III SA/Gd 220/24

III SA/Gd 220/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6179 Inne o symbolu podstawowym 617
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 217
art. 157c § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Joanna Karpińska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2024 r. nr Adm.024.1.1.2024 w przedmiocie skreślenia z listy stałych mediatorów przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku decyzją z dnia 4 marca 2024 r. Adm. 024.1.1.2024 utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2024 r. Adm.0158-61/22 o skreśleniu A. B. z listy stałych mediatorów przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Sądu Apelacyjnego wskazał, że w myśl art. 157 c § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 217), zwanej dalej także w skrócie "p.u.s.p.", prezes sądu okręgowego, w drodze decyzji, skreśla stałego mediatora z listy w przypadku stwierdzenia nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny przesłanką skreślenia z listy mediatorów jest zatem nienależyte wykonywanie obowiązków przez stałego mediatora, stwierdzone przez sąd, w którym mediator taki działa. Jest to kryterium nieostre, ocenne i wymagające przytoczenia kontekstu i okoliczności konkretnej sprawy. O każdym przypadku uzasadniającym wykreślenie sąd zawiadamia prezesa sądu okręgowego, który wydał decyzję o wpisie na listę stałych mediatorów (§ 2) (vide: Komentarz do art. 157 c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych pod red. Haydak-Hawrylak 2018, wyd. 3/Kołecki, Legalis).
Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wskazał, że analiza akt przedmiotowej sprawy pozwala na zajęcie jednoznacznego stanowiska, iż Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku - wbrew twierdzeniom odwołującej się - doszedł do prawidłowego wniosku, iż w sprawie [...] doszło do nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora, uzasadniającego wydanie przez ten organ zaskarżonej decyzji.
Jak prawidłowo ustalił Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku, postanowieniem z dnia 1 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku skierował strony postępowania do mediacji, wyznaczając mediatora w osobie A. B. oraz określając czas trwania mediacji na 3 miesiące od daty otrzymania przez mediatora odpisu tego orzeczenia. W dniu 9 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku przesłał odpis tego postanowienia do mediatora A. B. Przesyłka, po bezskutecznej awizacji, powróciła do Sądu w dniu 4 stycznia 2021 r. Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2021 r. polecono ustalić, czy A. B. pozostaje na liście mediatorów sądowych i czy nie zmieniła ewentualnie swego adresu. Sekretariat Wydziału w dniu 10 lutego 2021 r. ustalił, że A. B. obecnie ma podwójne nazwisko ("B.-C."), zaś jej adres nie uległ zmianie. Zarządzeniem z dnia 21 lutego 2021 r. polecono przesłać do mediator A. B.-C. odpis postanowienia z dnia 1 października 2020 r. Zarządzenie to zostało wykonane przez Sekretariat Wydziału w dniu 23 lutego 2021 r. Przedmiotowa przesyłka powróciła do Sądu, po bezskutecznej awizacji, w dniu 19 marca 2021 r. Zarządzeniem z dnia 24 kwietnia 2021 r. polecono ustalić w Wydziale Penitencjarnym Sądu Okręgowego w Gdańsku czy A. B.-C. jest nadal mediatorem sądowym i czy ewentualnie zmieniła adres. W dniu 26 kwietnia 2021 r. Sekretariat Wydziału ustalił, że A. B.-C. jest nadal stałym mediatorem sądowym, jej adres nie uległ zmianie. Zarządzeniem z dnia 26 maja 2021 r. polecono ponownie przesłać do mediatora A. B.-C. odpis postanowienia o wyznaczeniu. Zarządzenie to zostało wykonane przez Sekretariat Wydziału w dniu 27 maja 2021 r. Ta przesyłka, po bezskutecznej awizacji, także powróciła do Sądu. Zarządzeniem z dnia 5 lipca 2021 r. polecono zwrócić się ponownie do Wydziału Prezydialnego Sądu Okręgowego w Gdańsku celem ustalenia czy adres mediatora A. B. jest w dalszym ciągu oznaczony jako: [...] ul. [...], [...] G. Jeżeli tak - to poinformować, że mediator nie podejmuje przesyłek adresowanych na ten adres (podjęto w niniejszej sprawie do tej pory 4 bezskuteczne próby doręczenia mediatorowi przesyłek sądowych). W dniu 12 lipca 2021 r. Sekretariat Wydziału skontaktował się telefonicznie z A. B.-C., która wskazała, że nie wiedziała o adresowanych do niej wcześniej przesyłkach z uwagi na fakt, że nikt jej o tych przesyłkach nie informował. Mediator wskazała na zmianę adresu i nowy adres do doręczeń. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2021 r. polecono doręczyć mediatorowi odpis ww. postanowienia na jej nowy adres do doręczeń. Mediator osobiście odebrała przesyłkę w dniu 10 sierpnia 2021 r. Zarządzeniem z dnia 7 października 2021 r. polecono zwrócić się do mediatora o wskazanie wyniku prowadzonej mediacji - w terminie 7 dni, pod rygorem sygnalizacji o uchybieniach w czynnościach mediatora. Zarządzenie to zostało wykonane przez Sekretariat Wydziału w dniu 13 października 2021 r. Pismem z dnia 4 listopada 2021 r. mediator zwróciła się o podanie danych kontaktowych do stron. W dniu 24 listopada 2021 r. przesłano do mediatora żądane informacje. Przesyłka ta powróciła do Sądu po bezskutecznej awizacji. W dniu 27 grudnia 2021 r. wysłano kolejne pismo do mediatora, które mediator osobiście odebrała w dniu 17 stycznia 2022 r. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2022 r. polecono zwrócić się do mediatora o wskazanie wyniku pertraktacji ugodowych - w terminie 14 dni, pod rygorem sygnalizacji o uchybieniach w czynnościach mediatora. Zarządzenie to zostało wykonane przez Sekretariat Wydziału w dniu 25 lutego 2022 r. Przesyłka to powróciła do Sądu, po bezskutecznej awizacji, w dniu 22 marca 2022 r. Zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2022 r. polecono ponownie wysłać do mediatora zobowiązanie, jak w piśmie Sądu z dnia 25 lutego 2022 r. Zarządzenie to zostało wykonane przez Sekretariat Wydziału w dniu 27 kwietnia 2022 r. Także ta przesyłka powróciła do Sądu po bezskutecznej awizacji. Zarządzeniem z dnia 7 lipca 2022 r. polecono sprawdzić w Wydziale Prezydialnym Sądu Okręgowego w Gdańsku aktualność adresu mediatora, a następnie przesłać jej ponownie odpis zobowiązania jak dotychczas. Przesyłka ta została osobiście odebrana przez mediatora w dniu 28 lipca 2022 r. Do dnia 29 listopada 2022 r. mediator A. B. nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi na zobowiązanie Sądu odnośnie wyniku pertraktacji ugodowych między stronami.
W związku z zaistniałą sytuacją, pismem z dnia 28 grudnia 2022 r. Wiceprezes Sądu Okręgowego w Gdańsku zwrócił się do A. B.-C. o odniesienie się do zarzutów. Mediator odpowiedziała e-mailem z dnia 6 marca 2022 r., że zmieniła adres do doręczeń oraz, że udzieli wyjaśnień do dnia 21 marca 2023 r., czego nie uczyniła. W dniu 13 kwietnia 2023 r. Przewodnicząca XV Wydziału Cywilnego nadesłała ponownie prośbę o zdyscyplinowanie mediator A. B.-C. w odniesieniu do zarzutów.
W związku z powyższym, dniu 11 września 2023 r. Wiceprezes Sądu Okręgowego w Gdańsku zaprosił mediator A. B.-C. na rozmowę do swojego gabinetu na dzień 20 października 2023 r. A. B.-C. podczas spotkania złożyła oświadczenie, według którego nosi aktualnie jedno nazwisko "B.", nadto, że podczas pandemii zmieniała adres biura i sądziła, że poinformowała o tym Sąd. Wskazała, że złożyła zgłoszenie zmiany adresu również na poczcie, mimo to nie otrzymała zawiadomień. Ponadto wskazała, że przez dłuższy czas była nieobecna w Trójmieście, o czym nie poinformowała Sądu oraz, że był to dla niej trudny okres. Odnośnie do sprawy [...] mediator twierdziła, że miała kłopot z ustaleniem danych kontaktowych stron, zwróciła się o te dane do Sądu, ale możliwe, że pismo z odpowiedzią zaginęło wśród nieodebranej przez nią korespondencji. A. B. oświadczyła, że posiada już niezbędne informacje, więc niezwłocznie wyznaczy termin mediacji dla stron. Wiceprezes Sądu Okręgowego w Gdańsku przyjął do wiadomości wyjaśnienia mediatora oraz wskazał, że przed podjęciem ostatecznej decyzji zweryfikuje, czy faktycznie mediator A. B. podjęła czynności zmierzające do przeprowadzenia mediacji.
Pismem z dnia 29 listopada 2023 r. zwrócono się do mediatora A. B. oraz do XV Wydziału Cywilnego o informację, czy mediator wykonała ciążące na niej zobowiązanie. Zastępca Przewodniczącej XV Wydziału Cywilnego poinformowała, że nie, zaś mediator A. B. pozostawiła zapytanie bez odpowiedzi.
Zdaniem Prezesa Sądu Apelacyjnego, nie ulega wątpliwości, że w sprawie o sygn. akt [...] doszło do nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora A. B., uzasadniającego wydanie przez Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku zaskarżonej decyzji. Z winy mediatora A. B. doszło do ogromnej czasowo przewlekłości w sprawie - jeżeli zważy się, iż od dnia wydania przez Sąd postanowienia o skierowaniu stron ww. postępowania do mediacji z wyznaczeniem mediatora w osobie A. B. z określeniem czasu trwania mediacji na 3 miesiące od daty otrzymania przez mediatora odpisu tego orzeczenia (1 października 2020 r.) do dnia złożenia pisma, w którym mediator A. B. poinformowała, iż zakończyła postępowanie mediacyjne w przedmiotowej sprawie, a protokół z mediacji został już doręczony stronom oraz Sądowi prowadzącemu postępowanie, minęły ponad 3 lata. Prezes Sądu Apelacyjnego wskazał, że odwołująca się w żaden sposób nie udowodniła, iż podejmowała liczne próby skontaktowania się ze stronami i że było to utrudnione. Co więcej twierdzenia te pozostają w opozycji do tego, iż mediator A. B. na spotkaniu z Wiceprezesem Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 20 października 2023 r. dysponowała danymi kontaktowymi stron oraz zobowiązała się w ciągu kilku dni powiadomić Sąd o wyznaczonym stronom terminie mediacji, a mimo to Zastępca Przewodniczącej XV Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w Gdańsku SSO w piśmie z dnia 4 grudnia 2023 r. informowała Prezes Sądu Okręgowego w Gdańsku, iż mediator A. B. nie podjęła czynności zmierzających do przeprowadzenia mediacji między stronami. Ponadto odwołująca się nie udowodniła, iż nie z jej winy doszło do przewlekłości postępowania mediacyjnego.
Prezes Sądu Apelacyjnego dodał, że pozostałe argumenty podniesione w odwołaniu pozostają bez znaczenia, gdyż nie ulega wątpliwości, iż w postepowaniu mediacyjnym doszło do rażąco nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora A. B., skutkującego ponad 3 letnią przewłoką w prowadzeniu postępowania mediacyjnego i uzasadniającego wydanie przez Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku zaskarżonej decyzji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. B. domagając się uchylenia decyzji obu instancji, zarzuciła:
1. naruszenie art. 157c § 1 pkt 5 p.u.s.p., tj. nieuzasadnione przyjęcie, iż nienależycie wykonywała obowiązki stałego mediatora;
2. brak wszechstronnego rozpoznania stanu faktycznego w sprawie;
3. zastosowanie środka niewspółmiernego do zarzucanego czynu;
4. rozszerzenie odpowiedzialności i nieuzasadnione wskazanie, iż swoim działaniem dopuściła się przewlekłości w toczącym się postępowaniu sądowym, biorąc pod uwagę fakt, iż Sąd rozpoznający sprawę miał prawo uchylić swoje postanowienie o skierowaniu sprawy do mediacji, czego w niniejszej sprawie nie uczył;
5. brak przyjęcia, iż przewlekłe prowadzenie postępowania mediacyjnego nastąpiło nie tylko z winy mediatora.
Skarżąca podniosła, że za nienależyte wykonywanie obowiązków przez stałego mediatora (o czym może świadczyć wykładnia literalna) należałoby uznać notoryczne, bądź co najmniej wielokrotne sprzeniewierzenie się swoim obowiązkom. Skarżąca w całej karierze zawodowej jako mediator tylko ten jeden raz, z przyczyn nie całkiem zależnych od niej, przewlekle prowadziła postępowanie mediacyjne.
Skarżąca podała, że pierwsza korespondencja z Sądu była wysyłana na stary adres biura, które zmieniła po całkowitym lockdownie. Zarówno na portierni, jak i na poczcie w G., była informacja o nowym adresie. W toku tej sprawy ustaliła, że złożone oświadczenie na poczcie o przekazywaniu korespondencji na inny adres obowiązuje jedynie przez okres 3 m-cy. Kolejne doręczenia dokonywane były na adres domowy. W jej miejscu zamieszkania, od kilku lat, występują problemy z kadrą listonoszy, a skargi nie odnoszą zamierzonego rezultatu. Kolejnym faktem jest, że przez jakiś czas przebywała poza miejscem zamieszkania (trudne sprawy osobiste i rodzinne). Splot niefortunnych zdarzeń i sytuacji doprowadził do przewlekłości mediacji i niezakończenia jej we wskazanym przez sąd terminie. W jej przypadku mediacja została przedłużona jedynie w tej konkretnej sprawie.
W ocenie skarżącej, zastosowany środek w postaci skreślenia z listy stałych mediatorów, jako metoda karząca mediatora, jest niewspółmierny do zarzucanego jej czynu oraz okoliczności jej towarzyszących. Zwłaszcza w sytuacji, gdy dopełniła ciążących na niej obowiązków i dokończyła postępowanie mediacyjne w niniejszej sprawie i doręczyłam stosowne dokumenty do akt sprawy.
Skarżąca zaznaczyła, że swoim działaniem, poprzez brak dokończenia w terminie postępowania mediacyjnego, nie naruszyła przepisów karnych, nie naraziła stron na szkodę ani krzywdę. Wie, że postępowanie w tej sprawie, nie z jej winy, nie zakończyło się jeszcze wydaniem wyroku. Jedna ze stron przyczyniła się również do przewlekłości postępowania.
Skarżąca podkreśliła, że od 2010 r. jest mediatorem, a gdy stworzona została "L.", to od tego czasu, wpisana jest na tę listę. Przez te kilkanaście lat, bez zarzutu, prowadziła mediacje sądowe i pozasądowe. Na swoim koncie ma mnóstwo mediacji, również spraw medialnych, gdzie dzięki jej umiejętnościom sprawy zostały zakończone polubownie. Przez te lata brała czynny udział we wszelkich akcjach społecznych promujących ideę mediacji. Przez kilka lat brała czynny udział w organizowanych przez Sąd Okręgowy czy Sądy Rejonowe "T.". Przez wiele lat brała udział w cotygodniowych, stałych dyżurach, poświęcając swój czas, bez wynagrodzenia, dla propagowania idei mediacji. Przez dwie kadencje była K., wybranym przez środowisko mediatorów. Występowała jako prelegent w konferencjach dot. mediacji. Zdaniem skarżącej, jej kilkunastoletnie doświadczenie i zaangażowanie również powinno zostać wzięte pod uwagę.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dwukrotnie orzekano w przedmiocie skreślenia z listy stałych mediatorów, w sądzie WSA w Szczecinie i Wrocławiu. Sprawy te dotyczyły istotnych kwestii wykluczających bycie mediatorem, natomiast w niniejszej sprawie sytuacja jest bardzo ocenna. Skarżącej udało się skontaktować ze stroną i uzyskała informację, że sprawa o sygn. akt [...] zakończyła się dopiero w zeszłym tygodniu.
Natomiast skarżąca na rozprawie wskazała, że sprawa skierowana do mediacji była sprawą z powództwa małoletniego przeciwko ubezpieczycielowi za naruszenie uszkodzenia ciała. W dniu 30 czerwca 2022 r. skarżąca wyprowadziła się z adresu przy ul. [...] w G., zostawiając o tym informacje na poczcie oraz panom z ochrony. Zmieniła adres na S. ul. [...]. W pewnym momencie ktoś do niej zadzwonił z Sądu z zapytaniem o adres, nie pamięta jednak kiedy to było. Nie była to, w tym czasie, jedyna sprawa mediacyjna, którą prowadziła lub miała prowadzić. Prowadziła także mediacje prywatne. Nie pamięta, ile mediacji sądowych wówczas prowadziła. Nie jest wstanie określić ile mediacji prowadziła w okresie 2021-2023, ale na pewno nie tę jedną. W rozmowie telefonicznej z sekretariatem Sądu poprosiła o przesyłanie korespondencji na adres domowy uznając, że tak będzie lepiej. Skarżąca wskazał, że mogło tak być, że jej były mąż przejmował korespondencje kierowaną do niej. Mąż nie mieszkał z nią w tym czasie, ale mógł otworzyć skrzynkę na listy. Skarżąca wskazała, że na listę mediatorów została wpisana jako A. B.-C., a rozwiodła się w 2018 r. Uważa, ze w 2018 r. powiadomiła Sąd Okręgowy w Gdańsku o zmianie nazwiska, nie posiada jednak na to dowodu.
Skarżąca dodała, że Sąd kierując sprawę do mediacji wskazał jej jedynie imiona i nazwiska stron nie podając ich adresów oraz przedmiotu postępowania, co przedłużyło postępowanie. Skontaktowała się ze stronami w październiku 2023 r., nie pamięta dokładnie kiedy, ale w okolicach spotkania z Prezesem. Protokół z mediacji przesłała do Sądu w styczniu 2024 r., między stronami nie doszło do zawarcia ugody. Wydawało jej się, że jest szansa na zawarcie ugody, niestety do zawarcia ugody nie doszło. Wie od strony, że sprawa odbyła się dopiero w tym roku, sprawa ostatecznie zakończyła się zawarciem ugody sądowej. Nie potrafi odpowiedzieć na pytanie, kiedy poinformowała Sąd o zmianie swojego adresu. Skarżąca wskazała, że w przeważającej części termin 3 – miesięczny przeprowadzenia mediacji jest zachowany, ale doświadczenie wykazuje, że często nie jest to wystarczający czas. Skarżąca wskazała, że nie zmieniała od czasu wpisu na listę mediatorów numeru telefonu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sądy administracyjne powołane są do kontroli decyzji administracyjnych. Sądy te nie rozpoznają spraw administracyjnych, oceniają jedynie prawidłowość zaskarżonych skargą decyzji. Uchylenie decyzji nastąpić może jedynie w przypadku stwierdzenia, że organ dopuścił się przy jej wydawaniu naruszenia przepisów obowiązującego prawa.
W ocenie Sądu, Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i Prezesowi Sądu Okręgowego w Gdańsku nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego.
Instytucja stałego mediatora została unormowana w Dziale IV Rozdziale 6a Stali mediatorzy ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Postępowanie mediacyjne regulują przepisy 1811-18315 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550), powoływanej dalej jako k.p.c.
Stałym mediatorem, zgodnie z art. 157a p.u.s.p. może być osoba, która:1) spełnia warunki określone w art. 1832 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego; 2) ma wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji; 3) ukończyła 26 lat; 4) zna język polski; 5) nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; 6) została wpisana na listę stałych mediatorów prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego.
Stosownie natomiast do art. 1832 § 1 k.p.c. mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych. Mediatorem nie może być sędzia. Nie dotyczy to sędziów w stanie spoczynku (§ 2). Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach mediatorów oraz ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego (§ 3). Ilekroć w dalszych przepisach niniejszego kodeksu jest mowa o mediatorze, należy przez to rozumieć także stałego mediatora, chyba że przepisy niniejszego kodeksu stanowią inaczej (§ 31). Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z ważnych powodów, o których jest obowiązany niezwłocznie powiadomić strony, a jeżeli strony do mediacji skierował sąd - również sąd (§ 4).
Zgodnie z art. 157d p.u.s.p. listę stałych mediatorów dla obszaru właściwości danego okręgu sądowego prowadzi prezes sądu okręgowego (§ 1). Na liście tej zamieszcza się następujące dane dotyczące stałego mediatora: imię i nazwisko oraz rok urodzenia, adres do korespondencji, informację dotyczącą wykształcenia i odbytych szkoleń, informacje dotyczące specjalizacji (§ 2). Prawomocna decyzja o wpisie na listę stałych mediatorów stanowi podstawę do wpisania mediatora na listę stałych mediatorów prowadzoną w innym sądzie okręgowym, na wniosek mediatora złożony do prezesa tego sądu (§ 4). Zgodnie z art. 157d § 5pkt 1 p.u.s.p. stały mediator zawiadamia prezesa sądu okręgowego m.in. każdej zmianie imienia lub nazwiska oraz danych lub informacji, o których mowa w § 2 pkt 2-4, a więc m.in. o zmianie swojego adresu, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zdarzenia powodującego obowiązek zawiadomienia.
Ustawodawca w art. 157f p.u.s.p. przewidział delegację do wydania przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzenia, określającego sposób prowadzenia listy stałych mediatorów, tryb wpisywania i skreślania z listy, zamieszczania na liście i aktualizacji danych i informacji, sposób potwierdzania spełnienia warunków wpisywania na listę, wzór formularza wniosku o wpis na listę stałych mediatorów, a także rodzaje dokumentów załączanych do wniosku, wskazując na konieczność uwzględnienia potrzeby zapewnienia wiarygodnej i aktualnej informacji o stałych mediatorach, jednolitości wniosków i sprawnego przebiegu procedury wpisu na listę stałych mediatorów. W rozporządzeniu z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów (Dz.U z 2016 r. poz. 122) w § 9 ust. 1 wskazano, że aktualizacji danych i informacji, o których mowa w art. 157d § 2 i 3 ustawy, dokonuje się po złożeniu wniosku stałego mediatora w tym przedmiocie. Dane dotychczas umieszczone na liście zastępuje się aktualnymi danymi.
Instytucję skreślenia stałego mediatora z listy reguluje norma art. 157c p.u.s.p., zgodnie z którą prezes sądu okręgowego, w drodze decyzji, skreśla stałego mediatora z listy w przypadku:
1) śmierci stałego mediatora;
2) złożenia przez stałego mediatora wniosku o skreślenie z listy;
3) zaprzestania przez stałego mediatora spełniania któregokolwiek z warunków określonych w art. 1832 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego;
4) prawomocnego skazania stałego mediatora za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
5) stwierdzenia nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora.
§ 2. Sąd zawiadamia prezesa sądu okręgowego, który wydał decyzję o wpisie na listę stałych mediatorów, o każdym przypadku uzasadniającym skreślenie z tej listy na podstawie § 1 pkt 5.
§ 3. Od decyzji prezesa sądu okręgowego w przedmiocie wpisu lub skreślenia z listy stałych mediatorów przysługuje odwołanie do prezesa sądu apelacyjnego.
W niniejszej sprawie podstawę wydania decyzji o skreśleniu z listy mediatorów stanowił przepis art. 157c pkt 5 p.u.s.p.
Przewidziane w niej pojęcie nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora nie zostało w ustawie zdefiniowane. Interpretując to określenie uwzględnić należy, że zwrot "nienależyte wykonywanie obowiązków" oznacza ich wykonywanie w sposób niewłaściwy, nieodpowiedni, niepoprawny. Ustawodawca nie określił stopnia natężenia nienależytego wykonywanie obowiązków. W szczególności nie zastrzegł by skreślanie z listy mediatorów mogło nastąpić jedynie w przypadku rażącego zaniedbania w realizacji obowiązków mediatora. W ocenie Sądu, z uwagi na cel i wagę orzeczenia o skreśleniu z listy mediatorów, uznać należy, że stwierdzenie nienależytego wykonywania obowiązków, uzasadniające skreślenie z listy mediatorów może nastąpić w sytuacji zaistnienia nienależytego wykonywania przez mediatora obowiązków o charakterze istotnym, uzasadniającym uznanie, że zachowanie mediatora nie daje gwarancji prawidłowego wykonywania obowiązków stałego mediatora.
Sąd nie podziela stanowiska, że pojęcie nienależytego wykonywania obowiązków przez stałego mediatora powinno być interpretowane w ten sposób, że uzasadnia ono skreślenie z listy mediatorów jedynie w przypadku stwierdzenia naruszenia kliku obowiązków lub wielokrotnego ich naruszenia w przypadku różnych mediacji. W ocenie Sądu, tak interpretacja nie jest zgodna z celem tej instytucji i wolą ustawodawcy. Przepis art. 157c pkt 5 p.u.s.p., stanowi, że skreślenie z listy mediatorów następuje w sytuacji gdy stwierdzono, że mediator wykonuje swoje obowiązki nienależycie. Norma ta przewiduje możliwość skreślenia mediatora z listy w przypadku nienależytego wykonywania różnych obowiązków, które mediator winien realizować, a które nie zostały w treści tej normy wymienione. Ustawodawca użył zatem liczby mnogiej z uwagi na wielość obowiązków obciążających mediatora i możliwość niewykonania obowiązków o różnym charakterze. Intencją ustawodawcy nie było wyłączenie możliwości skreślenia mediatora z listy w przypadku nienależytego wykonywania obowiązków w trakcie jednej mediacji ani wykluczenie możliwości skreślenia mediatora w przypadku wielokrotnego lub ciągłego naruszenia obowiązku o jednym charakterze, w szczególności w przypadku gdy zaistniałe naruszenie jednego rodzaju w jednej sprawie ma charakter istotny.
Wskazać należy, że interpretacja normy art. 157c pkt 5 p.u.s.p., winna uwzględniać znaczenie i cel instytucji listy stałych mediatorów.
Prowadzona przez prezesa sądu okręgowego lista stałych mediatorów ma doniosłe znaczenie. Prezes sądu okręgowego udostępnia sądom oraz innym podmiotom w siedzibie sądu oraz zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej sądu aktualną listę stałych mediatorów (art. 157e p.u.s.p.) Jest to ogólnodostępny dokument, z którego korzystać mogą zarówno sędziowie, kierujący sprawę do mediacji, jak i obywatele, którzy chcieliby z mediacji skorzystać. Z przywołanych przepisów wynika, że umieszczenie na tej liście wiąże się z oceną kompetencji osoby ubiegającej się o wpis, a kompetencje te powinny zostać potwierdzone dokumentami i oświadczeniami, potwierdzającymi wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji przez osobę ubiegającą się o wpis. Ocena ta ma na celu wyłonienie spośród osób ubiegających się o wpis najlepszych kandydatów, dających gwarancję rzetelnego i prawidłowego wykonywania powierzonych obowiązków. Ma to o tyle istotne znaczenie, że mediator uczestniczy w rozwiązywaniu istotnych i żywotnych problemów osób i podmiotów uczestniczących w mediacji. Umieszczenie na liście powinno zatem dawać gwarancję najwyższego stopnia profesjonalizmu (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2004 r. sygn. akt II SA/Sz 502/23).
Zwrócenie się o przeprowadzenie mediacji czy to przez sąd, czy przez podmioty prywatne winno, co do zasady, skutkować podjęciem przez mediatora swoich obowiązków. Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji z ważnej przyczyny. W takim wypadku jest jednak obowiązany do przekazania stosownych informacji stronom lub sądowi (art. 1832 § 4 k.p.c.). Lista powinna zatem zawierać dane o tych mediatorach, którzy są w stanie bez zbędnej zwłoki podjąć prowadzenie mediacji i dają gwarancję realizacji czynności z tym związanych na wysokim, profesjonalnym poziomie, także poza instytucją sądu, gdzie nie jest sprawowany bieżący nadzór sądowy nad wykonywaniem obowiązków mediatora.
Wskazać należy, że w sprawie dotyczącej skreślenia z listy stałych mediatorów dochodzi do konfliktu interesów - indywidualnego interesu mediatora i szeroko rozumianego interesu publicznego, w tym interesu wymiaru sprawiedliwości. Rozstrzygając ten konfliktu należy uwzględnić, że osoba mediatora winna gwarantować, że mediacja zostanie przeprowadzona z uwzględnieniem najwyższych standardów. W interesie wymiaru sprawiedliwości leży, aby lista stałych mediatorów zawierała nazwiska mediatorów, którzy są gotowi profesjonalnie zająć się rozwiązaniem powierzonej im sprawy i realizują obowiązki mediatora w sposób zgodny z celem powołania tej instytucji jakim jest przyśpieszenie rozstrzygania spraw spornych prowadzonych przed sądem przez zawarcie zatwierdzonej przez sąd ugody (por. WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2004 r. sygn. akt II SA/Sz 502/23).
Niewątpliwie nienależyte wykonywanie obowiązków może wiązać się z naruszeniem zasad i celów prowadzenia mediacji, przepisów postępowania dotyczących przeprowadzenie mediacji, w tym terminów przeprowadzenia mediacji.
Do obowiązków stałego mediatora należy przeprowadzenie mediacji zleconej przez sąd postanowieniem. Zgodnie z art. 18310 § 1 k.p.c., kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do trzech miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.
Mediacja powinna, co do zasady, zostać przeprowadzona przez mediatora w wyznaczonym przez sąd terminie. W przypadku braku takiej możliwości mediator, przed upływem tego terminu, winien powiadomić sąd o okolicznościach uniemożliwiających zakończenie mediacji i planowanym terminie jej zakończenia. Działanie mediatora nie powinno prowadzić do przedłużenia mediacji a w konsekwencji przedłużenia postępowania sądowego, z istoty swej instytucja mediatora sądowego służyć ma bowiem przyspieszeniu zakończenia toczącego się postępowania sądowego.
W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych powyżej regulacji prawnych oraz wykładni normy art. 157c pkt 5 p.u.s.p., stwierdzić należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Skarżąca dopuściła się przekroczenia wyznaczonego na przeprowadzenie mediacji terminu. W ocenie Sądu, przekroczenie to należało ocenić jako przekroczenie o charakterze rażącym. Taka ocena winna być dokonana z uwagi na jego długotrwałość, jak również z uwagi na prezentowaną przez skarżącą w toku tego postępowania postawę, która wskazywała na zlekceważenie przez mediatorkę jej obowiązków. Skarżąca pomimo uzyskania informacji o zleceniu jej mediacji i znacznym opóźnieniu w przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego nie podejmowała stosownych działań w celu jego szybkiego zakończenia i nie reagowała właściwie na związane z przedłużeniem terminu mediacji interwencje sądu prowadzącego postępowanie oraz Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku, jako organu prowadzącego listę stałych mediatorów.
Z ustaleń organu wynika, że poczynając od dnia 9 października 2020 r. podjęto cztery bezskuteczne próby doręczenia mediatorowi przesyłek na adres figurujący na liście mediatorów. Przesyłki te po awizowaniu zwracano nadawcy. Skarżąca miała, wynikający z przepisu prawa, obowiązek wskazać nowy adres celem umieszczenia go na liście mediatorów. Skarżąca nie wykazała, by obowiązek ten został przez nią spełniony. Skarżąca nie usprawiedliwiła także braku realizacji tego obowiązku. Podobnie ocenić należy brak odbierania kolejnych kierowanych do skarżącej na nowy adres następnych przesyłek sądowych, które mimo awizowania nie były przez skarżącą podejmowane. Zarówno kwestie związane z wydaniem dyspozycji przekierowania korespondencji i informowaniem pracowników ochrony o nowym adresie, jak i z trudnościami z doręczaniem przesyłek sądowych pod kolejnym adresem, nie zostały przez skarżącą udowodnione. Skarżąca nie udowodniła także faktu, że kierowana do niej korespondencja pocztowa była przejmowana przez jej byłego męża. Brak jest także podstaw do uznania by zmiana nazwiska skarżącej w związku z rozwodem miała wpływ na przedłużenie postępowanie przez brak możliwości skutecznych doręczeń. Wskazać należy, że także w tym zakresie skarżącą miała obowiązek powiadomić organ o zaistniałej zmianie, co nie zostało przez skarżącą wykazane
Nadto zważyć należy, że rażące wydłużenie czasu trwania postępowania mediacyjnego nie było związane jedynie z nieefektywnymi doręczeniami pocztowymi, lecz przede wszystkim z postawą skarżącej, która mając świadomość zobowiązania jej do przeprowadzenia mediacji i zakreślonego terminu, nie podjęła działań umożliwiających jej zminimalizowanie już zaistniałej istotnej zwłoki, przeciwnie doprowadziła do dalszego niezasadnego rażącego przedłużenia tego postępowania.
Z ustalonego przez organ stanu faktycznego wynikało, że skarżąca dowiedziała się o wydanym postanowieniu 12 lipca 2021 r. - osobiście odebrała odpis postanowienia w dniu 10 sierpnia 2021 r. Od daty wydania postanowienia o skierowaniu do mediacji i jego pierwszego wysłania skarżącej do realnego uzyskania przez skarżącą wiadomości o wydanym postanowieniu, upłynął wówczas okres w granicach 10 miesięcy. Podjęcie przez skarżącą właściwych działań mogło doprowadzić do zakończenia mediacji w czasie nieznacznie przekraczającym okres roku. Byłoby to niewątpliwie istotne przedłużenie tego postępowania, niemniej nie ustanowiłoby to rażąco nienależytego wykonywania obowiązków z uwagi na całokształt okoliczności sprawy i czas trwania postępowania.
Skarżąca dopiero w dniu 17 stycznia 2022 r., po upływie 6 miesięcy, odebrała pismo z danymi kontaktowymi do stron. Nie skutkowało to jednak przeprowadzeniem mediacji w terminie 3 miesięcy. Skarżąca nie zakończyła mediacji i nie powiadomiła Sądu o ich wyniku, mimo kierowanych do niej wezwań. Korespondencja w tej sprawie dwukrotnie nie była przez skarżąca podejmowana. Skarżąca mimo odebrania ponaglenia w dniu 28 lipca 2022 r. nie udzieliła na nie odpowiedzi i nie zakończyła mediacji. Właściwego efektu nie przyniosły także interwencje Prezesa (Wiceprezesa) Sądu Okręgowego w Gdańsku, jako organu prowadzącego listę stałych mediatorów, zarówno w postaci pisma z 28 grudnia 2022 r., na które skarżąca obiecała odpowiedzieć do dnia 21 marca 2023 r., czego nie uczyniła, jak i rozmowy w dniu 20 października 2023 r., podczas której skarżącą obiecała niezwłocznie wyznaczyć termin mediacji.
Zakończenie postępowania mediacyjnego nastąpiło dopiero w styczniu 2024 r. Strony postępowania nie doszły do porozumienia. Zakończenie postępowania nastąpiło po ponad trzech latach od daty skierowania sprawy do mediacji.
Prawidłowe wykonywanie obowiązków mediatora umożliwiłoby jego zakończenie w wyznaczonym terminie, bowiem skarżącą nie wykazała okoliczności, które uniemożliwiły przeprowadzenie postępowania, ani nie wykazała zawiadomienia organu prowadzącego listę stałych mediatorów o zmianie adresu i nazwiska.
W ocenie Sądu, najistotniejsze znaczenie w sprawie ma jednak okoliczność, że po uzyskaniu przez mediatorką informacji o skierowaniu sprawy do mediacji w lipcu 2021 r. zaniechała ona wykonania obowiązków mediatora w wyznaczonym trzymiesięcznym lub innym rozsądnym terminie. Nie przeprowadziła ona postępowania mediacyjnego ani w drugiej połowie 2021 r. ani w kolejnych latach - 2022 i 2023 r. Kolejne ponad dwa i pół roku zwłoki w przeprowadzeniu mediacji, nie znajdującej żadnego uzasadnienia, słusznie zostało uznane przez organ w zaskarżonej decyzji za nienależyte wykonywanie obowiązków stałego mediatora. Stan nienależytego wykonywania obowiązków trwał w niniejszej sprawie rażąco długo.
Podkreślić należy, że skarżącą nie usprawiedliwiła tej zwłoki. Skarżąca powoływała się na problemy osobiste. Z uwagi na ogólnikowość tego stwierdzenia, ani organ, ani Sąd, nie mógł uznać tego za usprawiedliwienie braku realizacji obowiązków mediatora. Wskazać także należy, że skarżąca, w sytuacji, w której nie mogła prawidłowo przeprowadzić mediacji z ważnych przyczyn, mogła złożyć wniosek o przedłużenie terminu przeprowadzenia mediacji lub wniosek o zwolnienie jej z przeprowadzenia mediacji, czego nie uczyniła. Nadto A. B. wskazywała, że w tym okresie prowadziła inne mediacje, co dodatkowo wskazuje na zaniedbania w niniejszej sprawie.
Skarżąca zarzucała brak wskazania przez Sąd adresów stron. Okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na kilkuletni okres postępowania mediacyjnego, a skarżąca uzyskując wiadomość o skierowaniu sprawy do mediacji oraz znacznym przedłużeniu postępowania z uwagi na brak podejmowania przez nią korespondencji, niewątpliwie także powinna zadbać o uzyskanie tych informacji. Także podnoszona w skardze okoliczność, że sąd mógł uchylić postanowienie o wyznaczeniu mediatora nie może być interpretowana na korzyść skarżącej. Mając świadomość, że do takiego uchylenia nie doszło, skarżącą miała obowiązek prawidłowo wykonać swoje obowiązki.
Zaznaczyć także należy, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie dokonywał oceny przewlekłości postępowania sądowego. Istotą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ocena sposobu wykonywania obowiązków przez mediatora, przesłankę skreślenia z listy stałych mediatorów stanowi bowiem stwierdzenie faktu nienależytego wykonywania tych obowiązków. Z tych względów Sąd oddalił wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania o sygn. akt [...].
Na ocenę realizacji tych obowiązków nie wpłynęły także okoliczności dotyczące wieloletniej pracy skarżącej w charakterze mediatora oraz jej zaangażowania. Zgodnie z brzmieniem ustawy przesłanka nienależytego wykonywania obowiązków oceniana jest samodzielnie. W ocenie Sądu, wskazywane przez skarżącą okoliczności mogłyby mieć ewentualnie znaczenie w sytuacji wątpliwości co do oceny stopnia naruszenia obowiązków mediatora jako znacznego lub nieznacznego i wątpliwości co do zasadności dalszego pozostawania skarżącej na liście stałych mediatorów. Rażące naruszenie obowiązków mediatora w niniejszej sprawie nie pozostawiało pola na takie wątpliwości i rozważanie wskazanych okoliczności.
Zarzut skarżącej, że zastosowany środek jest niewspółmierny do zarzucanego czynu, nie jest w ocenie Sądu uzasadniony. Nienależyte wykonywanie obowiązków skutkuje skreśleniem mediatora z listy. W niniejszej sprawie stopień naruszenia był rażący, a decyzja zapadła po próbach zdyscyplinowania mediatora przez organ i szansie na uniknięcie zastosowania tego środka, której skarżąca nie wykorzystała, wykazując brak obowiązkowości i sumienności.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani prawa procesowego, w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu wniesionej skargi.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienie orzeczenia sądu administracyjnego dostępne jest w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl.