III SA/Gd 280/22

III SA/Gd 280/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 24a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 15, art.58 § 1-2, art. 134, art. 144, art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 14 lipca 2021 r., nr SKO.421.726.2021 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia.
Uzasadnienie
W dniu 17 września 2019 r. A. M. (dalej zwany także "skarżącym") złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w S. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na K. M., na okres świadczeniowy 2019/2020.
Decyzją z dnia 18 września 2019 r. (nr MOPR.VI-4321/19435/R/09/2019/O) odmówiono mu prawa do ww. świadczeń z uwagi na to, że K. M. przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w C. i nie jest ponoszona odpłatność za jej pobyt w tej placówce.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku postanowieniem stwierdziło uchybienie terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji. Przedmiotowe postanowienie zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 9 lipca 2020 r. (sygn. akt III SA/Gd 353/20). Po ponownym rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku uchyliło decyzję z dnia 18 września 2019 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Zgodnie z zaleceniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, pismem z dnia 16 grudnia 2020 r. A. M. został wezwany, w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania, do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie dokumentów: potwierdzenia kosztów utrzymania dziecka za okres 2019-2020, tj. rachunki za środki czystości, środki higieny osobistej, ubrania, obuwie, artykuły szkolne, leki, koszty podróży dziecka w trakcie urlopowania itp. Jednocześnie został pouczony, że w przypadku niezastosowania się do wezwania wniosek z dnia 17 września 2019 r. pozostanie bez rozpatrzenia. Wezwanie, po dwukrotnym awizowaniu, zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej jako: "k.p.a."). A. M. nie zgłosił się na ww. wezwanie, w związku z tym jego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na okres świadczeniowy 2019/2020 na córkę K. M. z dnia 17 września 2019 r., pozostał bez rozpatrzenia.
W dniu 9 kwietnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wpłynęło pismo, w którym A. M. zawarł wniosek o przywrócenie terminu do złożenia uzupełnienia brakującej dokumentacji. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący wskazał, że wezwanie nie zostało mu skutecznie doręczone z uwagi na brak awiza. W związku z tym nie miał wiedzy o wezwaniu. Do przedmiotowego pisma załączył zaświadczenie z Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w C. z dnia 25 marca 2021 r. oraz pismo Urzędu Miejskiego w S., Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych.
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2021 r. (nr 520/19435/R/2021) Prezydent Miasta S. - działając na podstawie art. 58 § 1, § 2 i art. 59 § 1 k.p.a. - odmówił A. M. przywrócenia terminu do złożenia uzupełnienia brakującej dokumentacji w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na K. M.
W uzasadnieniu postanowienia, organ - po przytoczeniu treści art. 58 § 1 i 58 § 2 k.p.a. - wskazał, że zarówno z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 9 lutego 2020 r., wezwania z dnia 6 grudnia 2020 r. oraz pisma Urzędu Miejskiego w S., Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych z dnia 9 marca 2021 r. jasno wynikało, iż należało uzupełnić wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2019/2020 z dnia 17 września 2019 r. poprzez dostarczenie dokumentów potwierdzających poniesione w latach 2019-2020 koszty utrzymania córki związane z pobytem w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w C. Od wszystkich trzech pism (decyzji) upłynęło 7 dni, a więc zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. nie ma możliwości przywrócenia terminu.
Na powyższe postanowienie A. M. złożył zażalenie, które zostało rozpoznane postanowieniem z dnia 14 lipca 2021 r. (nr SKO.421.726.2021), którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku - działając na podstawie m.in. art. 17, art. 144, art. 126 i art. 134 k.p.a. - stwierdziło niedopuszczalność zażalenia A. M. na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 26 kwietnia 2021 r.
Kolegium stanęło na stanowisku, że z przyczyn przedmiotowych należało orzec o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia, wyjaśniając w tym zakresie, że wymieniony w zaskarżonym postanowieniu termin do uzupełnienia wniosku, na gruncie rozpatrywanej sprawy ma charakter ściśle procesowy, co oznacza że po jego upływie czynności strony podlegają ocenie, gdy chodzi o ich skuteczność. Skutkiem uchybienia wyznaczonego przez organ terminu do uzupełnienia braków złożonego wniosku jest bezskuteczność tej czynności procesowej. Nie uprawnia to jednak do wydania postanowienia o przywróceniu terminu, skoro chodzi o termin, który nie podlega przywróceniu w trybie art. 58 i art. 59 k.p.a.
Zatem organ nie był uprawniony do wydania postanowienia w tym zakresie, o czym obowiązany był poinformować stronę. Organ nie miał też podstaw do wydania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu. Nadanie odpowiedzi organu, na wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku, kwalifikowanej formy postanowienia, nie uprawnia do zażalenia.
A. M. w skardze na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku wniósł o jego uchylenie, podnosząc zarzut sprzeczności podstawy odmowy, tj. jego zdaniem organ odwoławczy zamiast art. 134 k.p.a. powinien zastosować art. 136 k.p.a. poprzez zlecenie uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie doręczenia wezwania do uzupełnienia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik podtrzymał skargę skarżącego, wnosząc o stwierdzenie wydania postanowień obu instancji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na rażąco błędne zastosowanie art. 58 i art. 134 k.p.a. i w konsekwencji uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień obu instancji, zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
1/ art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, w tym niepodjęcie przez organ działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz niezbadanie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący okoliczności podanych przez skarżącego w sprawie przywrócenia terminu do uzupełnienia brakującej dokumentacji w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na K. M.;
2/ art. 8 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz niepodejmowania przez organ czynności z urzędu w celu wyjaśnienia okoliczności podanych przez skarżącego w sprawie przywrócenia terminu do uzupełnienia brakującej dokumentacji w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na K. M.;
3/ art. 58 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmówienie skarżącemu przywrócenia terminu podczas gdy skarżący złożył prośbę o przywrócenie terminu, uczynił zadość uchybionej czynności oraz uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Ponadto organy I i II instancji oczekiwały, że skarżący udowodni brak winy w uchybieniu terminu podczas gdy przepis jedynie wskazuje na jego uprawdopodobnienie;
4/ art. 59 § 1 zd. 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i pozbawienie skarżącego złożenia zażalenia podczas gdy z treści tego przepisu wprost takie zażalenie przysługuje;
5/ art. 112 k.p.a. poprzez sprzeczne z przepisem zaszkodzenie skarżącemu, który zastosował się do pouczenia od postanowienia Prezydenta Miasta S. z dnia 26 kwietnia 2021 r., a organ II instancji stwierdził niedopuszczalność zażalenia;
6/ art. 134 k.p.a. poprzez nieuprawnione stwierdzenie przez organ II instancji niedopuszczalności zażalenia podczas gdy postanowienie organu I instancji ws. odmowy przywrócenia terminu zamyka możliwość skarżącemu skutecznego dochodzenia swoich spraw przed organami administracyjnymi, co zatem jest sprzeczne z dyspozycją art. 59 § 1 zd. 2 k.p.a.;
7/ art. 15zzzzzn² ustawy o COVID-19 (t.j.: Dz. U. z 2021, poz. 2095) poprzez jego niezastosowanie i niepowiadomienie skarżącego o uchybieniu terminu i niezawiadomienie skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywróceniu terminu w terminie wskazanym tym przepisem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) i art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") polega m.in. na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego, procesowego czy ustrojowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia takiego naruszenia sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie bądź stwierdza ich nieważność albo wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola musi zatem przebiegać wg określonego porządku, tzn. w pierwszej kolejności sąd zobowiązany jest dokonać oceny zaskarżonego aktu pod kątem ewentualnego istnienia wad powodujących jego nieważność a ustalenie którejkolwiek z tych wad czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną, lecz niedopuszczalną. W takiej sytuacji sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie zostało przy wydaniu obarczone wadą powodującą stwierdzenie jego nieważności.
Zaskarżonym bowiem postanowieniem z dnia 14 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku - powołując się przy tym na art. 17, art. 144, art. 126 i art. 134 k.p.a. - stwierdziło niedopuszczalność zażalenia na wydane – na podstawie art. 58 § 1, § 2 i art. 59 § 1 k.p.a. - postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 26 kwietnia 2021 r. odmawiające przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia uzupełnienia brakującej dokumentacji w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na córkę.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Kolegium stwierdziło niedopuszczalność zażalenia z "przyczyn przedmiotowych", wyjaśniając przy tym, że organ I instancji nie był uprawniony do wydania postanowienia w zakresie wnioskowanego przez skarżącego przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku, gdyż termin ten "na gruncie rozpatrywanej sprawy ma charakter ściśle procesowy, co oznacza że po jego upływie czynności strony podlegają ocenie, gdy chodzi o ich skuteczność". Skutkiem uchybienia wyznaczonego przez organ terminu do uzupełnienia braków złożonego wniosku jest – zdaniem Kolegium - bezskuteczność tej czynności procesowej, co nie uprawnia jednak do wydania postanowienia o przywróceniu terminu, skoro chodzi o termin, który nie podlega przywróceniu w trybie art. 58 i art. 59 k.p.a.
Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że Prezydent Miasta S. na wyraźny wniosek skarżącego sformułowany w piśmie z dnia 30 marca 2021 r. (data wpływu do organu – 09.04.2021 r.) o przywrócenie terminu na uzupełnienie wniosku z dnia 17 września 2019 r. dotyczącego ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wydał w dniu 26 kwietnia 2021 r. postanowienie, którym rozpoznał ten wniosek w trybie art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej, zaś od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie.
Stosownie zaś do art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, a postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Przepis ten na podstawie art. 144 k.p.a. znajduje także odpowiednie zastosowanie w przypadku stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.
Należy wyjaśnić, że przyczyny niedopuszczalności odwołania (a zatem odpowiednio także zażalenia) zostały w orzecznictwie i w doktrynie podzielone na "podmiotowe" i "przedmiotowe". Te ostatnie – które to w ocenie Kolegium miały w niniejszej sprawie lec u podstaw stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia złożonego przez skarżącego – to przypadki nieistnienia przedmiotu zaskarżenia (gdy odwołanie czy zażalenie zostało wniesione od decyzji/postanowienia, które nie zostały jeszcze doręczone bądź ogłoszone stronie lub jakiejkolwiek ze stron postępowania czy też gdy strona wniosła odwołanie/zażalenie od czynności organu, która nie jest decyzją administracyjną czy postanowieniem lecz jest np. czynnością materialno-techniczną lub umową cywilnoprawną czy też czynnością stricte informacyjną) oraz przypadki, gdy odwołanie/zażalenie zostało wniesione od decyzji/postanowienia organu II instancji oraz gdy przepis prawa expressis verbis eliminuje możliwość zaskarżenia decyzji administracyjnej w drodze odwołania czy też postanowienia w drodze zażalenia (zob. komentarz do art. 134 k.p.a. i powołane tam orzecznictwo [w:] M. Mirosław (red.), P. Krzykowski (red.), A. Skóra (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 127-269. Tom III, Wyd.UW-M 2021, LEX-el).
Żaden z powyżej wskazanych przypadków nie wystąpił jednak przy rozpoznawaniu przez Kolegium wniesionego przez skarżącego środka zaskarżenia – zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 26 kwietnia 2021 r., gdyż wskazane postanowienie weszło do obrotu prawnego na skutek doręczenia go skarżącemu, zaś z przepisu art. 59 § 1 zd. 2 w zw. z art. 141 § 1 oraz art. 144 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a. wynika expressis verbis możliwość złożenia zażalenia na to postanowienie do organu wyższego stopnia.
Artykuł 141 k.p.a. stanowi, że na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (§ 1) i zażalenie to wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie – od dnia jego ogłoszenia stronie (§ 2). Zgodnie zaś z treścią art. 127 § 2 odczytywanego w zw. z art. 144 k.p.a., właściwym do rozpatrzenia zażalenia jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy.
Z przytoczonej regulacji wynika, że zażalenie stanowi środek zaskarżenia, za pomocą którego uprawnione podmioty mogą żądać weryfikacji rozstrzygnięć administracyjnych w celu ich kasacji lub reformacji. Zażalenie stanowi więc środek prawny, instancyjnej kontroli postanowień administracyjnych, która uruchamiana jest wyłącznie na wniosek strony postępowania, złożony w określonym terminie. Cechą środków zaskarżenia jest bowiem oparcie ich konstrukcji prawnej na zasadzie skargowości tzn. że służą one podmiotom uprawnionym do żądania uruchomienia określonego rodzaju postępowania weryfikacyjnego, a w żadnym razie nie dają podstawy do uruchomienia postępowania z urzędu. Postępowanie zażaleniowe/odwoławcze nie ma charakteru inkwizycyjnego, a zatem może zostać wszczęte wyłącznie na skutek odwołania/zażalenia wniesionego przez podmiot legitymowany (stronę), nigdy zaś z urzędu. To dopiero czynność strony, którą jest wniesienie zażalenia/odwołania, powoduje, że organ wyższego stopnia może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz LEX, Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s. 741). Wszczęcie postępowania przed organem odwoławczym uzależnione jest zatem od tego, czy strona skorzystała z uprawnienia do wniesienia środka zaskarżenia.
Zauważyć również należy, że uprawnienie do skorzystania z instytucji środków zaskarżenia powiązane jest z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją/postanowieniem organu I instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania/zażalenia, przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.BECK, Warszawa 2011, s. 84). Przy czym wniesienie zażalenia przenosi na organ wyższego stopnia kompetencje do ponownego rozstrzygnięcia tylko kwestii procesowej będącej przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonym postanowieniu.
Należy zatem stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, jako organ wyższego stopnia właściwy do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta S. w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu, winno dokonać rozpoznania wniesionego przez skarżącego środka zaskarżenia wydając w tym zakresie swoje rozstrzygnięcie. Brak było zatem jakichkolwiek przesłanek prawnych do niepoddania rozpoznaniu organowi II instancji wniesionego zażalenia z uwagi na jego "przedmiotową" niedopuszczalność.
W ocenie Sądu zaistniała sytuacja dokonania przez Kolegium błędnej oceny dopuszczalności wniesienia zażalenia w niniejszej sprawie, a w konsekwencji wydania na tej podstawie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia ma charakter kwalifikowanej wadliwości.
Wobec powyższego wskazać należy, iż stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Natomiast w myśl art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. nieważność decyzji (postanowienia) zachodzi w sytuacji gdy została ona wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
W orzecznictwie wskazuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wtedy, gdy decyzja wydana została wbrew wyraźnemu, jednoznacznemu brzmieniu przepisu. Rażące naruszenie prawa to naruszenie tzw. kwalifikowane, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, oczywiste, a więc takie, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Chodzi przy tym o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy i nie rodzący rozbieżności w wykładni. Zagadnienie wykładni prawa jest uznawane za uchylające się spod kwalifikacji pod przesłankę rażącego naruszenia prawa, bo taki zarzut można postawić tylko zastosowaniu przepisu, którego treść jest niewątpliwie i jednolicie rozumiana. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji/postanowienia pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja/postanowienie nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1668/15). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 21 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I OPS 2/08) z rażącym naruszeniem prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem.
W ocenie Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie gdyż treść zaskarżonego postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia pozostaje w oczywistej w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisu (w szczególności art. 59 § 1 zd. 2 k.p.a., z którego wynika wprost dopuszczalność wniesienia takiego środka zaskarżenia), a dodatkowo kontrolowane postanowienie nie może być zaakceptowane jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa.
Wskazać w tym miejscu bowiem należy, że skoro Kolegium przyjęło, iż wnioskowany przez skarżącego termin na uzupełnienie braków wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych jest nieprzywracalny i nie mają do niego zastosowania przepisy dotyczące przywrócenia terminu określone w k.p.a., to dokonując rozpoznania wniesionego zażalenia Kolegium winno było zastosować art. 138 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 144 k.p.a., a więc wyeliminować z obrotu prawnego pierwszoinstancyjne postanowienie i umorzyć - podjęte przez Prezydenta Miasta w przedmiocie rozpoznania procesowej kwestii przywrócenia terminu - postępowanie, jako bezprzedmiotowe, gdyż pozbawione podstaw prawnych do rozpatrzenia w tej sprawie wniosku o przywrócenia terminu. Stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia w oczywisty sposób nie załatwiało "sprawy" zgodnie z prezentowanym stanowiskiem Kolegium, gdyż w istocie pozostawiało w obrocie prawnym pierwszoinstancyjne postanowienie wydane w przedmiocie przywrócenia terminu, w stosunku do którego – w ocenie Kolegium - brak było podstawy prawnej do jego wydania.
Niezależnie od powyższego Sąd pragnie wskazać, że nie podziela stanowiska Kolegium, jakoby termin na uzupełnienie braków wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych był terminem nieprzywracalnym.
Stosownie do art. 24a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku podmiot realizujący świadczenia wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenia do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, zaś niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (ust. 1), natomiast w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów, zaś niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (ust. 2).
Wyjaśnić należy, że na gruncie analogicznej regulacji prawnej zawartej w art. 19 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1577) w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 i ust. 2 u.p.p. nie jest terminem prawa materialnego, lecz jest terminem procesowym. Terminy materialne wskazują na okres, w ciągu którego może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego. Terminy procesowe określają natomiast okres do dokonania konkretnej czynności procesowej przez podmioty postępowania. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Z kolei uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu. Terminy procesowe dotyczą dokonywania czynności procesowych, które stają się aktualne już w toku konkretnego postępowania. Bezskuteczny upływ takiego terminu pozbawia stronę możliwości skutecznego dokonania określonej czynności procesowej. Terminy procesowe podlegają generalnie jednak przywróceniu w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w przepisach art. 58 i art. 59 k.p.a. Przywrócenie natomiast terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 i ust. 2 u.p.p. jest terminem procesowym, który podlega przywróceniu w trybie art. 58 i art. 59 k.p.a. (zob. wyroki WSA: w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 507/17 oraz w Gliwicach z dnia 15 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 537/19 i z dnia 14 września 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 768/20, por. także wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 712/21). Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w powyższych wyrokach przyjmując, że termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych (w tym zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do tego zasiłku), o którym mowa w art. 24a ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. jest terminem procesowym, a więc – wbrew twierdzeniom Kolegium - podlega możliwości jego przywrócenia w trybie art. 58 i art. 59 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku zobowiązane będzie do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.
Stosownie do uprawnień wynikających z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., Sąd rozpoznał niniejszą skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w składzie trzech sędziów. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).