III SA/Gd 353/25

III SA/Gd 353/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Alina Dominiak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 3, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Prokuratora Regionalnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2025 r. nr 2002-6.Pa.5.2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z tytułu ukończenia 100 lat życia oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 lutego 2025 r. K. M. prokurator w stanie spoczynku wniosła o wypłatę świadczenia pieniężnego z tytułu ukończenia przez nią 100 lat życia w dniu 2 lipca 2022 r., powołując się na wypłacanie podobnych świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed dniem 1 stycznia 2025 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 18 października 2024 r. o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia (Dz. U. z 2024 r. poz. 1674). Skarżąca żądała zapłaty 143.398,91 złotych, co ma stanowić równowartość kwoty 4.944,79 zł oraz liczby 29 miesięcy (od sierpnia 2022 r. do grudnia 2024 r.).
Postanowieniem z dnia 25 marca 2025 r. Prokurator Okręgowy w Gdańsku odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania K. M. świadczenia z tytułu ukończenia 100 lat życia, od sierpnia 2022 r. do grudnia 2024 r.
W uzasadnieniu postanowienia Prokurator Okręgowy wskazał, iż prokuratorzy oraz sędziowie posiadają swój własny system zaopatrzenia na wypadek utraty sił, zdrowia lub osiągnięcia określonego ustawowo wieku. System ten określają dwie pragmatyki służbowe, a mianowicie ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze oraz ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z poźn. zm.). Ustawa Prawo o prokuraturze w zakresie unormowania prokuratorskiego stanu spoczynku w zasadniczej mierze odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 127 ustawy Prawo o prokuraturze). Przepisy tych ustaw stanowią kompletną regulację zaopatrzenia prokuratorów na wypadek ryzyk określonych w odniesieniu do ubezpieczonych w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych (ZUS). Jest to jednak system swoisty i odmienny od systemu ubezpieczeń społecznych. Brak jest zatem podstaw prawnych do sięgania do przepisów lub praktyk postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w którym wspomniane pragmatyki służbowe tego nie przewidują.
Ponadto organ wskazał, ze zgodnie z art. 15 ustawy o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia, osobom, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ukończyły 100 łat życia i na dzień 31 grudnia 2024 r. mają prawo do świadczenia, o którym mowa w art. 2 tej ustawy (w tym prokuratorom w stanie spoczynku), przyznaje się z urzędu świadczenie honorowe od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
W związku z tym, zdaniem organu, ustawodawca nie zakłada możliwości przyznania wspomnianego świadczenia ze wsteczną mocą, tj. za czas przed dniem 1 stycznia 2025 r. Przepis ten pozbawiony byłby znaczenia prawnego, jeżeli świadczenie z tytułu ukończenia 100 lat przysługiwałoby wszystkim osobom, które ukończyły wcześniej 100 lat. Innymi słowy ustawa o świadczeniu honorowym dała jednakowe uprawnienie wszystkim osobom, które spełniają kryteria przewidziane przez art. 2 tej ustawy, gdyż wcześniejsza praktyka i podstawy prawne nie miały zastosowania do wszystkich grup osób wymienionych przez ten przepis (w tym sędziów i prokuratorów).
Ponadto Prokurator Okręgowy w Gdańsku zanegował przy tym twierdzenie wnioskodawczyni, iż przyznawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia z racji osiągnięcia 100 lat życia miały charakter powszechny i dotyczyły wszystkich osób uprawnionych do jakiegokolwiek zaopatrzenia emerytalnego bądź rentowego, tudzież aby analogiczne zasady miałyby znajdować zastosowanie do prokuratorów i sędziów w stanie spoczynku. Uchwalając ustawę z dnia 18 października 2024 r. prawodawca kierował się logiką objęcia nowym świadczeniem wszystkich grup osób objętych rożnymi systemami zaopatrzenia społecznego, a zatem kryterium sprawiedliwości społecznej, a nadto ustawowego uregulowania dotychczasowej praktyki przyznawania tych świadczeń przez ZUS na wątpliwej, częściowo pozaustawowej, podstawie prawnej.
Prokurator Okręgowy w Gdańsku zaznaczył, że instytucja prawna świadczenia honorowego z tytułu ukończenia 100 lat dla prokuratorów obowiązuje od dnia wejścia w życie ustawy ją normującej, nie można równocześnie stwierdzić, że to prawo lub prawo o zbliżonym charakterze istniało przed dniem 1 stycznia 2025 r., a w konsekwencji braku materialnoprawnej podstawy - brak jest argumentów, aby uznać niniejszą sprawę za sprawę administracyjną, która w ramach stosunku pracy łączącego właściwą prokuraturę z prokuratorem w stanie spoczynku, miałaby zostać zakończona w drodze decyzji administracyjnej (brak normy kompetencyjnej). Wnioskodawczyni nie przysługuje zatem uprawnienie, na które się powołuje, ani tryb administracyjnoprawny. Organ wskazał także, że K. M. przyznano świadczenie honorowe z tytułu ukończenia 100 lat od najwcześniejszej możliwej daty, tj. od dnia 1 stycznia 2025 r. w drodze decyzji Prokuratora Okręgowego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2025 r. Nie może wobec tego toczyć się kolejna sprawa w tym samym przedmiocie i to w sytuacji, w której sam ustawodawca wyklucza możliwość przyznania świadczenia za okres sprzed wejścia w życie ustawy.
Od powyższego postanowienia zażalenie wniosła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i wypłatę zaległego świadczenia pieniężnego za okres i w kwocie wskazanej we wniosku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Skarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1. obrazę prawa poprzez niezastosowanie szeregu aktów prawnych administracji rządowej i jej agend, poczynając od decyzji Prezesa Rady Ministrów z 1972 r., przyznających osobom, które ukończyły 100 lat życia świadczenia dodatkowe, zwane obecnie świadczeniem honorowym, i tymże osobom wypłacanych, w czasie przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 października 2024 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 1674), a tym samym bezprawne pozbawienie skarżącej prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu ukończenia 100 lat życia,
2. sprzeczność istotnych ustaleń Prokuratora Okręgowego z rzeczywistym stanem sprawy, mającą wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, polegająca na bezpodstawnym przyjęciu, iż przed wejściem w życie ustawy cyt. w pkt. 1, brak było podstawy prawnej do wypłaty tych świadczeń prokuratorom w stanie spoczynku, gdyż prokuratorzy, podobnie jak sędziowie, nie podlegają powszechnemu systemowi ubezpieczeń społecznych, podczas gdy w rzeczywistości, wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym postanowieniu, w obrocie prawnym funkcjonowało szereg aktów prawnych, niższego rzędu niż ustawa, poczynając od decyzji Prezesa Rady Ministrów z 1972 r., przyznających prawo dla osób, które ukończyły 100 lat życia, w tym emerytom i rencistom pobierającym świadczenia z ZUS-u, KRUS-u, emerytom tzw. służb mundurowych, do świadczenia dodatkowego i świadczenia te były wypłacane każdego miesiąca, przez wiele lat do końca 2024 r., w różnych wysokościach – na dzień 2 lipca 2022 r., kiedy skarżąca skończyła 100 lat, w kwocie 4.944,79 zł,
3. sprzeczność istotnych ustaleń Prokuratora Okręgowego z rzeczywistym stanem sprawy, mający wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, przez nieuprawnione twierdzenie, że skarżąca domaga się wypłaty zaległego świadczenia dodatkowego na mocy cyt. już wyżej ustawy, za okres wsteczny, co jest oczywiście niemożliwe, podczas gdy w rzeczywistości skarżąca opiera swoje roszczenie o prawo do świadczenia, które funkcjonowało w obrocie prawnym przed wejściem w życie rzeczonej ustawy, tj. 1 stycznia 2025 r.
4. obrazę przepisów postępowania poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności prawidłowego ustalenia i interpretowania prawa mającego znaczenie dla prawidłowego rozpoznania wniosku, a także zaniechanie przeprowadzenia analizy procesu legislacyjnego dot. ustawy z dnia 18 października 2024 r. - o świadczeniu honorowym.
Po rozpatrzeniu zażalenia, Prokurator Regionalny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 czerwca 2025 r. sygn. akt 2002-6.Pa.5.2025 utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że Prezes Rady Ministrów, pismem z dnia 6 stycznia 1972 r., upoważnił Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do przyznawania osobom, które ukończyły 100 lat życia, świadczeń wyjątkowych na podstawie art. 116 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 6, ze zm.). Świadczenie to wynosiło tyle, co aktualna kwota bazowa. W świetle przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53, z poźn. zm.), kwota bazowa wynosi 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenie społeczne, określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, w poprzednim roku kalendarzowym. Kwotę bazową ustala się w każdym roku kalendarzowym. Obowiązuje ona od 1 marca do końca lutego następnego roku kalendarzowego. Poczynając od 1 stycznia 1992 r. - na mocy decyzji Ministra Pracy i Polityki Socjalnej - wprowadzono zasadę, że wszystkim osobom, które kończą 100 lat życia - niezależnie od tego, czy pobierają świadczenie ustawowe czy też nie mają prawa do takich świadczeń Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznaje w trybie wyjątku świadczenie równe kwocie bazowej, służącej do obliczania wysokości nowych świadczeń, obowiązującej w dniu ukończenia 100 lat życia. Od 1 stycznia 1999 r. świadczenia w drodze wyjątku przyznawane były na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z poźn. zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną". Na mocy tej decyzji Prezes ZUS przyznawał takie świadczenia nie tylko osobom pobierającym świadczenia z ZUS, ale również osobom uprawnionym do wojskowej lub policyjnej emerytury i renty inwalidzkiej, a więc byłym żołnierzom zawodowym oraz funkcjonariuszom Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej, sędziom i prokuratorom w stanie spoczynku. Przedmiotowe świadczenie było przyznawane w kwocie stałej odpowiadającej wysokości kwoty bazowej obowiązującej w dniu ukończenia 100 lat życia. Świadczenie to nie podlegało waloryzacji. Skutkiem przyjęcia takiego modelu ustalania świadczeń było zróżnicowanie wysokości wypłacanych świadczeń dla poszczególnych świadczeniobiorców. W świetle treści art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej organem właściwym do przyznania świadczenia pozostawał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że celem usankcjonowania wieloletniej tradycji oraz mając na uwadze potrzebę wyczerpującego i jednolitego uregulowania zasad i warunków nabywania prawa do świadczenia honorowego z tytułu ukończenia 100 lat życia oraz zasad jego wypłaty w dniu 18 października 2024 r. Sejm przyjął ustawę o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia (Dz. U. z 2024 r., poz. 1674), która zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2025 r. Ustawa o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia w art. 2 ust. 13 wskazała, iż świadczenie honorowe przysługuje m.in. osobom posiadającym obywatelstwo polskie, które ukończyły 100 lat życia, i które w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego miesiąc ukończenia 100 lat życia mają prawo do uposażenia prokuratora w stanie spoczynku i uposażenia rodzinnego, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (Dz. U z 2024 r. poz. 390).
Stosownie zaś do treści art. 15 o świadczeniu emerytalnym z tytułu ukończenia 100 lat życia osobom, które przed dniem wejścia w życie ustawy ukończyły 100 lat życia i na dzień 31 grudnia 2024 r. mają prawo do świadczenia, o którym mowa w art. 2, przyznaje się z urzędu świadczenie honorowe od dnia wejścia w życie ustawy. Na podstawie art. 6 ust 1 i 2 ustawy o świadczeniu emerytalnym z tytułu ukończenia 100 lat życia przyznanie świadczenia honorowego przysługującego osobie, o której mowa w art. 2, następuje z urzędu na podstawie decyzji, którą wydaje i wypłaca, co do zasady, organ wypłacający świadczenie emerytalne.
Organ odwoławczy zaznaczył, ze w niniejszej sprawie organem tym jest Prokurator Okręgowy w Gdańsku, który decyzją z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. 3008-5.118.8.2025, przyznał K. M., z dniem 11 stycznia 2025 r. świadczenie honorowe, czym wyczerpał, nałożony na niego ustawą o świadczeniu emerytalnym z tytułu ukończenia 100 lat życia, obowiązek.
Wobec powyższych okoliczności, zarzuty skierowane przez K. M. - prokurator w stanie spoczynku, w stosunku do postanowienia Prokuratora Okręgowego w Gdańsku z dnia 19 marca 2025 r. odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z tytułu ukończenia 100 lat życia - od sierpnia 2002 r. do grudnia 2024 r., organ odwoławczy uznał za nieuzasadnione.
Prokurator Okręgowy w Gdańsku wskazał, że nie był uprawniony do przyznania i wypłaty świadczenia honorowego na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego brak jest podstaw materialnoprawnych do rozpatrzenia wniosku w trybie administracyjnym bowiem nie może on być adresatem aktualnego żądania skarżącej.
K. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Prokuratora Regionalnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2025 r., wnosząc o jego uchylenie oraz rozpatrzenie sprawy w możliwie najkrótszym terminie z uwagi na upływ czasu, w dniu 2 lipca 2025 r. kończy bowiem 103 lata.
Wydanemu postanowieniu skarżąca zarzuciła :
1. rażące naruszenie prawa i interesu prawnego skarżącej, poprzez niezastosowanie szeregu aktów prawnych administracji rządowej i jej agend, wydanych na przestrzeni minionych lat, poczynając od decyzji Prezesa Rady Ministrów z 1972 r., przyznających osobom, które ukończyły 100 lat życia świadczenia dodatkowe (zwane obecnie świadczeniem honorowym), i tymże osobom wypłacanych, w czasie przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 października 2024 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 1674) i w konsekwencji zaniechanie przyznania tego dodatkowego świadczenia skarżącej lub popełnienie błędu zaniedbania ze strony Prokuratora Okręgowego w Gdańsku, poprzez niezłożenie stosownego wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do wypłaty świadczenia dodatkowego z powodu ukończenia w dniu 2 lipca 2022 r. - 100 lat życia, a tym samym wyrządzenie skarżącej szkody majątkowej, przez pozbawienie jej comiesięcznego dodatkowego świadczenia pieniężnego, ponad pobierane świadczenie emerytalne, za okres od sierpnia 2022 r. do grudnia 2024 r. i w wysokości 4.944,79 zł miesięcznie, w łącznej kwocie 143.398,91 zł - w rozumieniu przepisu art. 361 § 2 k.c.,
2. sprzeczność istotnych ustaleń z rzeczywistym stanem sprawy, mającą wpływ na treść ostatecznego postanowienia, polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, iż przed wejściem w życie cyt. w pkt. 1 ustawy o świadczeniu honorowym, brak było podstawy materialnoprawnej do wypłaty tych świadczeń prokuratorom w stanie spoczynku w osobie skarżącej, gdyż prokuratorzy, podobnie jak sędziowie, nie podlegają powszechnemu systemowi ubezpieczeń społecznych, podczas gdy w rzeczywistości, w obrocie prawnym na przestrzeni minionych lat funkcjonowało szereg aktów prawnych, niższego rzędu niż ustawa, poczynając od decyzji Prezesa Rady Ministrów z 1972 r., przyznających prawo do świadczeń dodatkowych dla osób, które ukończyły 100 życia, w tym emerytom i rencistom pobierających świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, emerytowanym rolnikom w ramach Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, emerytom wojskowym w ramach wojskowego organu emerytalnego, tzw. emerytom służb mundurowych w ramach Zakładu Emerytalno - Rentowego M.S.W.iA. czy emerytowanym funkcjonariuszom Służby Więziennej w ramach ich Biura Emerytalnego, a w przypadku prokuratorów i sędziów w ramach odpowiedniej jednostki wymiaru sprawiedliwości, świadczenia te były wypłacane każdego miesiąca przez wiele lat do końca 2024 r. w różnych wysokościach, w tym na dzień 2 lipca 2022 r., kiedy skarżąca ukończyła 100 lat w stałej kwocie 4.944, 79 zł, a wg. Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w marcu 2022 r. wypłacano tego rodzaju świadczenia dwóm tysiącom sześciuset stulatkom, a w połowie 2024 r. już sześciu tysiącom osób, które ukończyły 100 lat życia,
3. sprzeczność istotnych ustaleń z rzeczywistym stanem sprawy, mającą wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, poprzez nieuprawnione twierdzenie, że skarżąca domaga się wypłaty zaległego świadczenia dodatkowego na mocy cyt. już wielokrotnie ustawy o świadczeniu honorowym za okres wsteczny, co jest oczywiście prawnie niemożliwe, podczas gdy w rzeczywistości skarżąca opiera swoje roszczenie o prawo do świadczenia, na podstawie stanu prawnego funkcjonującego przed wejściem w życie rzeczonej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 2025 r.
4. bezpodstawne ustalenie, iż w niniejszej sprawie Prokurator Okręgowy w Gdańsku nie był uprawniony do przyznania i wypłaty świadczenia honorowego na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego brak jest podstaw materialnoprawnych do rozpatrzenia wniosku w trybie administracyjnym, bowiem nie może on być adresatem aktualnego żądania skarżącej, co pozostaje w sprzeczności z rzeczywistym stanem sprawy, a przede wszystkim ze stanem prawnym w okresie przed 1 stycznia 2025 r., tj. od dnia wejścia w życie przywoływanej niejednokrotnie ustawy o świadczeniu honorowym,
5. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności wnikliwego ustalenia stanu prawnego sprawy, dogłębnej analizy funkcjonujących przepisów prawa, a także zaniechanie przeprowadzenia analizy procesu legislacyjnego dot. ustawy z dnia 18 października 2024 r. - o świadczeniu honorowym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie po dniu 2 lipca 2022 r. nie dopełniono obowiązku przyznania jej świadczenia dodatkowego z powodu ukończenia 100 lat życia, ani też nie skierowano stosownego wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – o przyznanie takiego świadczenia – z czego na przestrzeni minionych lat korzystało tysiące obywateli różnych zawodów, i w konsekwencji wyrządzono skarżącej szkodę majątkową w wysokości wskazanej we wniosku z dnia 12 lutego 2025 r. i bezzasadnie odmówiono jej naprawienia.
Ponadto podniosła, że wniosek o wypłatę zaległych świadczeń oparła na prawie do tego świadczenia obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 października 2024 r. i nie domaga się wypłaty na podstawie obecnie obowiązującej ustawy, jak to błędnie opisuje w uzasadnieniu Prokurator Okręgowy, co dowodzi o niedostatecznej znajomości istotnych elementów niniejszej sprawy.
Końcowo skarżąca wskazała, że odmowa Prokuratorów Regionalnego i Okręgowego w Gdańsku wypłaty zaległego, dodatkowego świadczenia pieniężnego z tytułu osiągnięcia 100 lat życia, nie tylko rażąco narusza prawo i godzi w interes prawny skarżącej, ale także sprzeczna jest z zasadami współżycia społecznego przewidzianymi w przepisie art. 5 k.c.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem wniesionej skargi była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty świadczenia honorowego z tytułu ukończenia 100 lat życia, którego skarżąca domagała się od Prokuratora Okręgowego w Gdańsku we wniosku złożonym w dniu 12 lutego 2025 r., za okres od sierpnia 2022 r. do grudnia 2024 r.
W dniu 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1674).
Stosownie do treści art. 15 ustawy z dnia 18 października 2024 r. o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia, osobom, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ukończyły 100 lat życia i na dzień 31 grudnia 2024 r. mają prawo do świadczenia, o którym mowa w art. 2, przyznaje się z urzędu świadczenie honorowe od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu emerytalnym z tytułu ukończenia 100 lat życia przyznanie świadczenia honorowego przysługującego osobie, o której mowa w art. 2, następuje z urzędu na podstawie decyzji, którą wydaje i wypłaca, co do zasady, organ wypłacający świadczenie emerytalne.
Świadczenie takie przyznano skarżącej z dniem 1 stycznia 2025 r., decyzją Prokuratora Okręgowego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2025 r. nr 3008-5.118.8.2025, wypełniając tym samym dyspozycję zawartą w art. 2 ust. 13 przedmiotowej ustawy, który stanowi, że świadczenie honorowe przysługuje m.in. osobom posiadającym obywatelstwo polskie, które ukończyły 100 lat życia i które w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego miesiąc ukończenia 100 lat życia mają prawo do uposażenia prokuratora w stanie spoczynku i uposażenia rodzinnego, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze.
Stosownie do uregulowań poprzedniej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.) świadczenia w drodze wyjątku przyznawane były na podstawie art. 83 ust. 1 ww. ustawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu projektu do ustawy o świadczeniu honorowym wskazano, że
świadczenia dla osób, które ukończyły 100 lat życia, "są przyznawane przez Prezesa ZUS w drodze wyjątku na mocy decyzji podjętej przez Prezesa Rady Ministrów w 1972 r. Zasadność jej stosowania była potwierdzana przez kolejnych ministrów właściwych do spraw zabezpieczenia społecznego. Na mocy tej decyzji Prezes ZUS przyznaje takie świadczenia nie tylko osobom pobierającym świadczenia z ZUS, ale również osobom uprawnionym do wojskowej lub policyjnej emerytury i renty inwalidzkiej, a więc byłym żołnierzom zawodowym oraz funkcjonariuszom Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej, sędziom i prokuratorom w stanie spoczynku." Świadczenia te były przyznawane prokuratorom w stanie spoczynku przez Prezesa ZUS. Istnienie praktyki wypłacania świadczenia w drodze wyjątku przez ten organ nie uzasadnia stwierdzenia, że po wejściu w życie ustawy o świadczeniu honorowym skarżąca może dochodzić tego roszczenia za poprzednie lata od organu jakim jest prokurator. Roszczenie to przysługiwało za poprzednie lata wyłącznie na podstawie przepisu o świadczeniu w drodze wyjątku i było przyznawane przez Prezesa ZUS.
Wolą skarżącej było rozpoznanie jej wniosku nie przez ZUS lecz przez prokuratora.
Podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowiła norma art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OSK 978/23 do "innych uzasadnionych przyczyn" zaliczyć można sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie (res iudicata) lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.
W okresie wskazywanym przez skarżącą (od sierpnia 2022 r. do grudnia 2024 r.) nie obowiązywały przepisy pozwalające na kierowanie tego typu roszczenia w stosunku do Prokuratora Okręgowego. Oznacza to, że organy prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia z tytułu ukończenia 100 lat życia w ww. okresie. W sytuacji, w której skarżąca pragnęła uzyskać takiego rodzaju świadczenie, winna zwracać się o jego wypłatę do innego organu - Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w innym trybie.
W niniejszej sprawie – w odniesieniu do wniosku nie istniał tryb postępowania o przyznanie świadczenia przez organ prokuratorski, który złożony wniosek mógł zainicjować. W przepisach prawa brak było bowiem i brak jest nadal podstawy prawnej do rozpoznania przez prokuratora wniosku o przyznanie żądanego przez skarżącą świadczenia z tytułu ukończenia 100 lat życia za okres przed dniem wejścia w życia ustawy o świadczeniu honorowym z tytułu ukończenia 100 lat życia.
Także wskazane w skardze podstawy cywilnoprawne nie mogą stanowić podstawy wszczęcia postępowania administracyjnego. Jeżeli skarżąca chce wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym, właściwym do jego rozpoznania jest sąd powszechny.
Zarzuty skargi okazały się zatem niezasadne. Sąd nie stwierdził również aby przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do innych uchybień, które uzasadniałyby uchylenie tego postanowienia lub stwierdzenie jego nieważności.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Cytowane w uzasadnieniu orzeczenie NSA dostępne jest w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).