III SA/GD 297/22

III SA/Gd 297/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 2, art. 145 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Politechniki Gdańskiej z dnia 30 grudnia 2021 r., nr RN 292/2021 w przedmiocie zwolnienia z opłaty w postępowaniu o nadanie stopnia doktora 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Rektora Politechniki Gdańskiej z dnia 28 lipca 2021 r., nr RN-150/2021 oraz umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Rektora Politechniki Gdańskiej na rzecz skarżącego M. G. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Rektora [...] (w skrócie - "organ uczelni") z dnia 30 grudnia 2021r., nr RN 292/2021, utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia 28 lipca 2021 r., nr RN-150/2021, którą odmówiono skarżącemu zwolnienia z opłaty w postępowaniu o nadanie stopnia doktora.
Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W 2015 r. na [...] został otwarty przewód doktorski mgr. inż. M. G., który był w tamtym czasie pracownikiem Katedry [...] (od 2011) i jednocześnie słuchaczem studium doktoranckiego na Wydziale [...].
Decyzją z dnia 18 października 2017 r., nr DEC/6710/2017 Kierownik Studiów doktoranckich skreślił M. G. z listy uczestników studiów doktoranckich Wydziału [...] prowadzonych w dyscyplinie [...] w roku akademickim 2016/2017, wskazując, że doktorant może być skreślony z listy, w przypadku niewywiązywania się ze swoich obowiązków, w szczególności w przypadku nie przystąpienia do obrony pracy doktorskiej w ustalonym przepisami terminie. Decyzja ta stała się prawomocna.
Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2021 r. M. G. wystąpił do Przewodniczącego Rady Dyscypliny [...] o udzielenie zgody na zmianę tytułu rozprawy doktorskiej na "[...]", w którym wskazał, że przewód doktorski został otwarty w 2015 r. oraz że planuje złożyć powyższą rozprawę na posiedzeniu Rady Dyscypliny Naukowej w lipcu 2021 r. Przedmiotowa zgoda została wyrażona na mocy uchwały Rady Dyscypliny Naukowej Wydziału [...] z dnia 9 czerwca 2021 r., nr 21/2021.
Wnioskiem z dnia 15 czerwca 2021 r. M. G. zwrócił się do Rektora [...] o zwolnienie z opłat za przeprowadzenie postępowania w sprawie o nadanie stopnia doktora. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że jest byłym pracownikiem [...] z pewnym dorobkiem dydaktycznym i naukowym oraz byłym słuchaczem studium doktoranckiego, a także iż większość rozprawy powstała podczas pracy na uczelni. Po jej zakończeniu zgłosił również wniosek o udzielenie patentu [...] na wynalazek "[...]". Wnioskodawca zaznaczył, że według jego wiedzy może być zwolniony z opłaty jako były słuchacz studium doktoranckiego zgodnie z § 16 ust. 5 regulaminu określającego sposób postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora. Na przedmiotowym wniosku w dniu 28 lipca 2021 r., po jego rozpoznaniu Prorektor do spraw nauki umieścił swój podpis oraz odręczny zapis "nie wyrażam zgody na zwolnienie z opłaty".
Wnioskiem z dnia 25 września 2021 r. M. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Rektora [...] z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji.
We wniosku zwrócono się o wydanie decyzji administracyjnej wskazując, że otrzymana odpowiedź odmowna w sprawie zwolnienia od opłaty, nie spełnia przesłanek konstrukcyjnych takiego rozstrzygnięcia. Podniesiono m.in., że przepisy regulaminu określającego sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora są wewnętrznie sprzeczne i dopiero ich usunięcie w drodze wykładni prawniczej prowadzi do stwierdzenia, że wnioskodawcy, będącemu doktorantem, który rozpoczął studia przed rokiem akademickim 2019/2020 "z mocy samego Regulaminu" przysługuje zwolnienie z opłaty. Ponadto, powtórzono argumentację zawartą w złożonym pierwotnie wniosku.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r., nr RN 292/2021 Prorektor do spraw nauki, podtrzymał decyzję z dnia 28 lipca 2021 r., odmawiającą wyrażenia zgody na zwolnienie M. G. z opłaty w postępowaniu o nadanie stopnia doktora.
Przedstawiając motywy swojego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności wskazano, że decyzja Rektora [...] o odmowie zwolnienia z opłat za przeprowadzenie postępowania o nadanie stopnia doktorskiego nie wypełnia przesłanek konstrukcyjnych decyzji administracyjnej. Podniesiono, że stosownie do postanowień § 16 ust. 3 i 4 Regulaminu określającego sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora obowiązującego na [...] wysokość i warunki wnoszenia opłaty określana jest w drodze umowy zawieranej przed wszczęciem postępowania pomiędzy kandydatem a uczelnią w oparciu o obowiązujący na uczelni wzór umowy. Zważając na powyższe, kwestie dotyczące opłat za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, w tym dotyczące wysokości i warunków wnoszenia, czy zwalniania z opłaty nie stanowią sprawy administracyjnej, Podkreślono, że na gruncie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce decyzje administracyjne są wydawane przez rektora tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie. Stąd sprawa dotycząca uiszczenia opłaty przed wszczęciem postępowania o nadanie stopnia doktora jako nie mająca charakteru sprawy administracyjnej wyłącza obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Następnie odniesiono się do statusu M. G., który został skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich na mocy ww. prawomocnej decyzji z dnia 18 października 2017 r. Tym samym z upływem okresu do wniesienia odwołania został skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich i utracił on status uczestnika studiów, nie ukończywszy ich.
W związku ze skreśleniem z listy uczestników studiów doktoranckich, to jest z przerwaniem i z zakończeniem uczestnictwa na studiach doktoranckich, co za tym idzie utratą statusu doktoranta, nie ma zastosowania § 2 ust. 2 Regulaminu. Stąd wnioskodawca, jako kandydat ubiegający się o nadanie stopnia doktora, który przygotował prace w trybie eksternistycznym zobowiązany jest na podstawie § 16 ust. 1 Regulaminu wnieść przed wszczęciem postępowania na rzecz uczelni opłatę. Wobec faktu skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich, Rektor nie wyraził zgody na zwolnienie z opłat dla skarżącego, będącego osobą spoza uczelni.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze M. G. zaskarżył w całości decyzję Rektora [...] z dnia 30 grudnia 2021 r., nr RN 292/2021, utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia 28 lipca 2021 r., nr RN -150/2021.
Domagał się uchylenia powyższego rozstrzygnięcia i poprzedzającego go decyzji, podnosząc zarzut naruszenia art. 182 ust. 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędne zastosowanie wobec brzmienia Regulaminu określającego sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora oraz szczegółowego trybu postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego z dnia 26 września 2019 r. Ponadto, wniósł o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi na wstępie podniesiono, że zgodnie z art. 23 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, do zadań rektora należą sprawy dotyczące uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni. Przewidziany w ust. 2 przywołanego przepisu katalog jest katalogiem otwartym ("w szczególności"), a od decyzji administracyjnych wydawanych przez rektora służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołując się na postanowienie NSA z dnia 14 czerwca 2021 r., III OSK 4822/21 wskazano w tym zakresie, że uczelnia wyższa jest podmiotem administracji działającym w formie zakładu administracyjnego. Organy zakładów administracyjnych kierują do swoich użytkowników akty administracyjne, określane w nauce prawa administracyjnego aktami władztwa zakładowego. Akty zakładowe wewnętrzne (decyzje/akty/rozstrzygnięcia) nie podlegają reżimowi Kodeksu postępowania administracyjnemu i nie są bezpośrednio zaskarżalne do sądu administracyjnego, co oznacza, że nie ma możliwości kontroli legalności takich rozstrzygnięć. Zaskarżeniu podlegają natomiast akty zakładowe zewnętrzne, czyli rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków użytkownika zakładu. Stanowisko to zostało oparte także o dorobek orzeczniczy pod poprzednio obowiązującą ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym, szczególnie w zakresie przyznawania stypendiów, która to ustawa w art. 175 nie stwierdzała wprost, że decyzja o przyznaniu lub nieprzyznaniu stypendium stanowi decyzję administracyjną, jak czyni to obecna ustawa w art. 86 ust. 2. Powyższe jest zrozumiałe, ponieważ ingerencja w stan majątkowy studenta czy innej osoby podległej zakładowo uczelni wyższej, czy to poprzez jego przysporzenie, czy pomniejszenie, w oczywisty sposób "określa sytuację prawną adresata w zewnętrznej sferze działania administracji". Tak jest również w przedmiotowej sprawie, gdzie decyzja o zwolnieniu (bądź nie) z opłaty za postępowanie w sprawie nadania stopnia naukowego, określa sytuację prawną adresata.
Dalej podkreślono, że zgodnie z art. 182 ust. 5 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w uzasadnionych przypadkach rektor może zwolnić z opłaty za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadanie stopnia doktora w całości lub w części. Także co do zasady odpłatny charakter tego postępowania wynika bezpośrednio z ustawy, a nie dokumentu wewnętrznego, którym jest Regulamin, ustalający jedynie w tym zakresie sposób postępowania w sprawie oraz jak w przedmiotowym przypadku sytuacje, w których osoby ubiegające się o stopień doktora są zwolnione z opłat. Jakkolwiek brzmienie przepisu wskazuje na uznaniową formę decyzji, organ jest więc związany brzmieniem Regulaminu.
W ocenie skarżącego, przepisy Regulaminu są wewnętrznie sprzeczne i dopiero usunięcie przedmiotowych sprzeczności w drodze wykładni prawniczej prowadzi do stwierdzenia, że przysługuje wnioskodawcy zwolnienie z opłaty. W tym zakresie wskazano na sprzeczność § 2 ust. 2 Regulaminu ("Przepisy regulaminu dotyczące doktorantów ubiegających się o nadanie stopnia doktora w trybie eksternistycznym stosuje się również do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 z wyłączeniem przepisów o odpłatności") oraz § 4 Regulaminu ("Przewody doktorskie i postępowania habilitacyjne wszczęte i niezakończone przed 30 kwietnia 2019 r., są prowadzone przez Rady na zasadach i w trybie dotychczasowym, z tym że stopień nadaje się w dziedzinach i dyscyplinach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy"). Obie jednostki redakcyjne odnoszą się do wnioskodawcy, który jest "doktorantem, który rozpoczął studia przed rokiem akademickim 2019/2020" i powinno stosować do niego przepisy Regulaminu. Jest również uczestnikiem "przewodu doktorskiego, który został wszczęty i niezakończony przed 30 kwietnia 2019 roku" i z tego powodu postępowanie powinno być prowadzone na zasadach i w trybie dotychczasowym. W celu usunięcia powyższej sprzeczności należy uznać, że § 4 Regulaminu dotyczy sposobu organizacji i przebiegu przewodu, na co wskazuje odniesienie się wprost do procesu, jakim jest przewód doktorski, zaś § 2 ust. 2 Regulaminu odnosi się do pozycji prawnej uczestnika przewodu.
W kwestii skreślenia z listy doktorantów w 2017 r. wskazano, po pierwsze, że przewód doktorski skarżącego pozostaje otwarty od tego czasu, co stanowi kontynuację stosunku prawnego łączącego z [...]; po drugie, brzmienie § 16 ust. 5 Regulaminu stanowi wprost, że "opłaty nie pobiera się od osoby ubiegającej się o stopień doktora (...), która była (...) uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020." Przepis ten nie używa sformułowania "doktorant" oraz odnosi się do osób, które "były w przeszłości" uczestnikami studiów doktoranckich - tak jak skarżący. Zatem nawet, jeśli dyspozycja § 2 ust. 2 Regulaminu miałaby nie obejmować skarżącego, obejmuje go na pewno dyspozycja § 16 ust. 5 Regulaminu.
W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie jako bezzasadnej. Podtrzymał stanowisko dotychczas reprezentowane w sprawie, podkreślając, że wobec faktu skreślenia z listy doktorantów, nie można twierdzić, że zostały ukończone studia doktoranckie, a zatem, że strona była uczestnikiem studiów doktoranckich (wobec ich nieukończenia).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w oparciu o wyżej wskazane wyżej kryterium Sąd uznał, że złożona skarga podlega uwzględnieniu.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia M. G. (dalej jako - "skarżący") z opłaty za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. Skarżącemu odmówiono zwolnienia z tej opłaty.
Stosownie do przepisu art. 9 ust. 2 ustawy, uczelnia jest autonomiczna na zasadach określonych w ustawie. Unormowanie to stanowi realizację przepisu art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, zgodnie z którym zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie.
Przepis art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm., określanej dalej także jako - "ustawa") stanowi, że osoba, która ubiega się o nadanie stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego lub tytułu profesora, wnosi opłatę za przeprowadzenie postępowania w tej sprawie.
Opłatę wnosi się na rzecz uczelni, instytutu PAN, instytutu badawczego, instytutu międzynarodowego albo RDN (ust. 2).
Wysokość opłaty nie może przekraczać kosztów postępowania, uwzględniających w szczególności koszty wynagrodzeń promotora lub promotorów, promotora pomocniczego i recenzentów (ust. 3).
Jednak opłaty nie pobiera się w uczelni, instytucie PAN, instytucie badawczym lub instytucie międzynarodowym, od osoby ubiegającej się o stopień doktora, która ukończyła kształcenie w szkole doktorskiej (ust. 4), zaś w uzasadnionych przypadkach rektor, dyrektor instytutu PAN, dyrektor instytutu badawczego lub dyrektor instytutu międzynarodowego może zwolnić z opłaty w całości lub w części (ust. 5).
W przypadku nauczyciela akademickiego albo pracownika naukowego, koszty postępowania ponosi zatrudniająca go uczelnia, instytut PAN, instytut badawczy lub instytut międzynarodowy (ust. 6).
Zgodnie z art. 192 ust. 2 pkt 1 i art. 221 ust. 14 ustawy, Senat lub rada naukowa określa sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora w trybie eksternistycznym, zasady ustalania wysokości opłaty oraz zwalniania z tej opłaty oraz określa szczegółowy tryb postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego, zasady ustalania wysokości opłaty za postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego oraz zwalniania z tej opłaty.
Poza sporem było, że w oparciu o powyższe upoważnienia ustawowe, Senat [...] podjął w dniu 26 września 2019 r. uchwałę nr [...] w przedmiocie Regulaminu określającego sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora oraz szczegółowy tryb postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego (dalej w skrócie powoływana jako - "regulamin").
Zgodnie z § 16 ust.1 regulaminu, kandydat ubiegający się o nadanie stopnia doktora, który przygotował rozprawę doktorską w trybie eksternistycznym wnosi na rzecz Uczelni opłatę za przeprowadzenie postępowania w tej sprawie.
2. Opłata za przeprowadzenie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora obejmuje: a) wynagrodzenie promotora, b) wynagrodzenie promotora pomocniczego, jeżeli został powołany w tym postępowaniu, c) wynagrodzenia za recenzje, d) koszty delegacji recenzentów z tytułu ich uczestnictwa w publicznej obronie rozprawy doktorskiej.
3. Wysokość i warunki wnoszenia opłaty określa umowa zawierana przed wszczęciem postępowania między Uczelnią, a osobą, o której mowa w ust. 1. Wzór umowy określa rektor w drodze zarządzenia.
4. W przypadku, gdy opłatę za przeprowadzenie postępowania finansuje jednostka zatrudniająca osobę, o której mowa w ust. 1, umowa określająca wysokość i warunki wnoszenia opłaty jest zawierana między Uczelnią a tą jednostką. Wzór umowy określa rektor w drodze zarządzenia.
5. Opłaty nie pobiera się od osoby ubiegającej się o stopień doktora, która ukończyła kształcenie w szkole doktorskiej oraz osoby która była lub jest uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020. W przypadku osoby spoza uczelni rektor może zwolnić z opłaty w całości lub w części na jej uzasadniony wniosek.
Skarżący we wniosku z dnia 15 czerwca 2021 r. domagał się zwolnienia z opłaty w oparciu o treść § 16 ust. 5 regulaminu. Zapis ten, zdaniem skarżącego, odnosi się do niego, gdyż "był" uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 i tym samym nie ma obowiązku wnoszenia opłaty.
Organ uczelni stał natomiast na stanowisku, że przedmiotowa regulacja nie ma zastosowania w sprawie, albowiem skarżący został skreślony prawomocną decyzją Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia 18 października 2017 r., nr DEC/6710/2017 z listy uczestników studiów doktoranckich Wydziału [...] prowadzonych w dyscyplinie [...] w roku akademickim 2016/2017. Wobec zaś faktu skreślenia z listy, nie można przyjąć, że skarżący był uczestnikiem studiów doktoranckich - gdyż ich nie ukończył. Powołując się również w zaskarżonym rozstrzygnięciu, jak i w odpowiedzi na skargę na status skarżącego, wynikający z faktu skreślenia z listy doktorantów, organ uczelni przyjął, że brak jest podstaw do zwolnienia z opłaty. Poglądu tego nie można jednak zaaprobować.
Niewątpliwie, skarżący uczestniczył w studiach doktoranckich na [...] prowadzonych na Wydziale [...] rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020.
Przepis art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668, dalej jako - "ustawa wprowadzająca") stanowi, iż z dniem wejścia niniejszej ustawy, traci moc ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2183, z późn. zm., w skrócie "u.p.s.w.). Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy wprowadzającej, ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668) wchodzi w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem (...).
Studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej).
Zgodnie § 2 ust. 2 regulaminu, przepisy regulaminu dotyczące doktorantów ubiegających się o nadanie stopnia doktora w trybie eksternistycznym stosuje się również do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 z wyłączeniem przepisów o odpłatności.
Rozważając kwestię zwolnienia z opłaty należy przede wszystkim zwrócić uwagę na treść spornego § 16 ust. 5 zdanie pierwsze regulaminu, zgodnie z którym "opłaty nie pobiera się od osoby ubiegającej się o stopień doktora, która ukończyła kształcenie w szkole doktorskiej oraz osoby która była lub jest uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020". Przepis ten, co wynika z literalnego brzmienia, odnosi się do trzech kategorii (rodzajów) podmiotów, to jest osób, ubiegających się o stopień doktora, od którym nie pobiera się opłaty, a mianowicie:
- osoby, która ukończyła kształcenie w szkole doktorskiej;
- osoby, która była uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020;
- osoby, która jest uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020.
Trzeba zaznaczyć, że zgodnie z definicją legalną zawartą w regulaminie, skrót uczelnia oznacza [...](§1 pkt 1 regulaminu).
Z przywołanej regulacji wprost wynika, że opłaty nie pobiera się od osoby, która ukończyła kształcenie w szkole doktorskiej. Natomiast w przypadku studiów doktoranckich, regulamin nie formułuje w ogóle warunku ich ukończenia, jako przesłanki zwolnienia z opłaty. Nieuprawnione jest więc, zdaniem Sądu, stanowisko organu uczelni, który powołując się na zapisy regulaminu, stawia znak równości pomiędzy "ukończeniem kształcenia w szkole doktorskiej" a "byciem uczestnikiem studiów doktoranckich". Dla organu uczelni "bycie" oznacza "ukończenie". Organ uczelni zatem nieprawidłowo odczytuje zapisy regulaminu. Regulamin, co należy stanowczo podkreślić, stanowi o ukończeniu kształcenia ale tylko w odniesieniu do szkoły doktorskiej, natomiast w przypadku studiów doktoranckich mówi o byciu ich uczestnikiem, zarówno w czasie przeszłym, jak i teraźniejszym. Zatem w świetle jednoznacznego zapisu uchwalonego regulaminu "bycie" uczestnikiem studiów doktoranckich na Uczelni rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020, a nie ukończenie studiów doktoranckich jest podstawą do zwolnienia z opłaty, i to zwolnienia z mocy prawa. Skarżący nie ma więc obowiązku ponoszenia opłaty.
Jak wynika z wydanego w dniu 17 listopada 2017 r. przez [...] , Wydział [...] zaświadczenia o stanie odbytych studiów doktoranckich, skarżący odbył studia doktoranckie w systemie stacjonarnym w okresie od 26 września 2015 r. do 4 listopada 2017 r. Regulaminowy czas studiów wynosił 4 lata (vide: zaświadczenie z dnia 17 listopada 2017 r. w aktach administracyjnych sprawy). Skarżący był więc uczestnikiem doktoranckich studiów stacjonarnych na [...]. Zgodnie z art. 195 ust. 4 i 4a u.p.s.w., studia doktoranckie były prowadzone jako studia stacjonarne lub nie stacjonarne, trwały nie krócej niż 2 lata i nie dłużej niż cztery lata. Przy czym, co ważne, stacjonarne studia doktoranckie w uczelniach publicznych oraz w publicznych jednostkach naukowych były bezpłatne (art. 195 ust. 8 u.p.s.w.). Tym samym przedmiotowa nieobowiązująca już regulacja wzmacnia argumentację przemawiającą za zwolnieniem z mocy prawa skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty.
Niezależnie od powyższych uwag, zdaniem Sądu, nieprecyzyjny zapis regulaminu, nie może rodzić niekorzystnych skutków prawnych dla skarżącego.
Odnosząc się natomiast do statusu skarżącego, to nie można pominąć w realiach niniejszej sprawy istotnej okoliczności otwarcia przez skarżącego przewodu doktorskiego (2015 r.).
Przepis § 4 regulaminu, stanowi że przewody doktorskie i postępowania habilitacyjne wszczęte i niezakończone przed 30 kwietnia 2019 r., są prowadzone przez Rady na zasadach i w trybie dotychczasowym, z tym że stopień nadaje się w dziedzinach i dyscyplinach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 5 ust. 3 Ustawy.
Okoliczność otwarcia przez skarżącego przewodu doktorskiego nie była kwestionowana w sprawie i znajduje odzwierciedlenie w aktach administracyjnych (vide: protokół z posiedzenia Komisji ds. przewodów doktorskich Wydziału [...] z dnia 17 września 2015 r. oraz zawiadomienie o wszczęciu przewodu doktorskiego w aktach administracyjnych sprawy). Przewód doktorski skarżącego został otwarty, a następnie nie został zamknięty (skarżący deklaruje obronę pracy). Ponadto, wnioskiem z dnia 1 czerwca 2021 r. skarżący zwrócił się do Przewodniczącego Rady Dyscypliny [...] o udzielenie zgody na zmianę tytułu rozprawy doktorskiej, i taka zgoda uchwałą Rady Dyscypliny Naukowej [...] z dnia 9 czerwca 2021 r., nr 21/2021, została skarżącemu udzielona. Tym samym, nie można uznać, że wobec skreślenia z listy doktorantów, pomiędzy skarżącym a Uczelnią brak jest związku i nie mogą mieć w stosunku do niego zastosowania jakiekolwiek regulacje obowiązujące na Uczelni.
Przechodząc do dalszych rozważań, to w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło do wydania decyzji administracyjnej. Organ uczelni odmawiając skarżącemu zwolnienia z opłaty niewątpliwie rozstrzygnął władczo w przedmiocie wniosku dotyczącego jego praw i obowiązków (odmówił zwolnienia z opłaty). Jednolicie jest akceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że decyzje organów uczelni w kontekście wyrażonej w przepisie art. 70 ust. 5 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz., 483 ze zm.) zasady autonomii szkół wyższych nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje administracyjne organów administracji publicznej. Na złożonym wniosku w dniu 28 lipca 2021 r., po jego rozpoznaniu, Prorektor do spraw nauki umieścił swój podpis oraz odręczny zapis "nie wyrażam zgody na zwolnienie z opłaty". Natomiast rozpatrując ponownie sprawę organ uczelni w sentencji rozstrzygnięcia "podtrzymał decyzję z dnia 28 lipca 2021 r., odmawiającą wyrażenia zgody na zwolnienie M. G. z opłat w postępowaniu o nadanie stopnia doktora". Następnie szczegółowo umotywował swoje stanowisko, przywołując m.in. przepisy regulaminu, zaś w podsumowaniu uzasadnienia, podniósł, że "mając powyższe na uwadze podtrzymuję decyzję o odmowie wyrażenia zgody na odstąpienie od obowiązku pobrania od Pana M. G. opłaty za przeprowadzenie postępowania o nadanie stopnia doktora".
Zatem organ uczelni w zaskarżonej decyzji, nie tylko odniósł się do wydanej wcześniejszej "decyzji" ale również traktuje poprzednio zapadłe rozstrzygnięcie jako "decyzję". Oczywiście samo przywołanie w rozstrzygnięciu słowa "decyzja" nie jest wystarczające do uznania, że mamy do czynienia z decyzją (podobnie jak brak w rozstrzygnięciu słowa "decyzja"). Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2016 r., I OSK 487/16 uznaje się za decyzje pisma nie spełniające w całości formy przewidzianej art. 107 k.p.a., ale zawierające przynajmniej: oznaczenie organu, który je wydał, wskazanie adresata, rozstrzygnięcie o istocie sprawy (chociażby dorozumiane) oraz podpis osoby reprezentującej organ administracyjny - por. wyrok NSA opubl. w OSPiKA z 1982, nr 9-10, poz. 169 z glosą J. Borkowskiego. Są to tzw. elementy konstytutywne decyzji administracyjnej. Decyzja taka, choć wadliwa, zapewnia jednak stronie możliwość skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych, a zwłaszcza z prawa wniesienia odwołania i skargi do sądu administracyjnego".
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest także pogląd, zgodnie z którym, pomimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 § k.p.a., nie należy przypisywać decydującego znaczenia nagłówkowi decyzji. O tym, do kogo dana decyzja jest skierowana, decyduje jej treść, w której musi się znaleźć miejsce na oznaczenie strony (art. 107 § 1 k.p.a.). To, czy strona zostanie prawidłowo oznaczona w nagłówku decyzji, czy też w jej dalszej treści, nie jest istotne. Decydujące jest to, komu - według treści decyzji - organ przypisał uprawnienia lub obowiązki. Jeżeli z decyzji wynika zamiar organu ustalenia sytuacji prawnej konkretnej osoby będącej stroną, to warunek oznaczenia strony decyzji został spełniony (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 943/09 czy wyrok WSA w Kielcach z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 395/13). Powyższe stanowiska Sąd podziela.
W realiach niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że decyzję administracyjną stanowiło pismo z dnia 30 grudnia 2021 r., nr RN 292/2021, będące rozstrzygnięciem organu uczelni wydanym, co ważne, na skutek wniosku skarżącego z dnia 25 września 2022 r. o ponowne rozpoznanie sprawy. Pismo to, zawiera wszystkie konstytutywne elementy decyzji administracyjnej. Oznaczono w nim organ, który je wydał (Prorektor ds. studenckich [...]), zawiera stanowisko co do kategorycznego rozstrzygnięcia sprawy (utrzymanie w mocy decyzji nr RN-150/2021 z dnia 28 lipca 2021 r.), wskazuje stronę, której to rozstrzygnięcie dotyczy (M. G.) oraz zostało podpisane przez osobę reprezentującą organ. Trzeba tu zaznaczyć, że wszystkie wymienione elementy są tożsame w powyższym zakresie z elementami ww. pisma z dnia 28 lipca 2021 r. (co pozwala również na uznanie tego pisma za decyzję).
Wnioski skarżącego (o zwolnienie z opłaty i o ponowne rozpoznanie sprawy) były skierowane do Rektora [...] i zostały rozpatrzone przez Prorektora do spraw nauki. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono wprost, że "aktualnie Rektor" wobec skreślenia skarżącego z listy doktorantów nie wyraził zgody na zwolnienie z opłat, co wskazuje na działanie w jego imieniu. Przepis § 47 statutu [...] mówi, że zadaniem prorektora jest wspomaganie rektora w kierowaniu działalnością uczelni w powierzonym zakresie oraz zaś § 8 pkt 26 regulaminu organizacyjnego [...] stanowi, że do zakresu kompetencji prorektora ds. nauki należy w szczególności realizacja zadań zleconych przez rektora.
W świetle powyższych rozważań, nie może budzić wątpliwości, że organ uczelni rozpoznając wniosek skarżącego o ponownie rozpoznanie sprawy, wydał decyzję w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat poprzez utrzymanie w mocy poprzedniej decyzji. Zachowanie organu uczelni polegające na wydaniu decyzji wobec zwolnienia skarżącego z opłaty mocy prawa było nieuprawnione i zarazem zbędne. Ustawodawca w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, przyznając organom uczelni możliwość uregulowania organizacji uczelni i toku studiów, wskazał przypadki, w których wydawane są decyzje, a więc muszą one mieć wyraźną podstawę prawną w ustawie. Wydanie decyzji wypełniło więc normę przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ uczelni nie był uprawniony do działania w formie władczej wobec treści uchwalonego regulaminu. W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji.
Można dodać, że instytucja stwierdzenia nieważności dotyczy decyzji dotkniętych kwalifikowanymi wadami. Ze swej istoty i ze względu na swój rodzaj wady te należy uznać za zawsze mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dla stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu wystarczy zatem wykazanie zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek zawartych w art. 156 K.p.a. bez konieczności wykazywania rzeczywistego wpływu na treść rozstrzygnięcia (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015, str. 596).
Mając na uwadze, że brak jest podstaw do kontynuowania w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie w art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne. W tym zakresie wskazać należy, że przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015, str. 600). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). W konsekwencji umorzenie postępowania nie zależy więc od uznania sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Takowa przyczyna, wystąpiła w rozpatrywanej sprawie.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 w związku z art. 209 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).