III SA/GD 229/23

III SA/Gd 229/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Janina Guść
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 34, art. 29, art. 33
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 195
art. 5
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 87, art. 190, art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119, art.151,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1657
art. 17
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Janina Guść, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Ł. T. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 lutego 2023 r., nr OPE.906.2.16.2023.KW w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2023 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Pruszczu Gdańskim z dnia 4 stycznia 2023 r. o oddaleniu zarzutów zobowiązanego Ł. T.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Pismem z dnia 19 września 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Pruszczu Gdańskim (zwany także "wierzycielem") wystąpił do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego Ł. T. (zwanego dalej również "stroną", "skarżącym", "zobowiązanym"), celem wyegzekwowania świadczeń niepieniężnych zgodnie z treścią załączonego tytułu wykonawczego nr [...], tj. poddania dziecka – J. T. (ur. [...] r.) obowiązkowi szczepień ochronnych.
Postanowieniem z dnia 7 października 2022 r. Wojewoda Pomorski nałożył na Ł. T. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym i wezwał go do dobrowolnego wykonania obowiązku określnego w tytule wykonawczym w terminie 2 miesięcy.
W dniu 25 listopada 2022 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Pruszczu Gdańskim wpłynęło pismo Ł. T. formułujące następujące zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym:
określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj.: art. 17 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm. – dalej w skrócie jako "u.z.z.l."), poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, ograniczenie wskazania podstawy prawnej do art. 17 ust. 1 ww. ustawy;
brak wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – dalej w skrócie jako "u.p.e.a."), tj. z uwagi na brak ustalenia dla małoletniej indywidualnego kalendarza szczepień;
naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy, tj.:
a/ niewłaściwe podanie przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z.l.,
b/ brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.
W związku z ww. zarzutami strona wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2023 r. (nr EP.9670.13.71.1.2022.AD.9) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Pruszczu Gdański - działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") - oddalił zarzuty zobowiązanego Ł. T. złożone w postępowaniu egzekucyjnym.
W uzasadnieniu, odnosząc się do pierwszego zarzutu, organ stwierdził, że określenie obowiązku spełnia wymogi art. 27 u.p.e.a., gdyż wierzyciel w tytule wykonawczym z dnia 19 września 2022 r. (nr [...]) określił w treści obowiązku czas na rozpoczęcie jego realizacji w ciągu 2 miesięcy, w celu uniknięcia kumulowania zaległych szczepień ochronnych w stosunku do małoletniej córki strony. Szczepienia ochronne miały być każdorazowo poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym. Wierzyciel (organ) w upomnieniu z dnia 4 lipca 2022 r. wyraźnie zaznaczył stronie przeciwko jakim chorobom nie dopełniła obowiązku szczepień ochronnych. Wyznaczył także termin 7 dni od doręczenia upomnienia na rozpoczęcie wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym także poinformowano stronę, że szczepienie będzie poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.l.
Organ wyjaśnił, że procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem, na które składają się dwie czynności: badanie lekarskie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Badanie kwalifikacyjne musi być aktualnie wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Co więcej, żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów np. w kierunku ewentualnych alergii na substancje znajdujące się w szczepionkach, jeśli podczas wywiadu lekarskiego nie zostaną przedłożone zaświadczenia o przeciwwskazaniach do szczepień dziecka. Z nadesłanej przez stronę w dniu 14 września 2022 r. korespondencji dotyczącej konsultacji lekarskiej J. T. jednoznacznie wynika, iż dziecko podczas badania zostało zakwalifikowane do rozpoczęcia uzupełniania zaległych, obowiązkowych szczepień ochronnych, o czym świadczy dołączone także do zarzutów "Zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym" z dnia 6 września 2022 r. W dokumentach tych zawarto informację o braku zgody rodziców na wykonanie szczepienia u małoletniej.
Jednocześnie zaznaczono, że szczepionka Synflorix jest dopuszczona do stosowania dla dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 roku życia, a podczas wystawiania tytułu wykonawczego J. T. nie ukończyła jeszcze 5 roku życia, a ponadto w obrocie są dopuszczone inne preparaty szczepionkowe przeciwko Streptococcus pneumoniae, które mogą być podane po ukończeniu 5 roku życia.
Organ podkreślił także, że informował stronę o możliwości odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych lub ustalenia z lekarzem indywidualnego kalendarza szczepień dla małoletniej w piśmie z dnia 21 lipca 2022 r.
Ponadto wskazano, że ramy czasowe określone w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminów wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania nie jest możliwe.
Organ zauważył, że badanie kwalifikacyjne jest jedynie etapem realizacji obowiązku, jakim jest poddanie małoletniego dziecka określonym szczepieniom oraz nie ma podstaw do wskazywania w upomnieniu oraz tytule wykonawczym dodatkowo art. 17 ust. 2 u.z.z.l
Zdaniem organu nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego wynikający wyłącznie z faktu niestawiennictwa w podmiocie leczniczym, pomimo wielokrotnych wezwań, czy też z uwagi na fakt zmiany placówki medycznej. Konieczność wykonania takiego badania bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia sprawia, że odmowa wzięcia w nim udziału uniemożliwia wykonanie szczepienia.
Odnosząc się do drugiego zarzutu organ wskazał, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w PSO. Niespełnienie szczepień prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu przymuszenia rodziców/opiekunów prawnych do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Zgodnie z PSO w kalendarzu szczepień zawarte są również dawki przypominające - jako kontynuacja obowiązkowych szczepień ochronnych. Przy czy organ zauważył, że Kompetencja Głównego Inspektora Sanitarnego do przygotowania i ogłoszenia Programu Szczepień Ochronnych wprost wynika z uregulowania o randze ustawowej. Tym samym w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 87 Konstytucji RP.
Organ zauważył także, że do tej pory nie wpłynęło "Zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu lekarskim", stwierdzającym przeciwwskazania do zaszczepienia małoletniej. Ponadto, lekarz w oparciu o posiadaną wiedzę medyczną, po przeprowadzonym badaniu małoletniej J. T. uznał, że zaległe szczepienia obowiązkowe mogą być wykonane natychmiast, bez konieczności rozłożenia procesu szczepień w czasie. To w gestii lekarza kwalifikującego do szczepień leży ustalenie, w uzasadnionych przypadkach, Indywidualnego Kalendarza Szczepień. W przedmiotowej sprawie takiej konieczności lekarz nie widział, a co więcej - jak wynika z akt sprawy - to rodzice, mimo braku przeciwskazań, odmówili zaszczepienia dziecka.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów wskazanych przez zobowiązanego organ uznał, że nie podlegają one rozpoznaniu z uwagi na niespełnianie dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a., a zatem organ nie jest zobligowany do rozpoznania tych zarzutów. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść zarzutów tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.
Ł. T. złożył zażalenie na postanowienie organu I instancji, zarzucając naruszenie:
- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązany, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązany nie miał żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinien ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku;
- art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że zobowiązany nie wykonał obowiązku, podczas gdy sam wierzyciel w skarżonym postanowieniu wskazał, że zgodnie z tytułem wykonawczym czas na rozpoczęcie wykonywania obowiązku to 2 miesiące, a ponadto w aktach sprawy brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, zaś z dokumentacji medycznej małoletniego dziecka nie wynika czy, kiedy i jakie przeciwwskazania zostały przez lekarza wykluczone, a dla małoletniej nie został ustalony kalendarz szczepień, a zatem obowiązek nie jest wymagalny;
- art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 124 § 2 w zw. z art. 7, art. 8, § 1 i art. 12 k.p.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia do szerokiego wskazania podstawy prawnej obowiązku oraz obowiązku personelu medycznego, z pominięciem przez organ okoliczności podnoszonych w zarzutach, w szczególności co do wadliwości tytułu wykonawczego.
Po rozpatrzeniu zażalenia Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 lutego 2023 r. (nr OPE.906.2.16.2023.KW) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, a jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.l. stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 5 ust. 2 ww. ustawy odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j.: Dz. U. 2022r. poz. 1876).
Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2172). Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 u.z.z.l. - "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu". Z powyższego wynika, że obowiązek respektowania zapisów zawartych w PSO ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w PSO. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
W ocenie organu odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. W tym zakresie wskazano, że pracownik organu I instancji w dniu 19 września 2022 r. uzyskał telefoniczną informację, iż rodzice stawili się na wizytę z w poradni lekarza NZOZ Profilaktyka Rodzinna i Specjalistyczna "[...]" w P. G.. W dniu wizyty konsultacyjnej w przychodni dziecko nie zostało zaszczepione - w dokumentacji medycznej lekarz dokonał wpisu: "zakwalifikowano do szczepienia"; " brak przeciwwskazań do szczepienia, nie uzyskano zgody rodziców na szczepienie". Jednocześnie lekarz nie stwierdzając u dziecka przeciwwskazań do szczepienia wystawił zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, zgodne z załącznikiem do rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym odnotował w stosownym miejscu brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, wzw B, odrze, śwince, różyczce.
Rodzice nie dostarczyli zaświadczenia o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, zgodnego ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Wyłącznie zaświadczenie zgodne z ww. wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tak więc strona odmówiła uzupełnienia zaległych szczepień u dziecka pomimo stwierdzenia braku przeciwwskazań przez lekarza. Indywidualny program szczepień ochronnych ustalany jest przez lekarza na podstawie indywidualnej oceny zdrowia, wieku i stanu zaszczepienia dziecka. Twierdzenie strony, że poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym uzależnione jest od wykluczenia przez lekarza wszystkich przeciwskazań i ustalenia indywidualnego programu szczepień ochronnych w świetle obowiązujących aktów prawnych nie znajduje uzasadnienia.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 i ust. 3 u.z.z.l. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, przeprowadzonym w okresie nie dłuższym niż 24 godziny. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Nie ulega zatem wątpliwości, że obowiązek poddania się szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.
Zdaniem organu odwoławczego niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 124 § 2 w zw. z art. 7, art. 8, § 1 i art. 12 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ wyjaśnił, że wystawiony w sprawie tytuł wykonawczy, stosowany w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, przygotowany został zgodnie ze wzorem zawartym w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 176). Podstawa prawna prowadzonej egzekucji, tj. art. 26 u.p.e.a. stanowi integralną część wzoru tytułu wykonawczego i została przekazana przez ustawodawcę do stosowania zgodnie z załącznikiem nr 2 ww. rozporządzenia.
Organ odwoławczy zauważył, że organy administracyjne nie posiadają uprawnień do oceny stanu zdrowia dziecka. Uznanie ewentualnych przeciwskazań zdrowotnych do szczepień należy do kompetencji lekarza. Rodzic nie może ingerować w kompetencje lekarza, ponieważ nie ma odpowiednich uprawnień. Organ wskazał przy tym, że w dniu wizyty u lekarza dziecko było zdrowe i podlegało obowiązkowi zaszczepienia, jednak rodzic nie wyraził zgody na wykonanie obowiązkowego szczepienia. Strona domaga się, aby lekarz w ramach badania kwalifikacyjnego wykluczył ujemny wpływ substancji składnikowych szczepionki na organizm dziecka, a tym samym błędnie zinterpretowała wskazanie ewentualnych przeciwwskazań do obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Żaden przepis prawa nie zobowiązuje lekarza, aby posiadał wiedzę i przekazywał dane co do składu, sposobu produkcji i działania czy dopuszczenia do obrotu w RP danej szczepionki. Takie zadania ma Inspekcja Farmaceutyczna - a nie lekarz czy placówka, w której przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne (art. 109 pkt 3b ustawy - Prawo Farmaceutyczne; t.j.: .Dz. U. z 2022 r., poz. 2301). Niezależnie od tego organ odwoławczy wskazał, że w przypadku wątpliwości co do składu, sposobu produkcji i działania danej szczepionki pytania powinny być skierowane do producenta tej szczepionki, nie zaś do lekarza NZOZ (art. 28 ustawy - Prawo farmaceutyczne), natomiast pytania co do dopuszczenia danej szczepionki na rynek, wątpliwości co do jej szkodliwości czy ewentualnych informacji obejmujących działania niepożądane należy kierować do Prezesa Urzędu Rejestracji Leków oraz producenta szczepionki. Z orzecznictwa sądowego wynika, że o zakwalifikowaniu dziecka do poddania go procedurze obowiązkowych szczepień ochronnych decyduje lekarz, po przeprowadzeniu badania lekarskiego, dotyczącego aktualnego stanu zdrowia dziecka i przeprowadzeniu wywiadu z rodzicem/opiekunem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 3097/18).
Ł. T. i J. T. zaskarżyli postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie, jak również o uchylenie postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
prawa materialnego, tj.: art. 41 w zw. z art. 47 w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy każdy obywatel ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym;
prawa materialnego, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 w zw. z art. 17 ust. 10 pkt 1-10 u.z.z.l., poprzez ich niezastosowanie;
prawa materialnego, tj. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c w zw. z art. 33 pkt 9 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutów i argumentacji skarżących;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie w pełni postępowania dowodowego przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie w pełni postępowania dowodowego, przez błędne uznanie, że skarżący uchylają się od obowiązku wykonania szczepień u dziecka pomimo, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska organu;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., a w konsekwencji uznanie, że:
zarzuty skarżących są bezzasadne, nie istnieją przesłanki do zaaprobowania stanowiska rodziców małoletniej;
zarzuty skarżących są bezzasadne, pomimo że: z pierwszego badania wynika, że lekarz stwierdził, że nie da się wykluczyć przeciwwskazań, a w dokumentacji zapisał że je wykluczył; zaproponowane szczepienia na obu wizytach są różne a dotyczą tego samego dziecka; na drugim badaniu lekarz nie wystawił zaświadczenia po badaniu które ważne jest 24 godziny oraz skierował skarżących do poradni immunologicznej w celu ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień; skarżący nie otrzymali odroczenia do czasu wizyty; Sanepid pomimo informacji o skierowaniu sprawy nie zawiesił postępowania i żąda od rodziców odroczenia; lekarze nie zapisują objawów zgłaszanych przez rodziców (a widzą dziecko po raz pierwszy).
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że wynikający z ustawy o chorobach zakaźnych obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu nie może zostać nałożony przez lekarza kierującego się własną oceną zagrożenia dla zdrowia publicznego na podstawie art. 35 ust. 1 u.z.z.l. Przepis ten nie wymienia bowiem szczepienia wśród obowiązków, które mogą być nałożone przez samego lekarza, a katalog tych obowiązków (istotnie przecież ograniczających prawa i wolności konstytucyjne) nie może być interpretowany rozszerzająco.
Zwrócono też uwagę, że z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka.
Skarżący podnieśli, że zgodnie z art. 17 ust. 11 u.z.z.l. określono, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej. Jednak komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa obowiązującego w Polsce bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek musi wynikać z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Komunikaty Generalnego Inspektora Sanitarnego ze swej istoty wiążą jedynie jednostki mu podległe, nie zaś poszczególne osoby. Informacje zawarte w komunikacie mogą być jedynie traktowane jako wskazówki techniczne dotyczące wykonywania szczepień ochronnych ale nie mogą stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa.
Zgodnie z ustawą o Państwowej Inspekcji Sanitarnej organy inspekcji sanitarnej zostały powołane do sprawowania kontroli przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne. W ramach przysługujących im kompetencji są one również uprawnione do wydawania zarządzeń i decyzji lub występowania do innych organów o ich wydanie - w wypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych, co wynika wprost z art. 5 pkt 4 ustawy. I tak, zgodnie z powyższą ustawą, powiatowy inspektor sanitarny jest uprawniony do wydania decyzji nakładającej obowiązki na osobę zakażoną lub chorą na chorobę zakaźną albo osobę podejrzaną o zakażenie lub chorobę zakaźną, lub osobę, która miała styczność ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego (art. 33 ust. 1 u.z.z.l.). Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje natomiast możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych. Wynika to z faktu, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny - wynika on wprost z przepisów prawa. Brak jest więc władczego rozstrzygnięcia organu inspekcji sanitarnej (powiatowego inspektora sanitarnego), w formie decyzji administracyjnej, które nakazywałoby poddać małoletnie dziecko szczepieniu ochronnemu. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, aby organem właściwym do prowadzenia egzekucji powyższego obowiązku niepieniężnego, w rozumieniu art. 20 ust. 1 u.p.e.a., był powiatowy inspektor sanitarny. Organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest bowiem wojewoda. Stąd też toczące się przed organami inspekcji sanitarnej postępowanie w przedmiocie przymusowego wykonania obowiązku poddania małoletniego szczepieniu ochronnemu było prowadzone przez niewłaściwy organ.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę w stosunku do J. T., wskazując że nie legitymuje się interesem prawnym w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
W świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny zobligowany jest uwzględnić skargę w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 lutego 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Pruszczu Gdańskim z dnia 4 stycznia 2023 r. oddalające zarzuty zobowiązanego – skarżącego Ł. t. w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym niedopełnienia obowiązku poddania małoletniej J. T. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.
Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Pruszczu Gdańskim, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 u.p.i.s.
Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to ojciec dziecka, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz.1657 ze zm. - dalej w skrócie jako: "u.z.zl." lub "ustawa").
Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wyniku wystawienia wobec skarżącego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Pruszczu Gdańskim tytułu wykonawczego z dnia 19 września 2022 r. (nr [...]), który został przesłany do Wojewody Pomorskiego wraz z wnioskiem z dnia 19 września 2022 r., złożonym na podstawie art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.
Wojewoda Pomorski – stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. - wszczął postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 7 października 2022 r., nr SO-IX.756.450.2022.PK).
Z powyższego wynika, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organ uprawniony.
W niniejszej sprawie, w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych Powiatowy Inspektor, po bezskutecznym upomnieniu z dnia 4 lipca 2022 r., zainicjował wszczęcie postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie skarżącego do wykonania ciążącego na nim obowiązku. W tym celu wystawił ww. tytuł wykonawczy, który – stosownie do art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – wskazuje treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdza, że obowiązek jest wymagalny.
Skarżący, w okolicznościach niniejszej sprawy, w istocie właśnie kwestionuje zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi: na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c/ u.p.e.a.) oraz na brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c/ u.p.e.a.).
W tym kontekście należy wyjaśnić, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło wykonania u dziecka – J. T. (ur. [...] r.) obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzę typu B, pneumokokom oraz odrze, śwince i różyczce. Wskazano, że realizację szczepień należy rozpocząć niezwłocznie i wykonać w ciągu 2 miesięcy, licząc od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.
W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1657)".
Artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tej ustawy zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.z.z.l., osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2175 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.
Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.
Zdaniem Sądu ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19, którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji – termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też – w realiach niniejszej sprawy – ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.
Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.
Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.
Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.
Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących m.in.. podstawę prawną stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, należy – w ocenie Sądu - brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.
W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w ww. orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. W ocenie Sądu odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Powracając natomiast do rozważań odnoszących się do uregulowań prawnych na gruncie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, dotyczących obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.l., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy, obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z art. 17 ust. 4 tej ustawy wynika z kolei, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).
W ocenie Sądu powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia.
Podkreślenia bowiem wymaga, że lekarskie badanie kwalifikacyjne jest integralnym i niezbędnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to jest bowiem elementem szczepienia ochronnego, bez którego nie może ono zostać przeprowadzone. Ma ono na celu ustalenie czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie, a w konsekwencji określenie jaką szczepionką dziecko może być zaszczepione. Badanie to jest nierozerwalnie związane z czynnością techniczną polegającą na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka. Tego przepisu nie można więc odczytywać, że badanie to jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Powyższe oznacza, iż egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania się przez dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Inaczej rzecz ujmując odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonania szczepienia obowiązkowego (por. wyroki NSA z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2435/17 oraz z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 2821/18). Jak wskazano lekarskie badanie kwalifikacyjne ma na celu ustalenie czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie, bowiem - stosownie do art. 17 ust. 5 ustawy – w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Tylko zatem w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie zatem tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, a niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt II OSK 43/18 oraz z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Pruszczu Gdańskim zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności braku wskazanych powyżej szczepień ochronnych dziecka skarżącego – J. T.. Ze znajdującej się w aktach sprawy "[...]" wynika, że poza wykonanymi w dniu narodzin szczepieniami (gruźlica BCG oraz wzw B – 1. dawka), brak jest kontynuacji dalszych obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka, gdyż rodzice nie wyrażają zgody na szczepienia (z powodu zapalenia spojówek). Powyższe znajduje potwierdzenie w treści notatki służbowej z dnia 4 lipca 2022 r., sporządzonej przez pracownika organu z informacji uzyskanych z NZOZ Praktyka Rodzinna i Specjalistyczna "[...]" w P. G. (ul. [...]), z której wynika, że do dnia uzyskania informacji rodzice dziecka nie zgłosili się do przychodni w celu poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z przekazanej przez NZOZ "[...]" dokumentacji z odbytej w dniu 6 września 2022 r. konsultacji lekarskiej wynika, że J. T. została zakwalifikowana do szczepienia, jednakże szczepienie nie zostało wykonane z uwagi na "nie uzyskanie zgody rodziców na szczepienie w dniu dzisiejszym". Lekarz specjalista medycyny rodzinnej stwierdził brak przeciwskazań do przeprowadzenia w tym dniu obowiązkowego szczepienia ochronnego u J. T. przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce (vide: zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym oraz konsultacji lekarskiej w dniu 6.09. 2022 r. - k. 47-51 akt administracyjnych).
W ocenie Sądu akcentowana przez skarżącego w toku postępowania okoliczność, którą również uzasadniano niepoddanie dziecka szczepieniu, tj. skierowanie dziecka do poradni specjalistycznej, udokumentowane przedstawionym skierowaniem z dnia 22 listopada 2022 r. wystawionym przez lekarza PWZ NZOZ Praktyka Rodzinna i Specjalistyczna "[...]" w P. G. (ul. [...]) dla J. T. do specjalistycznej poradni alergologicznej, nie mogła stanowić jednak podstawy do przyjęcia, iż dziecko zostało objęte specjalistyczną konsultacją z uwagi na istniejące przeciwwskazania do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z treści ww. skierowania wynika m.in., że uzasadnieniem porady specjalistycznej jest "podejrzenie ANN (alergiczny nieżyt nosa), częste zapalenie spojówek z obfita wydzieliną, swędzące". Przedłożone przez skarżącego skierowanie do specjalistycznej poradni alergologicznej nie stanowiło jednak wystarczającej podstawy do odroczenia szczepień ochronnych wobec małoletniej J. T., gdyż nie wynikało z niego, by wystawiający je lekarz stwierdził u dziecka przeciwwskazania do szczepienia.
Także ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu – "Konsultacja lekarska" z dnia 26 stycznia 2023 r. wynika, że pomimo stwierdzonego przez lekarza braku przeciwskazań do szczepienia J. T. (z podkreśleniem "można szczepić"), szczepienie dziecka nie zostało wykonane. Z opisu przedmiotowej konsultacji wynika także, że zaproponowano indywidualną kartę szczepień Tetraxim i mmr; ojciec prosi o zaświadczenie – odroczenie szczepienia do czasu wizyty u alergologa; zaproponowano udanie się do poradni alergologicznej prywatnie oraz zalecono rozważenie skonsultowania się w poradni immunologicznej – punkt konsultacyjny ds. szczepień ul. [...] (vide: konsultacja lekarska w dniu 26 stycznia 2023 r. – k. 203-205 akt administracyjnych).
Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, że skarżący w istocie nie dostarczył w toku postępowania zaświadczenia o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych u córki, które byłby zgodne ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Zgodzić należy się zatem, jak przyjęły organy obu instancji, że co do zasady zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania zarzutów do prowadzonego - w odniesieniu do realizacji obowiązku szczepień ochronnych - postępowania egzekucyjnego. Skarżący, jak zostało wskazane powyżej, nie przedstawił jednak takiego dokumentu, co skutkować musiało uznaniem, że odmówił uzupełnienia zaległych szczepień u dziecka pomimo stwierdzonego przez lekarzy braku przeciwwskazań do szczepienia małoletniej J. T.
Podzielić należy w tym zakresie także stanowisko organów, że przeszkodą w poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie może być brak wykluczenia przez lekarza w czasie przeprowadzanego badania kwalifikacyjnego ujemnego wpływu substancji składnikowych szczepionki na organizm dziecka. Żaden przepis prawa nie zobowiązuje lekarza, aby posiadał wiedzę i przekazywał dane co do składu, sposobu produkcji oraz działania czy dopuszczenia do obrotu w RP danej szczepionki. Takie zadania ma Inspekcja Farmaceutyczna - a nie lekarz czy placówka, w której przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne (art. 109 pkt 3b ustawy - Prawo Farmaceutyczne; t.j.: .Dz. U. z 2022 r., poz. 2301).
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, nie budzą wątpliwości ustalenia organu, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a także w trakcie jego trwania, dziecko - wbrew ustawowemu obowiązkowi - nie zostało poddane wskazanym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym. W przypadku dziecka skarżącego lekarz nie wystawił skierowania do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Ze zgromadzonej w aktach sprawy (i omówionej powyżej) dokumentacji lekarskiej nie wynika bowiem czy i jakiego szczepienia przeciwskazanie dotyczy i w jakim okresie. Co więcej, w toku postępowania skarżący nie przedłożył także żadnego innego dokumentu, z którego – np. w następstwie przeprowadzonej "porady specjalistycznej" w poradni alergologicznej czy immunologicznej dla dzieci – wynikałaby podstawa do odroczenia szczepień ochronnych lub przynajmniej zastosowania indywidualnego kalendarza szczepień wobec małoletniej J. T.
Reasumując, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 17 ustawy reguluje prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego egzekwowanego obowiązku – podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.
W niniejszej sprawie niesporne pozostawało, że określony w tytule wykonawczym obowiązek dotyczący wskazanych w nim obowiązkowych szczepień ochronnych, miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi, a także przepisów postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że akty te nie naruszają w tym zakresie prawa.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).