III SA/GD 212/23

III SA/Gd 212/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-08-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sudoł
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Zatrudnienie
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 122 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2230
art. 44zzzb ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 391
par. 1
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 17, art. 32 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 23 lutego 2023 r. nr SKO.423.9.2023 w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ustka z dnia 13 grudnia 2022 r. nr OŚW.441-10.2022, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącej M. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 grudnia 2022 r. nr OŚW.441-10.2022 Wójt Gminy Ustka, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – dalej w skrócie powoływanej jako "k.p.a.", art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm.) – dalej w skrócie jako "u.p.o.", oraz § 1 ust. 1 pkt 1, § 2 ust. 1 pkt 1, § 3, § 6 ust. 1 i § 11 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 ze zm.), § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 r., poz. 391), orzekł o odmowie przyznania M. B. dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika K. S. za 35 miesięcy i 4 dni prowadzenia nauki zawodu.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 20 października 2022r. wpłynął wniosek M. B. (zwanej dalej "stroną", "wnioskodawczynią" lub "skarżącą"), prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą U., o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K. S.
W toku postępowania wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że pozostaje w związku małżeńskim oraz, że nie posiada statusu rzemieślnika.
Zgodnie z art. 122 u.p.o., prawo do otrzymania dofinansowania mają ci pracodawcy, którzy zawarli z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Aby uzyskać dofinansowanie kosztów kształcenia pracodawca musi spełnić warunki, o których mowa w art. 122 ust. 1 i 7 ustawy. Tak więc osoba ucząca młodocianego pracownika musi posiadać kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, a młodociany pracownik powinien ukończyć naukę zawodu i zdać:
egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 2159) w przypadku zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem,
egzamin zawodowy w przypadku zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.
Przepis art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle definiuje pojęcie rzemieślnika, zaś zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy dowodami kwalifikacji zawodowych w rzemiośle są:
dyplom lub świadectwo ukończenia wyższej, ponadgimnazjalnej lub ponadpodstawowej szkoły o profilu technicznym bądź artystycznym w zawodzie (kierunku) odpowiadającym dziedzinie wykonywanego rzemiosła;
dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła;
3) świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła;
4) zaświadczenie potwierdzające posiadanie wybranych kwalifikacji zawodowych w zakresie zawodu odpowiadającego danemu rodzajowi rzemiosła.
Następnie organ wskazał, że w oparciu o art. 122 u.p.o. i § 3 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. Rady Ministrów w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania - zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 28 maja 1996 r.", wnioskodawczyni zawarła w dniu 27 września 2019 r. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z młodocianym pracownikiem, na okres: od dnia 27 września 2019 r. do dnia zdania egzaminu czeladniczego, nie dłużej jednak, niż do dnia 26 września 2022 r. na stanowisku kucharz. Okres kształcenia młodocianego pracownika wyniósł 35 miesięcy i 4 dni.
W myśl § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. przygotowanie zawodowe młodocianych może prowadzić pracodawca posiadający kwalifikacje wymagane od instruktorów praktycznej nauki zawodu, określonych w przepisach dotyczących praktycznej nauki zawodu.
Z przedstawionej dokumentacji wynika, iż naukę zawodu młodocianego pracownika prowadziła wnioskodawczyni M. B. posiadająca tytuł technika technologii żywienia, zgodnie ze świadectwem dojrzałości nr [...] z dnia 4 czerwca 1997 r. oraz ukończony kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu, odpowiadający wymogom rozporządzenia z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu.
Wnioskodawczyni przedłożyła dyplom zawodowy z dnia 31 sierpnia 2022 r. potwierdzający, że wymieniony wyżej młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. w dniu 31 sierpnia 2022 r. i otrzymał dyplom zawodowy w zawodzie kucharza.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że wnioskodawczyni, mimo złożenia przeciwnego oświadczenia, posiada jednak status rzemieślnika. W szczególności złożyła ona dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej jako osoba fizyczna z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji i pracy własnej, w imieniu własnym i na swój rachunek jako mikroprzedsiębiorca. Ponadto przedłożyła świadectwo dojrzałości technikum potwierdzające posiadanie tytułu "technik technologii żywienia o specjalności technologia i organizacja żywienia", co zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o rzemiośle stanowi potwierdzenie posiadania kwalifikacji zawodowych w rzemiośle.
Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o rzemiośle do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików. Treść przedmiotowego przepisu została zmieniona ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o rzemiośle (Dz. U. z 2015 r., poz. 1782), kiedy to z zakresu wyłączeń z rzemiosła usunięto działalność gastronomiczną.
Z przedstawionego przez wnioskodawcę wydruku z ewidencji działalności gospodarczej wynika, iż przeważającą działalnością gospodarczą jest pozostała usługowa działalność gastronomiczna, zatem posiada ona status rzemieślnika, o którym mowa w art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle.
Konsekwencją posiadania statusu rzemieślnika przez pracodawcę jest konieczność zdania przez zatrudnionego przez niego młodocianego pracownika egzaminu przed izbą rzemieślniczą, tymczasem K. S. zdał egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. W tych okolicznościach należało przyjąć, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanki zdania przez młodocianego pracownika egzaminu przed izbą rzemieślniczą, zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy, a tym samym nie spełniła wszystkich warunków, niezbędnych do uzyskania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika.
Strona odwołała się od powyższej decyzji organu pierwszej instancji zarzucając jej:
- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2a, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 6 i ust. 7 u.p.o. oraz § 1 ust. 1 pkt 1, § 2 ust. 1 pkt 1, § 3, § 6 ust. 1 i § 11 ust. 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r., § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu,
- naruszenie art. 44zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym do egzaminu zawodowego mogą przystąpić uczniowie szkół branżowych pierwszego stopnia, będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP nakazuje w takiej sytuacji stosować normę prawną korzystniejszą dla strony,
- naruszenie art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez organ zasady rozstrzygania spraw w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa i wadliwe przyjęcie, że warunek zdania egzaminu w przypadku młodocianego, który był zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, nie jest spełniony jeśli zda on egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G., a jest spełniony w przypadku zdania egzaminu przed izbą rzemieślniczą,
- naruszenie art. 31 i art. 58 Konstytucji RP gwarantujących wolność zrzeszania się i zakazujących zmuszania obywatela do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje, poprzez odmówienie przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika z uwagi na to, że nie zdał on egzaminu zawodowego przed izbą rzemieślniczą, a taka możliwość istnieje jedynie w przypadku, gdy rzemieślnik jest członkiem izby rzemieślniczej. Wprowadzenie powyższych regulacji prawnych stanowi zmuszanie rzemieślnika wbrew jego woli do przystąpienia do organizacji rzemieślniczej, co godzi w jego konstytucyjne prawa,
- naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne w ten sposób, że uzależnia przyznanie dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika od tego przed jakim organem zdał egzamin zawodowy, podczas gdy to fakt odbycia przeszkolenia, a nie rodzaj instytucji, przed którym zdawany jest egzamin powinien mieć wpływ na decyzję o dofinansowaniu, tym bardziej, że egzamin przed izbą rzemieślniczą czy Okręgową Komisją Egzaminacyjną ma taką samą wartość merytoryczną,
- naruszenie art. 32 ust. 2 Konstytucji RP zakazującego dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, poprzez dyskryminowanie przedsiębiorcy-rzemieślnika w ten sposób, że nie przyznaje mu się dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika tylko dlatego, że młodociany zdał egzamin przed komisją egzaminacyjną, a nie izbą rzemieślniczą, pomimo że egzamin ten ma taką samą wartość merytoryczną.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 23 lutego 2023 r. nr SKO.423.9.2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że na podstawie zawartej w dniu 27 września 2019 r. umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, K. S. odbył praktyczną naukę zawodu kucharza w firmie M. B., a następnie zdał egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. i uzyskał uprawnienia w zawodzie kucharz. Funkcję instruktora praktycznej nauki zawodu dla młodocianego pracownika pełniła M. B., która spełniała wymogi stawiane instruktorom praktycznej nauki zawodu.
Analizując sporną kwestię, czy wnioskodawczyni posiada status rzemieślnika, organ odwoławczy powołał się na treść art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o rzemiośle, zgodnie z którym rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy wskazuje, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie opisane w tym przepisie przesłanki uznania jej za rzemieślnika.
W odwołaniu strona twierdziła, że w świetle ustawy o rzemiośle jest rzemieślnikiem, tym niemniej nie należy do izby rzemieślniczej i dlatego nie można uzależniać przyznania jej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika od zdania przez tego ostatniego egzaminu czeladniczego przed komisją egzaminacyjna izby rzemieślniczej. W tym zakresie organ powołując się na orzecznictwo wskazał, że brak zrzeszenia w organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, nie stanowi przesłanki do nieprzyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, gdyż nie należy to do podstaw rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie tego świadczenia. Orzecznictwo stoi na stanowisku, że nietrafna jest wykładnia przepisów prawa materialnego, według której do rozpoznania wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika przyjmuje się kryterium określone w art. 3 ust. 5 ustawy o rzemiośle. Kwestia przynależności lub nie do cechu rzemiosł lub izby rzemieślniczej, nie jest w świetle przywołanych wyżej przepisów przesłanką uznania danej osoby za rzemieślnika.
Tak więc należy uznać, że strona jest rzemieślnikiem i w świetle art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.o., warunkiem przyznania jej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jest zdanie przez tego ostatniego egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle. Skoro zaś młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. i to na jego podstawie uzyskał uprawnienia w zawodzie kucharz, uwzględnienie żądania strony było wykluczone.
M. B. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie norm prawnych wyrażonych w art. 122 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 6 i ust. 7 u.p.o. oraz § 1 ust. 1 pkt 1, § 2 ust. 1 pkt 1, § , § 6 ust. 1 i § 11 ust. 4 rozporządzenia z 28 maja 1996 r., § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu,
naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie treści art. 44zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym do egzamin zawodowego mogą przystąpić uczniowie branżowych szkół i stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, a zasada sprawiedliwości społecznej zawarta w art. 2 Konstytucji RP nakazuje w takiej sytuacji stosować normę prawną korzystniejszą dla strony,
naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji zasady rozstrzygania spraw w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa i wadliwe przyjęcie, że warunek zdania egzaminu w przypadku młodocianego, który był zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, nie jest spełniony jeśli zda on egzamin przed komisją egzaminacyjną Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G., a jest spełniony w przypadku zdania egzaminu przed izbą rzemieślniczą,
naruszenie art. 2 Konstytucji RP poprzez nieprzyznanie skarżącej dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika, mimo, że z treści art. 122 ust. 1 u.p.o. wynika, że ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej wysiłek w postaci kształcenia młodocianych pracowników, co godzi w obowiązek zapewnienia równego dostępu do dystrybuowanych dóbr - dofinansowania, którego możliwość uzyskania powinna być zapewniona wszystkim przedsiębiorcom kształcącym młodocianych pracowników,
naruszenie art. 31 i art. 58 Konstytucji RP gwarantujących wolności zrzeszania się i zakazujących zmuszania obywatela do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje poprzez odmówienie przyznania dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika za 35 miesięcy i 4 dni prowadzenia nauki zawodu z uwagi na to, że nie zdał on egzaminu zawodowego przed izbą rzemieślniczą, a taka możliwość istnieje jedynie w przypadku gdy rzemieślnik jest członkiem organizacji rzemieślniczej. Wprowadzenie powyższych regulacji prawnych stanowi zmuszanie rzemieślnika wbrew jego woli do przystąpienia do organizacji rzemieślniczej co godzi w jego konstytucyjne prawa,
naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne w ten sposób że uzależnia przyznanie sfinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika od tego przed jakim organem zdał egzamin zawodowy, podczas gdy to fakt odbycia przeszkolenia a nie rodzaj instytucji, przed którym zdawany jest egzamin powinno mieć wpływ na decyzję o dofinansowaniu, tym bardziej, że egzamin przed izbą rzemieślniczą czy Okręgową Komisją Egzaminacyjną ma taką samą wartość merytoryczną,
naruszenie art. 32 ust. 2 Konstytucji RP zakazującego dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym, z jakiejkolwiek przyczyny poprzez dyskryminowanie przedsiębiorcy-rzemieślnika w ten sposób, że nie przyznaje mu się dofinansowania kosztów nauki zawodu młodocianego pracownika tylko dlatego, że młodociany zdał egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną a nie izbą rzemieślniczą, pomimo że egzamin ten ma taką samą wartość merytoryczną.
Uzasadniając skargę skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z art. 44zzzb ust. 1 ustawy o systemie oświaty egzamin zawodowy jest formą oceny poziomu opanowania przez osoby, o których mowa w ust. 3, wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, ustalonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego. Egzamin zawodowy jest przeprowadzany na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
Zgodnie z ust. 3 pkt. 2 ww. artykułu do egzaminu zawodowego mogą przystąpić uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Młodociany K. S. bez swojej winy nie mógł zdawać egzaminu zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle z uwagi na fakt, że skarżąca, mimo iż jest rzemieślnikiem nie przynależy do organizacji rzemieślniczej. Młodociany nie spełniał więc wymogów by zdawać egzamin czeladniczy przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej i nie miał innej możliwości jak zdawanie egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G.
Ponadto zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2942/17 przepisy art. 195 § 1 Kodeksu pracy dotyczące podstawowych elementów treści umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego nie zawierają wymogu wskazania w umowie o pracę właściwej komisji egzaminacyjnej. Wskazano tam także, że pracodawca nie posiada narzędzia umożliwiającego wyegzekwowanie zdawania przez młodocianego egzaminu w konkretnym trybie i nie jest odpowiedzialny za skierowanie młodocianego pracownika na właściwy egzamin.
W niniejszej sprawie trudno sobie wyobrazić by pracodawca, który zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Zważywszy na fakt, że celem omawianych przepisów jest zachęcenie pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia przyjąć należy, że dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje skarżącej, mimo że młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy, a nie czeladniczy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie przywołać należy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy przepisy prawa materialnego.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm.) dalej powoływana jako u.p.o. stanowi:
Art. 122 ust. 1. Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm.):
Art. 1. Przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą na podstawie ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) mogą wykonywać tę działalność z zachowaniem warunków określonych w niniejszej ustawie. Działalność takich osób jest zaliczana do rzemiosła.
Art. 2 ust. 1 pkt 1 Rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
4. Do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików.
6. Rzemieślnikiem jest osoba fizyczna, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 8, oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7.
Art. 3 ust. 3b. Podstawę przeprowadzania egzaminu czeladniczego w zawodzie określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 996, 1000, 1290, 1669 i 2245), stanowią wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
5. Rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3.
6. Przygotowanie zawodowe w rzemiośle realizowane jest na zasadach dualnego systemu kształcenia. Nadzór nad jego przebiegiem sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik.
Art. 7 ust. 1. Tworzy się samorząd gospodarczy rzemiosła.
2. Samorząd gospodarczy rzemiosła jest niezależny w wykonywaniu swych zadań i podlega tylko przepisom prawa.
3. Organizacjami samorządu gospodarczego rzemiosła są cechy; izby rzemieślnicze i Związek Rzemiosła Polskiego.
4. Organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są z inicjatywy członków na zasadzie dobrowolnej przynależności.
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2230 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 r.
Art. 44zzzb ust. 1. Egzamin zawodowy jest formą oceny poziomu opanowania przez osoby, o których mowa w ust. 3, wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, ustalonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
2. Egzamin zawodowy jest przeprowadzany na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
3. Do egzaminu zawodowego:
1) przystępują uczniowie branżowych szkół I stopnia niebędący młodocianymi pracownikami oraz uczniowie będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i uczniowie techników oraz słuchacze branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych,
2) mogą przystąpić uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem,
3) mogą przystąpić absolwenci branżowych szkół I stopnia, branżowych szkół II stopnia, techników i szkół policealnych oraz absolwenci szkół ponadgimnazjalnych: zasadniczych szkół zawodowych i techników,
4) mogą przystąpić osoby, które ukończyły kwalifikacyjny kurs zawodowy,
5) mogą przystąpić osoby dorosłe, które ukończyły praktyczną naukę zawodu dorosłych lub przyuczenie do pracy dorosłych, o których mowa odpowiednio w art. 53c i art. 53d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690, 830, 1079, 1383, 1561 i 1812), jeżeli program przyuczenia do pracy uwzględniał wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego lub podstawie programowej kształcenia w zawodach,
6) mogą przystąpić osoby spełniające warunki dopuszczenia do egzaminu eksternistycznego zawodowego określone w przepisach wydanych na podstawie art. 10 ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 ze zm.):
§ 8. Pracodawca zatrudniający młodocianego w celu nauki zawodu:
1) realizuje program nauczania uwzględniający podstawę programową kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego w zakresie nauczanego zawodu lub realizuje program zapewniający spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych w standardach będących podstawą przeprowadzania egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy;
2) zapewnia, aby osoby szkolące młodocianych posiadały kwalifikacje, o których mowa w § 2 ust. 1.
§ 11 ust. 1 Wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu.
2. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481).
3. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się u pracodawcy albo na turnusie dokształcania teoretycznego młodocianych organizowanym przez centrum kształcenia zawodowego lub szkołę prowadzącą kształcenie zawodowe zdaje egzamin eksternistyczny zawodowy, przeprowadzany przez okręgową komisję egzaminacyjną, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
4. Młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 r., poz. 391)
§ 1. Rozporządzenie określa:
1) warunki i tryb organizowania praktycznej nauki zawodu;
2) zakres spraw określonych w umowie zawartej pomiędzy szkołą a podmiotem przyjmującym uczniów lub słuchaczy na praktyczną naukę zawodu;
3) przeznaczenie środków finansowych, które szkoły prowadzące kształcenie zawodowe przekazują podmiotom przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu;
4) kwalifikacje wymagane od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu i przysługujące im uprawnienia;
5) ramowy program kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz zakres informacji, jakie umieszcza się na zaświadczeniu wydawanym po ukończeniu tego kursu.
Cytowane powyżej przepisy zawarte w art. 122 ust. 1 u.p.o. dają pracodawcy prawo do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jeśli:
zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego,
on lub osoba prowadząca w jego imieniu zakład lub osoba u niego zatrudniona posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych
młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin czeladniczy (jeśli pracodawca jest rzemieślnikiem) lub egzamin zawodowy (jeśli pracodawca nie jest rzemieślnikiem).
W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości spełnienie przez skarżącą M. B. przesłanek oznaczonych powyżej literami a) oraz b). Ocena czy doszło także do spełnienia przesłanki oznaczonej literą c) wymaga dokonania systemowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 122 ust. 1 u.p.o.
Ustawa o rzemiośle, definiując status rzemieślnika, uzależnia go od rodzaju i formy prawnej wykonywanej działalności. Status ten ma zatem charakter obiektywny, niezależny od woli osoby wykonującej określoną działalność. Nie ma wątpliwości, że skarżąca odpowiada ustawowej definicji rzemieślnika. Ustawa o rzemiośle pozwala rzemieślnikom na tworzenie samorządu rzemieślniczego w postaci określonych ustawowo organizacji (cechów, izb). Podkreśla się zarazem, że organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są na zasadzie dobrowolnej przynależności. Zatem ani posiadanie statusu rzemieślnika nie jest uzależnione od przynależności do organizacji samorządowej, ani posiadanie tego statusu nie wymaga przystąpienia do takiej organizacji.
Ustawa o rzemiośle zawiera regulacje dotycząc kształcenia pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle i wymaga od rzemieślników prowadzących tego rodzaju kształcenie, by (oprócz kwalifikacji merytorycznych) byli członkami jednej z organizacji samorządowych. Kształcenie zawodowe młodocianych pracowników w trybie przewidzianym ustawą o rzemiośle kończy się zdaniem egzaminu czeladniczego. Jednakże uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, mogą także przystąpić do egzaminu zawodowego (a nie czeladniczego) zgodnie z obowiązującym od dnia 1 września 2019 r. przepisem art. 44zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Z takiej możliwości skorzystał K. S. - młodociany pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w celu kształcenia przez skarżącą M. B. Zdał zatem egzamin zawodowy, po ukończeniu kształcenia u skarżącej, będącej rzemieślnikiem.
Egzamin rzemieślniczy i egzamin zawodowy są zrównanymi z sobą z punktu widzenia uprawnienia pracodawcy do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia sprawdzianami wiedzy i umiejętności nabytych przez młodocianego podczas nauki zawodu.
Skarżąca, będąc rzemieślnikiem, nie jest członkiem żadnej z dobrowolnych organizacji samorządu rzemieślniczego i dlatego zatrudniony przez nią w celu nauki zawodu młodociany pracownik nie mógł zostać w świetle ustawy o rzemiośle dopuszczony do egzaminu czeladniczego. Powołany wyżej przepis art. 44 zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty pozwolił mu jednak na zdanie egzaminu zawodowego.
Przyjęta w rozpatrywanej sprawie przez organy administracji ściśle językowa wykładnia art. 122 ust. 1 u.p.o. doprowadziła do rezultatu, który nie daje się pogodzić z Konstytucją RP, a zwłaszcza z jej art. 32 ust. 2 ustanawiającym zakaz dyskryminacji. W konsekwencji tej wykładni bowiem rzemieślnik, który decyduje się prowadzić działalność nie zrzeszając się w dobrowolnej organizacji samorządowej zostaje pozbawiony prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, pomimo tego, że nie są kwestionowane ani jego kwalifikacje merytoryczne, ani rezultat kształcenia, potwierdzony zdaniem egzaminu zawodowego przez młodocianego pracownika.
Jedyną podstawą uniemożliwiającą skarżącej uzyskanie dofinansowania był brak jej przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, który uniemożliwił dopuszczenie jej młodocianego pracownika do egzaminu czeladniczego. Nie sposób takiego ograniczenia pogodzić z zasadą dobrowolności przynależności do samorządu rzemieślniczego wynikającą z art. 7 ust. 4 ustawy o rzemiośle. Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP samorządy inne niż reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.
Ustawodawca przewiduje dofinansowanie ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników, poniesionych przez ich pracodawców (art. 122 ust. 1 u.p.o.). Uznać należy za identyczny nakład pracy poświęconej na kształcenie młodocianego pracownika poczyniony zarówno przez odpowiednio kwalifikowanego rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, jak i przez rzemieślnika o takich samych kwalifikacjach, lecz nienależącego do takiej organizacji, skoro prowadzić one mają ostatecznie do zdania przez pracownika egzaminów zrównanych przez ustawodawcę co do ich wagi i znaczenia. Tymczasem dokonana przez organy administracji wyłącznie literalna wykładnia cytowanych na wstępie niniejszych rozważań przepisów prawa wyłącza z możliwości uzyskania dofinansowania tych pracodawców, którzy mają wprawdzie wymagane prawem kwalifikacje merytoryczne, lecz z powodu braku przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła nie mogą doprowadzić do zdania przez kształconego przez nich młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego.
Przepis art. 32 ust. 2 Konstytucji stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano niejednokrotnie, że korelatem przestrzegania zasady równości, określonej przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest zakaz dyskryminacji, który oznacza niedopuszczalność wprowadzania regulacji różnicujących sytuację prawną adresatów norm, wyłącznie oraz ze względu na indywidualne cechy adresata normy prawnej. Dyskryminacja stanowi zatem kwalifikowany przejaw nierównego traktowania.
Zakaz dyskryminacji ma charakter uniwersalny. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym oraz gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
Zróżnicowanie ustawowych uprawnień rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych w istocie wyłącznie z uwagi na kryterium przynależności do organizacji samorządowej (związane z możliwością przystąpienia ucznia do egzaminu czeladniczego) prowadzi do dyskryminacji tych rzemieślników, którzy do dobrowolnej organizacji samorządowej nie przystępują.
Prawidłowa i zgodna z Konstytucją RP jest zatem taka systemowa wykładnia normy zawartej w art. 122 ust. 1 u.p.o. zgodnie z którą, gdy mówi ona o rzemieślniku, to chodzi o rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła. Zatem wymogi dotyczące zdania egzaminu, od którego uzależnione jest otrzymanie przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika ze środków publicznych są następujące:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin czeladniczy;
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin zawodowy.
Jedynie taka interpretacja analizowanych przepisów prawa pozwala na uniknięcie nieuzasadnionego i dyskryminacyjnego w istocie zróżnicowania uprawnień dwóch grup rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników.
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 122 ust. 1 u.p.o. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.
Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji rozpozna wniosek skarżącej uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną.
O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku, wobec uwzględnienia skargi w całości.