III SA/Gd 245/24

III SA/Gd 245/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Alina Dominiak
Jacek Hyla /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc publiczna
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 109, art. 110 par. 1, art. 127 par. 1, art.  156 par. 1 pkt 2 i 2, ar. 158 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art.145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Asesor WSA Adam Osik (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr 0015/8110/9011/2024 w przedmiocie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza na rzecz J. B. od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 września 2023 r. nr BP215.8110.2293.2023.KS.RDM, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 19 czerwca 2023 r. o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 16 maja 2022 r. do dnia 15 maja 2023 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sztumie przyznał J. B. pomoc finansową o wartości brutto w wysokości 2.269,35 zł, stanowiącą równowartość 492,51 euro.
Decyzja wydana została na podstawie przepisów art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), zwanej dalej: "ustawą o ARiMR", w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a." i § 13zx ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187, ze zm.), zwanego dalej: "rozporządzeniem".
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów § 13zx ust. 1, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 rozporządzenia, wskazał, że przekazanie płatności następuje na rachunek bankowy wskazany w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz poinformował, że przyznana pomoc publiczna jest pomocą publiczną przyznaną zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej nr SA. 107307 (2023/N) z dnia 23 maja 2023 r. zmienioną Decyzją Komisji Europejskiej nr SA. 107696 (2023/N) z dnia 6 czerwca 2023 r. oraz Decyzją Komisji Europejskiej nr SA. 108596 (2023/N) z dnia 27 lipca 2023 r.
W dniu 5 marca 2024 r. J. B. złożył odwołanie, uzasadniając je pobytem w szpitalu na operacji kolana oraz 35-dniowej rehabilitacji. W odwołaniu zawarte zostało oświadczenie A. B. – syna skarżącego, w którym podał on, że nawóz siarczan amonu, który A. rozładował w dniu 16 stycznia 2023 r. Na jego podwórku, był kupiony za pieniądze J. B. A. B. nie zwrócił uwagi na to, że dostawca wystawił fakturę na niego. Do odwołania załączono fakturę kopię faktury [...] z dnia 16 stycznia 2023 r. oraz kopię polecenia przelewu.
W wyniku rozpoznania odwołania strony decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r., nr 0015/8110/9011/2024, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując, że decyzję doręczono stronie w dniu 5 marca 2024 r., a następnie przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.
Następnie, odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, że akt sprawy wynika, że do wniosku z dnia 19 czerwca 2023 r. (data wpływu pisma) strona załączyła jedną kopię faktury, tj. fakturę do paragonu nr [...] z dnia 8 grudnia 2022 r. Z kolei do pisma odwoławczego strona załączyła kopię faktury VAT [...] z dnia 16 stycznia 2023 r. wystawioną przez A. sp. z o.o. na rzecz Gospodarstwa Rolnego B. A. oraz kopię polecenia przelewu zleconego przez A. B., jak również oświadczenie A. B., z którego wynika, że nawóz siarczan amonu Makro b.b.a'500 wskazany na fakturze VAT [...] został zakupiony za pieniądze J. B.
Z § 13zx ust. 6 rozporządzenia jednoznacznie wynika, że kopie m.in. faktur dokumentujących zakup w okresie od dnia 16 maja 2022 r. do dnia 15 maja 2023 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez są elementem składowym wniosku o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 16 maja 2022 r. do dnia 15 maja 2023 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez. Ponadto, mając na uwadze § 13zx ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym wniosek producent rolny składa na formularzu opracowanym przez Agencję, strona aby załączyć do wniosku nową kopię faktury jest zobligowana do złożenia zmiany do wniosku na odpowiednim formularzu oraz załączyć przedmiotowy dokument. Organ wskazał, że prawodawca nie dopuszcza możliwości załączenia samych faktur bez wypełnienia właściwego formularza wniosku, o czym świadczy chociażby sekcja XII pt. "Załączniki" wniosku, w której należy podać liczbę sztuk kopii faktur.
Zważywszy na § 13zx ust. 3 w zw. § 13zx ust. 2 rozporządzenia organ odwoławczy nie może uwzględnić załączonej przez stronę do pisma odwoławczego faktury VAT [...] z dnia 16 stycznia 2023 r. nawet w przypadku dokonania w oparciu o art. 106j ustawy o podatku od towarów i usług korekty przedmiotowej faktury polegającej na wystawieniu faktury VAT na właściwego kontrahenta, tj. J. B., ponieważ zmiany do wniosku mogły być złożone do dnia 31 lipca 2023 r. na odpowiednim formularzu. Termin wskazany w § 13zx ust. 3 rozporządzenia ma charakter materialnoprawny, co potwierdza ust. 4 rozporządzenia. Oznacza to, że upływ ww. terminu powoduje wygaśnięcie prawa do skutecznego złożenia zmian do wniosku o udzielenie pomocy finansowej. Skutkiem upływu terminu materialnego jest wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji.
Organ odwoławczy podkreślił też, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I GSK 213/18, za zawartość merytoryczną wniosku, w tym także w zakresie żądanych płatności, odpowiedzialność ponosi wnioskodawca. Ciąży na nim obowiązek prawidłowego wypełnienia wniosku, zgodnie z obowiązującymi w tym przedmiocie przepisami, których znajomość jest oświadczana przy jego składaniu. Należy wskazać, że producent rolny występujący jako beneficjent pomocy finansowej traktowany powinien być jako profesjonalista, od którego oczekiwać należy szczególnej troski i staranności w zakresie ochrony własnych praw, ale przede wszystkim w zakresie realizacji przyjętych na siebie zobowiązań. W przypadku stosunków o charakterze zawodowym, a za taką uznać należy działalność rolniczą o charakterze zawodowym, konieczna jest staranność na poziomie wyższym od przeciętnej. To wnioskodawca - producent rolny wykonuje swoją działalność zawodowo i na własny rachunek. Nakłada to wymóg nie tylko posiadania wysokich kwalifikacji odnośnie produkcji rolniczej i ich podnoszenia, ale także stosownej wiedzy w zakresie zasad i trybu przyznawania pomocy finansowej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt I SA/Go 553/19).
Organ odwoławczy zaznaczył, że organy ARiMR zgodnie z zasadą legalizmu są zobowiązane do stosowania obowiązujących przepisów prawa w brzmieniu uchwalonym przez prawodawcę. Ponadto ARiMR jako podmiot publiczny nie może preferencyjnie traktować w sferze finansowej żadnego przedsiębiorcy rolnego, ponieważ stanowiłoby to naruszenie regulacji pomocowych.
Po zaprezentowaniu sposobu obliczenia wysokości przyznanej płatności organ odwoławczy stwierdził, że pomoc finansowa została udzielona w prawidłowej wysokości wynoszącej 2.269,35 zł.
W skardze na powyższą decyzję J. B. podniósł, że organy obu instancji fałszują rzeczywistość bazując wyłącznie na decyzji BP215.8110.2293.2023KS.RDM, którą prawidłowo Agencja rozliczyła pierwszą fakturę nr [...] z dnia 8 grudnia 2022 r. Natomiast organy nie uwzględniły wypłacenia skarżącemu należności z drugiej faktury na sumę dwa razy wyższą (13.379,53 zł). Organy obu instancji celowo ignorują Dz. Urz. UE. C 426 z dnia 9 listopada 2022 r. doprowadzając gospodarstwo skarżącego do całkowitej utraty płynności finansowej w bieżącym roku. Skarżący wskazał również na wypadku losowym, przebytą operację oraz czteromiesięczny pobyt w szpitalu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 12 czerwca 2024 r. skarżący powołał się na stanowisko zastępcy Dyrektora ARiMR w Gdyni, który w piśmie z dnia 20 maja 2024 r. całkowicie potwierdził, że terminowo zakupił nawozy między 16 maja 2022 r. a 15 maja 2023 r., czyli na podstawie faktur z dnia 8 grudnia 2022 r. oraz z dnia 16 stycznia 2023 r.
Zgodnie z rozporządzeniem skarżący zgłosił obie faktury 19 czerwca 2023 r., czyli w terminie. Pracownik ARiMR zakwestionował drugą fakturę na sumę 13.379,53 zł, bo zamiast nazwiska B. J. dostawca wpisał jego syna, tj. A. B. Zapis faktury wynika z tego, że podczas nieobecności skarżącego w domu to syn odebrał nawozy. Dostawca kazał podpisać, co syn uczynił. Pracownica organu radziła, by dostawca poprawił tę fakturę, lecz skarżący otrzymał odpowiedź negatywną, bo faktura trafiła już do archiwum. Tak błaha sprawa jak pomyłka imienia w rodzinie nie może pozbawić należnych kilku tysięcy złotych. Należność powinna zostać wypłacona ojcu. Informację tę skarżący przekazał pracownicy organu, która obiecała załatwić sprawę z Naczelnikiem, lecz celowo przeciągnięto to aż przez 24 dni, do upłynięcia terminu 13 lipca 2023 r., pozbawiając skarżącego tym samym płynności finansowej gospodarstwa.
Na rozprawie w dniu 10 października 2024 r. skarżący, podtrzymując skargę, oświadczył, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona pocztą. Korespondencja z Agencji najczęściej przychodzi zwykłą pocztą, a nie taką, która wymaga poświadczenia odbioru. Skarżący oświadczył również, że przebywał w szpitalu od stycznia bieżącego roku, natomiast w ubiegłym roku nie chorował. Skarżący okazał kartę leczenia szpitalnego, z której wynika, że przebywał w szpitalu od dnia 27 listopada 2023 r. do dnia 1 grudnia 1 grudnia 2023 r. Oświadczył, że po pobycie w szpitalu miał 35 dni rehabilitacji i cierpiał na zapalenie płuc.
Organ odwoławczy, zobowiązany do nadesłania dowodu doręczenia skarżącemu decyzji organu pierwszej instancji (wobec braku w aktach administracyjnych takiego dowodu oraz wskazywania przez organy obu instancji różnych dat doręczenia tej decyzji), w piśmie z dnia 24 października 2024 r. wyjaśnił, że przepisy ustawy o ARiMR nie przewidują możliwości niedoręczenia stronie decyzji wydawanej w przedmiocie pomocy na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 16 maja 2022 r. do dnia 15 maja 2023 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe zawierające magnez, tak jak to przewiduje art. 67 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261) - dalej: "ustawa o Planie Strategicznym". W żadnym przepisie ustawy o ARiMR oraz rozporządzenia nie ma odesłania do odpowiedniego stosowania art. 67 ustawy o Planie Strategicznym, zaś w art. 10a ustawy o ARiMR prawodawca nie wyłączył stosowania przepisów art. 39-49b k.p.a. Tym samym ustawodawca wymaga od organów stosowania w kwestii doręczeń ww. decyzji przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Jednakże z uwagi na oszczędności przyjęto, że decyzje zgodne z żądaniem strony nie będą doręczane przez organy pierwszej instancji. Potwierdzeniem ich doręczenia miało być potwierdzenie wykonania operacji. Z tego powodu oraz ekonomiki procesowej organ odwoławczy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronie w dniu 5 marca 2024 r.(data wpływu do Biura Powiatowego odwołania strony od tej decyzji), zaś odwołanie zostało wniesione w terminie. Tym samym organy ARiMR nie dysponują żadnym dowodem potwierdzającym doręczenia J. B. decyzji organu pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. 2024 r. poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego decyzję administracyjną, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
Uwzględnienie skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji ma miejsce w przypadku, gdy zaskarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Stwierdzenie nieważności decyzji w postępowaniu sądowym nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.
Działając w granicach tak zakreślonej kognicji, Sąd - niezależenie od zarzutów skargi - stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obligowało Sąd do uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, gdyż w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji zachodzi w przypadku, gdy decyzja administracyjna wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Z treści powyższych przepisów wynika, że w pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona przez sąd administracyjny kontrola zaskarżonej decyzji z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących jej nieważność. Obowiązek badania z urzędu decyzji administracyjnej w aspekcie występowania przyczyn określonych w art. 156 § 1 k.p.a. powinien zatem wyprzedzać badanie legalności decyzji w pozostałym zakresie. Inaczej rzecz ujmując, sąd administracyjny rozpoznając skargę na decyzję administracyjną, powinien najpierw ustalić, czy kontrolowane rozstrzygnięcie nie zawiera jednej z wad enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Jeżeli wynik takiej kontroli wykaże, że zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, sąd zobligowany jest stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji (lub wydanie jej z naruszeniem prawa, w sytuacji określonej w art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a.) i wówczas nie bada już, czy decyzja zawiera inne wady prawne, niemieszczące się w katalogu przyczyn stwierdzenia jej nieważności. Dopiero bowiem uprzednie wykluczenie istnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. uprawnia sąd do dalszej kontroli decyzji w zakresie, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c p.p.s.a.
W niniejszej sprawie Sąd dokonując w powyżej wskazanej kolejności kontroli wydanych aktów administracyjnych uznał, że zaskarżona decyzja jest obarczona istotną wadą kwalifikowaną jako rażące naruszenie prawa o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., skutkującą koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje kwestionowana decyzja (zob. szerzej M. Jaśkowska, komentarz do art. 156, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX 2018). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, tj. gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, Nr 3, poz. 36; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, Nr 2, poz. 91). Dokonując konkluzji powyższych wywodów należy podkreślić, że nie każde naruszenie prawa będzie stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Tylko rażące naruszenie prawa może skutkować wydaniem rozstrzygnięcia o powyższej treści.
Wyjaśnić należy, że postępowanie odwoławcze nie może być wszczęte z urzędu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 1998 r., sygn. akt IV SA 2006/98, Lex nr 43725; z dnia 25 maja 1984 r., sygn. akt II SA 2048/83, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl), a taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowym postępowaniu.
Stosownie natomiast do art. 127 § 1 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 1 i 2 k.p.a.).
W art. 110 § 1 k.p.a. określono moment, w którym decyzja wchodzi do obrotu prawnego. Jest nim chwila doręczenia tej decyzji stronie postępowania. Jak stanowi art. 110 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Decyzja administracyjna jako indywidualny akt zewnętrzny skierowany do konkretnie oznaczonego podmiotu, chociaż jest podpisana przez organ, który ją wydał nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej prawidłowym doręczeniem adresatom. Uzewnętrznienie decyzji w stosunku do strony stwarza nową sytuacje procesową, a więc możliwość wniesienia odwołania. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego. Od tego momentu decyzja wiąże organ administracji publicznej i stronę, a następnie wywołuje skutki określone przez przepisy prawa.
W ocenie Sądu, doręczenie jest czynnością procesową organu administracji publicznej wywołującą skutki prawne przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Od daty doręczenia rozpoczynają bowiem bieg niektóre terminy do dokonania czynności procesowych, a ponadto doręczenie pisma może wywoływać także inne skutki prawne, w szczególności związanie organu rozstrzygnięciem jest skuteczne od chwili jego doręczenia. W piśmiennictwie przyjmuje się, że instytucja doręczeń urzeczywistnia zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, bowiem umożliwia stronie zapoznanie się z czynnościami organu i innych uczestników postępowania albo uczestniczenie w tych czynnościach (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2000, s. 321). Przyjmuje się też, że Kodeks postępowania administracyjnego wprowadza zasadę oficjalności doręczeń. Ustawowy obowiązek dokonywania wszelkich doręczeń z urzędu spoczywa na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Zasada ta znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu, niezależnie od jego struktury podmiotowej. Zapewnia organowi administracyjnemu stanowczy wpływ na sam tok postępowania, służy także zrównaniu w tym zakresie pozycji prawnej podmiotów uczestniczących w postępowaniu. Strony i inni uczestnicy postępowania ani nie muszą składać osobnych wniosków lub żądań co do doręczania im pism, ani nie muszą dowiadywać się w siedzibie organu, czy jest jakieś pismo do odebrania w ich sprawie. Nieprawidłowe, czyli niezgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, doręczenie pisma, od którego rozpoczyna bieg termin procesowy, należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń pism, mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw. Prawidłowość postępowania organu w tym zakresie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. Niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji, postanowienia) może być uznane przez sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające stwierdzenie, że do doręczenia doszło w innej dacie, niż to przyjmuje organ, albo że w ogóle do doręczenia nie doszło. Wynika to z obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady, że decyzja administracyjna i podobnie postanowienie wywiera skutki prawne od daty doręczenia lub ogłoszenia (art. 109 § 1 i art. 125 § 1 k.p.a.).
Zauważyć zatem należy, że rażące, kwalifikowane są nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego, ale także naruszenia przepisów kompetencyjnych oraz procesowych, co podważa byt prawny decyzji jako aktu administracyjnego ciężko wadliwego. Jako przykład rażącego naruszenia przepisów procesowych podaje się w doktrynie m.in. wydanie decyzji odwoławczej bez odwołania strony (vide B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 8). Podobnie należy ocenić rozpoznanie odwołania od decyzji (postanowienia), które nie weszło do obrotu prawnego (por. wyr. NSA z 8 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1656/22, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Taka sytuacja zaistniała w sprawie niniejszej.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji organu II instancji z uwagi na rażące naruszenie prawa. Po pierwsze, decyzja jako organu I instancji w istocie nie została skarżącemu doręczona (co przyznał sam organ II instancji w piśmie z dnia 24 października 2024 r.). Brak jest w aktach sprawy dowodu doręczenia tej decyzji skarżącemu, zaś organ II instancji potwierdził, że takiego dowodu nie ma. Nie można również podzielić stanowiska organu I instancji o doręczeniu decyzji w momencie przekazania przyznanej pomocy finansowej na rachunek bankowy skarżącego. Z kolei, w świetle przytoczonych regulacji prawnych, brak jest podstaw do zaakceptowanie stanowiska organu II instancji, który uznał fakt doręczenia decyzji organu I instancji w dniu wniesienia odwołania, tj. w dniu 5 marca 2024 r. W takiej sytuacji procesowej należało uznać, że decyzja pierwszoinstancyjna nie weszła do obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy, skoro skarżący był jedyną stroną postępowania z jej wniosku o przyznanie pomocy finansowej i decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nie została jemu prawidłowo doręczona, to decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego.
Skoro przepisy k.p.a. nie stwarzają podstaw do tego, aby organ odwoławczy samodzielnie, z własnej inicjatywy mógł kontrolować prawidłowość decyzji organu pierwszej instancji w trybie zwykłym. Jak wskazuje orzecznictwo, z istoty postępowania odwoławczego wynika, że jest ono oparte na zasadzie skargowości, a tym samym organ odwoławczy nie może działać z urzędu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 872/13, Lex nr 1636871). Prawidłowe wszczęcie postępowania odwoławczego wymaga skutecznego wniesienia odwołania wolnego od braków formalnych przez uprawniony podmiot i w ustawowym terminie. Przy czym, Sąd zastrzega, że skutecznie wniesione może być zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. tylko odwołanie od prawidłowo wydanej decyzji organu I instancji, czyli takiej która znalazła się w obrocie prawnym, co w niniejszej sprawie nastąpiło z rażących uchybieniem prawa.
Wszystkie powyższe uchybienia Sąd ocenił jako rażąco naruszające prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - w sposób oczywisty, wyraźny i niepozwalający na ich zaakceptowanie z punktu widzenia praworządności, co musiało skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji
Stwierdzone uchybienia czynią przedwczesną ocenę zarzutów zawartych w skardze.
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy doprowadzi do zwrócenia akt postepowania administracyjnego organowi I instancji celem dokonania doręczenia decyzji w sposób określony przepisami k.p.a. Dopiero bowiem skuteczne doręczenie decyzji otworzy bieg terminu do wniesienia odwołania i umożliwi skarżącemu skorzystanie z prawa do wniesienia tego środka.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – orzekł, jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.