III SA/Gd 297/25

III SA/Gd 297/25 - Postanowienie WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Jacek Hyla /przewodniczący/
Symbol z opisem
6174 Sędziowie i asesorzy sądowi
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Zasądzono zwrot wpisu sądowego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 w zw. z § 3, art. 232 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 2062
art. 86 § 5 i art. 105 § 1
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Asesor WSA Adam Osik Protokolant: Sekretarz sądowy Mirosława Marszałek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi K.Ł. na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 14 kwietnia 2025 r., nr A.1120.106.2025 w przedmiocie sprzeciwu wobec wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku dodatkowego zajęcia postanawia 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącej K.Ł. uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 (dwieście) złotych.
Uzasadnienie
K. Ł. (zwana dalej także "skarżącą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku (zwanego dalej także "organem") z dnia 14 kwietnia 2025 r. w przedmiocie sprzeciwu wobec wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku dodatkowego zajęcia.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Pismem z dnia 14 kwietnia 2025 r. (nr A.1120.106.2025) Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku - działając na podstawie art. 86 § 1, 2 i 5 w zw. z art. 104 § 1 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2062 ze zm. - zwanej w skrócie: "u.s.p."), po zapoznaniu z wnioskiem Prezesa Sądu Rejonowego w Słupsku - wyraził sprzeciw wobec wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku K. Ł. (zwana dalej także "skarżącą") dodatkowego zajęcia w Uniwersytecie Pomorskim w Słupsku, albowiem wykonywanie dodatkowego zajęcia może przynosić ujmę godności urzędu sędziego, zważywszy na fakt i okoliczności przejścia w stan spoczynku sędziego spowodowane trwałą niezdolnością do pełnienia urzędu sędziego z powodu choroby lub utraty sił.
Uzasadniając swoją decyzję Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku wyjaśnił, że w sytuacji trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego wykonywanie przez sędziego dodatkowego zajęcia nie służy dobru wymiaru sprawiedliwości i jego postrzeganiu w zewnętrznym jego odbiorze. Dotyczy to także sytuacji, gdy dodatkowe i odpłatne zajęcie ma charakter dydaktyczny. W postrzeganiu zewnętrznym może być to odbierane jako szkodzące dobru i postrzeganiu wymiaru sprawiedliwości, jego wizerunkowi, i stanowić ujmę dla godności sędziego i postrzeganiu urzędu sędziego. Dokonana ocena jest niezależna od tego, czy aktualny stan zdrowia sędziego, który przeszedł w stan spoczynku niespełna trzy lata wcześniej pozwala na podejmowanie dodatkowego zajęcia, a nie pozawalałby na pełnienie służby.
Stosownie do treści art. 86 § 1 w zw. z art. 105 § 1 u.s.p., sędzia nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego. Z przepisu § 2 przywołanego artykułu wynika, że sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego.
Stosownie zaś do treści art. 86 § 4 u.s.p., sędzia ma obowiązek zawiadomienia prezesa sądu właściwego nie tylko o zamiarze podjęcia dodatkowego zatrudnienia, o którym mowa w § 1, a także o podjęciu innego zajęcia lub sposobu zarobkowania.
Prezes właściwego sądu w stosunku do sędziego wydaje decyzję o sprzeciwie wobec zamiaru podjęcia zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, badawczo-dydaktycznym lub badawczym w szkole wyższej, jeżeli uzna, że będzie ono przeszkadzało w pełnieniu obowiązków sędziego, oraz wobec podejmowania lub kontynuowania innego zajęcia, które przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego, osłabia zaufanie do jego bezstronności lub przynosi ujmę godności urzędu sędziego.
Przepis art. 86 u.s.p. stosuje się odpowiednio do sędziego w stanie spoczynku stosownie do art. 105 u.s.p.
Stosownie do art. 104 § 1 u.s.p. sędzia w stanie spoczynku obowiązany jest dochować godności sędziego.
Z tych względów, w ocenie organu, zachodziła konieczność wyrażenia sprzeciwu wobec wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku K. Ł. dodatkowego zajęcia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. Ł. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej czynności Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 86 § 1 w zw. z art. 105 § 1 u.s.p. - poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że praca wykonywana na uczelni w przypadku sędziego w stanie spoczynku może przeszkadzać w wykonywaniu obowiązków sędziego:
- sędziowie w stanie spoczynku nie wykonują już obowiązków orzeczniczych. Ich status różni się od sędziów czynnych zawodowo. W związku z tym ograniczenie wynikające z art. 86 § 1 u.s.p., dotyczące przeszkadzania w pełnieniu obowiązków sędziego, nie ma zastosowania do sędziego w stanie spoczynku. Jak słusznie zauważono w piśmiennictwie, sędziowie w stanie spoczynku dysponują większą ilością czasu i dodatkowe zajęcie nie zagraża niewywiązywaniu się z obowiązków służbowych. Celem zakazu jest ochrona godności urzędu sędziowskiego i prawidłowe wykonywanie zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Ponieważ skarżąca nie wykonuje już tych zadań, ten argument jest chybiony;
2. art. 86 § 2 u.s.p. - poprzez błędne przyjęcie, że do sędziego w stanie spoczynku zatrudnionego na uczelni ma zastosowanie opisany przepis, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 86 § 1 u.s.p. stanowi wyraźny wyjątek od ogólnego zakazu podejmowania dodatkowego zatrudnienia, dopuszczając pracę na stanowiskach dydaktycznych, naukowo-dydaktycznych lub naukowych. Zatem kwestia zatrudnienia na uczelni jest regulowana przez art. 86 § 1 u.s.p., a w konsekwencji do tego rodzaju zatrudnienia nie mają zastosowania przesłanki zawarte w art. 86 § 2 u.s.p., w tym kwestia przyniesienia ujmy godności urzędu sędziego, która dotyczy "innego zajęcia ani sposobu zarobkowania";
3. art. 86 § 1 i 5 u.s.p. oraz przepisów postępowania - poprzez błędne zastosowanie i brak kompetencji organu, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 86 § 5 u.s.p. wyraźnie wskazuje, że sprzeciw wobec zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, badawczo-dydaktycznym lub badawczym w szkole wyższej może być wyrażony wyłącznie wobec zamiaru podjęcia zatrudnienia. Skarżąca informowała o zamiarze podjęcia zatrudnienia na uczelni Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku i nie otrzymała wówczas sprzeciwu. Organ nie miał zatem kompetencji do wydania sprzeciwu wobec już trwającego zatrudnienia, ponieważ przepis ten nie przewiduje możliwości sprzeciwu wobec kontynuowania zatrudnienia w przypadku zatrudnienia dydaktycznego. W doktrynie podkreśla się, że zawiadomienie o zamiarze podjęcia dodatkowej działalności powinno być na tyle wczesne, aby organ, do którego jest kierowane, mógł skutecznie wyrazić sprzeciw lub podjąć decyzję o niewyrażeniu sprzeciwu jeszcze przed podjęciem planowanej działalności. Brak sprzeciwu w tym momencie oznacza zgodę;
4. art. 86 § 1, 2 i 5 u.s.p. w zw. z art. 105 § 1 u.s.p. - poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że zatrudnienie skarżącej przynosi ujmę godności urzędu sędziego wyłącznie z powodu okoliczności przejścia w stan spoczynku, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy:
- uzasadnienie sprzeciwu opiera się na tezie, że przejście w stan spoczynku z powodu choroby lub utraty sił automatycznie sprawia, iż wszelka dodatkowa aktywność zawodowa, nawet dydaktyczna, przynosi ujmę godności urzędu sędziego. Jest to błędne rozumienie istoty godności urzędu sędziego w odniesieniu do sędziów w stanie spoczynku;
- jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 września 2014 r. (sygn. akt SNO 41/14), wykonywanie pracy dydaktycznej w okresie zwolnienia lekarskiego, która jest zalecana w procesie terapeutycznym, nie może być poczytane za wykorzystanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem i tym samym za naruszenie godności urzędu sędziego. W sytuacji skarżącej praca na uczelni jako aktywność intelektualna przyczynia się do zachowania poczucia przydatności i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, co jest szczególnie ważne dla osób, które musiały zrezygnować z dotychczasowych obowiązków ze względów zdrowotnych. Takie działanie, będące formą osobistego rozwoju i wykorzystania doświadczenia w żaden sposób nie narusza godności urzędu sędziego w stanie spoczynku;
- godność urzędu sędziego nie jest naruszana przez aktywność dydaktyczną, która jest przecież wyraźnie dopuszczalna. Wręcz przeciwnie, praca dydaktyczna lub badawczo-dydaktyczna prowadzi do podwyższenia poziomu umiejętności zawodowych i może pozytywnie rzutować na postrzeganie zawodu sędziego. W odniesieniu do sędziów w stanie spoczynku aktywność ta nadal przyczynia się do kształtowania pozytywnego obrazu wymiaru sprawiedliwości;
- zakaz dodatkowego zatrudnienia w przypadku sędziów w stanie spoczynku ma za zadanie głównie podkreślić zaszczytny charakter służby i rekompensować niemożność podjęcia dodatkowej pracy poprzez prawo do uposażenia na znacznie lepszych warunkach niż świadczenia emerytalne. Jednakże, nie oznacza to całkowitego wykluczenia z życia zawodowego, zwłaszcza w obszarach wyraźnie dopuszczonych przez ustawodawcę;
a także naruszenie:
5. art. 2 (zasady państwa prawa) i art. 65 ust. 1 (wolność wyboru i wykonywania zawodu) Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez arbitralne i nieproporcjonalne ograniczenie prawa do pracy i godzenia aktywności zawodowej z godnością urzędu:
- zaskarżony sprzeciw, opierając się na ogólnikowych i subiektywnych przesłankach dotyczących "ujmy godności urzędu", narusza zasadę proporcjonalności i wolności wyboru zawodu. Ograniczenia te, choć uzasadnione ochroną niezawisłości sędziowskiej i autorytetu wymiaru sprawiedliwości, muszą być stosowane w sposób wyważony i nie mogą prowadzić do arbitralnych decyzji. Odmowa możliwości wykonywania pracy dydaktycznej w sytuacji, gdy nie ma żadnych konkretnych dowodów na to, że miałaby ona negatywny wpływ na godność urzędu, a dodatkowo jest wyraźnie dopuszczona przepisami prawa, stanowi nieuzasadnione ograniczenie praw skarżącej;
- interpretacja organu, która zakłada, że samo przejście w stan spoczynku z powodów zdrowotnych dyskredytuje jakąkolwiek inną aktywność zawodową, prowadzi do absurdalnych wniosków i stawia sędziów w stanie spoczynku w uprzywilejowanej grupie osób, które nie mogą wykorzystywać swojego doświadczenia i wiedzy, co jest sprzeczne z interesem społecznym i celami nauki.
W uzasadnieniu skargi skarżąca szczegółowo uzasadniła swoje stanowisko w kontekście podniesionych wobec zaskarżonej czynności organu zarzutów. W końcowej części skargi zaznaczyła, że nowelizacja, jaka dokonała się w 2017 r. w zakresie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, doprowadziła do uchylenia art. 86 § 6, na mocy którego sprzeciw prezesa wobec podjęcia przez sędziego dodatkowego zatrudnienia lub zajęcia podlegał kontroli kolegium właściwego sądu. Zauważyła przy tym, że w orzecznictwie można odnotować, że dopuszczalna jest możliwość weryfikacji braku zgody prezesa na podjęcie dodatkowego zatrudnienia przez sąd administracyjny, a pogląd taki wyrażono właśnie odnośnie do sędziego w stanie spoczynku. Wskazała, że uzasadnienie dopuszczalności takiej skargi przed sądem administracyjnym wiąże się przede wszystkim z założeniem, że sędzia w stanie spoczynku nie pozostaje w stosunku pracy, a relacja z prezesem sądu ma charakter nadzoru administracyjnego, co oznacza, iż skarga do sądu administracyjnego jest właściwa.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku wniósł o jej odrzucenie z uwagi na to, że sprawa nią objęta nie należy do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w skrócie "p.p.s.a."), ewentualnie o oddalenie skargi w całości.
Organ wyjaśnił, że wyrażenie sprzeciwu na podstawie art. 86 § 5 u.s.p. nie stanowi rozstrzygnięcia organu administracji publicznej i jako takie nie podlega zaskarżeniu w trybie administracyjnym. Sprzeciw jest czynnością podejmowaną w ramach stosunku służbowego (stosunku pracy) sędziego i stanowi akt o charakterze nadzorczo-organizacyjnym. Stosunek służbowy sędziego nie wygasa pomimo przejścia przezeń w stan spoczynku. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego "w czasie trwania stanu spoczynku sędzia pozostaje nadal w określonym przepisami prawa publicznoprawnym stosunku służbowym, przejawiającym się w obowiązku dochowania godności urzędu, podlegania odpowiedzialności dyscyplinarnej i korzystania z niektórych uprawnień przysługujących sędziemu w stanie czynnym, ale już nie w służbowym stosunku pracy, który ustal w związku z przejściem w stan spoczynku" (por. uchwałę SN z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II PZP 6/06). Jak wskazano natomiast w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1977/12) - który wydany został na kanwie art. 21 ust. 3 nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji i który ze względu na podobieństwo regulacji ma per analogiam zastosowanie w niniejszej sprawie - skoro ustawa nie przewiduje sposobu i trybu odwołania od sprzeciwu wobec podjęcia dodatkowego zajęcia przez sędziego, jak również nie odsyła w tym zakresie do przepisów innych ustaw, to od sprzeciwu nie przysługuje odwołanie. Sprzeciw nie stanowi decyzji administracyjnej, która podlega kontroli ze strony sądów administracyjnych.
Powyższe wnioski wspiera wykładnia historyczna i systemowa. Do dnia 3 kwietnia 2018 r. obowiązywał art. 86 § 6 u.s.p., zgodnie z którym jeżeli prezes sądu sprzeciwił się podjęciu przez sędziego dodatkowego zatrudnienia lub zajęcia, sprawę, na wniosek sędziego, rozstrzygało kolegium właściwego sądu. Przepis ten uchylono, nie wprowadzając w jego miejsce innej procedury odwoławczej. Koncepcja racjonalnego ustawodawcy każe w związku z tym przyjąć, że zamiarem stojącym za uchyleniem art. 86 § 6 u.s.p. było wyłączenie możliwości odwołania się od sprzeciwu, w tym w ramach kontroli działalności administracji publicznej, którą sprawują sądy administracyjne. Zauważono, że w odniesieniu do komorników sądowych art. 34 ust. 5 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (t.j.: Dz. U. 2024 r., poz. 1458) z dniem 1 stycznia 2019 r. wprowadził administracyjną procedurę kontroli wyrażonego przez prezesa sądu apelacyjnego sprzeciwu wobec podjęcia albo kontynuowania przez komornika dodatkowego zajęcia. W przypadku komorników sądowych ustawodawca zatem świadomie odszedł od obowiązującego wcześniej modelu, w którym sprzeciw był niepodlegającym kontroli instrumentem nadzoru administracyjnego nad działalnością komornika, na rzecz decyzji, od której przysługuje odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Gdyby ustawodawca chciał poddać sprzeciw wobec podjęcia dodatkowego zatrudnienia przez sędziego procedurze odwoławczej lub kontroli sądów administracyjnych, nie uchylałby art. 86 § 6 u.s.p. albo uchylając go wprost wskazałby, że od sprzeciwu można wnieść odwołanie do określonego organu (np. prezesa sądu wyższego szczebla lub Ministra Sprawiedliwości), a skoro tego nie uczynił, to nie można domniemywać kompetencji sądownictwa administracyjnego do kontrolowania sprzeciwu.
Organ zauważył, że skarżąca nie przytoczyła choćby przykładowego orzeczenia na potwierdzenie twierdzenia, że dopuszczalna jest możliwości weryfikacji przez sąd administracyjny braku zgody prezesa na podjęcie dodatkowego zatrudnienia przez sędziego w stanie spoczynku, wskazując, że zapewne odwoływała się w tym zakresie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 1998 r. (sygn. akt II SA 330/98), jednakże orzeczenie to zostało wydane na gruncie stanu prawnego sprzed prawie 30 lat oraz przed nowelizacją u.s.p., która weszła w życie w 2018 r., a także przed rozpoczęciem obowiązywania ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (1 stycznia 2019 r.).
W ocenie organu, w aktualnym stanie prawnym sędziom sądów powszechnych, w tym sędziom w stanie spoczynku, nie przysługuje żaden środek zaskarżenia sprzeciwu wyrażonego przez prezesa sądu na podstawie art. 86 § 5 u.s.p.
W judykaturze podkreślono przy tym, że zakaz podejmowania przez sędziego dodatkowego zatrudnienia ma charakter bezwzględnie obowiązujący i niemożliwe jest jego uchylenie w wyniku zgody jakiegokolwiek organu, w tym sądu pracy (zob. wyrok TK z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt SK 54/06 oraz z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00).
Jednocześnie organ stanął na stanowisku, że podstawa prawna skargi jest błędna, bowiem wyrażony na podstawie art. 86 § 5 u.s.p. sprzeciw nie stanowi aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), a co za tym idzie nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej.
W zakresie wniosku o oddalenie skargi organ – odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów - podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu, albowiem jej wniesienie jest niedopuszczalne.
Zgodnie z treścią art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i wówczas stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy skarga: 1) dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 p.p.s.a.); 2) została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5 p.p.s.a.); albo 3) została wniesiona w sprawie podlegającej kognicji sądu powszechnego. W postanowieniu z dnia 21 lipca 2021 r. (sygn. akt III OSK 3353/21) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przypadku działalności administracji publicznej, w tym działalności samorządu terytorialnego, obalenie domniemania właściwości sądów administracyjnych do skontrolowania tej działalności wymaga wykazania, że sprawa, która na skutek zaskarżenia wydanego w niej aktu trafiła do sądu administracyjnego, należy do kognicji innego sądu. Obowiązek taki spoczywa na sądzie administracyjnym odrzucającym skargę z powodu braku właściwości sądu administracyjnego (zob. komentarz do art. 58 p.p.s.a. [w:] J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, LexisNexis 2011 oraz [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, WKP 2024).
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia objęta została podjęta w oparciu o art. 86 § 5 u.s.p. czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 14 kwietnia 2025 r. w przedmiocie wyrażenia sprzeciwu wobec wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku – skarżącą K. Ł. dodatkowego zajęcia.
Stosownie do brzmienia art. 86 § 5 u.s.p. prezes właściwego sądu w stosunku do sędziego, a Minister Sprawiedliwości w stosunku do prezesa sądu apelacyjnego i prezesa sądu okręgowego, wydaje decyzję o sprzeciwie wobec zamiaru podjęcia zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, badawczo-dydaktycznym lub badawczym w szkole wyższej, jeżeli uzna, że będzie ono przeszkadzało w pełnieniu obowiązków sędziego, oraz wobec podejmowania lub kontynuowania innego zajęcia, które przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego, osłabia zaufanie do jego bezstronności lub przynosi ujmę godności urzędu sędziego. Przepis ten – na mocy art. 105 § 1 u.s.p. – znajduje odpowiednie zastosowanie także do sędziów w stanie spoczynku.
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie, wskazując na istotę stanu spoczynku sędziów, podkreśla się, że sędzia w stanie pozostaje nadal w stosunku służbowym z państwem, natomiast zmienia się jedynie charakter tego stosunku – ustają obowiązki wynikające ze stosunku pracy, zwłaszcza obowiązki jurysdykcyjne i korporacyjne, np. udział w zgromadzeniu ogólnym sędziów apelacji, zgromadzeniu ogólnym sędziów okręgu i zebraniu sędziów danego sądu. Innymi słowy, sędzia w stanie spoczynku pozostaje w służbie, dlatego należy uznać, iż do sędziego w stanie spoczynku mają zastosowanie wszystkie przepisy dotyczące sędziów stanie czynnym, które dają się pogodzić ze statusem sędziego w stanie spoczynku lub inaczej, których stosowaniu nie sprzeciwia się szczególna pozycja sędziego w stanie spoczynku (por. komentarz do art. 105 u.s.p. [w:] A. Górski (red.), Prawo o ustroju sądów powszechnych. Komentarz, LEX 2013 oraz [w:] J. Gudowski (red.), Komentarz do ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, [w:] Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, wyd. II, LexisNexis 2009).
W wyroku z dnia 6 marca 2007 r. (sygn. SK 54/06, OTK-A 2007/3/23) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "powołanie na stanowisko sędziego (...) następuje na czas nieoznaczony, a przejście w stan spoczynku nie powoduje ustania stosunku pracy. Wraz z przejściem w stan spoczynku stosunek służbowy sędziego (...) nie wygasa bowiem, lecz tylko ulega przekształceniu. Specyfiką tego stanu jest pozostawanie w stosunku służbowym przy braku obowiązku świadczenia pracy (I. Raczkowska, Stan spoczynku sędziów i prokuratorów, Warszawa 2003, s. 21; por. także postanowienie TK o sygn. Ts 118/99 oraz postanowienie TK wydane w związku z zażaleniem skarżącego na to postanowienie)".
Tożsame stanowisko, iż istotą stanu nieczynnego jest pozostawanie w stosunku służbowym bez obowiązku świadczenia pracy zostało przyjęte również w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2004 r. (sygn. akt I PZP 3/04, LEX nr 1615740).
W wyroku z dnia 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 1173/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, orzekając w sprawie sędziego "w stanie czynnym", zwrócił uwagę na specyfikę stosunku służbowego sędziego, który stanowi niejako konglomerat (połączenie) elementów zarówno publicznoprawnych, jak i pracowniczych. Jak wskazano, jest to bowiem "szczególny stosunek prawny łączący sędziego z państwem i pracodawcą, którego esencją są elementy o charakterze publicznoprawnym, czyli moc wykonywania wymiaru sprawiedliwości poprzez wydawanie wyroków w imieniu państwa. Stosunek ten, który w aspekcie pracowniczym łączy sędziego z konkretnym sądem (pracodawcą) wskazanym w akcie powołania, a w aspekcie publicznoprawnym z państwem, nawiązuje się po doręczeniu aktu powołania (nominacji). Doręczenie kandydatowi na sędziego aktu powołania łączy się z nawiązaniem stosunku służbowego z państwem, reprezentowanym przez Prezydenta RP (zob. E. Mazurczak-Jasińska, Podmioty właściwe w sprawach dotyczących stosunku służbowego sędziego. Wybrane zagadnienia, Przegląd Sądowy, listopad-grudzień 2014, s. 21-24; S. Dąbrowski, Ustrojowa pozycja sędziego, KRS 2014/1/7-14; zob. także wyrok NSA z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II GSK 295/20, LEX nr 3088562). Sędzia jest zatem funkcjonariuszem publicznym pozostającym w stosunku służbowym łączącym go z państwem, przy czym w zakresie sprawowania swojego urzędu (a więc wykonywania czynności orzeczniczych) nie podlega jakiejkolwiek podległości służbowej", co może w określonych sytuacjach (m.in. w takiej, której dotyczył przywołany wyrok, tj. przerwy w wykonywaniu przez sędziego czynności służbowych) dopuszczać kognicję sądu administracyjnego i wyłączać stosowanie art. 5 pkt 2 p.p.s.a.). Inaczej natomiast kształtuje się stosunek służbowy sędziego w stanie spoczynku, w którym publicznoprawny element owego stosunku prawnego ulega zanikowi na skutek wygaśnięcia wobec takiego sędziego obowiązku wykonywania czynności jurysdykcyjnych (funkcji orzeczniczych).
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie można było zatem podzielić stanowiska skarżącej, iż zaskarżona czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku wyrażająca sprzeciw wobec wykonywania przez skarżącą, jako sędziego w stanie spoczynku, dodatkowego zajęcia, stanowi rozstrzygnięcie organu administracji publicznej (w znaczeniu funkcjonalnym), podlegające kognicji sądu administracyjnego, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., tj. stanowi inny niż określone w pkt 1-3 akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Przyjmuje się, że przedmiotem skargi przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. mogą być tego rodzaju akty i czynności, które: 1/ nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, wydawanych w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym i zaskarżalnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1–3 p.p.s.a.; 2/ są skierowane do indywidualnego podmiotu; 3/ mają charakter zewnętrzny, tj. muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność; 4/ mają charakter publicznoprawny ("akty i czynności z zakresu administracji publicznej"), co oznacza, że w aspekcie podmiotowym mogą pochodzić od różnych podmiotów prowadzących "działalność administracji publicznej" (organów administracji w ujęciu funkcjonalnym), zaś w aspekcie przedmiotowym muszą zawierać element władztwa administracyjnego, tj. takiego działania, w którym o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie organ wykonujący administrację publiczną, a adresat jest związany tym jednostronnym działaniem, które jest zagwarantowane możliwością stosowania środków przymusu państwowego (przy czym te trzy elementy nie zawsze muszą wystąpić łącznie, gdyż wystarczający jest element jednostronności działania, od którego jest uzależnione korzystanie z uprawnienia, aby zakwalifikować dany akt lub czynność, jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej); 5/ dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. w powyższym zakresie komentarz do art. 3 p.p.s.a. [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016 oraz [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021 i powołane tam orzecznictwo sądowoadministracyjne).
W ocenie Sądu sprawa, której przedmiotem pozostaje wyrażenie zgody przez prezesa właściwego sądu w stosunku do sędziego tego sądu na jego dodatkowe zatrudnienie bądź inne zajęcie, w tym także do sędziego w stanie spoczynku (art. 86 § 1 i 2 w zw. z § 5 oraz w zw. z art. 105 § 1 u.s.p.), dotyczy w istocie sfery uprawnień pracowniczych, tj. uprawnień i obowiązków sędziego w związku z zatrudnieniem w sądzie, a zatem należy uznać, iż jest ona podejmowana w sytuacji, w której prezes właściwego sądu działa jako pracodawca w stosunku do sędziego. Takie działanie zatem nie stanowi czynności o charakterze publicznoprawnym, podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego, lecz stanowi czynność prezesa sądu podejmowaną w ramach stosunku służbowego (stosunku pracy) sędziego (zob. J. Olszanowski, Sprzeciw wobec zamiaru podjęcia zatrudnienia lub dodatkowego zajęcia jako czynność z zakresu nadzoru administracyjnego nad sądami i sędziami, Forum Prawnicze, 2020 r., s.66).
Należy zauważyć, iż pojawiający się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd o dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na odmowę zgody na podjęcie zatrudnienia (zajęcia) przez sędziego w stanie spoczynku został zakwestionowany. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że w sprawach ze stosunku służbowego sędziego w stanie spoczynku właściwa jest droga sądowa przed sądem pracy a nie przed sądem administracyjnym. W wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r. (sygn. akt III RN 180/98, OSNAPiUS 1999/21/670), którym rozpoznano rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 1998 r. (sygn. akt II SA 330/98) , Sąd Najwyższy stwierdził, że sędzia w stanie spoczynku może dochodzić przed sądem pracy roszczeń wynikających ze stosunku służbowego. Sąd Najwyższy uznał, że żaden przepis prawa nie określa wyraźnie organu, przed którym sędzia w stanie spoczynku może dochodzić roszczeń wobec pracodawcy (byłego), przy czym jest niewątpliwe, że sędziemu w stanie spoczynku przysługuje droga sądowa w tych sprawach, co wynika wprost z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji Sąd Najwyższy przyjął, że istniejącą lukę prawną (nieokreślenie w przepisach, jaki sąd jest właściwy) należy wypełnić przez odpowiednie stosowanie przepisów stanowiących, iż w sprawach o roszczenia ze stosunku służbowego sędziemu przysługuje droga sądowa (obecnie art. 89 § 2 u.s.p.). Przez drogę sądową w sprawie o roszczenie rozumie się drogę przed sądem powszechnym, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny (a obecnie także wojewódzkie sądy administracyjne) rozpoznaje skargi na decyzje administracyjne i inne akty, a nie sprawy o roszczenia - sprawy cywilne. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd powszechny (por. art. 177 Konstytucji RP). Sędzia orzekający (w stanie czynnym) może zatem dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy. Stosunek pracy tego sędziego ustawy określają jako stosunek służbowy, który nie ustaje z powodu przejścia sędziego w stan spoczynku. Oznacza to, że sędzia w stanie spoczynku nadal pozostaje w stosunku służbowym, a zwłaszcza przemawia za tym poglądem prawo powrotu sędziego na zajmowane stanowisko (obecnie art. 74 u.s.p.). Treść tego stosunku jest jednakże odmienna od sytuacji sędziego orzekającego, bowiem z jednej strony ustał już obowiązek wykonywania pracy (orzekania), z drugiej zaś prawo do wynagrodzenia przekształca się w prawo do uposażenia. Mimo jednak odrębności między sytuacją sędziego orzekającego (sędziego w stanie czynnym) a pozycją sędziego w stanie spoczynku, nadających w istocie inny charakter prawny tym dwóm stosunkom służbowym, należy uznać, że sędzia w stanie spoczynku może dochodzić roszczeń ze stosunku służbowego przed sądem pracy. Sędzia w stanie spoczynku pozostaje bowiem w stosunku służbowym, a prezes właściwego sądu wykonuje wobec niego czynności władcze wynikające z tego stosunku w zakresie określonym w ustawach. Stosunek między sędzią sądu powszechnego a właściwym sądem nie podlega więc kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego (a obecnie także wojewódzkich sądów administracyjnych), albowiem istnieje domniemanie właściwości sądu powszechnego, a nie ma przepisu szczególnego przekazującego sprawy z tego stosunku do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego (czy obecnie wojewódzkiego sądu administracyjnego). Stanowisko o właściwości drogi sądowej przed sądem powszechnym (sądem pracy) a nie sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia przez sędziego w stanie spoczynku zostało wyrażone również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r. (sygn. akt III RN 38/02, OSNP 2003/14/326).
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.c.") Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne), natomiast – stosownie do art. 2 § 1 k.p.c. - do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.
Mając powyższe na uwadze, jak też i to, że w obecnym stanie prawnym – na skutek utraty z dniem 3 kwietnia 2018 r. mocy obowiązującej art. 86 § 6 u.s.p. (na podstawie art. 108 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym; Dz. U. z 2018 r., poz. 5), dającego możliwość poddania weryfikacji sprzeciwu wyrażonego przez prezesa właściwego sądu kolegium tego sądu – brak jest w systemie prawnym przewidzianej jakiejkolwiek drogi kontroli prawnej decyzji prezesa sądu o sprzeciwie wobec zamiaru podjęcia zatrudnienia albo podejmowania lub kontynuowania innego zajęcia przez sędziego czy też sędziego w stanie spoczynku (art. 86 § 5 oraz art. 105 § 1 u.s.p.), a mając jednocześnie na uwadze art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak również art. 177 Konstytucji RP, Sąd stwierdził, że zaskarżona czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku dotycząca wyrażenia zgody na dodatkowe zajęcie sędziego w stanie spoczynku, podlega kontroli jaką sprawuje sąd pracy w ramach przyznanej mu właściwości.
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 58 § 1 w zw. z § 3 p.p.s.a. – postanowił odrzucić skargę, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji niniejszego postanowienia.
Odrzucenie skargi jest równoznaczne z odmową rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia.
O zwrocie uiszczonego przez skarżącą wpisu, Sąd wobec odrzucenia skargi orzekł, jak w punkcie 2. sentencji postanowienia, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że w tej sprawie skargę odrzucono na rozprawie, jednak w ocenie Sądu zawarte w art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zastrzeżenie "do dnia rozpoczęcia rozprawy" dotyczy tylko umorzenia postępowania w związku z cofnięciem pisma. Sąd jest natomiast zobligowany do zwrotu stronie całego uiszczonego wpisu od pisma odrzuconego, niezależnie od tego czy odrzucenie pisma nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie. Należy dostrzec, że cofnięcie skargi jest czynnością dyspozycyjną strony. Jest rozumiana jako wyraz przyznanego jej prawa do rozporządzalności skargą i w pełni zależy od woli skarżącego, który samodzielnie decyduje kiedy - przed rozprawą, czy w jej trakcie - tego dokona. Z kolei odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem podejmowanym autorytatywnie przez sąd, który decyduje także, czy uczynić to na posiedzeniu niejawnym (a więc przed rozprawą), czy po przeprowadzeniu rozprawy. Stosownie bowiem do art. 90 § 2 p.p.s.a. sąd może wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. W tej sytuacji, uzależnianie zwrotu wpisu w razie, całkowicie zależnego od woli strony, cofnięcia skargi do dnia rozpoczęcia rozprawy, o której strona jest zawiadamiana z odpowiednim wyprzedzeniem (art. 91 § 2 p.p.s.a.) jest racjonalne. Natomiast nieprzystające do art. 222 p.p.s.a., jak również niecelowe, byłoby takie uzależnienie w odniesieniu do odrzucenia skargi, które nie zależy od woli strony, lecz wyłącznie od oceny prawnej sądu, bazującej na kryteriach obiektywnych, odnoszonych do momentu jej złożenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 279/20).
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).