III SA/Gd 178/23

III SA/Gd 178/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-08-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Jacek Hyla /przewodniczący/
Jolanta Sudoł
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Rzemiosło
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 122 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2230
art. 44zzzb
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 391
par. 1
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 17 , art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 ust. 1 pkt 1 llit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. I. i G. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 9 lutego 2023 r., nr SKO.423.7.2023 w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Kobylnica z dnia 3 stycznia 2023 r., nr CUW-DOS.4451.25.2022.KO; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżących M. I. i G. I. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. (nr CUW-DOS.4451.25.2022.KO) Wójt Gminy K. - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 122 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm. – dalej jako "u.p.o.") - odmówił przyznania M. I., prowadzącej działalność pod nazwą [...] Spółka Cywilna, M. I., G. I., ul. [...], [...] S. (dalej także jako: "strona skarżąca", "skarżący", "pracodawca"), dofinansowania kosztów kształcenia w formie nauki młodocianego pracownika – S. P.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 9 listopada 2022 r. wpłynął wniosek M. I., prowadzącej firmę [...] Spółka Cywilna, o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, do którego zostały dołączone dokumenty: wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, kopia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika, kopie kwalifikacji zawodowych wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych M. I. nadzorującej szkolenie ucznia, kopia dyplomu zawodowego ucznia potwierdzającego zdanie egzaminu, wydanego przez Okręgową Komisje Egzaminacyjną, oświadczenie o otrzymanej wielkości pomocy de minimis.
Pismem z dnia 25 listopada 2022 r. wezwano pracodawcę do uzupełnienia wniosku o formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis oraz do wykazania posiadania przez wspólnika spółki kwalifikacji zawodowych, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub pkt 3 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm. – dalej jako "u.o.rz.") lub do wykazania stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa ze wspólnikiem, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8 u.o.rz.
W odpowiedzi, w dniu 15 grudnia 2022 r. przedłożono niekompletny, niepodpisany formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis oraz oświadczenie, że wspólnik M. I. jest jej mężem.
Organ wskazał, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. pracodawcom, którzy zawarli umowę o pracę z młodocianymi pracownikami w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin:
w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, egzamin czeladniczy - zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 u.o.rz - przed Izbą Rzemieślniczą;
w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną.
Zgodnie z zapisami art. 2 ust. 1 u.o.rz. rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez: 1/ osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub 2/ wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w art. 2 ust. 1 u.o.rz., lub 3/ spółkę jawną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 u.o.rz., wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 4/ spółkę komandytową osób fizycznych, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 u.o.rz., wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 5/ spółkę komandytowo-akcyjną osób fizycznych, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 u.o.rz., wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 6/ jednoosobową spółkę kapitałową, powstałą na podstawie art. 551 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1526) w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą, z wykorzystaniem swoich zawodowych kwalifikacji i pracy własnej - jeżeli powstała spółka jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub 7/ spółkę, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3-5 u.o.rz., jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 u.o.rz., przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika, lub 8/ wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
Stosownie zaś do treści art. 3 ust. 1 u.o.rz. dowodami kwalifikacji zawodowych w rzemiośle są: 1/ dyplom lub świadectwo ukończenia wyższej, ponadgimnazjalnej lub ponadpodstawowej szkoły o profilu technicznym bądź artystycznym w zawodzie (kierunku) odpowiadającym dziedzinie wykonywanego rzemiosła; 2/ dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła; 3/ świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła; 4/ zaświadczenie potwierdzające posiadanie wybranych kwalifikacji zawodowych w zakresie zawodu odpowiadającego danemu rodzajowi rzemiosła.
Dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy, złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu. Do wniosku należy dołączyć kopie dokumentów, potwierdzających posiadanie wymaganych kwalifikacji przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy, albo osobę zatrudnioną u pracodawcy, kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego oraz kopię odpowiednio dyplomu, certyfikatu lub świadectwa albo zaświadczenia, potwierdzającego zdanie właściwego egzaminu.
Organ wskazał, że na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów (tj. złożonego przez pracodawcę wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika wraz z załącznikami) stwierdzono, iż pracodawca złożył wniosek w wymaganym ustawowo terminie liczonym od dnia zdania egzaminu tj. 31 sierpnia 2022 r.
Zgodnie z art. 122 u.p.o. oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 ze zm.) pracodawca zawarł umowę o pracę z młodocianym pracownikiem na okres od dnia 03.07.2020 r. do dnia 31.08.2022 r. Do okresu nauki zaliczono 10 miesięcy nauki zawodu u innego pracodawcy. Uczeń odbył naukę zawodu pod nadzorem M. I., która posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych pracowników, które są określone w § 10 ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 2, ust. 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. Nr 244, poz. 1626). Ze złożonego świadectwa pracy z dnia 01.09.2022 r. wynika, że młodociany pracownik zatrudniony był na stanowisku uczeń - kucharz - praktyczna nauka zawodu. Egzamin zawodowy zdał 31.08.2022 r. przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G.
Organ stwierdził, że wnioskodawca posiada status rzemieślnika. Z przedstawionej dokumentacji wynika bowiem, że wspólnikiem w spółce cywilnej jest małżonek osoby posiadającej kwalifikacje do kształcenia młodocianego pracownika – M. I. (art. 2 ust. 1 pkt 8 w zw. z pkt 1 u.o.rz.). Konsekwencją posiadania przez pracodawcę statusu rzemieślnika jest konieczność zdania przez młodocianego pracownika egzaminu przed Izbą Rzemieślniczą, tymczasem młodociany zdał egzamin przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G.
W podsumowaniu stwierdzono, że ponieważ przedmiotowy wniosek nie spełnia przesłanki zdania egzaminu przez młodocianego pracownika przed Izbą Rzemieślniczą, tj. przesłanki z art. 122 ust.1 pkt. 2 lit. a/ u.p.o., to należało odmówić przyznania wnioskowanego dofinansowania.
W złożonym odwołaniu M. I. i G. I. wskazali, że wprawdzie w świetle ustawy są uznawani za rzemieślników, to jednak z uwagi na niespełnienie warunków dotyczących przynależności do cechu lub izby rzemieślniczej, nie mogli prowadzić przygotowania zawodowego małoletniego pracownika kończącego się zdawaniem egzaminu czeladniczego. Od początku szkolenie ucznia prowadzone było pod kątem zdawania egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną a nie organami rzemiosła, i tak też podchodziła do tego szkoła, co wynika z załącznika do zawartej ze szkołą umowy o praktyczną naukę zawodu.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 9 lutego 2023 r. (nr SKO.423.7.2023) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz obowiązujące w sprawie uregulowania prawne ustawy – Prawo oświatowe oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 r., poz. 391), wskazując, że M. I. i G. I. (wspólnicy spółki cywilnej [...] w S., [...] S. ul. [...]), wystąpili o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika S. P., w zawodzie kucharz, za okres od 3 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r., załączając do wniosku: 1/ umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie kucharz, zawartą w dniu 3 lipca 2020 r. między M. I. i G. I. wspólnikami spółki cywilnej [...] w S., a S. P., w której zastrzeżono, że przygotowanie zawodowe będzie się odbywało pod nadzorem M. I.; 2/ świadectwo pracy S. P. w charakterze młodocianego pracownika w ramach nauki zawodu kucharz, wystawione w dniu 1 września 2022 r. przez M. I. i G. I. wspólników spółki cywilnej [...] w S.; 3/ dyplom potwierdzający zdanie przez S. P. egzaminu zawodowego przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. w dniu 31 sierpnia 2022 r. i uzyskanie uprawnień w zawodzie kucharz; 4/ świadectwo ukończenia przez M. I. (poprzednio P.) liceum zawodowego i uzyskania tytułu w zawodzie gastronom; 5/ zaświadczenie o ukończeniu przez M. I. kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu (obejmujący 20 godzin pedagogiki, 30 godzin metodyki praktycznego nauczania zawodu, 20 godzin psychologii, 10 godzin praktyki metodycznej); 6/ zaświadczenie o prowadzeniu przez M. I. działalności gospodarczej w zakresie barów i placówek gastronomicznych od 1 grudnia 2007 r.; 7/ oświadczenie o pomocy de minimis.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostawało, że na podstawie zawartej w dniu 3 lipca 2020 r. umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego – S. P. odbyła praktyczną naukę zawodu kucharza, w [...] M. I. i G. I. s.c. w S., [...] S. ul. [...]. Następnie zdała egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. w dniu 31 sierpnia 2022 r. i uzyskała uprawnienia w zawodzie kucharz. Funkcję instruktora praktycznej nauki zawodu dla młodocianego pracownika pełniła M. I. (jeden ze wspólników spółki cywilnej [...] w S.). Nie budzi przy tym wątpliwości fakt, że M. I. spełniała wymogi stawiane instruktorom praktycznej nauki zawodu.
Kwestią sporną było natomiast to, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pracodawca młodocianego pracownika [...] M. I. i G. I. s.c. w S. posiadała status rzemieślnika, a w konsekwencji, czy egzamin zawodowy zdany przez młodocianego pracownika przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. uprawniał stronę do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Organ odwoławczy przytoczył art. 2 ust. 1 u.o.rz. wskazując, że rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez: osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub (pkt 1) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1 (pkt 2); czy wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (pkt 8).
Organ stwierdził, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości fakt, że nie wszyscy wspólnicy [...] M. I. i G. I. s.c. w S. posiadają warunki do uznania ich za rzemieślnika. O ile wymóg ten spełnia M. I., to z całą pewnością rzemieślnikiem nie jest G. I., niemniej jest on małżonkiem M. I. a spółka cywilna [...] jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Z tego też powodu słusznie przyjęto, że ww. spółka cywilna, będąca pracodawcą młodocianego pracownika, jest rzemieślnikiem.
Zgodnie z treścią art. 3 ust. 5 u.o.rz. rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 (czyli cechu lub izby rzemieślniczej). Organ podkreślił jednak, że niespełnienie przez rzemieślników warunku zrzeszenia w organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, w którym mają obowiązek być zrzeszeni, nie stanowi przesłanki do nieprzyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, gdyż nie należy to do podstaw rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie tego świadczenia (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 878/07; w Bydgoszczy z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/07; w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 253/20 oraz III SA/Kr 214/20). Orzecznictwo stoi na stanowisku, że nietrafna jest wykładnia przepisów prawa materialnego, według której do rozpoznania wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika przyjmuje się kryterium określone w ww. art. 3 ust. 5 u.o.rz. Kwestia przynależności lub nie do cechu rzemiosł lub izby rzemieślniczej, nie jest w świetle przywołanych wyżej przepisów przesłanką uznania danej osoby za rzemieślnika.
W realiach rozpoznawanej sprawy należało przyjąć, że strona jest rzemieślnikiem i w świetle art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. warunkiem przyznania jej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika było zdanie przez tego ostatniego egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 u.o.rz. Skoro zaś młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. w dniu 31 sierpnia 2022 r. i to na jego podstawie uzyskał uprawnienia w zawodzie kucharz, uwzględnienie żądania strony było wykluczone.
Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że znane mu jest uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 marca 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 333/21), w którym Sąd opowiedział się za odstąpieniem od literalnej wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i b/ u.p.o. i przyznaniem dofinansowania w przypadku zdania przez młodocianego pracownika egzaminu przed niewłaściwą komisją egzaminacyjną, niemniej jednak orzeczenie to odnosi się do stanu faktycznego, w którym w czasie pobierania przez młodocianego pracownika praktycznej nauki zawodu, doszło do zmiany brzmienia art. 122 u.p.o., tj. gdy umowę o praktyczną naukę zawodu zawarto w czasie obowiązywania art. 122 u.p.o. w brzmieniu, w którym nie warunkował przyznania dofinansowania od zdania egzaminu czeladniczego przez komisją izby rzemieślniczej w przypadku młodocianego pracownika zatrudnionego u rzemieślnika i egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną w przypadku młodocianego zatrudnionego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.
W przywołanym orzeczeniu młodociany pracownik zawarł umowę o pracę w celu kształcenia zawodowego i rozpoczął praktyczną naukę zawodu jeszcze w okresie obowiązywania starych przepisów, które nie uzależniały przyznania dofinansowania, w przypadku młodocianych zatrudnionych u pracodawcy będącego rzemieślnikiem od zdania egzaminu czeladniczego przed izbą rzemieślniczą, a w przypadku młodocianych zatrudnionych u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem od zdania egzaminu zawodowego przed okręgową komisją egzaminacyjną. W rezultacie praktyczna nauka zawodu przypadała na okres obowiązywania początkowo starych, a następnie znowelizowanych przepisów. Jeśli dodać do tego fakt, że ustawodawca nie wydał przepisów przejściowych w tym zakresie, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby pracodawca, który spełnił wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 u.p.o. pod rządami przepisów obowiązujących przed 1 września 2019 r., miał możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, gdyż umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika w zawodzie kucharz, została zawarta w dniu 3 lipca 2020 r., a więc już w okresie obowiązywania nowych przepisów. Wobec jednoznacznego brzmienia znowelizowanej treści art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ u.p.o. wykluczało to stosowanie wykładni zaprezentowanej w przywołanym powyżej wyroku.
M. I. i G. I., wspólnicy [...] spółki cywilnej z siedzibą w S., zaskarżyli powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, zarzucając:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:
a/ art. 2 ust. 4 u.o.rz. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której działalność wykonywana przez skarżących polega na prowadzeniu handlu oraz świadczeniu usług transportu drogowego towarów, które to zgodnie ze wskazaną ustawą nie stanowią rzemiosła, a zatem powodują, że M. I. i G. I. nie mogą być uznani za rzemieślników;
b/ art. 3 ust. 5 i 6 w zw. z art. 7 ust. 5 pkt 2 u.o.rz. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż skarżący, mimo że nie byli członkami żadnej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 u.o.rz. (cechu lub izby rzemieślniczej) mogli zatrudniać pracowników w celu przygotowania zawodowego jako rzemieślnicy, podczas gdy ze wskazanego artykułu ustawy wynika, że rzemieślnik zatrudniając pracowników w celu przygotowania zawodowego nie może być niezrzeszony tym bardziej, że nadzór nad przebiegiem tego przygotowania sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik, co prowadzi do wniosku, iż skarżący podpisali umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z S. P. jako osoby niebędące rzemieślnikami i w takim też charakterze ją wykonali;
c/ art. 122 ust 1 pkt 2 lit. b/ u.p.o. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżącym nie przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia ze względu, iż młodociana S. P. winna była zdać egzamin czeladniczy a nie egzamin zawodowy, jako że - zdaniem organu - skarżący są rzemieślnikami mimo, że po pierwsze skarżący trudnią się handlem i transportem drogowym, co powoduje, iż nie mogą być uznani za rzemieślników, a po drugie są niezrzeszeni, a zatem nie mogą zatrudniać pracowników w celu przygotowania zawodowego jako rzemieślnicy;
2/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a/ art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z całkowitym pominięciem słusznego interesu skarżących w sytuacji, w której celem ustawodawcy było ustanowienie w ustawie - Prawo oświatowe prawa do ubiegania się przez pracodawcę o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników po ukończeniu przez nich nauki zawodu i zdaniu egzaminu potwierdzającego zdobyte kwalifikacje, a nie uzależnianie tego prawa od właściwego zakwalifikowania pracodawcy do rzemieślników lub osób niebędących rzemieślnikami;
b/ art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającej na uznaniu, że działalność skarżących zalicza się do rzemiosła, podczas gdy z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że wykonywana przez nich działalność (przeważająca i pozostała) nie zalicza się do zgodnie z klasyfikacją PKD do rzemiosła;
c/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Wójta Gminy K., w sytuacji, w której prawidłowym było dokonanie zmiany przedmiotowej decyzji poprzez przyznanie skarżącym dofinansowania kosztów na kształcenie młodocianego pracownika S. P.
W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że organy dokonały błędnego ustalenia, iż są oni rzemieślnikami. Co prawda spełniają przesłanki określone w art. 2 ust. 1 pkt 1 i 8 u.o.rz., jednakże zupełnie pominięto okoliczności wyłączające możliwość bycia uznanym za rzemieślnika wskazane w art. 2 ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którym do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików.
Skarżący nie kwalifikują się do bycia rzemieślnikami, gdyż w przeważającej mierze prowadzą restaurację [...], która to działalność objęta jest kodami PKD 56.10.A i 56.30.Z, ale także trudnią się transportem drogowym towarów, który to został określony kodem PKD 49.41.Z.
Zdaniem skarżących wykonywana przez nich działalność zalicza się zatem do działalności handlowej oraz do działalności transportowej, o których stanowi art. 2 ust. 4 u.o.rz., jako niewchodzących w zakres rzemiosła. Handlem, zgodnie z definicją tego słowa, jest proces gospodarczy polegający na sprzedaży, czyli na wymianie dóbr i usług na pieniądze, bądź na inne towary lub usługi (handel wymienny). Skarżący prowadząc restaurację świadczą właśnie tego typu usługi, gdyż opierają się one głównie na sprzedaży posiłków i napojów. Co istotne produkty sprzedawane przez skarżących są również gotowymi produktami zakupionymi w innych miejscach. Dla przykładu można podać napoje (w puszkach, butelkach), alkohol, na którego sprzedaż skarżący posiadają odpowiednie zezwolenia, chleb, ogórki konserwowe, śledź w oleju. Z kolei transport wykonywany przez skarżących w ramach prowadzonej przez nich działalności, zgodnie z kodem PKD 49.41.Z, związany jest z przewozem osób lub towarów i jest realizowany drogą lądową. Należy więc przyjąć, że w sprawie wystąpiły okoliczności wyłączające możliwość uznania skarżących za rzemieślników.
Ponadto skarżący podkreślili, że nie powinni zostać uznani przez organy za rzemieślników z uwagi na fakt nieprzynależenia przez nich do żadnej z organizacji rzemieślniczych wskazanych w ustawie. Kolegium uznało, że skarżący mogli zatrudniać pracowników w celu przygotowania zawodowego jako rzemieślnicy niezrzeszeni, podczas gdy z art. 3 ust. 5 u.o.rz. wprost wynika, że rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego obowiązani są być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust 3 pkt 1 i 3 u.o.rz. (izby rzemieślniczej lub cechu). Obowiązek taki wywodzi się z faktu, że zgodnie z art. 3 ust. 6 i art. 7 ust. 5 pkt 2 u.o.rz. nadzór nad organizacją i przebiegiem procesu przygotowania zawodowego w rzemiośle sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący nie mogli podpisać z młodocianym pracownikiem S. P. umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego jako osoby będące rzemieślnikami, albowiem wówczas musieliby przynależeć do samorządu gospodarczego rzemiosła. W niniejszej sprawie skarżący podpisali umowę z młodocianym pracownikiem jako osoby niebędące rzemieślnikami i w takim też charakterze ją wykonali. Skutkiem tego było zdanie egzaminu zawodowego przez S. P. przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. a nie przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej.
W ocenie skarżących przepisy art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b/ u.p.o., przyznające pracodawcy prawo do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, należy interpretować w sposób zgodny z zamierzonym celem ustawodawcy oraz słusznym interesem obywateli. W art. 122 ust. 1 u.p.o. zostały wskazane wymogi uzyskania przez pracodawcę dofinansowania. Pierwszy z nich dotyczy osoby pracodawcy tj. posiadania przez niego lub osobę prowadzącą zakład w jego imieniu albo osobę u niego zatrudnioną kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, zaś kolejne wymogi dotyczą młodocianych pracowników i stanowią, że osoby te winny po zakończeniu nauki zawodu zdać egzamin (czeladniczy lub zawodowy). Celem ustawodawcy jest zatem aby osoby zatrudniane w celu przygotowania zawodowego zdały egzamin, który będzie stanowił potwierdzenie zdobytych przez nie kwalifikacji i będzie dowodził, że przygotowanie zawodowe przeprowadzone przez pracodawcę przebiegło prawidłowo. Wymogi określone w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i b/ u.p.o. (zdanie egzaminu) należy zatem interpretować jako warunek uzyskania przez pracodawcę dofinansowania jednakże bez konieczności szczegółowego ustalania czy pracodawca na gruncie ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle jest rzemieślnikiem czy nie. Zdaniem skarżących winna liczyć się forma w jakiej przebiegało przygotowanie zawodowe młodocianego pracownika i sam fakt zdania zgodnego z tą formą egzaminu. Skarżący podnieśli także, że oba egzaminy wskazane w ustawie - Prawo oświatowe (zdawane przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej lub przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną) są egzaminami równoznacznymi, mającymi tą samą rangę, a zatem zdanie któregokolwiek z nich powinno prowadzić do spełnienia się warunku, od którego uzależnione jest uzyskanie przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Wyjaśnili, że przeprowadzili przygotowanie zawodowe S. P. jako nierzemieślnicy, nie będąc zrzeszonymi w jakiejkolwiek organizacji rzemieślniczej, bez nadzoru nad tym przygotowaniem jakiejkolwiek izby rzemieślniczej lub cechu, a zatrudniona przez nich osoba została zgłoszona do egzaminu zawodowego również zgodnie z przyjętą formą prowadzenia przygotowania zawodowego.
Wartym zauważenia jest, iż Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w G. nie uznała się za niewłaściwą do przeprowadzenia egzaminu dla S. P., mimo że była ona zatrudniona przez pracodawcę rzekomo będącego rzemieślnikiem. Co również istotne, w załączniku do umowy o praktyczną naukę zawodu zawartej ze szkołą, zostało wskazane, że młodociany po ukończeniu kształcenia zawodowego przystąpi do egzaminu zawodowego przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną, co dowodzi, iż skarżący zostali określeni przez szkołę jako osoby niebędące rzemieślnikami.
Skarżący wskazali, że opisana sytuacja powinna zostać rozstrzygnięta na ich korzyść zgodnie z ich słusznym interesem. Faktem jest, że skarżący przeprowadzili przygotowanie zawodowe S. P. i że wykonali właściwą pracę celem wywiązania się z umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, a wskazana osoba po zakończeniu kształcenia zdała egzamin określony w umowie ze szkołą.
Dokonując zatem wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 u.p.o. należy stosować wykładnię rozszerzającą, posługując się dyrektywami wykładni celowościowej oraz systemowej. Intencją ustawodawcy było bowiem zrekompensowanie pracodawcy kosztów zatrudnienia młodocianych w celu nauki zawodu, a także promowanie pracodawców podejmujących się ważnego społecznie zadania zapewnienia nauki zawodu młodocianym, a nie wprowadzanie rygorystycznych regulacji, od których spełnienia zależeć będzie uzyskanie przez pracodawcę wspomnianej formy pomocy finansowej.
Nieprzyznanie skarżącym dofinansowania o jakie się ubiegają, prowadziłoby do ich niesprawiedliwego potraktowania znacząco odbiegającego od intencji ustawodawcy. Skarżący zawierając umowę z S. P. liczyli na zwrot w przyszłości części poniesionych z tego tytułu kosztów i w ten sposób kształtowali swoje stosunki życiowe. Ponadto zdanie przez ich pracownika egzaminu rzekomo nie przed tą komisją nie świadczy o tym, iż osoba ta nie nabyła umiejętności zawodowych. Zawód kucharza charakteryzuje się tym samym, bez względu na to, czy jest nauczany przez osobę będącą rzemieślnikiem czy osobę nie posiadającą tego statusu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), stanowi, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie przywołać należy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy przepisy prawa materialnego.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm. - dalej powoływana jako u.p.o.), stanowi:
Artykuł 122 ust. 1. Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm. – dalej w skrócie jako "u.o.rz."), stanowi:
Artykuł 1. Przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą na podstawie ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) mogą wykonywać tę działalność z zachowaniem warunków określonych w niniejszej ustawie. Działalność takich osób jest zaliczana do rzemiosła.
Artykuł 2
ust. 1. Rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (pkt 8).
ust. 4. Do rzemiosła nie zalicza się działalności handlowej, usług hotelarskich, działalności transportowej, usług świadczonych w wykonywaniu wolnych zawodów, usług leczniczych oraz działalności wytwórczej i usługowej artystów plastyków i fotografików.
ust. 6. Rzemieślnikiem jest osoba fizyczna, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 8, oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7.
Artykuł 3
ust. 3b. Podstawę przeprowadzania egzaminu czeladniczego w zawodzie określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 996, 1000, 1290, 1669 i 2245), stanowią wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
ust. 5. Rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3.
ust. 6. Przygotowanie zawodowe w rzemiośle realizowane jest na zasadach dualnego systemu kształcenia. Nadzór nad jego przebiegiem sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik.
Artykuł 7
ust. 1. Tworzy się samorząd gospodarczy rzemiosła.
ust. 2. Samorząd gospodarczy rzemiosła jest niezależny w wykonywaniu swych zadań i podlega tylko przepisom prawa.
ust. 3. Organizacjami samorządu gospodarczego rzemiosła są cechy; izby rzemieślnicze i Związek Rzemiosła Polskiego.
ust. 4. Organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są z inicjatywy członków na zasadzie dobrowolnej przynależności.
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2230 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2019 r., stanowi:
Artykuł 44zzzb
ust. 1. Egzamin zawodowy jest formą oceny poziomu opanowania przez osoby, o których mowa w ust. 3, wiadomości i umiejętności z zakresu jednej kwalifikacji wyodrębnionej w zawodzie, ustalonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
ust. 2. Egzamin zawodowy jest przeprowadzany na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
ust. 3. Do egzaminu zawodowego:
1) przystępują uczniowie branżowych szkół I stopnia niebędący młodocianymi pracownikami oraz uczniowie będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i uczniowie techników oraz słuchacze branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych,
2) mogą przystąpić uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem,
3) mogą przystąpić absolwenci branżowych szkół I stopnia, branżowych szkół II stopnia, techników i szkół policealnych oraz absolwenci szkół ponadgimnazjalnych: zasadniczych szkół zawodowych i techników,
4) mogą przystąpić osoby, które ukończyły kwalifikacyjny kurs zawodowy,
5) mogą przystąpić osoby dorosłe, które ukończyły praktyczną naukę zawodu dorosłych lub przyuczenie do pracy dorosłych, o których mowa odpowiednio w art. 53c i art. 53d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690, 830, 1079, 1383, 1561 i 1812), jeżeli program przyuczenia do pracy uwzględniał wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego lub podstawie programowej kształcenia w zawodach,
6) mogą przystąpić osoby spełniające warunki dopuszczenia do egzaminu eksternistycznego zawodowego określone w przepisach wydanych na podstawie art. 10 ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 ze zm.), stanowi:
§ 8. Pracodawca zatrudniający młodocianego w celu nauki zawodu:
1) realizuje program nauczania uwzględniający podstawę programową kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego w zakresie nauczanego zawodu lub realizuje program zapewniający spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych w standardach będących podstawą przeprowadzania egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy;
2) zapewnia, aby osoby szkolące młodocianych posiadały kwalifikacje, o których mowa w § 2 ust. 1.
§ 11
ust. 1. Wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu.
ust. 2. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481).
ust. 3. Młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się u pracodawcy albo na turnusie dokształcania teoretycznego młodocianych organizowanym przez centrum kształcenia zawodowego lub szkołę prowadzącą kształcenie zawodowe zdaje egzamin eksternistyczny zawodowy, przeprowadzany przez okręgową komisję egzaminacyjną, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
ust. 4. Młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2019 r., poz. 391), stanowi:
§ 1. Rozporządzenie określa:
1) warunki i tryb organizowania praktycznej nauki zawodu;
2) zakres spraw określonych w umowie zawartej pomiędzy szkołą a podmiotem przyjmującym uczniów lub słuchaczy na praktyczną naukę zawodu;
3) przeznaczenie środków finansowych, które szkoły prowadzące kształcenie zawodowe przekazują podmiotom przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu;
4) kwalifikacje wymagane od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu i przysługujące im uprawnienia;
5) ramowy program kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz zakres informacji, jakie umieszcza się na zaświadczeniu wydawanym po ukończeniu tego kursu.
Cytowane powyżej przepisy zawarte w art. 122 ust. 1 u.p.o. dają pracodawcy prawo do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jeśli:
a/ zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego,
b/ on lub osoba prowadząca w jego imieniu zakład lub osoba u niego zatrudniona posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych,
c/ młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin czeladniczy (jeśli pracodawca jest rzemieślnikiem) lub egzamin zawodowy (jeśli pracodawca nie jest rzemieślnikiem).
W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości spełnienie przez skarżących, prowadzących i wykonujących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, przesłanek oznaczonych powyżej literami a) oraz b). Ocena czy doszło także do spełnienia przesłanki oznaczonej literą c) wymaga dokonania systemowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 122 ust. 1 u.p.o.
Ustawa o rzemiośle, definiując status rzemieślnika, uzależnia go od rodzaju i formy prawnej wykonywanej działalności. Status ten ma zatem charakter obiektywny, niezależny od woli osoby wykonującej określoną działalność. Nie ma wątpliwości, że strona skarżąca odpowiada ustawowej definicji rzemieślnika. Ustawa o rzemiośle pozwala rzemieślnikom na tworzenie samorządu rzemieślniczego w postaci określonych ustawowo organizacji (cechów, izb). Jednocześnie podkreśla się, że organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są na zasadzie dobrowolnej przynależności. Zatem ani posiadanie statusu rzemieślnika nie jest uzależnione od przynależności do organizacji samorządowej, ani posiadanie tego statusu nie wymaga przystąpienia do takiej organizacji.
Ustawa o rzemiośle zawiera regulacje dotyczące kształcenia pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle i wymaga od rzemieślników prowadzących tego rodzaju kształcenie, aby - oprócz kwalifikacji merytorycznych - byli członkami jednej z organizacji samorządowych. Kształcenie zawodowe młodocianych pracowników w trybie przewidzianym ustawą o rzemiośle kończy się zdaniem egzaminu czeladniczego. Jednakże uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, mogą także przystąpić do egzaminu zawodowego (a nie czeladniczego) zgodnie z obowiązującym od dnia 1 września 2019 r. przepisem art. 44zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
Z takiej możliwości skorzystała S. P. - młodociany pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w celu kształcenia jej przez skarżących, która po ukończeniu kształcenia u skarżących - wspólników spółki cywilnej, posiadających status rzemieślnika w świetle ustawy o rzemiośle - zdała egzamin zawodowy.
Egzamin rzemieślniczy i egzamin zawodowy są zrównanymi z sobą z punktu widzenia uprawnienia pracodawcy do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia sprawdzianami wiedzy i umiejętności nabytych przez młodocianego podczas nauki zawodu.
Strona skarżąca, będąc rzemieślnikiem, nie jest jednak członkiem żadnej z dobrowolnych organizacji samorządu rzemieślniczego i dlatego zatrudniony przez nią w celu nauki zawodu młodociany pracownik nie mógł zostać w świetle ustawy o rzemiośle dopuszczony do egzaminu czeladniczego. Powołany wyżej przepis art. 44 zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty pozwolił mu jednak na zdanie egzaminu zawodowego.
Przyjęta w rozpatrywanej sprawie przez organy administracji ściśle językowa wykładnia art. 122 ust. 1 u.p.o. doprowadziła do rezultatu, który nie daje się pogodzić z Konstytucją RP, a zwłaszcza z jej art. 32 ust. 2, ustanawiającym zakaz dyskryminacji. W konsekwencji bowiem takiej wykładni rzemieślnik, który decyduje się prowadzić działalność nie zrzeszając się w dobrowolnej organizacji samorządowej zostaje pozbawiony prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, pomimo tego, że nie są kwestionowane ani jego kwalifikacje merytoryczne, ani rezultat kształcenia, potwierdzony zdaniem egzaminu zawodowego przez młodocianego pracownika.
Jedyną zatem podstawą uniemożliwiającą skarżącym uzyskanie dofinansowania był brak przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, który uniemożliwił w istocie dopuszczenie młodocianego pracownika do egzaminu czeladniczego. Nie sposób jednak takiego ograniczenia pogodzić z zasadą dobrowolności przynależności do samorządu rzemieślniczego, wynikającą z art. 7 ust. 4 u.o.rz. Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP samorządy inne niż reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.
Ustawodawca przewiduje dofinansowanie ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników, poniesionych przez ich pracodawców (art. 122 ust. 1 u.p.o.). Uznać należy za identyczny nakład pracy poświęconej na kształcenie młodocianego pracownika poczyniony zarówno przez odpowiednio kwalifikowanego rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, jak i przez rzemieślnika o takich samych kwalifikacjach, lecz nienależącego do takiej organizacji, skoro prowadzić one mają ostatecznie do zdania przez pracownika egzaminów zrównanych przez ustawodawcę co do ich wagi i znaczenia. Tymczasem dokonana przez organy administracji wyłącznie literalna wykładnia cytowanych na wstępie niniejszych rozważań przepisów prawa wyłącza z możliwości uzyskania dofinansowania tych pracodawców, którzy mają wprawdzie wymagane prawem kwalifikacje merytoryczne, lecz z powodu braku przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła nie mogą doprowadzić do zdania przez kształconego przez nich młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego.
Przepis art. 32 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano niejednokrotnie, że korelatem przestrzegania zasady równości, określonej przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest zakaz dyskryminacji, który oznacza niedopuszczalność wprowadzania regulacji różnicujących sytuację prawną adresatów norm, wyłącznie oraz ze względu na indywidualne cechy adresata normy prawnej. Dyskryminacja stanowi zatem kwalifikowany przejaw nierównego traktowania.
Zakaz dyskryminacji ma charakter uniwersalny. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym oraz gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
Zróżnicowanie ustawowych uprawnień rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych w istocie wyłącznie z uwagi na kryterium przynależności do organizacji samorządowej (związane z możliwością przystąpienia ucznia do egzaminu czeladniczego) prowadzi do dyskryminacji tych rzemieślników, którzy do dobrowolnej organizacji samorządowej nie przystępują.
Prawidłowa i zgodna z Konstytucją RP jest zatem taka systemowa wykładnia normy zawartej w art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którą, gdy mówi ona o rzemieślniku, to chodzi o rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła. Zatem wymogi dotyczące zdania egzaminu, od którego uzależnione jest otrzymanie przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika ze środków publicznych są następujące:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin czeladniczy;
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin zawodowy.
Jedynie taka interpretacja analizowanych przepisów prawa pozwala na uniknięcie nieuzasadnionego i dyskryminacyjnego w istocie zróżnicowania uprawnień dwóch grup rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników.
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 122 ust. 1 u.p.o., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji rozpozna wniosek strony skarżącej uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną.
O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku, wobec uwzględnienia skargi w całości.