III SA/Gd 311/23

III SA/Gd 311/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 punkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 707
art. 4 ust. 1
Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Asesor WSA Maja Pietrasik Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr SO-IX.6233.1.2023.EG w przedmiocie zmiany nazwiska uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Kwidzynie z dnia 9 marca 2023 r., nr USC.5355.10.2023.
Uzasadnienie
A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego 1w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr SO-IX.6233.1.2023.EG w przedmiocie zmiany nazwiska.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 6 marca 2023 r., powołując się na przepis art. 4 ustawy z dnia
17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 707
ze zm.), zwanej dalej: "ustawą", A. B. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Kwidzynie z wnioskiem o zmianę nazwiska z: "O." na "C.".
W uzasadnieniu swojego wniosku wnioskodawczyni wskazała między innymi, że aktualne nazwisko, ze względu na konflikt z mężem, po którym nosi właśnie takie nazwisko źle się jej kojarzy. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że prowadzi firmę i nie chce budować marki na nazwisku męża, z którym jest w trakcie rozwodu. Z uwagi zaś na traumatyczne dzieciństwo nie chce wracać do panieńskiego nazwiska - D. Nowe nazwisko pozwoliłoby zamknąć etap traumatycznego dzieciństwa oraz nieudanego małżeństwa.
W wyniku rozpoznania wniosku A. B., decyzją z dnia 9 marca 2023 r., nr USC.5355.10.2023, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Kwidzynie odmówił zmiany nazwiska wnioskodawcy z "O." na "C."
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przepis art. 4 ust. 1 ustawy dopuszcza uwzględnienie wniosku o zmianę nazwiska tylko z ważnych powodów. Zasada rozpatrywania wniosków o zmianę imienia i nazwiska sprowadza się do stwierdzenia, że chociaż nazwisko jest dobrem osobistym każdego człowieka,
którym może on swobodnie dysponować, to jednak ta swoboda nie ma charakteru zupełnego. Do zmiany nazwiska nie wystarczy bowiem wola zainteresowanego,
musi być ona uzasadniona ważnymi powodami. Takie ograniczenie dowolności
jest konsekwencją zasady stabilizacji imion i nazwisk, które służyć mają przede wszystkim identyfikacji konkretnej osoby. Częste i całkowicie dowolne zmiany imion
i nazwisk mogłyby prowadzić do wielu utrudnień w tym zakresie.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z uzasadnieniem żądania, wnioskodawczyni formalnie pozostaje w związku małżeńskim, jednakże od ponad 2 lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, albowiem jest w trakcie rozwodu. Zmiana danych nie spowoduje zatem zmiany uwarunkowań rodzinnych, małżeństwo nadal trwa i zmiana nazwiska w trakcie prowadzonych postępowań sądowych mogłaby je utrudnić. Przepis art. 25 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jednolity:
Dz. U. 2020 r., poz. 1359 ze zm.) zakłada, że małżonkowie decydują jakie nazwiska chcą nosić. Zmiana nazwiska przez wnioskodawczynię na nazwisko zupełnie inne
- w szczególności, że małżeństwo nadal nie zostało rozwiązane - byłoby nielogiczne
i nieracjonalne.
Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że zmiana nazwiska wiąże się
z rozszerzeniem działalności gospodarczej prowadzonej od 2021 r., a kontrahenci będą rezygnowali z usług z powodu pomylenia nazwiska osoby prowadzącej działalność.
Jak orzekł WSA w Warszawie w wyroku z 13 sierpnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1094/19, okoliczność używania wybranego nazwiska na potrzeby kontaktów służbowych nie uzasadnia potrzeby dokonania takiej zmiany. Wnioskodawczyni prowadzi już działalność pod obecnym nazwiskiem, więc to właśnie jego zmiana spowoduje sytuacje, w której klienci będą mylili nazwisko, co jest sprzeczne
z uzasadnieniem strony.
Odnosząc się do argumentu wskazującego na traumatyczne dzieciństwo
to zmiana nazwiska nie zmieni uwarunkowań rodzinnych. Ważne powody nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby wnioskującej o zmianę,
ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Wyobrażenia, odczucia, stany emocjonalne wnioskodawcy nie stanowią kryteriów, jakimi należy kierować się przy dokonywaniu oceny zaistnienia ważnego powodu
do zmiany nazwiska. Jednocześnie wnioskodawczyni nie uzasadniła wyboru nowego nazwiska.
W wyniku rozpoznania odwołania A. B., zaskarżoną decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r., nr SO-IX.6233.1.2023.EG, Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał przepis art. 4 w zw. z art. 14 ust. 3 ustawy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie i piśmiennictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, iż w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza ona, że imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny, w związku z czym powinny one być stabilne a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów.
Nazwisko jest wprawdzie dobrem osobistym każdego człowieka, którym może on swobodnie dysponować, jednakże swoboda ta nie ma charakteru zupełnego.
Takie ograniczenie dowolności jest konsekwencją zasady stabilizacji nazwisk,
które służyć mają przede wszystkim identyfikacji konkretnej osoby. Skoro natomiast organom orzekającym w sprawach zmiany nazwiska przyznano uprawnienie
do badania ważkości oraz zasadności przyczyn zmiany nazwiska, a jednocześnie obarczono je obowiązkiem niedopuszczenia do naruszenia dobra osobistego wnioskodawcy, to nie mogą one bezkrytycznie uwzględniać wszystkich wniosków
o zmianę nazwiska. Prowadziłoby to zagrożenia lub naruszenia czci i godności danej osoby. Sama wola wnioskodawcy co do zmiany nazwiska nie stanowi przesłanki samej w sobie, jeśli nie jest ona poparta ważnymi powodami. Ustawodawca wymieniając przykładowo przesłanki oznaczające ważne powody umożliwił organom administracji potraktowanie jako ważnych powodów również innych, nie wymienionych w ustawie. Granicą natomiast rozważań organu dokonującego indywidualnej oceny wniosku, powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności
w motywach strony, np. kaprysu lub przekory.
W piśmiennictwie trafnie podkreśla się, że ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, nadto wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Zmiana nazwiska może być dokonana jedynie z powodów,
które są istotne nie tylko dla wnioskującego o taką zmianę, ale także dla dokonujących ich obiektywnej i racjonalnej oceny organów administracji publicznej. Wola obywatela nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do zmiany imienia i/lub nazwiska, gdyż muszą być spełnione wszystkie przesłanki ustawowe do uwzględnienia żądania.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że zmiana nazwiska została w pełni przemyślana. Strona chciałaby rozszerzyć działalność gospodarczą
i budować firmę zdobywając klientów biznesowych pod nowym nazwiskiem. Jednakże zauważyć należy, że nie jest to argumentacja pozwalająca na zmianę nazwiska.
Takie uzasadnienie jest tylko w subiektywnej ocenie wnioskodawczym ważnym powodem do zmiany nazwiska. Strona wskazała, że po zakończeniu sprawy rozwodowej i tak złożyłaby wniosek o zmianę nazwiska przyjętego przy ślubie,
ale nie chciałaby wracać do nazwiska rodowego, ponieważ ono przypomina traumatyczne dzieciństwo. Wojewoda Pomorski zauważył, że sama zmiana nazwiska nie spowoduje jednak, iż wnioskodawczyni zapomni o traumatycznym dzieciństwie,
a same wspomnienia nie zmienią się nawet w przypadku gdyby organ przychylił się
do zmiany nazwiska. Podstawą do zmiany nazwiska winny być okoliczności szczególne, a nawet można by stwierdzić nadzwyczajne w okolicznościach danej sprawy. W omawianym przypadku nie mamy do czynienia z takimi.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyżej przywołaną decyzję Wojewody Pomorskiego, A. B. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i zapoznanie się z przedstawioną argumentacją.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że obecnie nosi nazwisko męża,
z którym chce się rozwieść (postępowanie trwa od ponad dwóch lat). Po rozwiązaniu małżeństwa skarżąca i tak zdecydowałaby się złożyć wniosek o zmianę nazwiska. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że nie zamierza rozciągać zmiany nazwiska
na małoletnie dziecko. Odnośnie stanowiska organu, że zmiana nazwiska w trakcie procesu sądowego mogłaby utrudnić postępowanie skarżąca podała, iż pozew rozwodowy był składany przez skarżącą, a więc w jej interesie leży aby doprowadzić sprawę do końca. Sąd Rodzinny zostałby zatem poinformowany o zmianie nazwiska
w pierwszej kolejności. Skarżąca zapewniła też, że decyzja o zmianie nazwiska jest świadoma i w pełni przemyślana. Skarżąca rozumie, że po zmianie nazwiska musiałaby przedstawić dokumentację potwierdzającą tę zmianę we wszystkich instytucjach,
a zmiana nazwiska niesie ze sobą wiele konsekwencji natury prawnej.
Skarżąca podkreśliła ponadto, że zrozumiałe jest dla niej, iż w momencie zawierania związku małżeńskiego strony decydują, jakie nazwiska będą nosić po ślubie, powszechnym jest jednak powracanie do nazwiska rodowego w momencie kiedy małżeństwo zostaje prawnie rozwiązane. Dlatego też argument, który podaje organ pierwszej instancji jest nieadekwatny do danej sytuacji, bo nie chodzi o to, że skarżąca kwestionuje zasadność przyjętego po ślubie nazwiska, tylko w trakcie trwania małżeństwa i spraw rozwodowych chciałaby to nazwisko przyjęte zmienić.
Kolejnym argumentem za zmianą nazwiska jest to, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, którą planuję rozszerzyć. Skarżąca od pięciu lat prowadzi małą, jednoosobową firmę zajmującą się obsługą spraw urzędowych w [...]. Klientami skarżącej są głównie osoby prywatne. Firma początkowo przez 3 lata była zarejestrowana w [...], a obecnie od 2 lat w Polsce. W latach 2011-2020 skarżąca mieszkała w [...]. Otrzymała propozycję współpracy z firmą zajmującą się głównie rozliczeniami podatkowymi w [...]. Współpraca miałaby polegać na kompleksowej obsłudze wszystkich spraw urzędowych i podatkowych pod jednym szyldem.
Skarżąca miałaby zajmować się częścią usług, które obecnie wykonuje również
dla klientów tamtej firmy w ramach współpracy. Skarżąca chce zaciągnąć kredyt
na rozbudowę działalności, wynajęcie biura i zatrudnienie dodatkowej osoby aby sprostać obsłudze większej liczby klientów. Dodatkowo chciałaby rozszerzyć zakres
o świadczenie usługi wnioskowej dla firm zarejestrowanych na terenie [...] polegającej na kompletowaniu dokumentacji i przygotowywaniu wniosku o tzw. aprobatę budowlaną, o którą starają się firmy zarejestrowane na terenie [...] aby móc wykonywać prace na inwestycjach finansowanych przez gminy. Taka aprobata umożliwia im również zgłaszanie swoich ofert na przetargi gminne. W latach 2013-2016 skarżąca pracowała w firmie, która zajmowała się między innymi świadczeniem tego typu usług dla firm budowlanych.
Zaproponowana współpraca jest dla firmy skarżącej bardzo dużą szansą
na rozwój, ponieważ ilość klientów, jaka korzystałaby z jej usług znacznie by wzrosła, co pozwoliłoby na utrzymanie firmy i zatrudnienie dodatkowych osób. Obecnie firma skarżącej obsługuje głównie osoby prywatne, które oczywiście kojarzą skarżącą
z nazwiska ale porównując ilość osób, których sprawy obecnie obsługuje do zakładanych ilości nowych klientów, liczba ta jest niewielka. Dodatkowo skarżąca ma też szansę obsługiwać klientów biznesowych i chciałaby aby oni kojarzyli ją pod jednym nazwiskiem. Chciałaby aby działalność była profesjonalna. Obecnych klientów
o zmianie nazwiska skarżąca również poinformuje i będzie to prostsze niż poinformowanie dużo większej liczby osób w przypadku rozszerzonej działalności, stąd decyzja o złożeniu wniosku o zmianę nazwiska teraz, a nie po orzeczeniu rozwodu. Skarżąca dodała, że w opisanej branży bardzo istotne są polecenia od zadowolonych klientów. Szczególnie skarżącej zależy więc na poleceniu od klientów biznesowych i nie chciałaby aby oni mylili nazwisko, przez co firma mogłaby zostać narażona na straty.
W złożonym wniosku skarżąca uzasadniła również dlaczego nie chce wracać do nazwiska rodowego. Skarżąca powołała się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim z 4 lutego 2016 r., sygn. akt
II SA/Go 941/15, w którym Sąd wskazał, że "ważne powody" nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny. Zdaniem WSA, wskazywanych przez skarżącego przyczyn posługiwania się innym nazwiskiem
i jednym imieniem związanych z jego przeżyciami z dzieciństwa, niechęcią
do noszonego nazwiska, wolą odcięcia się od biologicznych rodziców będących alkoholikami i nieidentyfikowania go z nimi, nie sposób nie kwalifikować jako ważnego powodu. Sąd odwołał się do orzecznictwa, zgodnie z którym brak akceptacji nadanego przy urodzeniu imienia, będący następstwem doznanego urazu w sferze psychiki, stanowi przesłankę ważnego względu (według brzmienia ówczesnych przepisów), uzasadniającego uwzględnienie wniosku. Stanowisko to znalazło akceptację również
w piśmiennictwie. Oznacza to, że zaistnienie ważnych względów powinno być wyważone oceną zarówno pierwiastków subiektywnych, jak i obiektywnych.
Skarżąca wyjaśniła, że jej dzieciństwo było traumatyczne z uwagi na alkoholizm ojca, z powodu którego w domu rodzinnym dochodziło prawie codziennie do awantur, wyzwisk. Matka skarżącej pracowała jako [...], rodzina nie miała pieniędzy
na jedzenie i opłaty. Rodzina była biedna, a alkoholizm ojca bardzo odbijał się
na psychice skarżącej. Ojciec miał założoną niebieską kartę i odsiadywał wyrok
w więzieniu za psychiczne znęcanie się nad rodziną. Traumatyczne dzieciństwo jest powodem, dla którego skarżąca nie chce wracać do nazwiska rodowego.
Odnośnie braku uzasadnienia wyboru nowego nazwiska skarżąca podkreśliła
z kolei, że w myśl ustawy wnioskujący musi uzasadnić z jakich powodów nie chce nosić danego nazwiska, a nie czym kierował się przy wyborze nowego. W myśl artykułu 5, zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej,
społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku. Nazwisko, które zostało przez skarżącą wybrane
nie jest nazwiskiem historycznym, wsławionym w dziedzinie kultury, nauki lub innej działalności społecznej. Jest to nazwisko, które nosiła daleka ciotka skarżącej,
która została wywieziona w trakcie drugiej wojny światowej do obozu zagłady i tam została zamordowana. Na tę okoliczność niestety skarżąca nie ma żadnych dokumentów potwierdzających, zna jedynie jej historię.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o oddalenie skargi,
w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona z kolei oddaleniu, co następuje na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie
w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając legalność zaskarżonego aktu z uwzględnieniem zaprezentowanych kryteriów Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej
ją decyzji organu pierwszej instancji.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu skarżąca uczyniła decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr SO-IX.6233.1.2023.EG utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Kwidzynie z dnia 9 marca 2023 r., nr USC.5355.10.2023 w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz. 1988 ze zm.), dalej również zwanej - "ustawą".
Zgodnie z art. 1 tej ustawy, ustawa określa zasady zmiany imienia i nazwiska na inne imię lub nazwisko oraz właściwość organów administracji publicznej i tryb postępowania w sprawach zmiany imienia lub nazwiska.
W orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie prawa utrwalony jest pogląd, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza ona iż imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Imię i nazwisko człowieka ma nie tylko znaczenie jako dobro osobiste podlegające ochronie w zgodzie z normami prawa cywilnego zawartymi w Kodeksie cywilny, ale przede wszystkim spełnia funkcję indywidualizującą i identyfikującą człowieka na wszelkich płaszczyznach życia społecznego. Dlatego okoliczności przemawiające za zmianą imienia i nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym kryteriom ich oceny. Jednocześnie granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1982 r., sygn. akt II SA 699/82).
Przyjęte przez ustawodawcę kryterium "ważnych powodów" do zmiany imienia i nazwiska, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, musi być zatem szczególnie przestrzegane, gdyż tylko one mogą przemawiać za odstępstwem od uzasadnionej względami społeczno-państwowymi zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk. Przepis ten stanowi, że zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:
1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;
2) na imię lub nazwisko używane;
3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;
4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
Z regulacji powyższej wynika, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnego powodu, ale także takiego, który nie mieści się w katalogu przykładowo opisanych w punktach 1-4 powodów, uznanych przez ustawodawcę za ważne. Ustawodawca dopuścił bowiem zmianę imienia i nazwiska ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Niewątpliwie przepis ten reguluje część postępowania o zmianę imienia i nazwiska, w której organ powinien poczynić ustalenia w zakresie niezbędnym do oceny czy wskazane przez wnoszącego o zmianę imienia i nazwiska okoliczności mają charakter "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy.
Jest również oczywiste, że pojęcie "ważne powody" należy do tzw. pojęć nieokreślonych, nieostrych, których wykładnia nie może nosić cech dowolności i nie może przekraczać dopuszczalnej granicy swobody interpretacji na tle konkretnego stanu faktycznego. Ustalenie bowiem, że istnieją "ważne powody" uzasadnia odstępstwo od wynikającej z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 1 ustawy zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk i obliguje organ do uwzględnienia żądanej zmiany. Przy czym zaistnienie "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 do zmiany dotychczasowego imienia i nazwiska, nie zawsze przesądza automatycznie o tym, że zmiana na wskazane nowe imię i nazwisko jest dopuszczalna.
Ustawodawca poprzez użycie sformułowania, że "można" dokonać zmiany imienia i nazwiska, nadał decyzji w tym przedmiocie, charakter uznaniowy. Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organy w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz czy rozważyły okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu.
Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, organy administracji publicznej obowiązane są do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Nadto, decyzja taka musi być należycie uzasadniona aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne odniesienie się do zgłoszonego przez stronę żądania oraz wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie, a nie inne rozstrzygnięcie.
W ocenie Sądu, organy obu instancji rozpoznające sprawę tym obowiązkom nie sprostały. W niniejszej sprawie wymagania proceduralne dotyczące dokładnego odniesienia się do zgłoszonego żądania oraz wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ wydając decyzję nie zostały spełnione w sposób należyty, co oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia naruszają art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Zapadłe decyzje są tym samym przedwczesne.
Ponadto, obowiązkiem organu drugiej instancji było ponowne merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (art. 15 k.p.a.). Organ ten miał więc obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty skarżącej oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Stąd, jak podnosi się w judykaturze, obowiązkiem organu odwoławczego jest również przytoczenie w tym względzie treści odwołania oraz ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 274/97). Także tym wymaganiom organ odwoławczy nie sprostał. Wojewoda Pomorski wskazał tylko, że w odwołaniu skarżąca przywołała art. 4 i art. 5 ustawy i szerzej opisała wskazane przyczyny zmiany nazwiska. Nie może jednak ujść uwadze, że w odwołaniu skarżąca znacznie rozszerzyła argumentację na poparcie złożonego wniosku oraz uzasadniła wybór nazwiska.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Wojewoda Pomorski, odniósł się do przedstawionych na poparcie wniosku okoliczności de facto w dwóch zdaniach. Odnośnie rozszerzenia działalności gospodarczej i rozbudowy firmy, organ podniósł, że "takie uzasadnienie jest tylko w subiektywnej ocenie wnioskodawczyni ważnym powodem do zmiany nazwiska". Nie tłumacząc nawet dlaczego uważa, że ocena skarżącej w tym zakresie jest subiektywna. W odniesieniu zaś do kwestii nazwiska rodowego i traumatycznego dzieciństwa skarżącej, organ zauważył tylko, że "sama zmiana nazwiska nie spowoduje, że wnioskodawczyni zapomni o traumatycznym dzieciństwie, a same wspomnienia nie zmienią się nawet w przypadku gdyby Kierownik USC przychylił się do zmiany nazwiska". Trudno zatem w takiej sytuacji mówić o rzeczywistej i rzetelnej ocenie przez organ drugiej instancji żądania wniosku, jak też twierdzeń zawartych w odwołaniu. Uzasadnienie decyzji jest lakoniczne, a w rozważaniach organ odwoławczy przywołuje w głównej mierze przepisy ustawy oraz poglądy judykatury i doktryny prawa, "unikając" niejako wypowiadania się ad meriti w sprawie. Zdaniem Sądu, za należyte wyjaśnienie zasadności przesłanek prowadzących do wydania danego rozstrzygnięcia nie może być uznane ogólne odwołanie się do orzeczeń sądów administracyjnych podejmowanych w sprawach dotyczących zmiany imion i nazwisk czy też przytoczenie regulacji prawnych mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie i poglądów na tle ich wyrażanych (art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.). Takiego zaś sposobu procedowania przez organ odwoławczy nie można w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zaaprobować.
Odnośnie decyzji organu pierwszej instancji należy zauważyć, że organ ten ograniczył się przede wszystkim do wskazania, że zmiana danych nie spowoduje zmiany uwarunkowań rodzinnych ("małżeństwo nadal trwa"), odnosząc powyższe stwierdzenie, zarówno do rozwodu i nie prowadzenia od dłuższego czasu wspólnego gospodarstwa domowego, jak również do traumatycznego dzieciństwa skarżącej. Brak jest w tym zakresie jakiejkolwiek głębszej analizy czy refleksji, zwłaszcza że we wniosku skarżąca wskazała nie tylko na biedę i na alkoholizm ojca ale również na odbywanie przez niego kary pozbawienia wolności za znęcane się psychiczne nad rodziną. Jak podniósł WSA w Gorzowie Wielkopolskim w przywołanym przez skarżącą wyroku z dnia 4 lutego 2016 r., w sprawie II SA/Go 941/15 - "Zważyć należy, iż wskazywane przez skarżącego przyczyny posługiwania się innym nazwiskiem i jednym imieniem związane z jego przeżyciami z dzieciństwa, niechęcią do noszonego nazwiska, wolą odcięcia się od swych biologicznych rodziców, będących alkoholikami i nieidentyfikowania go z nimi, nie sposób - jak czynią to organy administracji - nie kwalifikować jako ważnego powodu w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n.". Pogląd ten, w ocenie Sądu, należy zaaprobować, zwłaszcza, że w uzasadnieniu tego orzeczenia (które zapadło w odmiennym stanie faktycznym sprawy) wskazano wyroki innych sądów administracyjnych na poparcie powyższego stanowiska.
Niezrozumiałe jest natomiast odwołanie się przez organ pierwszej instancji do art. 25 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (obecnie tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm.). Przepis ten w § 1 stanowi, że o nazwisku, które każdy z małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa, decyduje jego oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie może być złożone bezpośrednio po zawarciu małżeństwa albo przed sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Małżonkowie mogą nosić wspólne nazwisko będące dotychczasowym nazwiskiem jednego z nich. Każdy z małżonków może również zachować swoje dotychczasowe nazwisko albo połączyć z nim dotychczasowe nazwisko drugiego małżonka. Nazwisko utworzone w wyniku połączenia nie może składać się z więcej niż dwóch członów (§ 2). W razie niezłożenia oświadczenia w sprawie nazwiska, każdy z małżonków zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko (§ 3). Jak słusznie zauważyła skarżąca norma ta jest nieadekwatna do zaistniałej sytuacji, gdyż nie kwestionuje ona zasadności przyjętego po ślubie nazwiska, tylko chciałaby to nazwisko zmienić. Nie można również, w ocenie Sądu, z tej regulacji prawnej wywodzić braku logiki czy racjonalności żądania skarżącej, tak jak wskazał organ.
Ponadto, w złożonym wniosku skarżąca przywołała okoliczności dotyczące rozszerzenia działalności gospodarczej (m.in. pozyskanie nowych klientów i kontrahentów) i zamiaru prowadzenia jej w oparciu o swoje nazwisko (budowania na nazwisku marki). Przedstawionej przez skarżącą argumentacji, organ pierwszej instancji poświęcił w istocie dwa zdania w uzasadnieniu decyzji. W pierwszym zdaniu przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2019 r., w sprawie IV SA/Wa 1094/19, a w drugim zdaniu kategorycznie stwierdził, że to właśnie zmiana będzie skutkować myleniem przez klientów nazwiska. Wyrwane z kontekstu stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu tego wyroku dotyczące kontaktów służbowych nie może skutecznie wspierać stanowiska organu. Jednocześnie organ pominął ważny dla dokonywanej oceny pogląd zawarty w tym orzeczeniu sądowym, a mianowicie Sąd podniósł że "choć organ słusznie zauważył, że zmiana danych nie spowoduje zmiany uwarunkowań rodzinnych, to jednak nie ma racji co do tego, że względy emocjonalne, a więc poczucie krzywdy i potrzeba uzyskania poczucia całkowitego zerwania więzów, nie może stanowić czynnika obiektywnego, doniosłego".
Nadto, zdaniem organu pierwszej instancji, "strona nie wskazała argumentów, które organ mógłby uznać za obiektywnie istotne ważne powody. Przedstawione przez wnioskodawcę przyczyny to powody subiektywne, a strona nie przedstawiła żadnych dowodów na ich zaistnienie". Jeśli organ miał jakiekolwiek wątpliwości odnośnie podniesionych przez skarżącą okoliczności, to mógł je zweryfikować np. poprzez zwrócenie się do wnioskodawczyni lub do właściwych instytucji (czego jednak nie uczynił). W tym miejscu należy zaznaczyć, że z akt administracyjnych sprawy przedstawionych Sądowi nie wynika aby jakiekolwiek czynności wyjaśniające w sprawie zostały przez organy obu instancji podjęte. Opisana powyżej wadliwość decyzji organu pierwszej instancji nie została dostrzeżona przez organ odwoławczy, który rozstrzygając sprawę utrzymał ją w mocy. Przy czym z uzasadnień decyzji obu instancji nie wynika jednoznacznie dlaczego wskazane przez skarżącą okoliczności nie zostały uznane za inne niż wskazane w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska "ważne powody" uzasadniające zasadność złożonego wniosku. Jeśli w sprawie nie występuje żadna z przesłanek uzasadniających wniosek, powinno to zostać wyjaśnione, a organ powinien przedstawić swoje stanowiska. W przeciwnym bowiem razie świadczy to o arbitralności zajętego stanowiska.
W realiach rozpatrywanej sprawy zasadnym jest w związku z tym zarzut, że organy orzekające nie oceniły w sposób dogłębny argumentów skarżącej. Ocena taka nie wynika z treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Rozstrzygnięcia te cechuje w istocie pobieżna analiza podnoszonych przez skarżącą okoliczności. Jak już wskazano decyzja uznaniowa musi być należycie uzasadniona aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. Kończąc ten aspekt rozważań należy przywołać słuszne stanowisko tutejszego sądu administracyjnego, zawarte w wyroku z dnia 27 października 2016 r., III SA/Gd 651/16 - "należy zauważyć, ze spośród ważnych powodów uzasadniających żądanie zmiany imienia i nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska nie można a limine wyłączyć takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego nastawienia do noszonego imienia i nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka, na dążeniu do ich zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 listopada 2011r., sygn. akt III SA/Kr 570/11). Ważne powody będące przyczyną zmiany imienia i nazwiska winny być bowiem każdorazowo badane przez organ z punktu widzenia danego wnioskodawcy, którego żądanie - jako osadzone w określonych odczuciach - może w realiach danego przypadku wziąć górę nad zasadą względnej stabilizacji imion i nazwisk".
Niewątpliwie, prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.). Kodeks postępowania administracyjnego zobowiązuje organ administracji publicznej, aby w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Przepis zaś art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje zaś, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Wskazane powyżej uchybienia przepisom postępowania mogły mieć, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie wydanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.
Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Organ rozpoznając ponownie niniejszą sprawę zobowiązany będzie ją rozpoznać w jej całokształcie, mając na uwadze powyższe uwagi Sądu. Po dokonaniu ewentualnych ustaleń w sprawie, organ ponownie oceni zasadność żądania skarżącej w świetle przedstawionej przez nią w toku postępowania argumentacji, w tym zawartej we wniosku inicjującym postępowanie i podejmie rozstrzygnięcie z uwzględnieniem stanowiska Sądu, uzasadniając je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).