III SA/Gd 336/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2022-11-24
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejśrodowiskowy dom samopomocyodpłatnośćzwolnienie z opłatumorzenie należnościdecyzja administracyjnaprawo proceduralneprawo materialne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające zwolnienia z odpłatności i umorzenia należności za pobyt w środowiskowym domu samopomocy z powodu błędnego zastosowania przepisów przez organy niższych instancji.

Sprawa dotyczyła wniosku A. U. o zwolnienie z odpłatności i umorzenie należności za pobyt w środowiskowym domu samopomocy. Organy pomocy społecznej odmówiły, opierając się na przepisach dotyczących zwolnienia z bieżących opłat (art. 64 u.p.s.) oraz możliwości odstąpienia od żądania zwrotu należności (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Sąd uchylił te decyzje, wskazując, że organy błędnie zastosowały art. 64 u.p.s., który nie miał zastosowania po zmianie przepisów, a zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. było przedwczesne bez wcześniejszego wydania decyzji ustalającej wysokość należności.

Skarżący A. U. zwrócił się do organów pomocy społecznej z wnioskami o zwolnienie z odpłatności oraz umorzenie należności za pobyt w środowiskowym domu samopomocy. Organy pierwszej i drugiej instancji odmówiły, uznając, że dochody skarżącego pozwalają na pokrycie zaległości, a okoliczności nie uzasadniają zastosowania przepisów o zwolnieniu z opłat (art. 64 u.p.s.) ani odstąpienia od żądania zwrotu należności (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone decyzje. Sąd wskazał, że od 1 czerwca 2021 r. pobyt w środowiskowym domu samopomocy stał się nieodpłatny, co czyniło przepisy art. 64 u.p.s. (dotyczące zwolnienia z bieżących opłat) nieadekwatnymi do sytuacji skarżącego, który składał wnioski po tej dacie. Ponadto, sąd stwierdził, że zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. (dotyczącego odstąpienia od żądania zwrotu należności) było przedwczesne, ponieważ nie poprzedzała go decyzja ustalająca wysokość należności na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. Sąd podkreślił, że wszelkie czynności dotyczące zaległości wymagają najpierw wydania decyzji ustalającej ich wysokość.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organy błędnie zastosowały art. 64 u.p.s., ponieważ przepis ten dotyczy zwolnienia z bieżących opłat, a od 1 czerwca 2021 r. usługi te stały się nieodpłatne, co czyniło ten przepis nieadekwatnym do sytuacji skarżącego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 64 u.p.s. nie mógł znaleźć zastosowania, gdyż skarżący składał wnioski po dacie, od której pobyt w środowiskowym domu samopomocy stał się nieodpłatny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.s. art. 64

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Przepis dotyczy zwolnienia z bieżących opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, nie ma zastosowania po zmianie przepisów wprowadzającej nieodpłatność usług.

u.p.s. art. 104 § ust. 4

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Możliwość odstąpienia od żądania zwrotu należności wymaga wcześniejszego wydania decyzji ustalającej ich wysokość na podstawie ust. 3.

u.p.s. art. 104 § ust. 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość należności podlegających zwrotowi.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego art. 6

Przepis wprowadzający nieodpłatność usług w ośrodkach wsparcia od 31 maja 2021 r.

u.p.s. art. 51b § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 51b § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Usługi świadczone w ośrodkach wsparcia osobom z zaburzeniami psychicznymi, niebędących usługami całodobowymi, są nieodpłatne.

u.p.s. art. 7 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 15 § §1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy pomocy społecznej błędnie zastosowały art. 64 u.p.s., który nie miał zastosowania po zmianie przepisów wprowadzającej nieodpłatność usług. Zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. było przedwczesne, ponieważ nie poprzedzała go decyzja ustalająca wysokość należności na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s.

Godne uwagi sformułowania

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem... Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy... Skarga zasługiwała na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej w przywołane. Bezspornie od dnia 1 czerwca 2021 r. pobyt w takim ośrodku jakim jest Środowiskowy Dom Samopomocy w M. jest nieodpłatny. Przepisy zawarte w art. 64 u.p.s. dotyczą zwolnienia z opłat osób, które obciąża trwający obowiązek bieżących płatności. Odmienna regulacja zawarta w art. 104 ust. 4 u.p.s. dotyczy odstąpienia od żądania przez organ należności 'z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń'. Możliwość rozważania zastosowania przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. otwiera się jednak dopiero po wydaniu na podstawie art.104 ust. 3 u.p.s. ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi.

Skład orzekający

Jacek Hyla

sprawozdawca

Jolanta Sudoł

przewodniczący

Paweł Mierzejewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia z odpłatności i umorzenia należności za pobyt w placówkach pomocy społecznej, w szczególności w kontekście zmian przepisów i wymogów proceduralnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przepisów dotyczących odpłatności za pobyt w środowiskowych domach samopomocy oraz procedury ustalania i dochodzenia należności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych i materialnych przez organy administracji, nawet w sprawach dotyczących podstawowych świadczeń socjalnych. Błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji.

Błąd proceduralny organów kosztował uchylenie decyzji w sprawie opłat za dom pomocy społecznej.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gd 336/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jacek Hyla /sprawozdawca/
Jolanta Sudoł /przewodniczący/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 64, art. 104 ust. 4
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a  w związku z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 lutego 2022 r. nr SKO Gd/5289/21 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności oraz umorzenia należności z tytułu opłat za pobyt w środowiskowym domu samopomocy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 10 września 2021 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 kwietnia 2017 r. (nr 2073/2017) Burmistrz Miasta Malborka skierował A. U. (dalej także jako: "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący") do Środowiskowego Domu Samopomocy w M. od dnia 3 kwietnia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r., ustalając jednocześnie odpłatność za ten pobyt w wysokości 128,99 zł miesięcznie. Kolejne decyzje Burmistrza Miasta Malborka kierowały stronę do Środowiskowego Domu Samopomocy na dalsze okresy, tj.: od1 lipca 2017 r. do 30 czerwca 2018 r., od 1 lipca 2018 r. do 30 czerwca 2019 r., od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r., od 1 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r., od 1 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., określając przy tym odpłatność za ten pobyt.
W międzyczasie Burmistrz Miasta Malborka, mając na uwadze czasowe zaprzestanie działalności Środowiskowego Domu Samopomocy w związku z zaistniałą sytuacją pandemiczną w kraju, wydał trzy decyzje zwalniające A. U. z odpłatności za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy. Zwolnienie obejmowało następujące okresy: od 12 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., od 2 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r., od 1 kwietnia 2021 r. do 9 maja 2021 r.
Pismem z dnia 1 czerwca 2021 r. Burmistrz Miasta Malborka zawiadomił stronę, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803) decyzje ustalające odpłatność za korzystanie z usług dziennych świadczonych w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w art. 51b ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w brzmieniu dotychczasowym, wygasają z dniem wejścia w życie tej ustawy, czyli z dniem 31 maja 2021 r. Zgodnie z art. 51b ust. 2 ustawy korzystanie z usług świadczonych w ośrodkach wsparcia osobom z zaburzeniami psychicznymi, niebędących usługami całodobowymi oraz korzystanie z usług klubów samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi jest nieodpłatne. W związku z tym decyzja z dnia 9 lipca 2020 r. (nr 3410/2020) oraz decyzja z dnia 8 stycznia 2021 r. (nr 59/2021)
w części dotyczącej skierowania pozostają bez zmian, natomiast od 1 czerwca 2021 r. pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy w M. jest nieodpłatny.
Kolejnym pismem, datowanym na dzień 14 czerwca 2021 r., strona została poinformowana jak kształtuje się zestawienie należności i wpłat za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy w M., począwszy od 2017 r. Pismo to zawierało również informację, że występuje zaległość na kwotę 1.242,86 zł.
Następnie w dniu 27 lipca 2021 r. wystosowano do strony upomnienie z jednoczesnym wezwaniem do zapłaty w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma.
Mając na uwadze otrzymywane pisma A. U. wystosował kilka wniosków do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., w których zawarte były prośby o umorzenie, jak również o zwolnienie z odpłatności za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy.
Burmistrz Miasta Malborka, po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego, decyzją z dnia 10 września 2021 r. (nr 4200/2021), wydaną m.in. na podstawie art. 51b ust. 1 i 6, art. 64 pkt. 2, art. 107 ust. 4 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. - dalej "u.p.s."), odmówił A. U. zwolnienia z odpłatności oraz odmówił umorzenia należności z tytułu opłat związanych z odpłatnością za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy w M. w łącznej kwocie 1.242,86 zł. w okresie do 31 maja 2021 r.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z postanowieniami art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.
W odniesieniu do strony okolicznościami, które mogą być brane pod uwagę, są okoliczności wskazane w art. 64 pkt 2 u.p.s. - występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, niepełnosprawność, oraz ogólna przesłanka wynikająca z przepisu art. 7 pkt 1 u.p.s. - ubóstwo, która może być brana pod uwagę z uwagi na zawartą w przepisie art. 64 u.p.s., klauzulę otwartą w odniesieniu do przesłanek zastosowanie ulgi w postaci częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Natomiast odstąpienie od żądania zwrotu opłat zaległych za usługi świadczone w Środowiskowym Domu Samopomocy może nastąpić na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. Przepis ten stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu ww. należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Art. 104 u.p.s. dotyczy sytuacji, w których zaległość w regulowaniu opłat już powstała i została zaksięgowana w bilansie ujemnym jako "należności" do wyegzekwowania.
Mając na uwadze powyższe regulacje organ pierwszej instancji uznał, że pomimo zaistnienia szczególnych okoliczności takich jak długotrwała choroba, niepełnosprawność, uzyskiwany przez stronę dochód umożliwia jej dokonanie płatności za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy. Na podstawie uzyskanej informacji z ZUS ustalono bowiem, że świadczenie rentowe A. U. wynosi wraz z dodatkami - do wypłaty 3.468,54 zł. Natomiast podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny nie uzyskał żadnych informacji dotyczących wydatków strony związanych z zakupem leków czy leczenia, rehabilitacji, wizyt lekarskich, dojazdów do placówek itp. mających wpływ na możliwość zastosowania zwolnień z odpłatności czy umorzenia należności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania A. U., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 51b ust. 1 i ust. 6, art. 64 pkt 2 oraz art. 104 ust. 4 u.p.s., utrzymało w mocy wskazaną powyżej decyzję Burmistrza Miasta Malborka.
Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji wskazało, że w przypadku strony wnioskującej o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy zasadnym było przyjęcie przesłanki określonej w art. 64 pkt 2 u.p.s., czyli długotrwała choroba i niepełnosprawność, albowiem pozostałe okoliczności wymienione w pkt od 3 do 7 nie zaistniały. SKO zaznaczyło także, że takie okoliczności jak długotrwała choroba oraz niepełnosprawność strony istniały jeszcze przed pierwszym skierowaniem strony do Środowiskowego Domu Samopomocy przez organ pierwszej instancji, tj. przed kwietniem 2017 r. Również fakt nałożenia na stronę obowiązku ponoszenia miesięcznych opłat z tego tytułu wynoszących 5% kwoty dochodu osoby samotnie gospodarującej, wynikał także z tego, że dochód strony odwołującej się przekraczał 300% kryterium dochodowego wynoszącego w przypadku strony 701 zł. Co więcej, strona wnosiła te opłaty od chwili skierowania jej do Środowiskowego Domu Samopomocy, czy to w wyznaczonych terminach ich wniesienia, czy też z naruszeniem tych terminów.
Kolegium podkreśliło, że z treści sporządzonego w dniu 11 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że strona samotnie gospodaruje, pomaga mu na co dzień brat – B. U., mieszkający w tym samym budynku, który zajmuje się wszystkimi opłatami za media i zakupem lekarstw. Organ pierwszej instancji ustalił - mając na uwadze informację z ZUS - iż strona otrzymała w miesiącu lipcu 2021 r. łączne świadczenia z ubezpieczenia społecznego w kwocie 3.468,54 zł netto. Odwołujący się w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na fakt ponoszenia wydatków oraz ich wysokości.
Oznacza to, że istnieje realna (finansowa) możliwość ponoszenia przez stronę zaległych opłat wynikających z pobytu strony w Środowiskowym Domu Samopomocy w kwocie określonej zaskarżoną decyzją organu pierwszej instancji.
Kolegium dodało, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił stronie umorzenia zaległych opłat, gdyż nie zachodzą przypadki określone w art. 104 ust. 4 u.p.s., które nie pozwalałyby stronie na uregulowanie zobowiązań w zakresie dotyczącym opłat za pobyt strony w Środowiskowym Domu Samopomocy. Pozostająca do spłaty kwota 1.242,86 zł nie stanowi nadmiernego obciążenia lub też niweczyłaby skutki udzielanej pomocy w sytuacji uzyskiwania przesz stronę miesięcznych dochodów wynoszących 3.468,54 zł i faktu udzielania stronie pomocy przez brata.
Nie zgadzając się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w Gdańsku A. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, w której podniósł, że decyzja organu odwoławczego jest dla niego krzywdząca, bowiem nie uwzględnia jego argumentacji, a także realnego stanu sprawy.
Zdaniem skarżącego przyjęto niezgodne z rzeczywistością, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie opłat, że posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Posiada on natomiast znaczny stopień niepełnosprawności, a co za tym idzie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji (taka jest opinia lekarza prowadzącego i komisji ZUS).
Nie uwzględniono ponadto ustaleń skarżącego i jego brata z ówczesną Dyrektor Ośrodka Miejskiego Pomocy Społecznej w M. - K P. Mianowicie K. P. zasugerowała, że ze względu na zagrożenie uczestników zajęć Środowiskowego Domu Samopomocy w M. zachorowaniem na COVID-19, wstrzymanie się od uczestnictwa w zajęciach w 2020 r. (do odwołania) i jednocześnie wyraziła zgodę na nieuczestniczenie skarżącego w tychże zajęciach, także poza okresami, w których były zawieszone.
Poza tym skarżący wskazał, że nie odpowiedziano na jego wnioski o umorzenie opłaty za uczestnictwo w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w pozostałych okresach, poza wynikającymi z pism i korespondencji organu. Takie wnioski były składane i pozostały bez odpowiedzi. Fakt ten został pominięty przez organ odwoławczy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej w przywołane.
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że wnioski skarżącego o umorzenie ciążących na nim zobowiązań inicjujące postępowanie zakończone zaskarżoną decyzja zostały złożone w związku z otrzymaniem przez skarżącego, czy też osobę, która sprawuje nad nim opiekę dwóch pism: pierwszego datowanego 14.06.2021 r. zatytułowanego "Informacja w sprawie nie uregulowanych należności" i drugiego datowanego 27.07.2021 r. "upomnienia" wystosowanego z powołaniem się na art. 15§1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.).
Pisma te zawierają wyliczenie obciążających skarżącego zaległych opłat z tytułu pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy, wzywają do ich zapłaty, zakreślając stosowny termin i zawierają zagrożenie wszczęciem postępowania egzekucyjnego.
Argumentacja skarżącego zawarta w jego pismach świadczy o przeświadczeniu o braku zaległości i obowiązku ponoszenia płatności, do których wezwano w pismach.
Bezspornie od dnia 1 czerwca 2021 r. pobyt w takim ośrodku jakim jest Środowiskowy Dom Samopomocy w M. jest nieodpłatny.
Orzekające w sprawie organy pomocy społecznej oparły swe rozstrzygnięcia na zastosowanych równocześnie dwóch odmiennych podstawach prawnych zawartych w przepisach art. 64 oraz art. 104 u.p.s., mających na celu umożliwienie osobie korzystającej z pomocy społecznej w postaci pobytu w domu społecznej pozostającej w szczególnie trudnej sytuacji uniknięcia ponoszenia opłat z tego tytułu.
Przytoczenia wymaga w tym miejscu treść tych regulacji:
Art. 64 Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności, jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Art. 104
1. Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
2. W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty opłat, o których mowa w art. 97, oraz nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat, nie więcej jednak niż 50% aktualnie pobieranego świadczenia.
3. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
4. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
5. Należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.
6. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności należności lub rozłożenie spłaty należności na raty. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty odroczonej należności lub po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty ostatniej raty należności.
7. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
8. Należności, o których mowa w ust. 1, podlegają zwrotowi na rachunek bankowy odpowiednio gminy, powiatu lub samorządu województwa.
Wyjaśnienia wymaga odmienny zakres stosowania cytowanych regulacji. Przepisy zawarte w art. 64 u.p.s. dotyczą zwolnienia z opłat osób, które obciąża trwający obowiązek bieżących płatności. Instytucja ta pozwala osobom pozostającym w szczególnej sytuacji, obciążonym obowiązkiem uiszczania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, na zwolnienie się z tego obowiązku. Co do zasady zwolnienie to powinno odnosić skutek od daty złożenia stosownego wniosku, na przyszłość. W zakończonej zaskarżoną decyzją sprawie przepisy zawarte w art. 64 u.p.s. w ogóle nie powinny znaleźć zastosowania, skoro od 1 czerwca 2021 r. nie istnieje obowiązek ponoszenia opłat za świadczenie z pomocy społecznej w formie, z której korzystał skarżący, zaś jego wnioski pochodzą już z okresu po wymienionej wyżej dacie. Zatem składając inicjujące postępowanie wnioski skarżący nie był już zobowiązany do ponoszenia bieżących opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.
Odmienna regulacja zawarta w art. 104 ust. 4 u.p.s. dotyczy odstąpienia od żądania przez organ należności "z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń". Ta właśnie regulacja mogłaby znaleźć zastosowanie w odniesieniu do wniosków skarżącego. Z wystosowanych przez organ pomocy społecznej I instancji pism wynika, że wyliczona należność przewidziana jest do ściągnięcia w drodze egzekucji administracyjnej.
W tym miejscu należy podkreślić, że możliwość rozważania zastosowania przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. otwiera się jednak dopiero po wydaniu na podstawie art.104 ust. 3 u.p.s. ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi oraz terminów ich zwrotu. Decyzji takiej nie może w żadnej mierze zastąpić pismo organu z 14 czerwca 2021 r. zatytułowane "Informacja w sprawie nieuregulowanych należności".
Zatem narusza prawo materialne - art. 104 ust. 4 u.p.s. wydanie na podstawie tego przepisu decyzji administracyjnej w przedmiocie odstąpienia od żądania zaległych opłat dokonane pomimo braku decyzji ustalającej wysokość należności wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s.
Skoro zatem z powodów wskazanych powyżej w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania tryb zwolnienia z opłat na podstawie regulacji art. 64 u.p.s., zaś zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s. było przedwczesne, to uznać należało, że decyzje organów obu instancji naruszały prawo materialne w sposób istotny dla rozstrzygnięcia.
W tym stanie sprawy Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit a w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.
Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji I instancji związany będzie powyższą oceną prawną, mając na względzie zwłaszcza to, że podjęcie jakichkolwiek czynności (także egzekucyjnych) dotyczących zaległości skarżącego w zakresie zaległych opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wymagać będzie wcześniejszego wydania na podstawie art.104 ust. 3 u.p.s. decyzji ustalającej wysokość należności. Decyzja ta może zostać oczywiście przez stronę poddana kontroli instancyjnej, a następnie sądowoadministracyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI