III SA/Gd 181/24

III SA/Gd 181/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Janina Guść /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 26 ust. 1, art. 26 ust. 6
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 15 lutego 2024 r. nr 9011-2024-000035 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni na rzecz skarżącego S. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (dalej także jako: "Dyrektor ARiMR" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 15 lutego 2024 r. nr 9011-2024-000035 utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kwidzynie (dalej również jako: "Kierownik ARiMR w Kwidzynie" lub "organ pierwszej instancji") z dnia 13 lipca 2023 r. nr 0208-2023-002759 wydaną w sprawie przyznania S. S. (dalej zwanego także "stroną", "rolnikiem" lub "skarżącym") płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy, wskazując w tym zakresie, że w dniu 12 kwietnia 2022 r. S. S. zwrócił się - za pośrednictwem formularza geoprzestrzennego w aplikacji eWniosekPlus - do Kierownika ARiMR w Kwidzynie z wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej (dodatkowej) do powierzchni 1,34 ha, uzupełniającej płatności podstawowej, płatności do krów do 24 sztuk zwierząt i płatności do bydła - 7 sztuk zwierząt.
W dniu 31 maja 2022 r. strona złożyła zmianę do wniosku, na skutek której rolnik wystąpił o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej (dodatkowej) do powierzchni 60,85 ha, uzupełniającej płatności podstawowej do powierzchni 55.61 ha, płatności do krów do 24 sztuk zwierząt i płatności do bydła do 7 sztuk zwierząt.
W dniach 12-13 kwietnia 2022 r. w gospodarstwie strony została przeprowadzona przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kwidzynie kontrola w zakresie Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt. Na podstawie raportu z czynności kontrolnych nr [...] potwierdzono, że zwierzęta, które rolnik zgłosił do płatności w roku 2022 r. nadal przebywają w jego siedzibie stada. Stwierdzono ponadto, że posiadacz bydła nie zgłasza faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń kierownikowi biura powiatowego.
W dniu 26 lipca 2022 r. wpłynęło do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kwidzynie zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez rolnika. W zawiadomieniu wskazano, że S. S. wyzbył się całego swojego majątku w ramach zawartej ze swoją siostrą M. S. umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2022 r. w celu uszczuplenia zaspokojenia roszczeń swoich małoletnich wierzycieli, tj. dzieci.
W związku z powyższym, w dniu 1 sierpnia 2022 r. Kierownik ARiMR w Kwidzynie wezwał S. S. do złożenia wyjaśnień lub przedłożenia dokumentów celem ustalenia, kto jest osobą zarządzającą w gospodarstwie oraz do okazania dokumentów potwierdzających samodzielność i odrębność finansową gospodarstwa, a także do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie zadeklarowanych we wniosku gruntów. Wezwanie zostało doręczone w dniu 3 sierpnia 2022 r.
W dniu 24 sierpnia 2022 r., w odpowiedzi na wezwanie, S. S. dostarczył następujące dokumenty:
1. akt notarialny Repertorium A Nr [...] z dnia 31 marca 2022 r. - umowę przedwstępną sprzedaży działki nr [...] położonej w C., zawartą pomiędzy S. S. a K. K.;
2. akt notarialny Repertorium A Nr [...] z dnia 21 lipca 2021 r. - umowę sprzedaży działki nr [...] położonej w C. zawartą pomiędzy S. S. a K. K.;
3. umowę dzierżawy zawartą w dniu 1 marca 2022 r. pomiędzy S. S. a M. S.;
4. decyzję Prezesa KRUS [...] z dnia 20 maja 2022 r. o przyznaniu S. S. renty rolniczej z tytułu niezdolności.
Z dostarczonej umowy dzierżawy zawartej pomiędzy S. S. a M. S. wynikało, że działki ewidencyjne położone w obrębach ewidencyjnych: C., gm. G., o numerach: [...], [...], [...]; O., gm. G., o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] zostały wydzierżawione M. S. na okres 15 lat.
Na mocy przedmiotowej umowy wydzierżawione również zostały zwierzęta w ilości 55 sztuk bydła a także sprzęt rolniczy. Wydanie przedmiotu dzierżawy nastąpiło w dniu podpisania umowy.
Zgodnie z poświadczeniem sporządzonym przez notariusza (Repertorium A nr [...]) M. S. i S. S. złożyli podpisy w obecności notariusza dnia 15 marca 2022 r. Wszystkie działki ewidencyjne objęte umową dzierżawy zostały zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2022 przez S. S.
W związku z tym, że S. S. w odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 sierpnia 2022 r. dostarczył tylko dokumenty opisane powyżej, na początku września 2022 r. pracownik Biura Powiatowego ARiMR w Kwidzynie skontaktował się z S. S. telefonicznie i poprosił o dostarczenie pozostałych dokumentów potwierdzających posiadanie i użytkowanie gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę. S. S. odpowiedział, że poszuka i doniesie, ale jest poważnie chory i będzie musiał pójść do szpitala, więc dostarczy je w późniejszym terminie i odezwie się jak wróci ze szpitala.
W dniu 13 stycznia 2023 r. podczas wizyty S. S. w Biurze Powiatowym ARiMR w Kwidzynie pracownik Biura Powiatowego ARiMR w Kwidzynie ponownie poprosił o dostarczenie dokumentów, o których była mowa podczas wcześniejszej rozmowy telefonicznej. S. S. potraktował powyższą prośbę jako nękanie ze strony pracowników Biura Powiatowego ARiMR w Kwidzynie. Pracownik poinformował stronę, że to na rolniku spoczywa obowiązek dostarczenia dokumentów w celu potwierdzenia stanu prawnego.
Na początku maja 2023 r. pracownik Biura Powiatowego ARiMR w Kwidzynie ponownie skontaktował się telefonicznie z S. S. i zapytał, kiedy wnioskodawca dostarczy dokumenty, np. faktury dotyczące zakupu nawozów, nasion, środków ochrony roślin, umowy kontraktacyjne, faktury dotyczące sprzedaży płodów rolnych, zwierząt. S. S. odpowiedział, że nie ma i nie będzie dostarczał dokumentów w związku z obowiązującym rozporządzeniem o ochronie danych osobowych (RODO), a pracownik biura powiatowego niezasadnie dał wiarę jego byłej partnerce, która złożyła na niego donos.
Decyzją z dnia 13 lipca 2023 r. nr 0208-2023-002759 Kierownik ARiMR w Kwidzynie:
odmówił przyznania S. S.
1. jednolitej płatności obszarowej - 2022 i nałożył sankcję w wysokości 31 520,91 zł;
2. płatności za zazielenienie - 2022 i nałożył sankcję w wysokości 225,98 zł;
3. płatności redystrybucyjnej - 2022 i nałożył sankcję w wysokości 5 884,20 zł;
4. uzupełniającej płatności podstawowej i nałożył sankcję w wysokości 2 178,71 zł;
przyznał S. S.
1. płatności do bydła - 2022 w wysokości 2 465,86 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 76,26 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
2. płatności do krów - 2022 w wysokości 9 066,59 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 280,41 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia;
3. kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 33,55 zł, wynikającej z pomniejszenia o kwotę w wysokości 1,04 zł ze względu na stwierdzone niezgodności;
oraz nakazał S. S.
realizację działań mających na celu usunięcie niezgodności stwierdzonych w kontroli na miejscu w zakresie spełniania norm lub wymogów - stwierdzone nieprawidłowości: [BW 4.1.IRZ10] stwierdzono, że posiadacze bydła nie zgłaszają faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń kierownikowi biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w terminie do 7 dni od dnia nastąpienia tego zdarzenia.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1775), płatności obszarowe przyznawane są do powierzchni działki rolnej będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności. S. S. utracił posiadanie działek rolnych w dniu 15 marca 2022 r., w związku z czym dochodzone płatności obszarowe mu nie przysługują. Organ szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko w zakresie odmowy przyznania poszczególnych dochodzonych płatności obszarowych oraz nałożonych sankcji, jak również uzasadnił rozstrzygnięcie o przyznaniu płatności do bydła i krów.
S. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji w części odmawiającej przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej (dodatkowej), uzupełniającej płatności podstawowej oraz w części nakładającej sankcje związane z tymi płatnościami.
S. S. zarzucił Kierownikowi ARiMR w Kwidzynie:
1. naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony i świadka M. S., który to dowód przyczyniłby się do wyjaśnienia przyczyn złożenia w dniu 12 kwietnia 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności na rok 2022, w którym skarżący ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej na działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i [...] poł. O., a w szczególności faktu ustalenia między stronami, iż z uwagi na konieczność zebrania zasianych wcześniej przez skarżącego plonów przekazanie przedmiotowych działek nastąpiło dopiero 30 września 2022 r., zatem skarżący w momencie składania wniosku i w dniu 31 maja 2022 r. był posiadaczem przedmiotowych działek, co uprawniało skarżącego do ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego;
2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że wszystkie działki objęte umową dzierżawy zostały zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że umową dzierżawy objęte były działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], zaś we wniosku o przyznanie płatności skarżący wskazał tylko część tych działek, tj. działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i [...] poł. O.;
- polegającym na nierozpoznaniu wniosku o przyznanie płatności na działki nr [...] i nr [...] pomimo, iż działki te nie były objęte umową dzierżawy;
3. niezastosowanie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, pomimo, iż działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i [...] poł. O., były w posiadaniu skarżącego w momencie składania wniosku i w dniu 31 maja 2022 r.;
4. naruszenie art. 15 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, poprzez jego błędną wykładnie i niezastosowanie, w przypadku, gdy nieruchomości objęte wnioskiem były w posiadaniu skarżącego w momencie składania wniosku i w dniu 31 maja 2022 r.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu mu płatności na rok 2022 r., zgodnie ze złożonym wnioskiem; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Skarżący wniósł ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci porozumienia zawartego w dniu 15 marca 2022 r. pomiędzy skarżącym a M. S. odnośnie przekazania i wydania obsianych przez skarżącego działek gruntu nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i [...] poł. O., w związku z koniecznością zebrania plonów przez skarżącego.
W dniu 3 stycznia 2024 r. S. S. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dwóch dokumentów w postaci: postanowienia z dnia 28 czerwca 2023 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie wprowadzenia w błąd ARiMR w celu uzyskania korzyści majątkowej; postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zażalenia i utrzymania w mocy postanowienia Prokuratury Rejonowej w K. z dnia 28 czerwca 2023 r. o umorzeniu dochodzenia.
Rozpatrując odwołanie Dyrektor ARiMR, po przytoczeniu treści przepisów mających zastosowanie w sprawie, wskazał, że istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do ustalenia, czy skarżący był w okresie referencyjnym posiadaczem gruntów rolnych użytkowanych przez niego rolniczo, zadeklarowanych w złożonym wniosku.
W ocenie organu odwoławczego, w pierwszej kolejności właściwym byłoby ustalenie, że płatności S. S. nie przysługiwały, a ich przyznanie nastąpiłoby z naruszeniem art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.), powoływanej dalej także jako "ustawa", który stanowi, że w przypadku gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują posiadaczowi zależnemu.
Skarżący w dniu 24 sierpnia 2022 r. przedstawił dwa spójne ze sobą dokumenty, z których wynikało, że celem uzyskania renty z KRUS wydzierżawił on w dniu 1 marca 2022 r. gospodarstwo rolne swojej siostrze - M. S. na okres 15 lat, w tym wszystkie działki objęte swoim wnioskiem o płatność. Skoro S. S. wydzierżawił zadeklarowane działki ewidencyjne (oprócz działki nr [...] i nr u [...]), to do wydzierżawionych działek płatności mu nie przysługiwały, gdyż przysługiwałyby one dzierżawcy, o ile złożyłby taki wniosek.
Organ pierwszej instancji doszedł do podobnej konkluzji, że płatności do działek objętych umową dzierżawy wnioskodawcy nie przysługiwały, jakkolwiek oparł się na innych przepisach, stosując inny tok myślenia. Skoro bowiem S. S. wydzierżawił w dniu 1 marca 2022 r. zadeklarowane w 2022 roku do płatności działki rolne, nie był zatem tym posiadaczem, który faktyczne użytkował grunty rolne w roku 2022, ze szczególnym uwzględnieniem 31 maja 2022 r. Nie spełnił on zatem przesłanki wynikającej z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy.
Organ odwoławczy wskazał, że pomimo wielokrotnych prób organu pierwszej instancji, S. S. nie przedstawił innych dowodów, czy dokumentów świadczących o tym, że stan faktyczny przedstawiał się inaczej. Pomimo wielokrotnych monitów organu pierwszej instancji, S. S. nie przedstawił żadnych dokumentów, ani wyjaśnień w tej kwestii, zasłaniając się między innymi ustawą RODO, co doprowadziło do sytuacji, w której złożone przez stronę dokumenty - umowa dzierżawy oraz decyzja Prezesa KRUS - świadczyły o tym, że S. S. nie był posiadaczem zadeklarowanych działek prowadzącym na nich działalność rolniczą od dnia 1 marca 2022 r.
Organ odwoławczy nadmienił, że w toku postępowania odwoławczego podjęto próbę przesłuchania M. S., która ostatecznie oświadczyła, że chce skorzystać z uprawnienia do odmowy zeznań jako osoba bliska strony (siostra).
Organ odwoławczy zważył, że postanowienie z dnia 26 września 2023 r. Sądu Rejonowego w K. wydane na skutek rozpatrzenia zażalenia stanowi jedynie, że umorzono dochodzenie z powodu nie spełnienia przesłanek z art. 300 § 1 Kodeksu karnego (S. S. nie grozi niewypłacalność lub upadłość) ani art. 300 § 2 Kodeksu karnego (S. S. płaci zasądzone alimenty). Zatem drugie z przedstawionych przez stronę orzeczeń w żaden sposób nie odnosi się do niniejszego postępowania, gdyż Prokuratura badała występowanie elementów nieistotnych dla niniejszego postępowania.
Odnośnie postanowienia z dnia 28 czerwca 2023 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie wprowadzenia w błąd ARIMR w celu uzyskania korzyści majątkowej, organ odwoławczy zważył, że w powiązaniu z zawiadomieniem, które wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu 26 lipca 2022 r. należy uznać, że dotyczy ono spraw z lat wcześniejszych, tj. wszczętych przed 2022 r., dotyczących głównie podziału gospodarstwa (ok. 130 ha) na dwa mniejsze. Istotnie, organ pierwszej instancji prowadził postępowanie również w celu ustalenia tworzenia przez S. S. sztucznych warunków (co wymaga inicjatywy organu) jednakże nie zebrał wystarczających dowodów dla potwierdzenia tej tezy. Wydane orzeczenie nie wskazuje by uznano, że wnioskodawca takie warunki tworzył i rozstrzygnięcie opiera się na zupełnie innych przesłankach.
Zdaniem organu odwoławczego, nie jest uzasadniony zarzut nierozpoznania wniosku strony o przyznanie płatności do działek nr [...] i nr [...], chociaż w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji nie znalazło się wyjaśnienie dotyczące rozstrzygnięcia co do ww. działek.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że jako obszar zatwierdzony w decyzji, czyli spełniający wszystkie przesłanki, wskazano obszar 2,60 ha. Na działce nr [...] strona zadeklarowała działkę D (D1, D2) o powierzchni 2,60 ha i ta właśnie działka została uznana za obszar zatwierdzony.
Odnośnie do działki nr [...] zadeklarowano na niej powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,1 ha. Stanowi ją działka podrzędna E2, o powierzchni 0,08 ha (ziemniak) oraz działka podrzędna E2, o powierzchni 0,02 ha TUZ. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, płatności obszarowe są przyznawane do powierzchni działki rolnej o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha. Powierzchnia działek podrzędnych stanowi część składową działki rolnej E (1,22 ha) oraz F (0,40 ha), których pozostałe powierzchnie zostały wykluczone z płatności. Ponieważ powierzchnia 0,08 ha, jak również 0,02 ha nie stanowią powierzchni minimalnej dla działki rolnej, powierzchnia zadeklarowana na działce nr [...] nie została zaliczona do obszaru zatwierdzonego.
Organ odwoławczy wskazał, że ma wątpliwości co do prawidłowości uznania za obszar zatwierdzony powierzchni położonej na działce nr [...], gdyż strona załączyła do wniosku umowę przedwstępną - akt notarialny rep. A nr [...], zawartą w dniu 31 marca 2022 r., zgodnie z którą K. K. zobowiązała się sprzedać a S. S. kupić ww. działkę. Zgodnie z zapisami aktu notarialnego nieruchomość nie była, w tym dniu, wolna od praw osób trzecich, natomiast w § 5 umowy zawarto zapis, że wydanie przedmiotu umowy nastąpi w terminie wskazanym w przyrzeczonej umowie sprzedaży i z chwilą wydania przejdą na kupującego wszelkie korzyści i ciężary z tym nabyciem związane. S. S. nie przedstawił umowy kupna ww. działki, a nawet gdyby dokonał jej zakupu dnia następującego po podpisaniu umowy przedwstępnej, byłby to najszybciej dzień 1 kwietnia 2022 r. Jednakże organ nie mógłby wydać decyzji na niekorzyść strony, zatem nawet gdyby organ odwoławczy uznał, że S. S. wszedł w jej posiadanie (i użytkowanie związane z pobieraniem pożytków) w dniu 1 kwietnia 2022 r., i wyłączyłby ją z obszaru zatwierdzonego, zgodnie z art. 139 k.p.a. nie mógłby wydać decyzji na niekorzyść strony, zatem powyższą wątpliwość rozstrzygnięto na korzyść strony.
Organ odwoławczy podkreślił, że dopiero po uzyskaniu negatywnej dla siebie decyzji S. S. wraz z odwołaniem przedstawił dokument nazwany "Porozumieniem", które zostało zawarte w dniu 15 marca 2022 r. pomiędzy S. S. a M. S.
Na mocy ww. umowy S. S. został uprawniony przez dzierżawcę do zebrania plonów z działek, które obsiał przed zawarciem umowy dzierżawy, tj. przed dniem 1 marca 2022 r., dotyczy to działek, cyt,, "nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] poł. O.". Ustalono również, że cyt: "W związku z zawartą w dniu 1 marca 2022 r. umową dzierżawy strony postanawiają, iż działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] poł. O., wydane zostaną Dzierżawcy po zebraniu plonów z tych działek, nie później jednak niż do dnia 30 września 2022 r.".
Ponadto zawarto w porozumieniu zapis stanowiący, że w związku z podjętą przez wydzierżawiającego decyzją o likwidacji hodowli bydła strony ustalają, iż proces ten przeprowadzi wydzierżawiający.
Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszym postępowaniu nie obowiązuje prekluzja dowodowa, zatem każdy dowód przedstawiony przez stronę jest włączany w poczet materiału dowodowego i oceniony, niezależnie od terminu jego zgłoszenia, niemniej wątpliwości organu odwoławczego budzi przedstawienie organom ARiMR dopiero w dniu 1 sierpnia 2023 r. "Porozumienia", które zawarto w dniu 15 marca
2022 r. Dokument ten nie posiada daty pewnej, w przeciwieństwie do umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2022 r. z podpisami stron, które zostały notarialnie potwierdzone w dniu 15 marca 2022 r.
Organ wskazał, że kierując się doświadczeniem życiowym należy założyć, że o ile skarżący prowadził działalność rolniczą, a był rolnikiem, któremu przyznano rentę - jak wynika z pisma odwoławczego - z tytuł tego, że cyt: "Lekarz Rzeczoznawca KRUS uznał pozwanego za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 01.03.2022 r. do kwietnia 2024 r.", skarżący nie chciał składać w żadnym organie administracji oświadczenia, czy dokumentu, który w istocie zaprzecza podjętym przez KRUS ustaleniom. Niemniej, sama decyzja Prezesa KRUS z dnia 20 maja 2022 r. o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy wskazuje pkt III, że "część uzupełniająca ulega zawieszeniu (...) z powodu niezaprzestania prowadzenia działalności rolniczej". Organ odwoławczy dodał, że posiada wiedzę z urzędu, że rozumienie powyższego zapisu przez KRUS opiera się na wynikłej ze zmiany dotychczasowych przepisów stosowanych przez KRUS możliwości pozostawienia sobie przez rolnika posiadania gospodarstwa rolnego i jednoczesnego pobierania świadczenia, nie wkracza ono w sferę rozumienia i zakresu sformułowania "prowadzenia działalności rolniczej", które ma kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie.
Trudno jednak przyjąć, że sytuacją w której osoba uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i to od dnia 5 stycznia 2022 r., pracuje w gospodarstwie rolnym o tak znacznym obszarze 60,85 ha od miesiąca marca 2022 do września
2022 r., a zatem przez 7 m-cy, uzyskałaby całkowitą aprobatę organu wypłacającego ww. świadczenie z tytułu niezdolności. Po przyjęciu takiego toku myślenia, zrozumiała byłaby niechęć wnioskodawcy do współpracowania z organem ARiMR i przedkładania jakichkolwiek dokumentów świadczących o prowadzeniu gospodarstwa rolnego.
Organ odwoławczy ocenił całość zebranego materiału dowodowego, w tym treść zawiadomienia, które wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu 26 lipca 2022 r., z którego wynika, że skarżący co najmniej do dnia 5 lipca 2022 r. prowadził działalność rolniczą w swoim gospodarstwie. Zdaniem organu, zawiadomienie to nie miało na celu dokonania przysporzenia S. S., zatem wydaje się wiarygodne w powiązaniu z oświadczeniami skarżącego.
Ponadto organ odwoławczy zważył, że w dniach 12-13 kwietnia 2022 r. w gospodarstwie S. S. została przeprowadzona przez Powiatowy Inspektorat Weterynarii w Kwidzynie kontrola w zakresie Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt. Na podstawie raportu z czynności kontrolnych potwierdzono, że zwierzęta, które S. S. zgłosił do płatności w roku 2022 r. nadal przebywają w jego siedzibie stada. Stwierdzono ponadto, że posiadacz bydła nie zgłasza faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń kierownikowi biura powiatowego. Zdaniem organu odwoławczego dowód ten nie jest do końca wiarygodny, gdyż skarżący mógł po prostu nie zgłosić przemieszenia zwierząt do siedziby dzierżawcy (czyli w zasadzie dokonać formalnego przeniesienia, bo obora S. S. również została wydzierżawiona M. S., zatem faktycznie zwierzęta nie zmieniły miejsca pobytu). Jednakże, jak wynika z treści raportu Inspekcji Weterynarii, S. S. był obecny w trakcie kontroli w gospodarstwie i w dniu 13 kwietnia 2022 r. podpisał wręczony mu - jako kontrolowanemu, raport, poświadczając jego odbiór, wraz ze wskazaniem numeru dowodu osobistego. Świadczy to o tym, że w miesiącu kwietniu 2022 r. skarżący przebywał w swoim gospodarstwie i m.in. zajmował się zwierzętami, które objęte były umową dzierżawy, występując jako ich posiadacz i osoba odpowiedzialna za spełnienie wymogów identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz zdrowia publicznego, zdrowia roślin i zdrowia zwierząt.
Dokonując oceny całego zebranego materiału dowodowego, organ odwoławczy przychylił się do twierdzenia skarżącego, że prowadził on działalność rolnicza od dnia 15 marca 2022 r. do dnia 30 września 2022 r. W zakresie początkowych miesięcy roku 2022 organ odwoławczy stwierdził, że skarżący dokonał zasiewów przed dniem 1 marca 2022 r., czyli prowadził działalność rolniczą, następnie w dniu 1 marca 2022 r. oddał posiadanie zgłoszonych działek dzierżawcy M. S., a w dniu 15 marca 2022 r. przystąpił znów do prowadzenia działalności rolniczej. Jest to zgodne z twierdzeniami skarżącego oraz z zapisami przedstawionego porozumienia, zgodnie z którymi wnioskodawca przekazał posiadanie zadeklarowanych działek w dniu 30 września 2022 r. dzierżawcy, przy czym dotyczy to wszystkich działek ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku, oprócz działki nr [...] oraz [...]. Zatem, S. S. w roku 2022 prowadził działalność rolniczą na zadeklarowanych działkach w okresach: od dnia 1 stycznia do dnia 28 lutego 2022 r. i od dnia 15 marca do dnia 30 września 2022 r.
Tak ustalony stan faktyczny, zdaniem organu odwoławczego, nie uprawnia skarżącego do uzyskania płatności do zadeklarowanych działek rolnych (z wyłączeniem działki nr [...]). W orzecznictwie ugruntowane jest bowiem stanowisko, że wnioskodawca powinien posiadać zadeklarowane działki przez cały rok kalendarzowy. Zgodnie z obowiązującym kalendarzem gregoriańskim oznacza to okres od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Jak wynika z odwołania skarżącego, przyjął on, że po zbiorach może przenieść posiadanie zadeklarowanych działek rolnych na dzierżawcę zachowując prawo do płatności obszarowych. Stanowisko to jest błędne.
Konkludując, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że pomimo ustalenia, iż skarżący był posiadaczem zadeklarowanych działek w dniu 31 maja 2022 r., mając na uwadze, że równocześnie nie był ich posiadaczem przez cały rok kalendarzowy 2022, należało odmówić mu przyznania płatności obszarowych, a wobec stwierdzonej różnicy pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną, nałożyć sankcje. Płatności związane do zwierząt zostały przyznane przez organ pierwszej instancji prawidłowo, zgodnie z art. 16 ustawy. Podobnie prawidłowo przyznano zwrot dyscypliny finansowej.
W skardze na powyższą decyzję Dyrektora ARiMR S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika ARiMR w Kwidzynie
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że skarżący nie posiadał gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2022 przez cały rok kalendarzowy, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że w okresie od 28 lutego 2022 r. do 15 marca 2022 r. skarżący posiadał i utrzymywał w dobrej kulturze rolnej działki objęte wnioskiem o przyznanie płatności, istniejąca zaś przerwa pomiędzy 28 lutego 2022 r. a 15 marca 2022 r. wynika z daty sporządzenia umowy dzierżawy i porozumienia pomiędzy skarżącym a dzierżawcą;
2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci:
- art. 7 i 8 ustawy w zw. z ustawą z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 - 2027 (Dz. U. z 2023 r. poz. 412 ze zm.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznaniu braku podstaw do otrzymania dopłat bezpośrednich pomimo posiadania przez skarżącego działek objętych wnioskiem w dniu 31 maja 2022 r.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący zawarł w dniu 1 marca 2022 r. umowę dzierżawy z M. S., swoją siostrą. Na mocy przedmiotowej umowy skarżący wydzierżawił siostrze gospodarstwo rolne, poł. w miejscowości O., gmina G., składające się z działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Następnie w dniu 15 marca 2022 r. strony umowy dzierżawy zawarły "Porozumienie", na mocy którego ustaliły, iż do wydania obsianych pól, tj. działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] poł. C., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] poł. O., dojdzie po zebraniu plonów przez skarżącego, nie później niż do dnia 30 września
2022 r.
W ocenie organu z powyższych dokumentów wynika fakt, iż skarżący w roku 2022 prowadził działalność rolniczą na zadeklarowanych działkach w okresach od 1 stycznia do 28 lutego 2022 r. oraz od 15 marca do 30 września 2022 r., z czym nie sposób się zgodzić. Organ pominął całkowicie, iż uprawa gruntów wiąże się z szeregiem, rozłożonych w czasie, zabiegów rolniczych. Faktem jest, iż skarżący obsiał zadeklarowane działki, następnie w związku z orzeczoną niezdolnością do pracy zawarł umowę dzierżawy, jednak strony tej umowy postanowiły, iż wydanie gruntów nastąpi w dniu 30 września 2022 r. Skarżący utrzymywał grunty w dobrej kulturze rolnej, pomimo orzeczonej niezdolności do pracy, uprawiał grunty nie osobiście tylko prosząc o pomoc rodzinę, opłacając osoby obce.
Skarżący wskazał, że nie przedkładał w toku prowadzonego przez organ pierwszej instancji porozumienia zawartego z siostrą, albowiem obawiał się konsekwencji z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego w przypadku, kiedy skarżący pobierał rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Porozumienie zawarte zostało już po zawarciu umowy dzierżawy, jednak nie doszło do przerwania posiadania, albowiem dzierżawca nie zdążył jeszcze objąć w posiadanie faktyczne gruntu rolnego. Po zawarciu umowy dzierżawy strony doszły do wniosku, iż dzierżawca M. S. nie będzie w stanie zwrócić S. S. ceny za zebrane plony z pól obsianych przez skarżącego. Z tych też względów skarżący zawarł w dniu 15 marca 2022 r. porozumienie z M. S., na mocy którego ustalono, iż do wydania obsianych pól dojdzie po zebraniu plonów przez skarżącego, nie później niż do dnia 30 września 2022 r.
Posiadanie w rozumieniu przepisu art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy nie jest pojęciowo tożsame z pojęciem posiadania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach płatności, nie wystarczy być posiadaczem (samoistnym) działek w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami użytkując rolniczo. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności.
Posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, nawet w złej wierze, i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście, rzecz jednak w tym, by dokonywane były one w jego imieniu. W zależności od okoliczności, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik wnioskujący o przyznanie płatności posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy na dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (tak: wyrok NSA z dnia 22 września 2023 r. sygn. akt I GSK 1235/22). Przez prowadzenie działalności rolniczej należy rozumieć całość czynności rolniczych od momentu rozpoczęcia uprawy, tj. od przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny, poprzez zasiew, nawożenie, ochronę roślin oraz zbiór płodów rolnych. Płatności obszarowe powinny zatem trafiać do tych podmiotów, które konkretne grunty uprawiają (tak: wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt I GSK 935/21).
Skarżący wskazał, że to on przygotował grunty pod kolejny sezon wegetacyjny, obsiał, w międzyczasie nawoził i ostatecznie zebrał plony. Rozpoczęcie uprawy do czasu zbiorów obejmuje pełny rok kalendarzowy, co też miało miejsce w przypadku posiadania przez skarżącego. Zatem skarżący powinien otrzymać dopłaty zgodnie ze złożonym wnioskiem.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie skarżący wskazał, że w styczniu 2022 r. przeszedł zawał i znalazł się w szpitalu, stwierdzono u niego również chorobę nowotworową. Z tej przyczyny wydzierżawił on część gospodarstwa siostrze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego aktu w oparciu o wskazane kryteria, Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Organ pierwszej instancji dokonał ustalenia, że skarżący nie posiadał działek rolnych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności w dniu 31 maja 2022 r. Podstawą odmowy przyznania płatności przez organ pierwszej instancji była norma art. 8 ust. ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wprowadzająca wyraźny wymóg posiadania przez wnioskodawcę działek rolnych których dotyczy wniosek w dniu 31 maja 2022 r.
W przeciwieństwie do organu pierwszej instancji organ odwoławczy, ustalił, że skarżący posiadał działki rolne wskazane we wniosku w dniu 31 maja 2022 r.
Wskazać należy, że organ rozpoznający sprawę zobowiązany jest ustalić w pierwszej kolejności stan faktyczny sprawy a następnie dokonać jego oceny prawnej. Ustalenie stanu faktycznego następuje na podstawie zebranego materiału dowodowego, po dokonaniu przez organ jego oceny.
Organ analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, uwzględnił nowy przedstawiony w toku postępowania odwoławczego dowód w postaci umowy z 15 marca 2022 r. i ustalił, że skarżący posiadał działki rolne wskazane we wniosku w okresie od 1 stycznia do 28 lutego 2022 r. oraz od 15 marca do 30 września 2022 r., a więc obejmującym dzień 31 maja 2022 r.
Powyższe ustalenia skutkowały dokonaniem przez organ oceny prawnej, że dochodzone płatności skarżącemu nie przysługują z uwagi na fakt, że nie posiadał on działek rolnych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności przez cały rok 2022, co jest wymogiem uzyskania płatności.
Sąd nie podzielił stanowiska organu, że w niniejszej sprawie skarżący, dochodząc płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zobligowany był wykazać fakt posiadania nieruchomości przez cały rok kalendarzowy, za który dochodzi płatności.
Przepisy ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego regulują przyznanie płatności w sytuacji przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego w trakcie roku kalendarzowego na nabywcę, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Z przepisów tych wynika niewątpliwie, że podmiot dochodzący płatności w takim przypadku nie musi posiadać działek rolnych w okresie całego roku kalendarzowego.
Z normy art. 26 ust. 1 i 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że
1. W przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 809/2014 płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa, o które ubiega się przekazujący, są przyznawane przejmującemu, jeżeli:
1) przekazanie zostało dokonane nie później niż do dnia 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
2) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że w przypadku gdy przekazujący ubiega się o płatności związane do zwierząt, warunek posiadania zwierząt przez okresy określone w art. 16 uznaje się za spełniony, jeżeli zwierzęta objęte wnioskiem o przyznanie tych płatności złożonym przez przekazującego były w posiadaniu przekazującego lub przejmującego przez te okresy;
3) przejmujący złoży wniosek do dnia 30 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności.
6. W przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 809/2014, które zostało dokonane po dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, płatności te przysługują przekazującemu, jeżeli są spełnione warunki do ich przyznania, z tym że w przypadku gdy przekazujący ubiega się o płatności związane do zwierząt, warunek posiadania zwierząt przez okresy określone w art. 16 uznaje się za spełniony, jeżeli zwierzęta objęte wnioskiem o przyznanie tych płatności złożonym przez przekazującego były w posiadaniu przekazującego lub przejmującego przez te okresy.
Z okoliczności sprawy wynikało, że skarżący początkowo miał przekazać gospodarstwo rolne dzierżawcy w dniu 1 marca 2022 r., jednak umową z dnia 15 marca 2022 r. przesunięto termin wydania działek rolnych na okres po zebraniu plonów nie później niż do 30 września 2022 r.
Oczywistym jest, że brak posiadania przez przekazującego działek rolnych po dniu 30 września 2022 r. nie mógł mieć znaczenia dla prawa przekazującego do uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przekazujący gospodarstwo rolne dla zachowania prawa do uzyskania płatności nie musi bowiem, zgodnie z normą art. 26 ust. 6 ustawy, posiadać gospodarstwa rolnego w drugiej połowie roku (już od 1 czerwca), w którym doszło do przekazania gospodarstwa.
W sprawie rozważyć należało, czy przyznanie płatności mogła wykluczyć okoliczność, że dokonanie zmiany daty przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 1 marca 2022 r. na okres po zebraniu plonów, najpóźniej do 30 września 2022 r., nastąpiło w dniu 15 marca 2022 r. a nie 1 marca 2022 r.
Organ w zaskarżonej decyzji podkreślał, że skarżący nie posiadał gospodarstwa rolnego w okresie od 1 do 14 marca 2022 r.
Wskazać należy, że ustalenie takie zostało dokonane na podstawie treści dokumentów - umów, przedłożonych przez skarżącego. Z umowy z dnia 15 marca
2022 r. wynika, że w związku z zawartą w dniu 1 marca 2022 r. umową dzierżawy strony postanawiają, że wskazane w umowie działki zostaną wydane dzierżawcy po zebraniu plonów z działek, nie później jednak niż do 30 września 2022 r. W umowie z dnia 1 marca 2022 r. znajdował się natomiast zapis, że wydanie przedmiotu dzierżawy nastąpi w dniu podpisania umowy. Treść tej umowy nie potwierdza, że wydanie przedmiotu już nastąpiło, lecz, że ma nastąpić. Kwestia realizacji ustaleń umowy jest kwestią odrębną od treści tych ustaleń. Wskazać także należy, ze zawartych umów nie należy, zgodnie z wolą stron, traktować jako niezależnych dwóch odrębnych umów przekazania gospodarstwa, najpierw przez skarżącego dzierżawcy, a następnie przez dzierżawcę skarżącemu, lecz jako jedną umowę przekazania gospodarstwa przez skarżącego dzierżawcy, ze zmianą jej postanowień.
Skarżący podnosił, że przed zawarciem umowy z dnia 15 marca 2022 r. nie doszło do przekazania gospodarstwa dzierżawcy. Okoliczność, czy wydanie takie w rzeczywistości nastąpiło i w jaki sposób, nie była przedmiotem postępowania dowodowego. Brak było zatem w okolicznościach sprawy podstaw do dokonania ustaleń w tym zakresie, co narusza normę art. 80 k.p.a., której stosowanie nie zostało przez art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyłączone. Wskazać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 3 tej ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wskazać jednak należy, że w niniejszej sprawie skutki prawne z faktu przekazania posiadania gospodarstwa rolnego dzierżawcy wywodził organ, to na nim ciążył zatem obowiązek udowodnienia tej okoliczności.
Podkreślić przy tym należy, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz, że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Sam tytuł prawny do nieruchomości rolnej nie ma zatem decydującego znaczenia dla oceny prawa do nabycia płatności.
Zaznaczyć także należy, że przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, że jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności i nie wprowadza wyraźnego wymogu posiadania gospodarstwa rolnego nieprzerwanie przez cały rok.
Wymóg ten, sformułowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do zasady logiczny i słuszny, w sytuacji braku zmiany posiadacza gospodarstwa w trakcie roku kalendarzowego, należy, w ocenie Sądu formułować w kontekście realizacji obowiązku utrzymywania gruntów zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy i decyzyjności co do prowadzenia upraw w określonym roku kalendarzowych. Zatem ewentualna utrata przez skarżącego posiadania działek rolnych na dwa tygodnie, związku z zawartymi z dzierżawcą umowami, nie powinna automatycznie prowadzić do odmowy przyznania płatności.
Oceniając czas posiadania przez skarżącego działek wskazanych we wniosku o płatności organ winien mieć na uwadze charakter i czas prac rolnych prowadzonych w gospodarstwie. Skarżący wskazywał na obsianie działek rolnych oraz zebranie z nich plonów, jak również utrzymywanie ich w prawidłowej kulturze rolnej. Z okoliczności sprawy nie wynika by ewentualna dwutygodniowa przerwa w posiadaniu gruntów rolnych, w pierwszej połowie marca 2022 r., uniemożliwiła skarżącemu wykonanie na działkach prac polowych i utrzymywanie gruntów zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy, lub by wykluczyła w tym okresie jego decyzyjność co do prowadzenia upraw. Okres ten mógłby mieć znaczenie dla oceny stanu posiadania działek rolnych gdyby, w tym krótkim okresie, prace polowe były lub musiały być wykonywane. W innym przypadku, w okolicznościach sprawy, przerwa ta, nawet gdyby zaistniała, nie powinna być uznana za wykluczającą możliwość przyznania płatności.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2021 r.
sygn. akt I GSK 935/21 wskazał, że przez prowadzenie działalności rolniczej należy rozumieć całość czynności rolniczych od momentu rozpoczęcia uprawy, tj. od przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny, poprzez zasiew, nawożenie, ochronę roślin oraz zbiór płodów rolnych, a płatności obszarowe powinny trafiać do tych podmiotów, które konkretne grunty uprawiają. W sytuacji, gdy to skarżący prowadził działalność rolniczą do czasu rzeczywistego wydania dzierżawcy gospodarstwa rolnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania mu płatności.
Wskazać także należy, że zły stan zdrowia skarżącego nie wykluczał możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 2023 r. sygn. akt I GSK 1235/22 wskazał, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście. W zależności od okoliczności, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik wnioskujący o przyznanie płatności posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy na dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów. Choroba skarżącego nie wykluczała zatem, co do zasady, możliwości prowadzenia przez niego gospodarstwa.
W związku z powyższym, dokonaną przez organ wykładnię normy art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd uznał za sprzeczną z norma art. 26 ust. 1 i 6 tej ustawy, zbyt restrykcyjną i niezgodną z zasadą przyznawania płatności tym rolnikom, którzy rzeczywiście użytkowali grunty rolne w danym roku kalendarzowym.
Wskazać należy, że w sytuacji, gdy działki objęte wnioskiem były przez cały rok kalendarzowy utrzymywane w prawidłowej kulturze rolnej, jednemu z podmiotów - przekazującemu gospodarstwo lub przejmującemu to gospodarstwo, winny przysługiwać wnioskowane dopłaty. Z ustaleń organu nie wynika, by dopłaty te uzyskał dzierżawca gospodarstwa.
Organ odwoławczy dopuścił się w wydanej decyzji naruszenia prawa materialnego - normy art. 8 ust. ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, poprzez jej błędną wykładnię, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i po ewentualnym uzupełnieniu materiału dowodowego, wyda w sprawie decyzję.
Organ winien uwzględnić, że brak jest podstaw do oceny przez organ całej decyzji organu I instancji, skarżący w odwołaniu zaskarżył bowiem tę decyzję jedynie w części odmawiającej przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej (dodatkowej), uzupełniającej płatności podstawowej oraz w części nakładającej sankcje związane z tymi płatnościami.
W części niezaskarżonej odwołaniem decyzja organu I instancji stała się prawomocna i brak było podstaw do orzekania w sprawie w tym zakresie przez organ II instancji.
Skarżący w sytuacji orzekania przez organ o różnych płatnościach ma prawo do zaskarżenia decyzji w części, którą uznaje za niekorzystną. Okoliczność ta stanowiła niezależną przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z uwagi na naruszenie prawa procesowego, normy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. które miało wpływ na wynik spraw. Organ nie mógł bowiem orzekać o utrzymaniu w całości w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy nie została ona zaskarżona w całości odwołaniem.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl.