III SA/Gd 329/25

III SA/Gd 329/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Alina Dominiak /przewodniczący/
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 1669
art. 279 ust. 1 i ust. 1a w zw. z art. 289
Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Asesor WSA Adam Osik Protokolant: Sekretarz sądowy Mirosława Marszałek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2025 r. sprawy ze skargi M.B. na czynność Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 20 stycznia 2025 r. w przedmiocie zgłoszenia wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę.
Uzasadnienie
M. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na czynność Rektora Uniwersytetu Gdańskiego w przedmiocie zgłoszenia wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 20 stycznia 2025 r. Uniwersytet Gdański (jako płatnik składek), poinformował na druku ZUS P ZWUA o wyrejestrowaniu z ubezpieczeń (m.in. z ubezpieczenia zdrowotnego) M. B. (zwanego dalej także "skarżącym", "wnioskodawcą") z datą od dnia 1 stycznia 2025 r.
Pismem z dnia 27 maja 2025 r., skierowanym do Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego, M. B. wezwał do niezwłocznego przywrócenia mu ubezpieczenia zdrowotnego jako doktorantowi ze skutkiem wstecznym od dnia 1 stycznia 2025 r., a także do wskazania podstawy prawnej wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego w sytuacji, gdy nie wydano wobec niego decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy doktorantów.
W uzasadnieniu pisma wskazał, że zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm. – zwanej dalej także "ustawą wprowadzającą"), studia doktoranckie rozpoczęte przed dniem 1 października 2019 r. prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2024 r. Zaznaczył, że przepis ten ogranicza możliwość organizowania studiów przez uczelnię, ale nie stanowi podstawy do automatycznego ustania statusu doktoranta.
Wskazał, że choć żaden przepis ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ani ustawy wprowadzającej nie wskazuje wprost, że skreślenie z listy doktorantów musi nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, to w przypadku braku przepisu szczególnego zastosowanie znajduje art. 104 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - zwanej w skrócie: "k.p.a."), zgodnie z którym sprawę rozstrzyga się w drodze decyzji, gdy wywołuje ona skutki prawne wobec konkretnej osoby. Skreślenie z listy doktorantów wywołuje bowiem skutek w postaci utraty statusu doktoranta i związanych z nim praw, w tym prawa do ubezpieczenia zdrowotnego, a wobec tego czynność ta musi zostać dokonana w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, co potwierdzają liczne orzeczenia sądów administracyjnych.
Ponadto – jak wskazał - zgodnie z § 45 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu Gdańskiego, studia kończą się otwarciem przewodu doktorskiego i złożeniem rozprawy. W jego przypadku postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora prowadzone jest już na nowych zasadach, tj. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2232 – dalej w skrócie jako "p.s.w.n."). Wnioskodawcy nie obowiązuje zatem procedura przewodu doktorskiego z ustawy z 2005 r., lecz postępowanie przed radą dyscypliny naukowej zgodnie z nową ustawą.
W przypadku wnioskodawcy, funkcjonalnym odpowiednikiem przewodu doktorskiego jest zatem postępowanie prowadzone przed radą dyscypliny naukowej. Uzyskanie stopnia doktora pozostaje niezbędnym warunkiem realizacji programu studiów doktoranckich, a ich zakończenie następuje dopiero po prawomocnym zakończeniu procedury nadania stopnia. A zatem do czasu prawomocnego zakończenia tej procedury nie można uznać, że studia zostały zakończone, ani że ustał status doktoranta. Skarżący wyjaśnił, że obecnie nadal toczy się postępowanie odwoławcze w sprawie uchwały nr 2/2025 Rady Dyscypliny Filozofia z dnia 27 stycznia 2025 r. dotyczącej odmowy nadania mu stopnia doktora. Skoro uchwała ta nie jest prawomocna, to procedura nie została zakończona. Tym samym nie istnieją podstawy do uznania, że jego studia doktoranckie dobiegły końca lub że utracił on status doktoranta.
Wnioskodawca wskazał też, że nie otrzymał żadnej informacji o skreśleniu go z listy doktorantów i wyrejestrowaniu z NFZ, więc nie zna daty tych zdarzeń. Jeżeli jakiekolwiek czynności w tej kwestii miały miejsce po dniu 31 grudnia 2024 r., to ich podstawą powinny być przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2025 r. Zgodnie z art. 203 ust. 3 p.s.w.n. skreślenie z listy doktorantów również następuje w drodze decyzji administracyjnej. W innym przypadku zastosowanie ma wspomniany wcześniej art. 104 § 1 k.p.a.
W sytuacji zatem braku takiej decyzji nie doszło do formalnego zakończenia statusu doktoranta. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 67 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 146 - zwanej w skrócie: "u.ś.o.z."), które umożliwiałyby wyrejestrowanie studenta z ubezpieczenia zdrowotnego.
Wobec tego, jak wskazał, wyrejestrowanie go z ubezpieczenia zdrowotnego było bezprawne i pozbawiło go należnych świadczeń.
W odpowiedzi na powyższe pismo, Prorektor ds. Studenckich Uniwersytetu Gdańskiego pismem z dnia 3 czerwca 2025 r. poinformował M. B., że brak jest podstaw prawnych do spełnienia zgłoszonych żądań.
Organ wskazał, że na podstawie art. 279 ust. 1a pkt 1 ustawy wprowadzającej, do studiów doktoranckich prowadzonych w 2024 r. i do uczestników tych studiów stosuje się m.in. art. 289 ustawy wprowadzającej w zakresie ustawy zmienianej w art. 87 ustawy wprowadzającej, tj. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 146 ze zm.). Zgodnie z art. 289 ustawy wprowadzającej, uczestnicy studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 podlegają m.in. powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu realizowanemu i finansowanemu na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r., a w przypadku uczestników tych studiów doktoranckich prowadzonych w 2024 r. - w związku z art. 279 ust. 1a pkt 1 ustawy wprowadzającej - nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2024 r.
Przywołane regulacje ustawy wprowadzającej określają zatem maksymalny i niepodlegający przedłużeniu termin objęcia uczestników studiów doktoranckich powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Ze względu na przywołane regulacje podleganie uczestników studiów doktoranckich powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu ustało z dniem 31 grudnia 2024 r. z mocy ustawy, bez potrzeby dokonywania dodatkowych czynności związanych z "wyrejestrowaniem [b. doktoranta] z ubezpieczenia zdrowotnego".
Ponadto, w nawiązaniu do wiadomości poczty elektronicznej przesłanej na adres pocztowy wnioskodawcy w dniu 22 maja 2025 r. przez Kierowniczkę Biura Dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego, organ wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2025 r., z mocy ustawy, wnioskodawca utracił status doktoranta Uniwersytetu Gdańskiego. Zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej, studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020, w tym studia doktoranckie z Filozofii, których wnioskodawca był uczestnikiem, były prowadzone na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2024 r. W związku z tym, skoro z mocy ustawy studia doktoranckie przestały być prowadzone i przestały istnieć, to w konsekwencji wnioskodawca utracił również z mocy ustawy status doktoranta UG - bez konieczności wydania przez organ UG decyzji o skreśleniu z listy doktorantów. W tym zakresie organ odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 października 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 168/20), w którym wskazano, że: "w związku z likwidacją studiów doktoranckich z Zakresu Pedagogiki i Nauki o Polityce na Wydziale Nauk Społecznych (...) [skarżąca] B.W. przestała być studentką tych studiów. Skutek taki wynika wprost z aktu likwidacji i nie wymagał on wydania jakiejkolwiek decyzji administracyjnej".
Pismem z dnia 3 czerwca 2025 r. M. B. zaskarżył czynność Rektora Uniwersytetu Gdańskiego odnoszącą się do wyrejestrowania go z ubezpieczenia zdrowotnego, wnosząc o:
1/ stwierdzenie, że Uniwersytet Gdański dopuścił się naruszenia prawa polegającego na bezpodstawnym wyrejestrowaniu skarżącego z ubezpieczenia zdrowotnego bez wydania decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy doktorantów;
2/ stwierdzenie, że działanie to nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego i proceduralnego, w szczególności art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z.;
3/ zobowiązanie Uniwersytetu Gdańskiego do podjęcia czynności niezbędnych do przywrócenia skarżącemu statusu osoby ubezpieczonej w NFZ poprzez zgłoszenie skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego jako doktoranta ze skutkiem wstecznym od dnia 1 stycznia 2025 r.;
4/ zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że rozpoczął studia doktoranckie na Uniwersytecie Gdańskim w październiku 2018 r. Studia te były prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, a ich kontynuacja była dopuszczalna do dnia 31 grudnia 2024 r., zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Po tej dacie skarżący został wyrejestrowany z ubezpieczenia zdrowotnego, mimo że Uniwersytet Gdański nie wydał decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy doktorantów. Tymczasem zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. skreślenie takie - jako indywidualne rozstrzygnięcie wywołujące skutki prawne - musi przybrać formę decyzji administracyjnej. Skreślenie z listy doktorantów wywołuje bowiem skutki prawne m.in. w postaci utraty prawa do ubezpieczenia zdrowotnego. W związku z tym jego dokonanie bez decyzji narusza prawo i pozbawia skarżącego ochrony prawnej, w tym prawa do odwołania.
Skarżący wskazał, że - zgodnie z art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. - prawo do świadczeń wygasa po upływie 4 miesięcy od skreślenia z listy doktorantów lub zakończenia studiów. Skoro nie doszło do skutecznego formalnego skreślenia, to wyrejestrowanie skarżącego z systemu było działaniem bez podstawy prawnej.
Dodatkowo wskazał, że procedura nadania stopnia doktora nie została zakończona, gdyż nadal toczy się postępowanie odwoławcze od uchwały nr 2/2025 Rady Dyscypliny z dnia 27 stycznia 2025 r., a zgodnie z § 45 Regulaminu studiów doktoranckich UG, kończą się one dopiero po uzyskaniu stopnia doktora. Do tego czasu status doktoranta nie może zostać uznany za wygasły.
Skarżący wyjaśnił, że w dniu 27 maja 2025 r. skierował do Uniwersytetu Gdańskiego wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, jednak do dnia złożenia skargi skarżący nie otrzymał odpowiedzi, a na dzień złożenia skargi Narodowy Fundusz Zdrowia nie potwierdza prawa do świadczeń.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Gdańskiego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte uprzednio w sprawie.
Organ zaznaczył, że wbrew twierdzeniu skarżącego, toczące się postępowanie odwoławcze w sprawie nadania skarżącemu stopnia naukowego doktora nie wpływa na zachowanie przez skarżącego statusu doktoranta. Likwidacja (zniesienie) studiów doktoranckich, jako formy kształcenia, skutkowała pozbawieniem statusu doktoranta z mocy ustawy dotychczasowych uczestników tych studiów z dniem 31 grudnia 2024 r. W przypadku osób, które jak skarżący rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, postępowanie w sprawie nadania stopnia naukowego doktora może być nadal prowadzone w trybie odwoławczym niezależnie od tego, że strona nie ma już statusu doktoranta, bo utraciła ten status z mocy ustawy.
Organ zaznaczył też, że skarżący powołuje się na nieobowiązujący przepis regulaminowy, który stanowił, że uzyskanie stopnia doktora jest warunkiem stwierdzenia ukończenia studiów doktoranckich. Wskazany przepis regulaminowy powtarzał nieobowiązującą regulację ustawową, która określała konstrukcję studiów doktoranckich od dnia 1 października 2012 r. (zob. zwłaszcza definicję z art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2012 r.). Przepis regulaminowy, na który wskazał skarżący nie powoduje jednak, że "status doktoranta nie może zostać uznany za wygasły" do czasu zakończenia postępowania odwoławczego. Z wymogu uzyskania stopnia doktora w okresie studiów doktoranckich, jako warunku stwierdzenia ukończenia tych studiów, nie można wywodzić unormowania, że status doktoranta - nawet mimo ustawowej likwidacji studiów doktoranckich - będzie przysługiwać stronie postępowania doktorskiego do czasu zakończenia tego postępowania decyzją ostateczną. Przy tym przepis przywołany przez skarżącego, jak również ww. regulacja ustawowa, nie obowiązują już ze względu na likwidację studiów doktoranckich jako formy kształcenia.
Jednocześnie organ wskazał, że terminy do podjęcia określonych działań wyznaczane przez skarżącego organom uczelni nie mają podstaw prawnych. W szczególności podstawy takiej nie stanowi art. 53 § 2 p.p.s.a. w obecnym brzmieniu. Z tej przyczyny, w ocenie Rektora Uniwersytetu Gdańskiego, ww. terminy pozostawały w istocie bezskuteczne.
W piśmie procesowym z dnia 15 sierpnia 2025 r. skarżący ustosunkował się do stanowiska organu wyrażonego w odpowiedzi na skargę.
Wskazał, że przepisy 279 ust. 1a pkt 1 oraz art. 289 ustawy wprowadzającej określają maksymalny i nieprzedłużalny termin objęcia uczestników studiów doktoranckich powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Tymczasem przepisy te nie regulują w ogóle trybu i formy ustania prawa do powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego - wskazują jedynie datę graniczną obowiązywania "zasad dotychczasowych". Przepis art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. przewiduje wprost, że prawo do świadczeń wygasa dopiero po skreśleniu z listy doktorantów - a skreślenie takie jest aktem indywidualnym wymagającym formy decyzji administracyjnej (art. 104 § 1 k.p.a.).
Twierdzenie uczelni, że art. 279 ust. 1a pkt 1 w zw. z art. 289 ustawy wprowadzającej stanowią lex specialis wobec art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z., jest nieuzasadnione. Przepisy te nie zawierają żadnego wyłączenia, nie derogują ustawy o świadczeniach zdrowotnych, ani nie modyfikują obowiązków uczelni jako podmiotu zgłaszającego i wyrejestrowującego.
Skarżący wskazał, że brak jest przepisu, który wprost uchylałby obowiązek stosowania art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. w przypadku doktorantów starego trybu po 31 grudnia 2024 r. Nie można więc przyjmować, że regulacje z art. 279a i art. 289 ustawy wprowadzającej stanowią lex specialis derogujące wymóg formalnego aktu skreślenia.
Co istotne, uczelnia przeczy sama sobie w odpowiedzi z dnia 23 lipca 2025 r. (k. 45) na zapytanie Sądu o formę przekazania informacji o wyrejestrowaniu skarżącego z NFZ. W piśmie tym Rektor UG powołuje się na przepis art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z., który przecież według odpowiedzi na skargę miał nie obowiązywać po 31 grudnia 2024 r. Tymczasem Rektor stwierdził, że dokument ZWUA został przygotowany 20 stycznia 2025 r., przy czym nie poinformował, czy podstawą jego sporządzenia było ukończenie przez skarżącego studiów, czy decyzja o skreśleniu z listy doktorantów. Przepis ten mówi tymczasem o tym, że wyrejestrowanie następuje na skutek ukończenia studiów lub decyzji o skreśleniu. Nie można jednak twierdzić, że skarżący ukończył studia, ponieważ chodziłoby tu wyłącznie o ukończenie pozytywne, tj. przyjęcie obrony przez radę dyscypliny i w konsekwencji nadanie stopnia doktora. Gdyby ukończył studia, to miałby obecnie status absolwenta.
Należało zatem wydać decyzję administracyjną, czego uczelnia nie zrobiła. Nie wiadomo zatem, z jakiego zdarzenia formalnie wynika wyrejestrowanie z NFZ, a skoro tak, to naruszono zasadę pewności prawa i zaufania obywatela do organu.
Tym bardziej - w ocenie skarżącego - przepisów ustawy wprowadzającej nie można uznać za lex specialis wobec art. 104 k.p.a., tj. przepisu podstawowego dla ochrony praw jednostki wobec władzy publicznej. Likwidacja formy kształcenia nie powoduje bowiem automatycznej utraty uprawnień jednostki - dopóki nie zostanie wydany akt indywidualny (decyzja), wskazujący ustanie tytułu do świadczenia. Taki akt umożliwia stronie odwołanie i poddanie sprawy kontroli sądowej. Brak takiej decyzji narusza fundamentalne zasady postępowania administracyjnego. Ponadto art. 289 ustawy wprowadzającej nie jest przepisem proceduralnym, tylko przepisem materialnym o charakterze czasowym. Nie zawiera żadnej normy kompetencyjnej ani wyłączenia stosowania Kodeksu. Co więcej, brak jest normy derogacyjnej (wyłączającej art. 104 k.p.a.) oraz normy przenoszącej tryb na wewnętrzny, czy fakultatywny. Utrata prawa do świadczeń zdrowotnych wymaga więc decyzji administracyjnej, ponieważ dotyczy praw indywidualnych obywatela.
Odnośnie rzekomej "ustawowej" utraty statusu doktoranta skarżący wskazał, że owszem, art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej określa maksymalny okres prowadzenia studiów doktoranckich starego trybu, lecz nie rozstrzyga o automatycznej utracie statusu doktoranta w sytuacji, gdy procedura nadania stopnia doktora nie została zakończona.
W przypadku skarżącego nadal trwa postępowanie odwoławcze przed Radą Doskonałości Naukowej (RDN) w sprawie uchwały Rady Dyscypliny Filozofia UG (RDF UG) o odmowie nadania stopnia doktora (sygn. RDN: Zl.402.11.2025). W opinii RDF UG z dnia 30 maja 2025 r. (dołączonej do uchwały 6/2025 ws. odwołania do RDN) określa się skarżącego wprost mianem "doktoranta". To potwierdza, że przez sam organ uczelni skarżący nie jest on traktowany jako ekstern, lecz jako uczestnik studiów doktoranckich - a tym samym przepis art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. ma do skarżącego pełne zastosowanie.
Zdaniem skarżącego, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że skreślenie z listy studentów lub doktorantów jest aktem administracyjnym wymagającym decyzji - niezależnie od przyczyny. Odnośnie zaś wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 października 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 168/20), na który powołuje się organ, skarżący wskazał, że orzeczenie to dotyczyło innego stanu faktycznego, tj. likwidacji kierunku i bezprawnego wpisania doktorantki na inny kierunek bez jej zgody oraz przeprowadzenia procedury rekrutacyjnej. Orzeczenie to nie dotyczyło w ogóle skutków likwidacji studiów dla prawa do świadczeń z NFZ. Brak jest podstaw, aby wnioski z tego orzeczenia rozciągać na sferę ubezpieczenia zdrowotnego, skoro kwestia ta nie była w nim przedmiotem rozstrzygnięcia. W wyroku tym "skutek" odnosił się jedynie do faktu, że doktorantka przestała być uczestniczką likwidowanych studiów a nie do wygaśnięcia wszelkich jej praw bez aktu indywidualnego. Pogląd Sądu, że akt likwidacji znosi obowiązek wydania decyzji administracyjnej o skreśleniu jest wątpliwy w świetle zasady ochrony praw jednostki wyrażonej w art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także w art. 6 k.p.a. W systemie prawa likwidacja nie jest bowiem skutkiem samoczynnym, tylko inicjuje akt prawny skutkujący zmianą statusu podmiotu lub osoby. W przypadku likwidacji wymagany jest akt indywidualny, który pozwala na kontrolę instancyjną. Skarżący przywołał przykłady analogiczne, które występują w innych dziedzinach, tj. w prawie gospodarczym, prawie pracy czy prawie rejestrowym. Wskazane przykłady obowiązywania zasady systemowej mają zastosowanie również w prawie administracyjnym. Likwidacja studiów jest aktem wewnętrznym i organizacyjnym, który nie może sam przez się powodować utraty indywidualnych praw publicznych, takich jak prawo do świadczeń zdrowotnych. Konieczny jest akt indywidualny - decyzja administracyjna - umożliwiający stronie kontrolę instancyjną.
Odnośnie zaś wpływu postępowania odwoławczego na status doktoranta skarżący wyjaśnił, że postępowanie to dotyczy jego wniosku o nadanie stopnia doktora, złożonego w czasie, gdy był uczestnikiem studiów doktoranckich. Nie istnieje żadna norma, która regulowałaby sytuację doktoranta, którego procedura nadania stopnia trwa po 31 grudnia 2024 r., a tym bardziej nie ma podstawy do przyjęcia, że status doktoranta automatycznie wygasa w trakcie trwania procedury.
Istniały co najmniej wątpliwości interpretacyjne - potwierdza to m.in. fakt, że ówczesny Minister Nauki - Dariusz Wieczorek jeszcze do końca 2024 r. wydawał komunikaty niejednoznaczne w kwestii doktorantów starego trybu, doktoryzujących się na nowych zasadach (np. pismo z dnia 6 listopada 2024 r., sygn. DN- WAN.770.43.2024.WP). Skutkiem tego chaosu było to, że stanowiska poszczególnych uczelni były w tej kwestii rozbieżne i arbitralne. Skarżący wyjaśnił, że jeszcze w listopadzie informowano go, iż do końca 2024 r. musi nie tylko podejść do obrony, ale też uzyskać stopień doktora. Z tego powodu proponowany na styczeń 2025 r. termin obrony ustalono ostatecznie na 16 grudnia 2024 r., gdyż dawało to szansę na podjęcie uchwały o nadaniu stopnia jeszcze przed końcem roku.
W sprawie do 31 grudnia 2024 r. nie podjęto uchwały o odmowie skarżącemu nadania stopnia doktora, mimo że przewodnicząca RDF UG poinformowała ustnie o nieprzyjęciu obrony skarżącego w dniu 16 grudnia 2024 r. W aktach sprawy znajduje się dokument opatrzony tą datą (sygnatura 16/2024), podpisem i pieczęcią przewodniczącej, który wygląda jak uchwała o nieprzyjęciu obrony, jednakże w protokole nie odnotowano faktu jej głosowania. Ponadto w dniu 27 stycznia 2025 r. RDF UG stwierdziła, że dokument ten był jedynie projektem, co skutkowało podjęciem nowej uchwały już po terminie przewidzianym w art. 279 ustawy wprowadzającej. Co istotne, ponowna uchwała została podjęta bez unieważnienia poprzedniej i bez udziału w ponownej dyskusji promotora oraz recenzentów, co budzi poważne wątpliwości co do jej ważności.
Po dniu 31 grudnia 2024 r. postępowanie nie zostało umorzone, lecz kontynuowane na posiedzeniach RDF UG - zarówno 27 stycznia, jak i 30 maja 2025 r. Co więcej, w opinii RDF UG z dnia 30 maja 2025 r. załączonej do uchwały 6/2025, skarżącego nadal określa się mianem "doktoranta". Organ uczelni uznaje więc status skarżącego doktoranta w dokumentach urzędowych.
Zdaniem skarżącego, w sytuacji braku jednoznacznych regulacji należy stosować zasady ogólne ochrony praw jednostki, w tym zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz zasadę określoności prawa. Pozbawienie statusu doktoranta powinno następować w drodze decyzji administracyjnej, a nie w drodze domniemania lub interpretacji wewnętrznych aktów uczelni.
Skarżący zgodził się z organem, że przepis Regulaminu studiów doktoranckich wiążący ukończenie studiów z uzyskaniem stopnia doktora utracił moc. Fakt ten – jak zaznaczył - nie rozwiązuje jednak problemu braku podstawy prawnej do stwierdzenia ustania statusu doktoranta w trakcie trwania procedury nadania stopnia doktora. Przepis regulaminowy odzwierciedlał wcześniejszy stan ustawowy, w którym uzyskanie stopnia było elementem ukończenia studiów doktoranckich, i choć ustawodawca zrezygnował z tego sformułowania przy likwidacji studiów doktoranckich, to nie wprowadził w jego miejsce żadnej normy regulującej sytuację doktoranta, którego postępowanie awansowe trwa po 31 grudnia 2024 r. W tej luce prawnej zastosowanie mają zasady ogólne ochrony praw jednostki (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 6 i art. 8 k.p.a.), które wymagają, aby pozbawienie statusu następowało w drodze aktu indywidualnego, podlegającego kontroli instancyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Kryterium kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola sądów administracyjnych polega zatem na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu, tj. weryfikuje czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa zaskarżonego aktu (np. decyzji, postanowienia) lub czynności podejmowanej przez określone podmioty wyposażone w określone władztwo administracyjne przyznane im przepisami prawa (np. organy administracji publicznej w znaczeniu tak ustrojowym, jak też funkcjonalnym). Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez uprawnione podmioty (organy) przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie ocenia zaskarżanego "rozstrzygnięcia" organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, lecz w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest wyłącznie zbadać, czy organ – orzekając w sprawie poddanej kontroli tego sądu – nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.
Zakres właściwości sądów administracyjnych został określony w art. 3-5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Zakres ten wyznacza, z jednej strony katalog środków zaskarżenia (skarga, sprzeciw) na określone w art. 3 § 2 i § 2a działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania, jak i spraw nieprzewidzianych w art. 3 § 2, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądów administracyjnych (art. 3 § 3) oraz spraw dotyczących rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 4), zaś z drugiej strony treść art. 5 i wskazane w nim kategorie spraw, w stosunku do których wyłączona została możliwość ich zaskarżenia do sądu administracyjnego.
Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności ocenia zatem, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej mieści się w przedstawionym powyżej zakresie kognicji tego sądu.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia objęta została czynność Rektora Uniwersytetu Gdańskiego dotycząca zgłoszenia właściwemu organowi wyrejestrowania skarżącego, będącego uczestnikiem studiów doktoranckich, z ubezpieczenia zdrowotnego.
W związku z tym, na wstępie należy wyjaśnić, że w świetle regulacji ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 146 ze zm. – dalej w skrócie jako "u.ś.o.z.") obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m.in. doktoranci niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z.), którzy podlegają zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego przez m.in. uczelnie (art. 75 ust. 4 u.ś.o.z.). W myśl natomiast art. 76a u.ś.o.z. osoba, w stosunku do której wygasł tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, podlega wyrejestrowaniu z tego tytułu wraz z członkami rodziny (ust. 1), a wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego dokonuje podmiot właściwy do dokonania zgłoszenia (ust. 3). Zgodnie zaś z art. 77 ust. 1 u.ś.o.z. zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz zgłoszenia o wyrejestrowaniu z ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 74-76a, są kierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych albo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
W rozpoznawanej sprawie Uniwersytet Gdański (jako płatnik składek za skarżącego odbywającego studia doktoranckie), wypełnionym w dniu 20 stycznia 2025 r. drukiem ZUS P ZWUA zatytułowanym "Wyrejestrowanie z ubezpieczeń", zgłosił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wyrejestrowanie M. B., który rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 (kod tytułu ubezpieczenia 18 11 00) z ubezpieczeń (m.in. ubezpieczenia zdrowotnego), ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2025 r.
Przedmiotowa czynność stanowiła zatem przejaw określonej działalności organu (tutaj uczelni), oddziałującej w sposób niewątpliwy na przysługujące skarżącemu prawa. Mianowicie bowiem, stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Biorąc zatem powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, zaskarżona czynność organu (uczelni), podjęta w następstwie stwierdzenia wygaśnięcia tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i informująca właściwy organ o wyrejestrowaniu objętego tym ubezpieczeniem doktoranta z określonym dniem, stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wyrejestrowywanego z ubezpieczenia zdrowotnego doktoranta, które wynikają z przepisów prawa, i jako taka podlega kontroli sądowoadministracyjnej.
Przechodząc dalej w kwestii oceny dopuszczalności wniesionej skargi należało zwrócić także uwagę na brzmienie art. 53 § 2 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie), skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności, przy czym sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Ponieważ – jak wskazują to akta sprawy oraz wyjaśnienia skarżącego, z których wynika, iż skarżący o zaskarżonej czynności organu dowidział się w maju 2025 r. i bezzwłocznie podjął kroki mające na celu wyjaśnienie zaistniałej sytuacji, zaś skargę na tę czynność do tutejszego Sądu wniósł pismem z dnia 3 czerwca 2025 r., to Sąd uznał, że pomimo, iż zaskarżona czynność została podjęta w styczniu 2025 r., to jednak skoro skarżący podjął wiedzę o zaskarżanej czynności dopiero w maju 2025 r. (przy próbie rejestracji do lekarza, a w istocie na skutek odpowiedzi uczelni w piśmie z dnia 3 czerwca 2025 r. na wezwanie skarżącego z dnia 27 maja 2025 r.), to należało przyjąć, że uchybienie 30-dniowego terminu do wniesienia skargi na ww. czynność Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia 20 stycznia 2025 r. nastąpiło bez winy skarżącego.
Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania sprawy należy zwrócić uwagę, że - jak to zostało powyżej już zasygnalizowane - konieczność wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego następuje w odniesieniu do osoby podlegającej dotychczas temu ubezpieczeniu, w stosunku do której wygasł tytuł do dalszego objęcia tym ubezpieczeniem, a obowiązek ten spoczywa na tych samych podmiotach, które odpowiadają za zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego (zob. art. 76a ust. 1 i ust. 3 u.ś.o.z.). Jako "wygaśnięcie tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym" należy natomiast rozumieć taką okoliczność (faktyczną lub prawną), od której zaistnienia czy istnienia prawodawca uzależnił posiadanie prawa do objęcia określonej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym.
Mając zarówno powyższe na uwadze, jak też realia rozpoznawanej sprawy, Sąd pragnie zwrócić uwagę, że stosownie do brzmienia art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm. – zwanej dalej także "ustawą wprowadzającą"), studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2024 r. (w pierwotnej wersji do dnia 31 grudnia 2023 r.), natomiast do studiów doktoranckich prowadzonych w 2024 r. i do uczestników tych studiów - zgodnie z ust. 1a pkt 1 tegoż artykułu - stosuje się także m.in. przepis art. 289, w myśl którego uczestnicy studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 podlegają zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach oraz powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu realizowanemu i finansowanemu na zasadach dotychczasowych, jednak – co istotne w rozpoznawanej sprawie – nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r.
Nowelizacja ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, polegająca na dodaniu do art. 279 tej ustawy ustępu 1a, wprowadzona została na podstawie art. 1 ustawy z dnia 16 stycznia 2024 r. o zmianie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r., poz. 124 – zwanej dalej "ustawą nowelizującą"), z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2024 r.
Z uzasadnienia projektu do tej ustawy nowelizującej wynikało m.in., że: "W wyniku nowelizacji art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", dokonanej ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1672) został wydłużony maksymalny termin prowadzenia studiów doktoranckich - z dnia 31 grudnia 2023 r. na dzień 31 grudnia 2024 r.
(...) Należy wskazać, że studia doktoranckie były formą kształcenia doktorantów realizowaną do czasu reformy systemu szkolnictwa wyższego i nauki wprowadzonej ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.). Ustawa ta wprowadziła nową formę kształcenia - szkoły doktorskie. Rozpoczęły one działalność z dniem 1 października 2019 r. Natomiast studia doktoranckie, stosownie do regulacji przepisów przejściowych ustawy - w tym wskazanego art. 279 ust. 1, mogą być już tylko kontynuowane.
Pierwotny termin zakończenia prowadzenia studiów doktoranckich został określony na dzień 31 grudnia 2023 r. Termin ten został wprowadzony w ustawie nie tylko w kontekście ogólnej zasady możliwości dalszego prowadzenia studiów doktoranckich (art. 279 ust. 1), ale także w szeregu innych przepisów przejściowych, odnoszących się do kwestii kształcenia na tych studiach (np. możliwość wpisywania danych uczestników studiów doktoranckich do Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, otrzymywania środków z budżetu na kształcenie na studiach doktoranckich, dalszego otrzymywania stypendium doktoranckiego). Ponadto ustawa zawiera także przepisy przejściowe odnoszące się do dalszego prowadzenia studiów doktoranckich, w których nie określono terminu, do którego mają być stosowane.
Głównym celem wydłużenia funkcjonowania studiów doktoranckich do końca 2024 r. było umożliwienie ukończenia przygotowywania rozpraw doktorskich, a następnie uzyskania stopnia naukowego doktora albo stopnia doktora w zakresie sztuki w trakcie trwania tych studiów m.in. tym doktorantom, którzy w wyniku pandemii koronawirusa napotkali trudności w prowadzeniu niezbędnych badań naukowych. Jednocześnie wspomnianą ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw został wydłużony także ostateczny termin zakończenia przewodów doktorskich (w tym przygotowywanych w trybie eksternistycznym) do dnia 31 grudnia 2024 r.
W niniejszej nowelizacji proponuje się, aby do uczestników studiów doktoranckich w 2024 r. zastosować - oprócz nadal obowiązujących - także wybrane wcześniej obowiązujące w zakresie tych studiów przepisy. Niektóre z przepisów regulujących prowadzenie studiów doktoranckich wygasną bowiem z mocy prawa w dniu 31 grudnia 2023 r., pozostałe natomiast nadal obowiązują (nie mają wskazanej daty granicznej). Celem zastosowania wybranych wygasłych przepisów (łącznie z tymi, które nadal obowiązują) do doktorantów na studiach doktoranckich w 2024 r. jest umożliwienie im uzyskania stopnia doktora i obrony przewodów doktorskich w ramach studiów doktoranckich.
Należy wskazać, że, co do zasady, cykl kształcenia na studiach doktoranckich został zakończony. Studia te, stosownie do regulacji art. 195 ust. 4a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183, z późn. zm.), powinny trwać nie krócej niż dwa lata i nie dłużej niż cztery lata. Uwzględniając regulację art. 279 ust. 1 ustawy - wskazującą najpóźniejszy możliwy termin rozpoczęcia kształcenia przez ostatni rocznik (cykl kształcenia) dotychczasowych studiów doktoranckich ("studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020") - należałoby więc przyjąć, że znajdują się na nich obecnie już tylko ci doktoranci, w stosunku do których podjęto decyzje o przedłużeniu studiów doktoranckich.
Przyjmując, że celem przedłużenia o kolejny rok prowadzenia studiów doktoranckich było przede wszystkim umożliwienie doktorantom obrony rozprawy doktorskiej w ramach studiów doktoranckich, wskazuje się, które z przepisów dotyczących ich funkcjonowania w 2024 r. są kluczowe dla osiągnięcia tego celu.
Proponuje się, aby do studiów doktoranckich prowadzonych w 2024 r. miały zastosowanie także przepisy dotyczące: 1) obowiązku wprowadzania przez rektorów uczelni, dyrektorów instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk, dyrektorów instytutów badawczych oraz dyrektorów międzynarodowych instytutów naukowych danych uczestników studiów doktoranckich do Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on (art. 219 ust. 8 ustawy); 2) podlegania uczestników studiów doktoranckich zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach oraz powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu realizowanemu i finansowanemu na zasadach dotychczasowych (art. 289 ustawy); 3) możliwości tworzenia samorządu doktorantów także przez uczestników studiów doktoranckich (art. 296 ust. 2 ustawy); 4) rozumienia pod pojęciem "szkół doktorskich" również "studiów doktoranckich" we wskazanych ustawach, w których jest mowa o szkołach doktorskich (art. 329 ust. 1 ustawy); 5) niepodlegania uczestników studiów doktoranckich obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 329 ust. 1a ustawy); 6) wydawania zaświadczeń, o których mowa w art. 144 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519, z późn. zm.) (art. 329 ust. 2 ustawy).
(...) Proponowane zmiany mają na celu umożliwienie uzyskania stopnia doktora w trybie studiów doktoranckich do dnia 31 grudnia 2024 r. i mają podstawowe znaczenie zarówno dla podmiotów prowadzących studia doktoranckie, jak i dla ich uczestników.
(...) Proponuje się, aby projektowana ustawa weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z mocą od dnia 1 stycznia 2024 r., tak by umożliwić podmiotom prowadzącym studia doktoranckie niezakłócone ich prowadzenie do końca wyznaczonego terminu, tj. do dnia 31 grudnia 2024 r.".
Z brzmienia art. 279 ust. 1 i ust. 1a w zw. z art. 289 ustawy wprowadzającej, jak też przedstawionego uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej z dnia 16 stycznia 2024 r., jasno wynika, że wolą ustawodawcy było powiązanie określonych "uprawnień" związanych z wydłużeniem funkcjonowania studiów doktoranckich – w tym m.in. uprawnienia związanego z podleganiem uczestników studiów doktoranckich powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu realizowanemu i finansowanemu na zasadach dotychczasowych - z kontynuacją kształcenia na tych studiach, jednak nie dłużej niż do daty granicznej - dnia 31 grudnia 2024 r. czyli do dnia upływu przedłużonego (maksymalnego) terminu prowadzenia studiów doktoranckich na dotychczasowych zasadach.
Stanowi o tym wprost treść przepisu art. 289 ustawy wprowadzającej, w którym ustawodawca prawo do ubezpieczenia zdrowotnego doktorantów (w odniesieniu do uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020) ograniczył explicite terminem granicznym: "do dnia 31 grudnia 2023 r.", przedłużonym następnie na mocy wprowadzonego ustawą nowelizacyjną przepisu art. 279 ust. 1a pkt 1 ustawy wprowadzającej: "do dnia 31 grudnia 2024 r.". Przepis ten (art. 289 ustawy wprowadzającej) - mający charakter przepisu temporalnego (przejściowego) - stanowi niewątpliwie regulację szczególną, normującą sytuację prawną uczestników dotychczasowych studiów doktoranckich (prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym) w zakresie ich podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, w sposób odrębny i wyjątkowy w odniesieniu do innych regulacji prawnych, m.in. w stosunku do uregulowań ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Tym samym przepis art. 289 ustawy wprowadzającej stanowi lex specialis w odniesieniu także do przywoływanego w skardze przepisu art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. (zgodnie z którym "prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób, które ukończyły studia lub szkołę doktorską - wygasa po upływie 4 miesięcy od ich ukończenia albo skreślenia z listy studentów lub listy doktorantów"). Istnienie w systemie prawa art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. nie wyłącza konieczności stosowania art. 289 ustawy wprowadzającej. Wyjaśnić w tym zakresie należy, że art. 67 ust. 5 pkt 2 u.ś.o.z. - jakkolwiek stanowiący przepis szczególny wobec zasadniczego uregulowania odnoszącego się do ustania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej wskazanego w art. 67 ust. 4 u.ś.o.z. (ustanawiający tzw. okres karencji prawa do ubezpieczenia zdrowotnego po wygaśnięciu tytułu do ubezpieczenia) - nie stanowi jednak przepisu szczególnego wobec przepisu przejściowego art. 289 w zw. z art. art. 279 ust. 1a ustawy wprowadzającej, regulującego prawo (czasowy zakres prawa) do ubezpieczenia zdrowotnego ściśle określonej grupy podmiotów, tj. uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020.
Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że art. 289 ustawy wprowadzającej określał bezwzględnie datę wygaśnięcia tytułu prawnego do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego, jako doktoranta studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 i prowadzonych na dotychczasowych zasadach, a zatem upływ tej daty granicznej, tj. 31 grudnia 2024 r., zobowiązywał organ (uczelnię) do zgłoszenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – zgodnie z dyspozycją art. 77 ust. 1 u.ś.o.z. - wyrejestrowania skarżącego od dnia 1 stycznia 2025 r. z ubezpieczenia zdrowotnego, stosownie właśnie do istnienia regulacji szczególnej wynikającej z unormowania art. 289 ustawy wprowadzającej.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, Sąd pragnie wskazać, że wobec jednoznacznego brzmienia powoływanych powyżej regulacji ustawy wprowadzającej, które określają bezwzględny i maksymalny (niepodlegający przedłużeniu ani żadnym innym warunkom) termin objęcia uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym, brak było podstaw do uwzględnienia podnoszonych przez skarżącego zarzutów odnośnie braku wydania przez organ uczelni w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej i formalnego zakończenia przez skarżącego statusu doktoranta dla ustania jego prawa do ubezpieczenia zdrowotnego. Ustawodawca bowiem – mając na celu umożliwienie uczestnikom studiów doktoranckich prowadzonych jeszcze w przedłużonym okresie w 2024 r. na dotychczasowych zasadach (na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym) uzyskania stopnia doktora i obrony przewodów doktorskich w ramach studiów doktoranckich – obwarował korzystanie z prawa do ubezpieczenia zdrowotnego wyraźnie i wyłącznie terminem końcowym, uniezależniając wygaśnięcie tego prawa od jakichkolwiek innych okoliczności faktycznych bądź prawnych. Z tego też powodu przywoływany przez skarżącego fakt, iż obecnie wobec niego nadal toczy się postępowanie odwoławcze w sprawie uchwały nr 2/2025 Rady Dyscypliny Filozofia z dnia 27 stycznia 2025 r. dotyczącej odmowy nadania mu stopnia doktora, a zatem nie istnieją podstawy do uznania, że jego studia doktoranckie dobiegły końca lub że utracił on status doktoranta, nie mógł mieć jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. Abstrahując od jednoznacznego i kategorycznego w odniesieniu do prawa do ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika studiów doktoranckich brzmienia art. 289 w zw. z art. art. 279 ust. 1a ustawy wprowadzającej, wyjaśnić na marginesie należy, że zasadniczo "przewód doktorski nie jest związany ze studiami doktoranckimi w taki sposób, by zakończenie tych studiów utrudniało, czy uniemożliwiało jego kontynuację, zakończoną uzyskaniem tytułu doktora. Przeciwnie, między innymi przepisy art. 279 ust. 3 i 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce regulują określone sytuacje, w których uzyskanie tytułu doktora następuje po ukończeniu studiów doktoranckich" (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 113/23). Innymi słowy, postępowanie w sprawie nadania skarżącemu stopnia naukowego doktora (także prowadzone w trybie odwoławczym) jest postępowaniem odrębnym od faktu dalszego uczestnictwa w studiach doktoranckich. W rozpoznawanej sprawie nie ulegało zaś wątpliwości, że studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 (których uczestnikiem był skarżący) przestały być już prowadzone, a zatem wraz z zakończeniem ich prowadzenia wygasły z mocy prawa dla ich uczestników wszelkie prawa związane z ich uczestnictwem w tych studiach, m.in. prawo do podlegania powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu realizowanemu i finansowanemu na zasadach dotychczasowych (art. 279 ust. 1 i ust. 1a w zw. 289 ustawy wprowadzającej), a w związku z tym sam fakt toczenia się postępowania w przedmiocie nadania skarżącemu stopnia doktora nie mógł mieć znaczenia w zakresie posiadania ("utrzymania") przez skarżącego uprawnienia polegającego na podleganiu przez niego powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu realizowanemu i finansowanemu przez uczelnię na zasadach dotychczasowych.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).