III SA/Gd 341/25

III SA/Gd 341/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-12-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Janina Guść
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 438
art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 3b, ust. 5, ust. 6
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Asesor sądowy WSA Adam Osik (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 maja 2025 r., nr SKO.474.27.2025 w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 marca 2025 r., nr KM-II.5430.14.3.2025.GD, wydaną na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm.), Starosta Słupski orzekł o zatrzymaniu Z. J. prawa jazdy kategorii B, nr [...], nr druku [...] z dnia 23 maja 2000 r.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 7 marca 2025 r. wpłynął do Starosty Słupskiego wniosek Burmistrza Kobylnicy o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – Z. J.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy starosta zobowiązany jest do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, zatem wobec powyższych okoliczności należało orzec jak w sentencji.
W odwołaniu od powyższej decyzji Z. J. opisał okoliczności wskazujące w jego ocenie na stosowanie wobec niego szykan i przemocy psychicznej przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Wskazał na swój zły stan zdrowia związany z chorobą kręgosłupa, chorobami wewnętrznymi i chorobami skórnymi, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy i płacenie alimentów. Wskazał, że przebywał w szpitalu w dniach 2-4 kwietnia 2024 r., a także w maju 2024 r. Skarżący wyjaśnił, że pracownicy ośrodka pomocy społecznej odmawiali przyjęcia jego dokumentacji medycznej. Dodał, że nie stawił się na wywiad alimentacyjny ze względu na stan zdrowia oraz fakt szykanowania jego osoby. Jak wskazał skarżący, odebranie mu prawa jazdy spowoduje poważne utrudnienia w jego codziennym poruszaniu się, leczeniu i badaniach, z uwagi na znaczne odległości, tym bardziej że nie popełnił przestępstwa.
Decyzją z dnia 8 maja 2025 r. nr SKO.474.27.2025, wydaną na podstawie art. 5 ust. 5, ust. 3a, ust. 3b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm.) – dalej jako: "ustawa", Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium stwierdziło, że pismem z dnia 4 marca 2025 r., nr OPS.II.F.A.SS.531.33.2025 Burmistrz Kobylnicy zwrócił się do Starosty Słupskiego z wnioskiem o zatrzymanie Z. J. prawa jazdy. Do wniosku załączono ostateczną decyzję Wójta Gminy Kobylnica (aktualnie Burmistrza Kobylnicy) z dnia 28 października 2024 r., nr OPS.533.000027.2024 o uznaniu Z. J. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Jak wyjaśniło Kolegium, materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 5 ustawy. Zgodnie z tym przepisem właściwy miejscowo starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy w przypadku wydania ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przesłanki uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych były przedmiotem ustaleń OPS w K. w związku z wydaniem ww. decyzji z dnia 28 października 2024 r., która to decyzja stała się ostateczna. Podstawę materialną tej decyzji stanowiło ustalenie zalegania z płaceniem zobowiązań alimentacyjnych, to jest art. 5 ust. 3b ustawy.
Organ odwoławczy zasygnalizował, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań musi zostać przeprowadzone przed wystąpieniem przez właściwy organ o zatrzymanie prawa jazdy. Właściwy organ - zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy - po wydaniu decyzji ostatecznej kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Taki tok postępowania miał miejsce w niniejszej sprawie, zaś argumentacja odwołania w żaden sposób nie uprawnia do kwestionowania prawidłowości ustaleń dotyczących uznania strony za dłużnika alimentacyjnego, a w związku z tym prawidłowości wystąpienia przez OPS w K. z wnioskiem o wydanie decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie może ponownie weryfikować sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, do czego w istocie sprowadza się argumentacja odwołania. Organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy jest związany ostateczną decyzją o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Strona została prawidłowo pouczona, że zmiana decyzji możliwa będzie jedynie na wniosek OPS w K.
Kolegium nie dopatrzyło się żadnych uchybień organu pierwszej instancji związanych z wydaniem kontrolowanej decyzji. Przed jej wydaniem organ ten umożliwił stronie zapoznanie się z aktami i wypowiedzenie w sprawie, a zebrany w sprawie materiał dowodowy nie budzi żadnych wątpliwości. Strona nie przedstawiła żadnych argumentów prawnych przemawiających za innym rozstrzygnięciem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Z. J. zarzucił zaskarżonej decyzji:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) – dalej jako: "k.p.a." polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nie wyjaśnienie, czy stan zdrowia skarżącego umożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia a tym samym, czy stan zdrowia skarżącego umożliwia skarżącemu wywiązywanie się z nałożonego na skarżącego obowiązku alimentacyjnego;
2. art. 8 i art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych twierdzeń - co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
3. art. 9 i art. 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji;
II. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 5, ust. 3a, ust. 3b oraz art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych - podczas gdy stan zdrowia skarżącego nie pozwala skarżącemu na podjęcie jakiejkolwiek pracy a tym samym nie pozwala na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego w pełnym zakresie – a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wielokrotnie próbował przedstawić organowi pierwszej instancji dokumentację medyczną, która potwierdza zły stan zdrowia skarżącego, jednakże organ za każdym razem niezasadnie odmawiał skarżącemu przyjęcia dokumentacji medycznej skarżącego.
Skarżący podniósł, że stwierdzono u niego: niewydolność serca, torbiel nerki, niedokrwistość z powodu niedoboru żelaza, stłuszczenie wątroby, guzy krwawnicze odbytu, szczelinę i przetokę okolic odbytu i odbytnicy, zapalenie przełyku i inne ostre zapalenie żołądka - nadżerkowe, ostrą i podostrą niewydolność wątroby. Ze względu na zły stan zdrowia skarżący nie ma obecnie możliwości realizowania swojego obowiązku alimentacyjnego w pełnym zakresie. Również ze względu na zły stan zdrowia, w tym potrzebę dokładniejszych badań - a co się z tym wiąże potrzebę pobytów w przychodniach czy w szpitalach - skarżący nie ma obecnie możliwości podjęcia zatrudnienia. Aktualny stan zdrowia skarżącego uniemożliwia skarżącemu normalne funkcjonowanie w życiu codziennym.
Skarżący podniósł, że decyzja Starosty Słupskiego dotycząca odebrania prawa jazdy spowoduje poważne utrudnienia w codziennym funkcjonowaniu skarżącego albowiem pozbawi skarżącego możliwości przemieszczania się w sposób szybki i komfortowy dla skarżącego (biorąc pod uwagę schorzenia skarżącego natury proktologicznej). Skarżący wskazał, że mieszka we wsi K. w gm. K. Wszelkie badania i leczenie skarżącego odbywają się w Słupsku lub poza nim. Odebranie prawa jazdy skarżącemu pozbawi skarżącego możliwości leczenia a nadto możliwości znalezienia pracy.
Skarżący podkreślił, że w żaden sposób nie uchyla się od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnym, lecz wprost przeciwnie, poddaje się badaniom i leczeniu w celu odzyskania zdrowia, tak aby móc podjąć pracę i tak aby moc realizować swój obowiązek alimentacyjny. Niemniej w tym celu potrzebne jest skarżącemu prawo jazdy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymała skargę. W złożonym załączniku do protokołu rozprawy pełnomocnik skarżącego, podtrzymując zarzuty sformułowane przez skarżącego w skardze, wniosła, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", o uchylenie skarżonej decyzji, jak również poprzedzających ją decyzji organu pierwszej instancji o zatrzymaniu prawa jazdy oraz decyzji Wójta Gminy Kobylnica z dnia 28 października 2024 r. o uznaniu skarżącego za uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych, jest to bowiem niezbędne do usunięcia powstałego naruszenia prawa oraz jednocześnie doprowadzi do kompleksowego załatwienia sprawy, co bez takiego rozstrzygnięcia nie wydaje się być możliwe, choćby z uwagi na fakt, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma de facto charakter związany, zaś do nieprawidłowości doszło już na etapie decyzji w przedmiocie uznania skarżącego za uchwalającego się od obowiązku alimentacyjnego, a obecnie skarżone decyzja stan ten tylko utrwaliła. Art. 135 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek wyjścia poza granice skargi i podjęcia odpowiednich środków w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, co zachodzi w przedmiotowej sprawie z przyczyn wskazanych powyżej.
Zdaniem pełnomocnik skarżącego, organ wydając decyzję w przedmiocie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie dokonał w sprawie jakichkolwiek ustaleń, w tym w szczególności nie zweryfikował sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, choć w sposób zasadniczy wpływały one na ocenę, czy w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, jak również nie dokonał ustaleń, czy nie zachodzą w stosunku do skarżącego przesłanki ekskulpacyjne, o których mowa w przepisie art. 5 ust. 3a ustawy, tym samym decyzja ta, jak również kolejna w przedmiocie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy zostały wydane bezpodstawnie, lub co najmniej przedwcześnie z pomięciem istotnych okoliczności sprawy oraz bez jakichkolwiek ustaleń.
Przesłanki określone w art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy należy – zdaniem pełnomocnik skarżącego - odnosić do określonych działań (zachowań) dłużnika alimentacyjnego, nacechowanych jego złą wolą, negatywnym nastawieniem do organu, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Skarżący bowiem nie uchylał się od kontaktów z organem, odbierał kierowaną do niego korespondencję, na bieżąco informował organ o swojej sytuacji zdrowotnej w sposób faktyczny uniemożliwiającej mu wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego, ale również zadośćuczynienie wezwaniom organu, w tym w szczególności stawienia się na wywiad alimentacyjny oraz złożenia oświadczenia majątkowego.
Pełnomocnik podniosła, że - jak wynika z dokumentacji lekarskiej skarżącego - cierpi on na liczne schorzenia, których skutkiem było otrzymanie przez niego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, co nastąpiło w dniu 28 stycznia 2025 r. na skutek orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku. Stopień niepełnosprawności został określony, jako datujący się od dnia 1 lipca 2017 r. i uzasadniony został tym, że skarżący posiada naruszoną istotnie sprawność organizmu. Nadto zaś, kolejnymi decyzjami z dnia 24 kwietnia 2025 r. oraz z dnia 25 października 2024 r. Wójt Gminy Kobylnica, a następnie Burmistrz Kobylnicy przyznał skarżącemu zasiłek stały, łącznie do dnia 31 stycznia 2028 r. z uwagi na jego długotrwałą, ciężką chorobę i niepełnosprawność, uznając go w istocie za niezdolnego do pracy i mogącego wykonywać pracę ewentualnie jedynie w warunkach chronionych.
Pełnomocnik skarżącego zwróciła uwagę, że jak wynika z treści uzasadnienia decyzji Wójta Gminy Kobylnica z 28 października 2024 r. o uznaniu skarżącego za uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych, pismem z dnia 25 września 2024 r. skarżący został wezwany do stawienia się na wywiad alimentacyjny oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W aktach brak jest przedmiotowego pisma, jednakże bazując na treści tego uzasadnienia zasadnym wydaje się zarzut, że w piśmie tym nie wskazano terminu, w jakim skarżący powinien zgłosić się do organu celem wykonania nałożonych na niego obowiązków, co znaczy, że w takiej sytuacji decyzja ta została wydana bez podstawy faktycznej i prawnej, pomimo tego, że do dnia jej wydania tj. do 28 października 2024 r. skarżący nie wykonał obowiązku, skoro termin realizacji tego obowiązku nie został określony. Co więcej, sama decyzja o uznaniu skarżącego za uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych została wydana nieco ponad miesiąc od jej doręczenia, co miało miejsce w dniu 26 września 2024 r., co biorąc pod uwagę stan zdrowia skarżącego poświadczony jego dokumentacją medyczną skutkowało tym, że organ w istocie nie dał mu realnej możliwości wywiązania się z nałożonego obowiązku. W tym czasie organ nie dokonał również weryfikacji przesłanki ekskulpacyjnej, o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. W konsekwencji, okolicznością nieustaloną pozostaje fatyczne zaistnienie przesłanek pozytywnych do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Tym samym organ co najmniej przedwcześnie uznał, że zostały spełnione przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i następnie do zatrzymania mu prawa jazdy, przedwcześnie bowiem uznano, że skarżący uchylił się od przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. W tym zakresie nie uwzględniono bowiem okoliczności stanu zdrowia skarżącego oraz okresów jego hospitalizacji i przeprowadzanych badań, co miało miejsce regularnie, jak wynika z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej, co najmniej od połowy 2022 r. Okoliczności te zostały przez organ całkowicie pominięte, podobnie, jak podnoszone przez skarżącego okoliczności, że nie utrudniał przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, zaś niemożność w nim uczestnictwa wynikała jedynie z jego stanu zdrowia. Przedmiotowy przepis art. 5 ust. 3 ustawy wyraźnie natomiast wskazuje, że przesłanką wszczęcia postępowania w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ustalenie przez organ, że dłużnik uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego bądź odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Okoliczności te powinny być ustalone przez organ z dużą wnikliwością, ponieważ konsekwencje wydania przedmiotowej decyzji są daleko idące - decyzja stanowi podstawę do wszczęcia postępowania karnego o przestępstwo określone w art. 209 kodeksu karnego oraz zatrzymania prawa jazdy dłużnika. Pomimo tego organ zaniechał w tym zakresie jakichkolwiek wyjaśnień.
Jak argumentowała dalej pełnomocnik skarżącego, przesłanki określone w art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy należy odnosić do określonych działań (zachowań) dłużnika alimentacyjnego, nacechowanych jego złą wolą, negatywnym nastawieniem do organu. Tymczasem, w niniejszej sprawie organy uznały za wystarczające wysłanie do skarżącego wezwania do przeprowadzenia wywiadu oraz złożenia oświadczenia majątkowego (bez wskazania terminu), pomijając zupełnie twierdzenia i okoliczności podnoszone przez skarżącego, w tym w szczególności kwestie jego stanu zdrowia, hospitalizacji i zdolności do wykonywania jakichkolwiek czynności. W sposób nie budzący wątpliwości powoduje to, że wydanie decyzji w przedmiocie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zaś wydanie kolejnych decyzji w przedmiocie zatrzymania skarżącemu prawa jazdy było wynikiem istotnych naruszeń prawa przez organ i tym samym nastąpiło w skutek bezpodstawnych działań i jest dla skarżącego krzywdzące, co uzasadnia wnioski w przedmiocie uchylenia również poprzedzających decyzji.
Żadna z okoliczności uzasadniających uznanie skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a następnie zatrzymanie mu prawa jazdy nie może być bowiem – jak wywodziła pełnomocnik skarżącego - ustalona w sposób nie budzący wątpliwości w oparciu o zebrany w toku postępowania materiał dowodowy. Co więcej, wobec treści art. 80 k.p.a., konieczne było odniesienie się przez organy do twierdzeń podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, czego organ w najmniejszym stopniu nie uczynił. Pominięcie tych okoliczności oraz twierdzeń skarżącego przez organy, stanowi natomiast istotne naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że świadomie i w sposób zamierzony unikała ona współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo niealimentacji określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego. Jest to przestępstwo kierunkowe, popełnione z zamiarem bezpośrednim, tzn. sprawca musi chcieć je popełnić, co dodatkowo przemawia za tym, że po stronie dłużnika, którego organ uznaje za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych musi występować wyjątkowe nagromadzenie złej woli. Również w tym zakresie organ nie poczynił jakichkolwiek ustaleń, zaś samo zawiadomienie skierowane do organów ścigania nie zakończyło się wszczęciem, jakiegokolwiek postępowania, z uwagi właśnie bowiem na brak tych przesłanek nie znaleziono podstaw do wniesienia aktu oskarżenia.
Wszystkie wymienione w art. 5 ust. 3 ustawy zachowania, tj. uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowa złożenia oświadczenia majątkowego, odmowa zarejestrowania się w urzędzie pracy, odmowa przyjęcia pracy, muszą wskazywać na złą wolę oraz świadome działanie dłużnika, który celowo i w sposób zamierzony nie chce współdziałać z organami w celu wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. W przedmiotowej sprawie organy jednak nie wykazały, aby skarżący w sposób celowy i zamierzony uchylał się od realizacji obowiązku alimentacyjnego. Skarżący, co całkowicie organy pominęły, utrzymuje się z zasiłku stałego przyznanego mu decyzjami Wójta Gminy Kobylnica, a następnie Burmistrza Kobylnicy. Z uzasadnienia tych decyzji wynika, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, nie pracuje zawodowo, nie posiada stałego źródła dochodu, na podstawie orzeczenia z dnia 28 stycznia 2025 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do dnia 31 stycznia 2028 r. Zgodnie z treścią art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
W ocenie pełnomocnik skarżącego zachodzi wobec powyższego istotna sprzeczność, zważywszy, że obie decyzje zostały wydane de facto przez ten sam organ, albo bowiem skarżący jest niezdolny do pracy i dlatego przyznano mu zasiłek stały, albo skarżący jest zdolny do pracy, a w konsekwencji powinien on wypełnić warunki z art. 5 ust. 3 ustawy. Wątpliwości nie zostały wyjaśnione w trakcie postępowania administracyjnego na etapie wydawania którejkolwiek decyzji. Faktem jest, że skarżący pomimo wezwania (skutecznie doręczonego skarżącemu w dniu 24 września 2024 r.), nie stawił się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, jednakże po pierwsze brak było wskazania terminu, po drugie zaś skarżący jest osobą chorą, mającą problemy z normalnym funkcjonowaniem, często hospitalizowaną. Wszystko to miało istotny wpływ na realizację przez niego nałożonego na niego obowiązku, a mimo to organ jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie zaniechał. Wszystko to powoduje, że w przedmiotowym postępowaniu organy dopuściły się istotnych uchybień w gromadzeniu i ocenie dowodów, co skutkuje wadliwością kolejnych wydawanych w stosunku do skarżącego decyzji.
Tymczasem – zdaniem pełnomocnik - to na organach spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tak aby uzyskać wystarczającą podstawę do prawidłowego zastosowania przepisu prawa. Realizacja zasady prawdy obiektywnej jest ściśle powiązana z realizacją zasady praworządności, bowiem tylko prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi niezbędny element właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Organ dokonuje analizy, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla wykazania tych faktów są niezbędne do przeprowadzenia. Zasadnym jest tym samym zarzut, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją decyzje w przedmiocie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy zapadły przedwcześnie, bez wyjaśnienia i dogłębnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, a zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., do tego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 roku, poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W działaniu organów wydających powyższe decyzje sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 8 maja 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Słupskiego w przedmiocie zatrzymania Z. J. prawa jazdy kategorii B.
Na wstępie wyjaśnić należy – w szczególności wobec argumentacji przedstawionej w skardze przez skarżącego oraz przez jego pełnomocnik z urzędu w pismie stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy -, że zarówno Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, jako organ odwoławczy, jak i orzekający w pierwszej instancji Starosta Słupski związani byli stanowczą dyspozycją art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 438 ze zm.) – dalej jako "ustawa". Dyspozycja ta nie pozostawia organom administracji publicznej tzw. luzu decyzyjnego. W razie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 5 ww. ustawy – a więc wówczas, gdy właściwy dla dłużnika organ po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, skieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji - właściwy miejscowo starosta jest zobowiązany wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Starosta, jako organ pierwszej instancji w postępowaniu o zatrzymanie dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, jest uprawniony wyłącznie do badania tego, czy wniosek o zatrzymanie prawa jazdy skierowała osoba, o której mowa w art. 5 ust. 3b ww. ustawy oraz czy decyzja uznająca dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ w tym postępowaniu nie bada okoliczności uznania osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną decyzją o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Decyzja starosty w tego rodzaju sprawie nie jest decyzją uznaniową.
Z akt sprawy wynika zaś w sposób niewątpliwy, że organy orzekające były związane decyzją Wójta Gminy Kobylnica z dnia 28 października 2024 r. nr OPS.533.000027.2024 o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, gdyż była ona ostateczna zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. Skarżącemu doręczono ww. decyzję w dniu 29 października 2024 r., skarżący nie wniósł odwołania od powyższej decyzji, a ustawowy termin do jego wniesienia upłynął. Nie mają przy tym znaczenia twierdzenia skarżącego, że nie wniósł odwołania z powodu złego stanu zdrowia, gdyż w razie wystąpienia przeszkody w zachowaniu terminu do zaskarżenia ww. decyzji, mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, czego również nie uczynił.
Skoro decyzja o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych była ostateczna, a wniosek o zatrzymanie prawa jazdy został do Starosty Słupskiego skierowany przez właściwy organ i zawierał załączony odpis wskazanej wyżej decyzji tego organu z 28 października 2024 r. wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru tejże decyzji przez skarżącego, to obowiązkiem organu było orzeczenie o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy.
Należy podkreślić, że – wbrew twierdzeniom skarżącego i jego pełnomocnik – sprawa o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie mieści się w granicach sprawy niniejszej, to jest sprawy o zatrzymanie dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. Są to dwie odrębne sprawy administracyjne i w sprawie niniejszej zarówno starosta słupski oraz organ odwoławczy (SKO w Słupsku), jak i sąd nie mieli podstaw do badania prawidłowości ostatecznej decyzji Wójta Gminy Kobylnica z 28 października 2024 r. o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podnoszone przez stronę i jego pełnomocnik okoliczności dotyczą prawidłowości wydania ww. decyzji, zaś okoliczność związania ww. decyzją organów orzekających w sprawie objętej rozpoznawaną skargą wynika z przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji regulacji prawnej.
Przypomnieć należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 5 ust. 5 ustawy. Stosownie do jego treści, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z kolei przepis art. 5 ust. 3b stanowi, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.).
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów była w okresie swojego obowiązywania wielokrotnie nowelizowana, przy czym na gruncie niniejszej sprawy szczególne znaczenie ma nowelizacja dokonana ustawą z dnia z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212; dalej: ustawa zmieniająca z 2011 r.). Na mocy tej ustawy w art. 5 ustawy nowe brzmienie nadano ust. 3, 5 i 6. Wprowadzono do niego także nowe regulacje przez dodanie ust. 3a i 3b.
W swoim pierwotnym brzmieniu art. 5 ustawy stanowił w ust. 3, że w przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowy złożenia oświadczenia majątkowego oraz odmowy podjęcia prac, o których mowa w ust. 2, uchylania się od nich lub odmowy zarejestrowania się jako bezrobotny, odmowy zarejestrowania się jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) oraz 2) kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie zaś z ust. 5 na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, starosta wydawał decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Regulacje te w pełni odpowiadały przepisom art. 4 ust. 4 oraz 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i co za tym idzie w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r., sygn. P 46/07 zasadnie mogły być uznane za wtórnie niekonstytucyjne ze względu na niezgodność z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej polegającą na naruszeniu zasady sprawiedliwej procedury. Tak ukształtowane regulacje powodowały bowiem, iż ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmowała zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika, skoro wobec związania starosty tym wnioskiem sąd administracyjny nie badał też - w podstawowym wymiarze - merytorycznej zasadności decyzji starosty w sprawie zatrzymania prawa jazdy.
Powyższa wadliwość przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyeliminowana jednakże została w wyniku wskazanej wyżej nowelizacji przeprowadzonej ustawą zmieniającą z 2011 r., co stanowiło przesłankę umorzenia przez Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym postępowania w zakresie wniosku Prokuratora Generalnego o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, oraz art. 5 ust. 5 i 6 tej ustawy z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zauważyć w tym miejscu trzeba, że postępowanie względem skarżącego toczyło się już według znowelizowanych przepisów.
Po nowelizacji z 2011 r. zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego.
W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy (w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji), gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Podkreślić należy, iż decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych podlega zarówno kontroli w administracyjnym toku instancji jak i kontroli sądowoadministracyjnej.
Z art. 5 ust. 3b ustawy wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Z powyższej regulacji wynika zatem jednoznacznie, na co już wyżej zwrócono uwagę, że badaniu przez organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy podlega wyłącznie zweryfikowanie czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, oraz czy wniosek o zatrzymanie prawa jazdy złożył uprawniony podmiot, bowiem okoliczności te stanowią wyłączną przesłankę wydania decyzji, o jakiej mowa w tym przepisie. Z regulacji tej wynika jednocześnie, iż w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydawania kwestionowanej decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu organ nie był i obecnie sąd nie jest uprawniony do badania, czy dana osobą spełnia kryteria dla uznania ją za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w rozumieniu ustawy, albowiem badanie tej okoliczności odbywało się w odrębnym postępowaniu administracyjnym zakończonym ostateczną decyzją w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego. Ponowne badanie tej okoliczności w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy stanowiłoby zatem naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Wykraczałoby to w konsekwencji poza granice niniejszej sprawy, które na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. wyznacza decyzja wydana w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.
Powyższe oznacza, że bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3a ustawy, albowiem przepis ten nie znajdował w ogóle zastosowania w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu i co za tym idzie nie mógł zostać naruszony przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej. Naruszenia tego przepisu mógłby się natomiast ewentualnie dopuścić nie starosta, lecz organ właściwy dłużnika procedujący w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, którego decyzja nie stanowiła jednakże przedmiotu kontroli sądu administracyjnego w niniejszym postępowaniu. Organy nie dopuścił się również naruszenia art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b ustawy poprzez zaniechanie badania przez okoliczności faktycznych nie wskazywanych w tych przepisach jako przesłanki wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu uznanemu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jedynie bowiem w postępowaniu w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, względnie w postępowaniach nadzwyczajnych dotyczących decyzji kończącej takowe postępowanie mógłby skarżący domagać się zweryfikowania prawidłowości stanowiska organu właściwego dłużnika o uznaniu go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Stąd zatem Sąd nie dopatrzył się naruszenia podnoszonych przez stronę skarżącą narusz
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że w sprawie zaistniały przesłanki, które w świetle art. 5 ust. 5 tej ustawy nakładają na organ pierwszej instancji obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Powołany przepis jest bezwzględnie obowiązujący i w sytuacji spełnienia wymienionych w nim przesłanek nie pozostawia właściwemu organowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia.
Niezależnie od tego należy dodać, że art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 tego przepisu oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub gdy nastąpi utrata przez niego statusu dłużnika alimentacyjnego.
Reasumując, sąd nie stwierdził uchybienia ani przepisom postępowania administracyjnego, ani przepisom prawa materialnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Wobec istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożenia przez właściwy organ wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, organy orzekające w sprawie, będąc związane ostateczną decyzją i wnioskiem Burmistrza Kobylnicy, wydały decyzje zgodne z prawem.
Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.