III SA/Gd 361/22

III SA/Gd 361/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-11-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Janina Guść
Paweł Mierzejewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, ust. 1 b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5927/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
I. K. (dalej także jako "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia
7 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5927/21 utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 6 października 2021 r. nr ŚR.5211.35.2021.MZ, którą organ pierwszej instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. S. (ur. 16 marca 1952 r.).
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 8 stycznia 2021 r. wnioskodawczyni złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. w dniu 11 kwietnia 2019 r. (nr [...]).
W wyniku przeprowadzonego postępowania, w tym wywiadu środowiskowego w dniu 26 stycznia 2021 r. organ pierwszej instancji w dniu 5 lutego 2021 r. wydał decyzję nr ŚR.520.08.2021.AZ, którą odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W postawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.")
Uzasadniając motywy zapadłego rozstrzygnięcia administracyjnego organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z wydanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że wynika, iż daty powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki matki wnioskodawczyni nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 11 kwietnia 2019 r. Z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika z kolei, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ wskazał, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni nie powstała w okresach życia wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W tym stanie nie było podstaw do wydania decyzji zgodnie z wnioskiem wnioskodawczyni.
W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 23 lipca 2021 r. nr SKO Gd/1299/21 uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania oraz przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie przesłanki dotyczącej daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. było błędne. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne było bowiem wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). W orzeczeniu tym część przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Powołując się na dorobek orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium wskazało, że organy rozpoznając obecnie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjną.
Zdaniem organu odwoławczego, rozstrzygnięcie kasacyjne było jednakże uzasadnione z uwagi na konieczność dokładnego ustalenia czynności opiekuńczych realizowanych przez wnioskodawczynię względem matki, która bezsprzecznie dotknięta jest schorzeniami uniemożliwiającymi jej samodzielne funkcjonowanie. Co nadto istotne, w trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny uzyskał informację, że matka wnioskodawczyni jest uczestniczką zajęć w Środowiskowym Domu Samopomocy w L. Ustalić zatem należało, czy matka wnioskodawczyni uczestniczy w tych zajęciach, a jeżeli tak to w jakim wymiarze dziennym i godzinowym.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w tym ponownym przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 20 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy S. decyzją z dnia 6 października 2021 r. nr ŚR.5211.35.2021 MZ odmówił wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że H. S. jest uczestniczką Środowiskowego Domu Samopomocy. Na zajęcia dojeżdża busem. Z domu wyjeżdża około 8.00 a wraca około 14.00. Podczas nieobecności matki wnioskodawczyni jeździ po zakupy, przygotowuje posiłki zgodnie z dietą cukrzycową matki i robi porządki w domu. W ocenie organu pierwszej instancji powyższe okoliczności wykluczają przyznane świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek przyczynowo – skutkowy zachodzi wówczas, gdy osoba sprawująca opiekę rezygnuje z zatrudnienia lub go nie podejmuje bo zakres sprawowanej opieki jest na tyle duży, że wykonywanie pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze, jest niemożliwe.
Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5927/21 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania oraz przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie przesłanki dotyczącej daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. było błędne. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne było bowiem wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). W orzeczeniu tym część przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. została uznana za niezgodną z Konstytucją RP. Powołując się na dorobek orzecznictwa sądowoadministracyjnego Kolegium wskazało, że organy rozpoznając obecnie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjną.
W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że okolicznością bezsporną jest fakt sprawowania opieki nad matką przez I. K. Kolegium nie neguje też, że matka wnioskodawczyni tej opieki wymaga i najprawdopodobniej nie mogłaby funkcjonować bez pomocy innej osoby. Kolegium nie kwestionuje również, że wnioskodawczyni była aktywna zawodowo zanim podjęła się sprawowania opieki nad matką. Z podanych przez wnioskodawczynię informacji wynika, że do listopada 2019 r. prowadziła ona działalność gospodarczą. W kwietniu 2019 r. matka wnioskodawczyni została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jednakże codzienne uczęszczanie matki wnioskodawczyni na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy, które trwają 6 godzin, i w trakcie których obecność opiekuna nie jest konieczna, jest okolicznością, która zdecydowanie przemawia za odmówieniem wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka wnioskodawczyni w ciągu tygodnia pracy nie znajduje się bowiem pod wyłączną opieką córki. W czasie, w którym H. S. przebywa na zajęciach, wnioskodawczyni nie uczestniczy w opiece. Wprawdzie wnioskodawczyni wyjaśniła, że w czasie, gdy matka przebywa poza domem, ona sprząta, robi zakupy, przygotowuje posiłki. Poza tym zdarzają się sytuacje, gdy H. S. nie może uczestniczyć w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy i wówczas zostaje w domu. Kolegium uważa jednak, że w sytuacji, w której opieka nad osobą niepełnosprawną jest współdzielona, czy to pomiędzy członkami rodziny, czy też pomiędzy opiekunem a instytucją opiekuńczą, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem wystąpienie sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej poświęca większość swego czasu na wykonywanie czynności opiekuńczych. Należy w tym miejscu z całą mocą zaznaczyć, że czynności związane z prowadzeniem domu, czyli zakupy, gotowanie, sprzątanie mieszkania, w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna i jej opiekun zamieszkują razem, nie powinny być zaliczane do czynności stricte opiekuńczych. Opiekun osoby niepełnosprawnej wykonuje wszystkie domowe czynności nie tylko dla osoby niepełnosprawnej, ale także dla siebie i swojej rodziny. Innymi słowy, czynności związane z prowadzeniem domu byłyby wykonywane także wówczas, gdyby nie było konieczności opiekowania się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium nie neguje, że w przypadku osób niepełnosprawnych rozmaitych czynności związanych z prowadzeniem domu może być więcej. Zważyć należy jednak, że w podobnej sytuacji wielokrotnie znajdują się rodzice, lub opiekunowie małych dzieci - wówczas utrzymanie w domu porządku i przygotowanie lub podanie posiłków także zajmuje więcej czasu niż gdy w domu mieszkają tylko osoby dorosłe. Niejednokrotnie przecież osoby mające pod opieką małe dzieci godzą sprawowanie opieki nad dziećmi i prowadzenie domu z pracą zarobkową. W konsekwencji Kolegium uważa, że do zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię należy zaliczyć tylko te czynności, które wykonuje ona bezpośrednio przy matce. Czas, kiedy matka jest na zajęciach, nie powinien być więc uznawany za sprawowanie opieki. Nawet jeśli dochodzi do sytuacji, w których matka wnioskodawczyni musi pozostać w domu, czy to z powodu choroby, czy też z powodu przerwy w zajęciach, to jednak zdarzenia te uznać należy za incydentalne. I w tym wypadku zasadne jest przywołanie sytuacji osób opiekujących się małymi dziećmi - dzieci w trakcie choroby, czy przerwy w działalności placówek opiekuńczych także muszą pozostać w domu pod czyjąś opieką.
Kolegium wskazało finalnie, że nie neguje trudności w wykonywaniu pracy zarobkowej i jednoczesnym sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym. Jednakże w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna w ciągu tygodnia pracy przez 6 godzin dziennie jest pod opieką innych osób niż wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne, świadczenie to nie może zostać przyznane. W takiej bowiem sytuacji zakres codziennej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie jest na tyle duży, by pomiędzy sprawowaniem przez niego opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia istniał bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy. Należy bowiem rozróżnić sytuację osób, które same opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie dzieląc z nikim tej opieki, oraz osób, które opiekę nad niepełnosprawnym sprawują
I. K. reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w całości wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji jak i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z normy prawa określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Na poparcie tego stanowiska skarżący przywołał orzeczenia sądów administracyjnych wspierające jego pogląd.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.
W dniu 23 maja 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej zawierające wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, to jest decyzji Wójta Gminy S. z dnia 2 maja 2022 r. nr PS.5121.5.2022 uchylającej, z dniem 1 maja 2022 r., w całości decyzję własną organu z dnia 30 grudnia 2021 r. nr PS.5121.46.2021 dotyczącą skierowania H. S. do uczestnictwa w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy [...] w L.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,
bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce lub ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny
i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji.
Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Ponadto należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Niepodejmowanie zatrudnienia, które w realiach sprawy winno być rozważane związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować
z zatrudnienia (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.
Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącej, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, nie powstała w wieku, który mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Ponadto zdaniem tego organu, uczestnictwo matki skarżącej w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w wymiarze 6 godzin dziennie determinuje uznanie, że skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia.
Organ odwoławczy wskazał z kolei, że codzienne uczęszczanie matki wnioskodawczyni na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy, które trwają 6 godzin (zasadniczo w godz. 8.00 – 14.00), i w trakcie których obecność opiekuna nie jest konieczna, jest okolicznością, która zdecydowanie przemawia za odmówieniem wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka wnioskodawczyni w ciągu tygodnia pracy nie znajduje się bowiem pod wyłączną opieką córki
Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie
art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa
w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej,
która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 – go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.
Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia
21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie
w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny
z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie,
przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone
w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu,
która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.
Ocenie poddać w tej sytuacji należało natomiast negatywne ustalenie organów orzekających, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez skarżącą opieką.
Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącą wykluczała całkowicie podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej.
W postępowaniu ustalono bezsprzecznie, że matka skarżącej uczęszcza na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy, które trwają 6 godzin, i w trakcie których obecność opiekuna nie jest konieczna. Przedmiotowa okoliczność determinuje uznanie, że matka wnioskodawczyni w ciągu tygodnia pracy nie znajduje się pod wyłączną opieką córki. W czasie, w którym H. S. przebywa na zajęciach, skarżąca nie uczestniczy w sprawowaniu czynności opiekuńczych. Za w pełni zasadną Sąd poczytuje tezę Kolegium, że w sytuacji, w której opieka nad osobą niepełnosprawną jest współdzielona, czy to pomiędzy członkami rodziny, czy też pomiędzy opiekunem a instytucją opiekuńczą, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem wystąpienie sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej poświęca większość swego czasu na wykonywanie czynności opiekuńczych. Wskazać w tym miejscu należy, że czynności związane z prowadzeniem domu, czyli zakupy, gotowanie, sprzątanie mieszkania, w tym pokoju i łóżka podopiecznego w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna i jej opiekun zamieszkują razem, nie powinny być zaliczane do czynności stricte opiekuńczych. W realiach rozpatrywanej sprawy czynności skarżącej rozpatrywane kompleksowo nie są zatem, jak zasadnie uznały organy orzekające, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą obiektywnie podjęcie jakiejkolwiek pracy. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką korzystającą ze świadczeń Środowiskowego Domu Samopomocy, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności jej wsparcia (do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), podkreślić należy, nie negując faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był zatem w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że żądane świadczenie pielęgnacyjne nie może być skarżącej przyznane. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, jak i kwestii związanych z korzystaniem przez matkę z instytucji zapewniającej realizację czynności opiekuńczych w określonym przedziale czasowym. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zawierającym w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.
W skardze z kolei nie zawarto jakichkolwiek argumentów pozwalających na podważenie zasadności decyzji organu odwoławczego. Argumentacja uzasadnienia skargi ograniczona została do pozbawionego podstaw zanegowania kompetencji organów orzekających odnośnie oceny charakteru i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą jak i zaprzeczenia poczynionym przez organ odwoławczy ustaleniom oraz wyciągniętym na ich podstawie prawidłowym wnioskom.
Finalnie należy wskazać, że na ocenę Sądu nie mógł mieć wpływu fakt wydania przez Wójta Gminy S. decyzji z dnia 2 maja 2022 r. nr PS.5121.5.2022 uchylającej, z dniem 1 maja 2022 r., w całości decyzję własną organu z dnia 30 grudnia 2021 r. nr PS.5121.46.2021 dotyczącą skierowania H. S. do uczestnictwa w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy [...] w L. Należy mieć bowiem na uwadze, że przedmiotowa decyzja została wydana po upływie trzech miesięcy od daty wydania decyzji stanowiącej przedmiot wniesionej do Sądu skargi.
Uznawszy w reasumpcji zarzut podniesiony w skardze za niezasadny jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.