.
J. A. wskazał, że dowodem na nieprawidłowe działanie aplikacji suszowej w jego przypadku jest rozbieżność w wyliczeniach strat dla tej samej działki. Taka rozbieżność nie znajduje uzasadnienia i dowodzi wadliwego działania aplikacji a system nieprawidłowo wyliczył wysokość straty dla upraw: jęczmień jary, mieszanka zbożowo-strączkowa- uprawa jara, ziemniak.
Nadto stwierdziło on, że organ wydając decyzję o udzieleniu pomocy finansowej z tytułu niekorzystnych zjawisk atmosferycznych w 2023 r. winien wziąć pod uwagę wszystkie niekorzystne zjawiska atmosferyczne występujące w ciągu całego roku, tj. przymrozki wiosenne oraz suszę, sumując procenty strat.
W konkluzji strona wniosła o zmianę decyzji i udzielnie pomocy finansowej za straty poniesione w 2023 r. na skutek niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.
Do odwołania rolnik załączył kopię wniosku o oszacowanie szkód - susza 2023 r. złożonego do Urzędu Gminy Człuchów w dniu 25 lipca 2023 r. wraz ze szczegółowym wykazem prowadzonej produkcji oraz pismo Wójta Gminy Człuchów z dnia 18 marca 2025 r., potwierdzające, iż raporty z prac komisji zostały wysłane do Wojewody Pomorskiego w dniu 26 października 2023 r.
Decyzją z dnia 8 maja 2025 r. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że do postępowania w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy wydanego na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy o ARiMR rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz przepisy rozporządzenia Komisji (UE) nr 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE L 327 z 21.12.2022 r.).
Organ odwoławczy stwierdził, że jeżeli w 2023 r. producent poniósł szkody w uprawach rolnych w związku z wystąpieniem więcej niż jednego niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, do wniosku należy dołączyć kopie protokołu oszacowania szkód obejmującego łączne szkody spowodowane przez zjawiska opisane w § 13zze ust. 3a rozporządzenia, sporządzonego przez komisję powołaną przez Wojewodę oraz potwierdzonego przez Wojewodę. Jednakże protokół z oszacowania szkód spowodowanych ww. zjawiskami atmosferycznymi opisanymi w § 13zze ust. 3a rozporządzenia nie może zawierać szacowania strat z tytułu suszy. Szacowanie strat spowodowanych suszą odbywa się finalnie przy zastosowaniu aplikacji Zgłoś szkodę rolniczą, gdzie - po spełnieniu właściwych warunków - generuje się odnośny protokół. Zatem dokonania oceny szkód w uprawach rolnych dokonuje się jako rezultatu wystąpienia określonego zjawiska, które miało wpływ na uprawy rolne wnioskodawcy. Dla zjawisk wskazanych w § 13zze ust. 3a rozporządzenia sporządza się protokół łączny, a ustalenie strat powstałych w wyniku suszy odbywa się oddzielnie. Nie można zatem sumować szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2023 r. wszystkich niekorzystnych zjawisk atmosferycznych.
Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ rozpatrując wniosek strony wziął pod uwagę wystąpienie w gospodarstwie strony zarówno suszy, jak i przymrozków wiosennych. W tym zakresie, w ocenie organu odwoławczego, zarzut strony jest bezzasadny.
Organ odwoławczy podał, że J. A. w odniesieniu do postępowania w części dotyczącej rekompensaty strat powstałych na skutek suszy podnosi w zasadzie dwa zarzuty. W ocenie rolnika oparcie decyzji jedynie na dokumentach z aplikacji suszowej jest błędne w przypadkach, w których szacowania dokonywały komisje powołane przez wojewodów, które weryfikowały szkody bezpośrednio na miejscu. Jak wynika z odwołania, rolnik chciałby uwzględnienia protokołu komisji powołanej przez wojewodę do oceny strat spowodowanych suszą, jednocześnie jednak wskazuje, że nie ma możliwości jego otrzymania. Do odwołania z dnia 26 marca 2025 r. rolnik dołączył dokument potwierdzający, że złożył wniosek o oszacowanie szkód przez komisję i raporty z prac komisji zostały wysłane do Wojewody Pomorskiego w dniu 26 października 2023 r. Zatem rolnik jedynie przypuszcza, że wyniki pracy komisji wskazywały na wyższy procent strat. Drugim zarzutem jest błędne działanie aplikacji, na skutek którego rolnik nie otrzymał potwierdzenia wystąpienia strat na oczekiwanym przez siebie poziomie uprawniającym go do otrzymania pomocy suszowej.
Odnosząc się do powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że nie budzi wątpliwości, że gospodarstwo rolne strony zostało dotknięte zarówno suszą (dane IUNG), jak i przymrozkami wiosennymi (protokół nr 41/2023), natomiast sporny jest zakres szkody w uprawach rolnych spowodowanej suszą.
Dalej podano, że zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w postępowaniu przed organami ARiMR wyłączone jest stosowanie m.in. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ustawodawca ograniczył zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach k.p.a. Obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez producenta rolnego. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy, tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności.
Organ odwoławczy zauważył, że do wniosku o udzielenie pomocy finansowej strona załączyła m.in. protokół nr 41/2023 z oszacowania strat spowodowanych przymrozkami wiosennymi, gdzie wartość oszacowanych szkód w produkcji roślinnej wynosi 10,06 % średniej rocznej produkcji; kalkulację z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w roku 2023, gdzie wartość oszacowanych szkód w produkcji roślinnej wynosi 29,57 % średniej rocznej produkcji.
Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni wyjaśnił, że przepisy dotyczące aplikacji wprowadzono do rozporządzenia na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1009), dalej: "rozporządzenie zmieniające". Przepisy rozporządzenia zmieniającego weszły w życie z dniem 9 czerwca 2020 r. i od tego czasu wykorzystanie publicznej aplikacji jest uwzględniane w przepisach dotyczących ubiegania się o pomoc suszową.
W niniejszej sprawie pomoc przyznawana jest w trybie § 13zze rozporządzenia, natomiast we wcześniejszych latach do przyznawania pomocy suszowej znajdowały zastosowanie przepisy § 13zs, § 13zh rozporządzenia.
Przed wprowadzeniem publicznej aplikacji suszowej w procesie udzielania pomocy suszowej oszacowania, podobnie jak w przypadku innych niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, dokonywała komisja powołana przez właściwego wojewodę (np. w trybie § 13r rozporządzenia). Aktualnie nadal działanie komisji suszowej przewiduje § 13zzd ust. 14 rozporządzenia, jednak jej rola w postępowaniu o udzielenie pomocy suszowej jest wyraźnie mniejsza.
Organ odwoławczy wskazał również, że pomoc suszowa jest udzielana, gdy szkody w uprawach rolnych wyniosą określoną wartość procentową, obliczona w określony sposób i na podstawie określonych danych. W niniejszej sprawie zgodnie z § 13zze ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia szkody muszą wynieść powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy. Ta wartość procentowa stanowi wynik obliczenia, przy czym aktualnie obliczenia dokonuje aplikacja na podstawie wskazanych w rozporządzeniu danych. W zakresie ww. średniej rocznej produkcji roślinnej przepisy nakazują brać pod uwagę dane I. - dalej jako "I." - o średniej wielkości produkcji roślinnej, udostępniane przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi na stronie internetowej urzędu obsługującego tego ministra, zgodnie z § 13zze ust. 4 rozporządzenia.
Jest to zauważalna zmiana zasad przyznawania pomocy suszowej, bowiem w przypadku szacowania dokonywanego przez komisję, średnia roczna produkcja roślinna była ustalana na podstawie danych rachunkowych lub dokumentów potwierdzających wielkość prowadzonej produkcji rolnej w danym gospodarstwie rolnym, a dopiero w przypadku braku takich danych lub dokumentów - na podstawie danych I. Według organu odwoławczego wprowadzenie aplikacji suszowej niosło za sobą również zmianę danych przyjmowanych do szacowania, a bez wątpienia wartości wskazane przez I. mogą być odmienne niż dane rachunkowe lub dane z dokumentów potwierdzających wielkość prowadzonej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym.
W przedmiocie pojęcia suszy przepisy rozporządzenia zarówno obecnie, jak i w zakresie pomocy suszowej w poprzednich latach odwołują się do ustawy o ubezpieczeniach. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniach szkody spowodowane przez suszę oznaczają szkody spowodowane wystąpieniem, w dowolnym sześciodekadowym okresie od 21 marca do 30 września, spadku klimatycznego bilansu wodnego poniżej wartości określonej dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb. Wartości klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb, z podziałem na województwa, określa minister właściwy do spraw rolnictwa na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniach. Aktualnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2019 r. w sprawie wartości klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb (Dz. U. poz. 739). Oprócz tego minister właściwy do spraw rolnictwa określa w drodze obwieszczenia wskaźniki klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych i gleb, z podziałem na województwa (art. 3 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniach). Wskaźniki te są podawane na podstawie danych przekazanych przez I2., który opracowuje System Monitoringu Suszy Rolniczej (SMSR), z którego pochodzą te dane.
Organ odwoławczy podkreślił, że we wniosku o oszacowanie szkód w aplikacji suszowej producent rolny podaje informację o procentowej wysokości szkód spowodowanych wystąpieniem suszy w poszczególnych uprawach, zgodnie ze swoją oceną (§ 13zzd ust. 6 i 11 pkt 5 rozporządzenia), jednakże jeśli ta procentowa wysokość szkód spowodowanych przez suszę w poszczególnych uprawach będzie wyższa niż ustalona na podstawie danych I2, do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się w tym zakresie dane I2.
Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że wartość szkód spowodowanych suszą ustalana jest zasadniczo na podstawie: wskazań producenta rolnego, ustaleń komisji suszowej, a przede wszystkim wskaźników klimatycznego bilansu wodnego podanych przez I2. W zakresie danych dotyczących średniej rocznej produkcji roślinnej przepisy nakazują zaś przyjmować dane I.
Z przepisów rozporządzenia wynika ponadto, że dokumenty wygenerowane przy pomocy aplikacji suszowej mają aktualnie decydujące znaczenie w procesie udzielania pomocy suszowej. Warunkiem udzielenia pomocy suszowej jest bowiem przede wszystkim, aby szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r. suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach wyniosły powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy. Wartość ta ma być obliczona przy pomocy aplikacji suszowej (§ 13zze ust. 1 pkt 3 lit. b) rozporządzenia. Załączenie do wniosku protokołu albo kalkulacji szacowania szkód jest obligatoryjne dla wnioskodawcy, zgodnie z § 13zze ust. 7 pkt 2 rozporządzenia.
Proces wygląda zatem w ten sposób, że przed złożeniem wniosku o pomoc suszową wnioskodawca powinien złożyć wniosek o oszacowanie szkód za pośrednictwem aplikacji suszowej i w wyniku tego działania uzyskać albo protokół oszacowania szkód, albo kalkulację oszacowania szkód.
Jeden z tych dokumentów zostaje wygenerowany automatycznie za pomocą aplikacji suszowej w ten sposób, że jeżeli:
-szkody spowodowane wystąpieniem suszy wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody spowodowane wystąpieniem suszy, to aplikacja powinna wygenerować protokół oszacowania szkód;
-szkody wyniosą nie więcej niż wskazane 30%, to aplikacja powinna wygenerować kalkulację oszacowania szkód (§ 13zzd ust. 5-7 rozporządzenia).
Organ odwoławczy podkreślił, że co do zasady organy ARiMR, udzielając albo odmawiając pomocy suszowej opierają się na wyniku obliczeń aplikacji suszowej wyrażonym w protokole lub kalkulacji szacowania szkód. Jak podkreślono, w postępowaniu przed organami ARiMR wyłączone jest stosowanie m.in. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Nadto wygenerowany w aplikacji suszowej protokół bądź kalkulacja szacowania szkód posiadają walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Strona z własnej inicjatywy uzyskała potwierdzenie, że prace komisji suszowej powołanej przez Wojewodę Pomorskiego i sporządzony przez nią raport został przekazany do Wojewody Pomorskiego w dniu 26 października 2023 r., został zatem uwzględniony przy wygenerowaniu automatycznie dokumentu za pomocą aplikacji suszowej w dniu 29 listopada 2023 r., a w konsekwencji został uwzględniony przez organ w tej sprawie.
Organ odwoławczy zaakcentował, że organ pierwszej instancji po zweryfikowaniu akt sprawy rozstrzygnął o odmowie przyznania pomocy z uwagi na brak spełnienia jednej z podstawowych przesłanek udzielenia pomocy wynikającego z § 13zze ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w 2023 r. i 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w 2 ust. 1 pkt 6 - producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 roku enumeratywnie wymienionych zjawisk atmosferycznych (pkt 3 lit. a) lub suszy (pkt 3 lit.b) i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy.
W myśl § 13zze ust. 5 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej.
Obowiązkowym załącznikiem do wniosku o udzielenie pomocy, zgodnie z § 13zze ust. 7 pkt 1 i 2 rozporządzenia jest:
- kopia protokołu oszacowania szkód zawierająca informacje o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2023 r. gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich potwierdzony przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce ich wystąpienia, przez sporządzenie na tym protokole adnotacji o potwierdzeniu wystąpienia tych szkód lub
- uwierzytelniony przez producenta rolnego wydruk protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w 13zzd ust. 5, albo kalkulacji oszacowania szkód, o której mowa w 13zzd ust. 7, które zawierają informacje o powierzchni upraw rolnych, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2023 r. suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach.
Zdaniem organu odwoławczego, bezdyskusyjne jest, że załączony do wniosku protokół szkód spowodowanych przez przymrozki wiosenne nie wskazuje na to, by rolnik poniósł szkody w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2023 r. ww. zjawiska na poziomie powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym. Rolnik nie neguje powyższych ustaleń.
Odnośnie szkód spowodowanych suszą, organ odwoławczy podniósł, że z przepisów wynika, że gdyby szkody określone na podstawie wszystkich dostępnych danych były stwierdzone w wysokości powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody spowodowane wystąpieniem suszy, to wówczas system wygenerowałby protokół oszacowania szkód, a w przypadku gdy szkody spowodowane wystąpieniem suszy wynoszą nie więcej niż 30%, średniej rocznej produkcji roślinnej, o której mowa w ust. 6, za pomocą publicznej aplikacji jest generowana automatycznie kalkulacja oszacowania szkód.
Rolnik składając wniosek o przyznanie pomocy finansowej powinien mieć świadomość metodologii obliczania szkód. Wniosek suszowy strony - w sekcji VI - zawierał deklarację strony, że wnioskuje o udzielenie pomocy finansowej z tytułu szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2023 r. suszy, które zostały obliczone za pomocą publicznej aplikacji i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy do powierzchni uprawy na której, zgodnie z protokołem/kalkulacją oszacowania szkód (sporządzonym/sporządzoną w formie dokumentu elektronicznego), powstały szkody w uprawach rolnych.
W niniejszej sprawie wartość oszacowanych szkód, wynikającą ostatecznie z kalkulacji z oszacowania szkód, wygenerowanej za pomocą publicznej aplikacji, o której mowa w § 13zzd ust. 7 rozporządzenia, wyniosła 20.169,53 zł, co stanowiło 29,57% średniej rocznej produkcji roślinnej. Tym samym rolnik nie spełnił jednego z podstawowych warunków udzielenia pomocy finansowej, dotyczącego minimalnego progu strat w gospodarstwie, określonego w § 13zze ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia. Jak wynika z § 13zze ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia szacowanie szkód przez publiczną aplikację "Zgłoś szkodę rolniczą" było podstawowym i obligatoryjnym narzędziem do szacowania szkód powstałych w wyniku suszy.
Organ odwoławczy wskazał, że istniała także możliwość, aby oszacowania szkód dokonała również komisja. Wówczas - jak w niniejszej sprawie - rolnik składał odpowiedni wniosek w terminie umożliwiającym ich oszacowanie przez komisję. Zgodnie z § 13zzd ust. 15 rozporządzenia producent rolny zgłasza wystąpienie szkód w terminie umożliwiającym ich oszacowanie, jednak nie później niż do 15 września roku wystąpienia szkody. Komisja dokonuje oszacowania szkód spowodowanych przez suszę w terminie nie później niż do czasu zbioru plonu głównego danej uprawy albo jej likwidacji i nie wcześniej niż od wschodów upraw. Komisja składa się co najmniej z 3 osób, w tym 1 przedstawiciela ośrodka doradztwa rolniczego oraz 1 przedstawiciela izby rolniczej, mających wykształcenie wyższe albo średnie w zakresie rolnictwa lub ekonomiki rolnictwa albo co najmniej pięcioletni staż w prowadzeniu gospodarstwa rolnego potwierdzony przez sołtysa.
Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z właściwą procedurą po przeprowadzeniu oszacowania, komisja wprowadzała i zatwierdzała dane do publicznej aplikacji w formie raportu komisji oraz przekazywała uwierzytelniony przez członków komisji wydruk (z aplikacji) raportu oszacowania szkód w danym gospodarstwie rolnym - wojewodzie właściwemu ze względu na miejsce powstania szkód.
Organ odwoławczy zaakcentował także, że załączona do wniosku suszowego, wygenerowana z aplikacji publicznej ostateczna kalkulacja z oszacowania szkód, opierała się w niniejszej sprawie o trzy źródła danych dotyczących wysokości szkód w uprawach: dane podane w aplikacji przez rolnika we wniosku o szacowanie szkód; dane z raportu komisji szacującej na miejscu oraz dane pobierane z I2.
Mając na względzie metodologię obliczania szkody określoną w § 13zzd ust. 13-14 rozporządzenia, organ odwoławczy wskazał, że raport komisji pośrednio wpłynął na efekt końcowy oceny szacowania szkód w gospodarstwie strony, bowiem dane z raportu komisja wprowadziła do aplikacji. Zatem dowód ten brał udział w szacowaniu i wpłynął na ostateczny jego wynik odzwierciedlony w kalkulacji.
Zgodnie z § 13zzd ust. 13 rozporządzenia we wniosku o oszacowanie szkód producent rolny jest zobowiązany podać informację o procentowej wysokości szkód spowodowanych wystąpieniem suszy w poszczególnych uprawach. W przypadku gdy producent rolny w tym wniosku poda procentową wysokość szkód spowodowanych przez suszę w poszczególnych uprawach wyższą niż ta wysokość ustalona na podstawie danych I2 - do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się odpowiednio dane w tym zakresie I2.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że na wysokość szkód średniej rocznej produkcji roślinnej ma wpływ nie tylko procentowa wysokość szkód w poszczególnych uprawach, ale również wysokości przychodów z poszczególnych upraw, w tym przychodów z upraw, w których nie jest szacowana susza. Co ważne, ustawodawca w przywołanych przepisach posługuje się zwrotem "średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym".
Odnosząc się do zarzutów rolnika dotyczących poszczególnych działek ewidencyjnych, organ odwoławczy stwierdził, że obie działki ewidencyjne stanowią obszary składające się z kilku klas bonitacyjnych. Na działce nr [...] znajdują się grunty skalsyfikowane jako LIII (łąki trwałe), N (nieużytki), RIVa, Rllla (grunty orne o różnych klasach). Na działce nr [...] znajdują się grunty sklasyfikowane jako Rlllb, RIVb, RV, W-RIVb (rowy). Przy wyznaczaniu obszarów zagrożonych suszą rolniczą dla poszczególnych upraw uwzględniane są dwa czynniki: warunki pogodowe, podatność gleby na suszę. W ocenie organu odwoławczego mylne jest więc przekonanie rolnika, że na jednej działce ewidencyjnej procent strat w uprawach rolnych musi być taki sam dla wszystkich położonych na niej działek rolnych z tą samą uprawą.
Jak wskazano powyżej, w przypadku gdy producent rolny we wniosku o szacowanie strat spowodowanych wystąpieniem suszy poda procentową wysokość strat w poszczególnych uprawach wyższą niż wysokość ustaloną przez I2 - do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się dane w tym zakresie ustalone przez I2 wynikające z Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej. System ten zawiera aplikacje komputerowe integrujące dane meteorologiczne potrzebne do obliczenia klimatycznego bilansu wodnego oraz dane z cyfrowej mapy glebowo-rolniczej, obrazującej przestrzenne zróżnicowanie retencji wodnej różnych kategorii agronomicznych gleb. Dane meteorologiczne wykorzystywane do obliczenia wartości klimatycznego bilansu wodnego (KBW) pochodzą z I3 (ze stacji synoptycznych - 59, telemetrycznych -195 i posterunków opadowych - 294), z O. (60 stacji), z O2 - 39 stacji, z własnych stacji I2 - 60 oraz z 16 stacji jednostek samorządu terytorialnego a także z 3 stacji U. w L.
W celu zachowania najwyższej jakości danych pomiarowo- obserwacyjnych na stacjach I3, I2, O. zainstalowane są zdublowane przyrządy pomiarowe, np. dwa deszczomierze. Pozwala to na wychwycenie błędów wynikających z awarii urządzenia. W celu zwiększenia dokładności określenia pola opadu atmosferycznego w 2020 r. zostały włączone do Systemu dane pochodzące z naziemnych radarów. Dane radarowe są udostępniane przez I3, pochodzą z sieci P. Po kontroli danych meteorologicznych są one wykorzystywane do wyznaczania wartości KBW. Przestrzenne dane z pomiarów punktowych są interpolowane przy użyciu aplikacji Geographic Information System (GIS) za pomocą programu komputerowego — ArcGIS. Na każdą wyinterpolowaną wartość - program wykorzystuje informacje z 12 najbliższych stacji meteorologicznych. Program ten przy tworzeniu interpolacji danych uwzględnia wpływ odległości stacji na generowaną wartość, im stacja położona jest bliżej interpolowanej danej, tym większy jest jej wpływ na tworzoną wartość.
System GIS uwzględnia następujące warstwy informacji: dane dotyczące opadów atmosferycznych, ewapotranspiracji (parowanie wody z gleby i roślin), dane z cyfrowej mapy glebowo-rolniczej obrazującej przestrzenne zróżnicowanie retencji wodnej różnych kategorii agronomicznych gleb, i jej wpływ na skutki suszy rolniczej, granice wszystkich gmin Polski, granice działek ewidencyjnych.
W Systemie Monitoringu Suszy Rolniczej prowadzony jest również monitoring wilgotności gleby, którego celem jest poznanie zależności pomiędzy stresem wodnym, mierzonym liczbą dni uwilgotnienia poniżej wartości krytycznej, odpowiadającej punktowi trwałego więdnięcia roślin, a plonem roślin dla różnych gatunków gleb w zróżnicowanych warunkach siedliskowych i klimatycznych. Dane pozyskiwane z Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej przenoszone są do publicznej aplikacji "Zgłoś szkodę rolniczą" w celu weryfikacji zakresu suszy i wysokości strat w uprawach określonych samodzielnie przez producentów rolnych przy wypełnianiu tej aplikacji.
Podsumowując, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni stwierdził, że kwestionowana przez stronę aplikacja mająca umocowanie w § 13zze ust. 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia zawiera bazy danych i aplikacje komputerowe, integrujące dane meteorologiczne, potrzebne do obliczenia klimatycznego bilansu wodnego oraz dane z cyfrowej mapy glebowo-rolniczej, obrazującej przestrzenne zróżnicowanie retencji wodnej różnych kategorii agronomicznych gleb.
Odnosząc się zatem do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ odwoławczy stwierdził, że dane z raportu komisji dokonującej oszacowania szkód spowodowanych przez suszę były poddawane analizie i składały się na ostateczny wynik procentu strat obliczonych przez aplikację publiczną.
W ocenie organu odwoławczego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Człuchowie w oparciu o przedstawione przez rolnika protokół nr 41/2023 z dnia 31 lipca 2023 r. oraz kalkulację z dnia 29 listopada 2023 r. prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego właściwe dla rozpoznawanej sprawy. Odmienna od oczekiwań rolnika ocena skutków zaistniałych zjawisk atmosferycznych dokonana przez komisję ds. szacowania szkód w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powołanej przez Wojewodę Pomorskiego (w odniesieniu do przymrozków wiosennych), jak również wynikająca z całościowej analizy danych dotyczących zaistniałej w roku 2023 suszy, obligowała organy ARiMR do wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy.
J. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zaskarżając w całości decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni.
W skardze zarzucono naruszenie § 13zze ust.1 pkt.3 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 27 stycznia 2015 r., poprzez zaniżenie powstałej szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r. suszy poniżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy a tym samym bezpodstawnie odmówiono ustalenia i wypłaty należnego świadczenia. Powyższe zostało spowodowane nieprzestrzeganiem zasad postępowania wskazanych w art. 10a ust. 1 i 1a ustawy o ARiMR.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie w postępowaniu pierwoszinstancyjnym, jak też w postępowaniu odwoławczym zasady procedury administracyjnej określonej w kodeksie postępowania administracyjnego, z wyłączeniem przepisów określonych w art. 10a ust.1 ustawy o ARiMR, a które miały wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7a, art.11, art.12 § 1, art.76, art. 81a, art. 140 (niezastosowanie przez organ drugiej instancji) k.p.a., tj. naruszenie zasad postępowania, zasady praworządności, nie przeprowadzenia dowodu z dokumentów urzędowych (wnioskowanego o uwzględnienie protokołu strat spowodowanych suszą w 2023 r. dokonaną przez Komisję Gminną, powołaną przez Wojewodę Pomorskiego), brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych i analizy stanu faktycznego na korzyść rolnika (tym bardziej, że wartość szkody w stosunku do skarżącego według kwestionowanej aplikacji suszowej wyniosła 29,57%). Powyższe uchybienia zdaniem skarżącego skutkowały wydaniem zaskarżonej decyzji bez uwzględnienia obiektywnego i rzeczywistego stanu rzeczy oraz interesu skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu urzędowego, tj. Raportu Gminnej Komisji powołanej przez Wojewodę Pomorskiego do oszacowania szkód przez suszę na terenie Gminy Człuchów w 2023 r. (korespondencja w sprawie pozyskania raportu i sam raport z dnia 29 września 2023 r. w załączeniu).
Uzasadniając skargę, skarżący podkreślił, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odnosi się bezpośrednio do jego osoby i gospodarstwa oraz szkód, jakie w nim wystąpiły, ale jest powieleniem odpowiedzi i replik udzielanych publicznie przez Ministerstwo Rolnictwa i ARiMR na wystąpienia Krajowej Rady Izb Rolniczych oraz Rzecznika Praw Obywatelskich.
Skarżący wskazał, że zakwestionował wyniki aplikacji suszowej i zgłosił wniosek o przeprowadzenie w oparciu o art. 76 k.p.a. dowodu z ustaleń i opracowań Gminnej Komisji powołanej przez Wojewodę Pomorskiego do oszacowania szkód przez suszę na terenie Gminy Człuchów w 2023 r. Pominięcie tego istotnego dowodu jest niezrozumiałe i świadczy o nierozpoznaniu merytorycznym odwołania.
Skarżący podniósł, że z tych względów przedmiotowe odwołanie stanowi integralną częścią niniejszej skargi i podtrzymuje zawarte w nim stanowisko w całości. Stwierdził, że wadliwe jest stanowisko ARiMR, że protokół czy też kalkulacja wygenerowane w aplikacji suszowej jest dokumentem, którego nie można w żaden sposób oceniać jak też zakwestionować, narusza to wskazane normy prawne k.p.a. i w art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR.
Zdaniem skarżącego, konieczne jest zweryfikowanie prawidłowości działania aplikacji w zależności od wyniku tej weryfikacji powinna zostać wydana decyzja merytoryczna co do istnienia przesłanek do udzielenia pomocy suszowej na podstawie innych dostępnych ARiMR dokumentów i danych (np. protokół Gminnej Komisji z 2023 r.).
Skarżący podniósł, że wywiązał się ze wszystkich zobowiązań, gdyż złożył wszelkie wymagane dokumenty, natomiast ze strony ARiMR Pomorski Oddział Regionalny w Gdyni nie dopełniono koniecznych czynności dla ustalenia prawidłowego stanu faktyczno-prawnego.
Niezależnie od powyższego, skarżący wskazał, że uzależnianie otrzymania pomocy suszowej przez rolnika - uwarunkowane przekroczeniem 30% pułapu szkody w uprawie różnicuje rolników i narusza konstytucyjne zasady równego traktowania wszystkich obywateli.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Gdyni wniósł o jej o oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Norma art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd stwierdził, że organ w niniejszej sprawie dopuścił się naruszeń przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę dochodzonego świadczenia stanowiły przepisy z § 13zze ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynika, że w 2023 i 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472;
3) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2023 r.:
a) gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcia się ziemi lub lawiny w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły te szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły te szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji, lub
b) suszy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, które zostały obliczone za pomocą publicznej aplikacji i wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji roślinnej w gospodarstwie rolnym z ostatnich trzech lat poprzedzających rok wystąpienia suszy.
W świetle treści tego unormowania nie budzi wątpliwości, że szkody wymienione w punkcie 3 przepisu w literach a i b nie podlegają sumowaniu. Zatem wielkość procentowa szkody poniesionej przez skarżącego w wyniku przymrozków nie mogła podlegać zsumowaniu z wielkością procentową szkody poniesionej w wyniku suszy.
W ocenie Sądu, brak jest także podstaw do oceny, by uzależnianie otrzymania pomocy suszowej przez rolnika - uwarunkowane przekroczeniem 30% pułapu szkody w uprawie różnicowało prawa rolników w sposób niedopuszczalny i naruszało konstytucyjne zasady równego traktowania wszystkich obywateli.
Z istoty zasady równości wobec prawa określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wynika, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo, a więc według równej miary. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się na dwa ważne elementy zasady równości, to jest równość wobec prawa oznaczająca nakaz równego traktowania przez władzę publiczną w procesie stosowania prawa oraz równość w prawie oznaczającą nakaz kształtowania treści prawa z uwzględnieniem zasady równości (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K 24/97, OTK 1998, Nr 2, poz. 13). Niewątpliwie pytanie o naruszenie zasady równości pojawia się dopiero w sytuacji, gdy wprowadzone zróżnicowania dotyczą podmiotów (sytuacji) podobnych. Wówczas konieczne staje się wykazanie, że wprowadzenie danego zróżnicowania jest uzasadnione, w przeciwnym zaś razie trzeba uznać, że ustawodawca dopuścił się konstytucyjnie zakazanego nierównego traktowania. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 września 2006 r. sygn. akt K 51/05, OTK-A 2006, nr 8 poz. 100, podkreślono, że jeżeli ustawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Takie odstępstwo nie musi jednak oznaczać naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Jest ono dopuszczalne, jeżeli zostały spełnione następujące warunki:
1) kryterium różnicowania pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji;
2) waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego różnicowania;
3) kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych.
W przypadku określenia 30-procentowego progu poniesionych strat uprawniających do świadczenia pomocowego przesłanki te zostały spełnione.
Zróżnicowanie to opierać się na czytelnych i sprawiedliwych kryteriach, związanych z celem i treścią regulacji, uwzględnia wagę interesów rolników poszkodowanych w różnym stopniu w wyniku spadku plonów spowodowanych czynnikami atmosferycznym i możliwości pomocowych. Kryterium różnicowania pozostaje w związku z wartościami uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów, które poniosły straty. Brak jest uzasadnionych podstaw do rekompensowania wszelkich strat poniesionych przez gospodarstwa rolne na skutek niekorzystnych warunków atmosferycznych, w tym suszy. W prowadzenie działalności rolnej, podobnie jak każdej działalności gospodarczej, wpisany jest element ryzyka. Niewątpliwe wysokość plonów w działalności rolnej, poza zwykłym ryzykiem gospodarczym, dodatkowo obciążona jest ryzykiem związanym z warunkami naturalnymi – pogodowymi w danym roku. Okoliczność ta, jak i zasadnicze znaczenie wyników tego sektora gospodarki dla funkcjonowania społeczeństwa, uzasadnia wsparcie działalności rolniczej, w sytuacji znacznych strat spowodowanych warunkami atmosferycznymi Prawodawca miał prawo uznać, że to właśnie straty przewyższające 30 % stanowią realne zagrożenia dla bytu gospodarstwa rolnego i uzasadniają wsparcie rolników, którzy ponieśli straty w tej wysokości. Konieczność postawienia jednolitej i wyraźnej granicy procentowej uniemożliwia przyznanie takiej pomocy rolnikom, którzy w wyniku niekorzystnych warunków atmosferycznych ponieśli straty nieznacznie niższe, mimo, że ich sytuacja jest podobna do rolników, których straty granicę 30% przekroczyły.
Podniesione przez skarżącego w tym zakresie zarzuty nie zasługiwały zatem na uwzględnienie.
Skarżący nie podnosił zarzutów dotyczących oceny zakresu strat poniesionych w wyniku przymrozków wiosennych.
Istotą sporu była prawidłowość ustalenia zakresu strat poniesionych w wyniku suszy, ustalonej w wyniku szacowania aplikacji na 29, 57%. Dane z raportu komisji szacującej na miejscu wskazywały wysokość poniesionych szkód w granicach od 30 do 50 %,w poszczególnych uprawach, zatem średnia wysokość szkody wynikająca z tego raportu niewątpliwie znacznie przekraczała próg 30 %.
Zarzuty skarżącego dotyczące sposobu obliczenia wysokości szkody przy użyciu aplikacji są uzasadnione.
Organ odwoławczy wskazywał, że załączona do wniosku suszowego, wygenerowana z aplikacji publicznej ostateczna kalkulacja z oszacowania szkód, opierała się w niniejszej sprawie o trzy źródła danych dotyczących wysokości szkód w uprawach i uwzględniała:
- dane podane w aplikacji przez rolnika we wniosku o szacowanie szkód;
- dane z raportu komisji szacującej na miejscu
- oraz dane pobierane z I2.
Mając na względzie metodologię obliczania szkody określoną w § 13zzd ust. 13-14 rozporządzenia, organ odwoławczy wskazał, że raport komisji pośrednio wpłynął na efekt końcowy oceny szacowania szkód w gospodarstwie strony, bowiem dane z raportu komisja wprowadziła do aplikacji. Zatem dowód ten brał udział w szacowaniu i wpłynął na ostateczny jego wynik odzwierciedlony w kalkulacji.
Norma §13zzd pkt 13 rozporządzenia stanowi, że w przypadku gdy producent rolny we wniosku o oszacowanie szkód, o którym mowa w ust. 6, poda procentową wysokość szkód spowodowanych przez suszę w poszczególnych uprawach wyższą niż ta wysokość ustalona na podstawie danych I2, do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się dane w tym zakresie I2.
Zgodnie natomiast z §13zzd pkt 14 rozporządzenia, w przypadku gdy procentowa wysokość szkód ustalona zgodnie z ust. 13 różni się od procentowej wysokości szkód oszacowanej przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód spowodowanych przez suszę, do obliczenia wysokości szkody przyjmuje się:
1) wyższą wysokość szkód spowodowanych wystąpieniem suszy, jeżeli różnica wynosi nie więcej niż 30% w stosunku do niższej wysokości szkód;
2) niższą wysokość szkód powiększoną o 30%, jeżeli różnica wynosi więcej niż 30% w stosunku do niższej wysokości szkód;
3) wysokość szkód ustaloną na podstawie danych I2, jeżeli zgodnie z ustaleniami tego instytutu wysokość szkód wynosi 0%.
Organ stwierdził, że powyższy mechanizm świadczy o uwzględnieniu przez aplikację przy ustalaniu wysokości szkody danych wynikających z raportu Komisji.
Sąd nie ma, na podstawie danych zawartych w wydanych w sprawie decyzjach i znajdujących się w aktach administracyjnych, możliwości sprawdzenia poprawności wprowadzenia danych i obliczeń aplikacji.
Za słuszne uznać należy stanowisko skarżącego, że organ, jak i Sąd, winien w przypadku zakwestionowania wyniku przez wnioskującego, sprawdzić jego poprawność. Ocena wyniku aplikacji, stworzonej w celu ułatwienia i zautomatyzowania szacunków poniesionych szkód, wymaga prześledzenia procesu dochodzenia w aplikacji do wyniku końcowego, na który to proces i jego wynik istotne znacznie mogą mieć dane początkowe, wprowadzane do systemu aplikacji. Sąd nie ma możliwości sprawdzenia sposobu ustaleń aplikacji ani tego czy przy ustalaniu wyniku uwzględniono w niej zgodnie z przepisami dane wynikające z raportu Komisji. Sprawdzeniu winna podlegać ocena procentowej różnicy w ocenach aplikacja i raportu Komisji pod kątem treści §13zzd pkt 14 rozporządzenia, co wymagało ustalenia wielkości różnicy w wysokości szkody ustalonej na podstawie danych I2 oraz danych wynikających z raportu Komisji szacującej. Przyjąć bowiem należało wyższą wysokość szkód spowodowanych wystąpieniem suszy, jeżeli różnica wynosiła nie więcej niż 30% w stosunku do niższej wysokości szkód lub niższą wysokość szkód powiększoną o 30%, jeżeli różnica wynosiła więcej niż 30% w stosunku do niższej wysokości szkód. Zbadanie poprawności zastosowania tego mechanizmu jest konieczne w toku postępowania przez organ, jak i Sąd, i nie może być pozostawione działaniu aplikacji.
Zaznaczyć także należy, że w sprawie nie mamy do czynienia z koniecznością przeprowadzenia kolejnych dowodów, które winna przedstawić organowi strona, lecz z koniecznością sprawdzenia wiarygodności dowodu w postaci oszacowania szkody przez aplikację, w sprawie istnieją bowiem wątpliwości co do prawidłowości wyniku jej szacowania związane ze znacznie wyższą oceną zakresu szkody w raporcie Komisji.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona ustaleń dotyczących szczególnego sposobu obliczenia szkody (kalkulacji), przeprowadzonego w wyniku działania aplikacji, w tym oceni czy prawidłowo wprowadzone zostały do programu dane z raportu Komisji szacującej i czy poprawnie zastosowano mechanizm przewidziany w z §13zzd pkt 14 rozporządzenia. Brak możliwości kontroli w tym zakresie uznać należy za niedopuszczalny, gdyż pozostawia on poza oceną organu poprawność wprowadzanych do aplikacji danych oraz w istocie przekazuje decydowanie o prawach stron niepodlegającemu kontroli człowieka programowi komputerowemu.
Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, gdyż skarżący, prawidłowo pouczony o zasadach przyznawania zwrotu kosztów postępowania nie złożył wniosku w tym zakresie, a sprawa podlegała rozstrzygnięciu na rozprawie.