III SA/Gd 164/24

III SA/Gd 164/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 1861/24 - Wyrok NSA z 2025-01-21
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235 z indeksem 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 5, par. 6 ust. 1 i 5, par. 8 ust. 1 i 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 1657
art. 2 pkt 2, art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 80, art. 84 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Renata Rombel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą w R. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 września 2022 r., nr OHP.906.2.10.2021.MC w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 sierpnia 2022 r., nr HP.9012.1.4.5.2022.KR, wydaną na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie stwierdził u A. N. chorobę zawodową - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: zakażenie Legionella pneumophila - legionelloza - choroba legionistów, wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazał, że A. N. w dniach od 7 stycznia do 5 kwietnia 2019 r. zatrudniony był jako pracownik produkcji w M. Sp. z o. o. Sp. k. z siedzibą w R., przy czym miejscem wykonywania pracy był zakład B. [...], Belgia. W przedmiotowym zakładzie A. N. pracował od dnia 7 do 17 stycznia 2019 r., nieobecność w pracy pracownika w okresie od dnia 18 do 23 stycznia 2019 r. nie została usprawiedliwiona, a w okresie od dnia 24 stycznia 2019 r. do 5 kwietnia 2019 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim.
Stanowisko pracy A. N. znajdowało się w punktach linii technologicznej zakładu na hali produkcyjnej w sektorze "Sekcja przygotowania mięsa". Pracownik wykonywał czynności związane z przetwarzaniem tusz drobiu, transportem surowca z chłodni, rozmieszczaniem tusz kurczaków, rozmieszczaniem kurczaków na stanowisku, obsypywaniem przyprawami i odwożeniem do pakowania. Podczas pracy i po jej zakończeniu pracownik porządkował swoje stanowisko pracy.
W zakładzie B. w odległości około 50 metrów od miejsca pracy A. N. na dachu budynku (około 5-20 metrów nad poziomem gruntu) znajdowały się wieże chłodnicze. Wieże chłodnicze nie były zlokalizowane w miejscu ogólnodostępnym.
W okresie od dnia 24 stycznia 2019 r. do dnia 15 lutego 2019 r. pracownik był leczony na oddziale intensywnej terapii szpitala w A. w Belgii z powodu niewydolności oddechowej w przebiegu zapalenia płuc o etiologii Legionella pneumophila. Dalsze leczenie kontynuowano w Szpitalu Wojewódzkim w Ł.
W wyniku przeprowadzonych badań próbki wody pobranej w dniu 5 lutego 2019 r. z wieży chłodniczej 4.1 w raporcie z badań ISO 17025079-TEST z dnia 19 lutego 2019 r. stwierdzono obecność bakterii Legionella w ilości 400.000 CFU/1000 ml.
Z orzeczenia lekarskiego nr [...] Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych z dnia 30 sierpnia 2021 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, wynika, że u pracownika choroba rozpoczęła się 2 dni przed przyjęciem do szpitala w A. kaszlem oraz wysoką gorączką. Przyjęcie do szpitala nastąpiło w związku z rozpoznanym legionellozowym zapaleniem płuc i ostrym uszkodzeniem nerek. Wykluczono inne czynniki etiologiczne ciężkiego zapalenia płuc, w tym grypę i HIV. U A. N. stwierdzono ten sam szczep Legionella pneumophila serotyp 1, co z wieży chłodniczej, po pobraniu próbek dnia 27 lutego 2019 r. (według raportu z dnia 18 marca 2019 r.).
W orzeczeniu lekarskim wskazano, że w wyniku dochodzenia epidemiologicznego nie ustalono innych źródeł zakażenia Legionella pneumophila – badanie próbek wody pobranej z pryszniców szatni męskiej w zakładzie pracy było ujemne. Wyjaśniono, że A. N. nie podawał, że przedmiotowym okresie korzystał z kąpieli w jaccuzi, w basenach typu SPA, nie korzystał z nawilżaczy oraz urządzeń do terapii oddechowej oraz z systemów klimatyzacji. Z informacji uzyskanych od pracodawcy wynika, że wieże chłodnicze w zakładzie produkcyjnym nie są zlokalizowane w miejscu publicznie dostępnym i były oddalone od stanowiska pracy A. N. o około 50 metrów, jednakże stwierdzono w nich poważne skażenie bakteriami Legionella pneumophila, które w aerozolu powietrznym mogły dotrzeć do miejsca pracy ww. i spowodować jego zachorowanie na legionellozę. Stwierdzenie tego samego szczepu bakterii w wieży chłodniczej, co u pracownika, świadczy o dużym prawdopodobieństwie tego związku. Ze względu na powyższe uznano, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej.
W piśmie z dnia 28 czerwca 2022 r., Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku, ustosunkowując się do informacji na temat usytuowania i działania wież chłodniczych zlokalizowanych na terenie zakładu produkcyjnego B. w A., że pomimo umiejscowienia wież chłodniczych około 10-14 metrów ponad poziomem podłogi i lokalizacji ich w odległości 50 metrów od pracownika oraz dostępności tylko dla zespołu technicznego i HSEQ, których pracownikiem nie był A. N., nie można wykluczyć jego zakażenia, ponieważ aerozol może być emitowany z wież chłodniczych nawet na odległość do 6 kilometrów. Wyjaśniono nadto, że brak zakażeń u innych pracowników nie wyklucza incydentalnego zachorowania A. N. W okresie inkubacji choroby zawiera się również czas zachorowania A. N., a stwierdzenie tego samego szczepu Legionella pneumophila serotyp 1 zarówno u pracownika, jak i w wieży chłodniczej (typ ST2746) świadczy o dużym prawdopodobieństwie zakażenia pracownika w przedmiotowym zakładzie pracy.
Zdaniem organu pierwszej instancji w rozpatrywanym przypadku kluczowe jest stwierdzenie tego samego szczepu bakterii w wieży chłodniczej zlokalizowanej na terenie zakładu pracy co u pracownika, co potwierdza wystąpienie narażenia zawodowego na zakażenie Legionella pneumophila w przedmiotowym miejscu pracy.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu odwołania M. Sp. z o. o. Sp. k. z siedzibą w R., decyzją z dnia 29 września 2022 r. nr OHP.906.2.10.2021.MC, wydaną na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) - dalej jako: "k.p.a." i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1836) - dalej jako: "rozporządzenie", utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że w związku ze zgłoszeniem przez M. Sp. z o.o. Sp. k. podejrzenia choroby zawodowej u A. N. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie wszczął postępowanie administracyjne, a następnie przeprowadził szereg czynności wyjaśniających mających na celu ustalenie stanu faktycznego.
W powyższej sprawie oparto się na następującej dokumentacji:
- dokumentacji przesłanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Zambrowie dotyczącej przebiegu pracy zawodowej i narażenia zawodowego na czynniki szkodliwe w miejscach pracy, w tym bakterie Legionella pneumophila oraz kopiach świadectw pracy potwierdzających przebieg pracy zawodowej A. N.;
- protokole kontroli sanitarnej nr HP.KR.0921.5.19-chz przeprowadzonej w dniu 30 października 2019 r. przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie w zakładzie M. Sp. z o.o. Sp. k. w celu zebrania dodatkowych wyjaśnień w sprawie. Z uwagi na lokalizację miejsca pracy – zakład B. w Belgii – nie było możliwości skontrolowania warunków na stanowisku pracy, na którym zatrudniony był A. N.;
- piśmie M. Sp. z o.o. Sp. k. z dnia 26 lipca 2019 r. wraz z załącznikami (kopią oświadczenia B., wynikami badań próbek pobranych z wież chłodniczych i pryszniców zakładowych przetłumaczonych na język polski przez tłumacza przysięgłego oraz oceną ryzyka zawodowego pracownika produkcji/rozbioru mięsa);
- karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie;
- orzeczeniu lekarskim nr [...] Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, Poradni Antropozoonoz i Chorób Zawodowych z dnia 30 sierpnia 2021 r. i jego uzupełnieniu z dnia 18 lutego 2022 r.;
- piśmie (wykonanie zobowiązania) M. Sp. z o. o. Sp. k. z dnia 13 maja 2022 r. wraz z załącznikami (dokumenty uzyskane z B. przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego dotyczące danych technicznych oraz zasad działania wież chłodniczych, ich usytuowania na terenie zakładu, warunków klimatycznych panujących w styczniu 2019 r., publikacji naukowych – "Ognisko legionellozy związanej z przemysłowymi wieżami chłodniczymi w lokalnej społeczności - jak daleko mogą przenieść się skażone aerozole" i "Ocena wpływu wież chłodniczych na zdrowie w środowisku - systematyczny przegląd ognisk legionellozę", wiadomości e-mail od S. T. z dnia 17 marca 2022 r.);
- odpowiedzi Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego - Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2022 r. (załącznik pismo lekarza orzecznika z dnia 20 czerwca 2022 r.) na pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie dotyczące wpływu nowych okoliczności w sprawie na treść orzeczenia lekarskiego [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r.
Zdaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza fakt narażenia A. N. na kontakt ze skażonym aerozolem wodnym z wież chłodniczych w środowisku pracy na terenie zakładu B. Jak bowiem wynika wprost z akt sprawy aerozol emitowany z wież chłodniczych w zakładzie B. był skażony bakterią Legionella pneumophila. Fakt ten potwierdzają sprawozdania z badań próbek wody z wieży chłodniczej nr 4.1 pobranych w dniu 5 lutego 2019 r., w których stwierdzono obecność bakterii Legionella serotyp 1 w ilości 400.000 CFU/ml. Belgijskie laboratorium [...] wykonujące ww. badania oceniło to skażenie (zgodnie z tłumaczeniem) jako "duże zanieczyszczenie". W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. lekarz orzecznik użył sformułowania "poważne skażenie". Fakt, że wieże chłodnicze znajdowały się w odległości 50m od stanowiska pracy A. N. na wysokości 14 m nad poziomem podłogi (wieża chłodnicza 4.1) i 10 m nad poziomem podłogi (wieża chłodnicza 5.1), a emitowane przez nie aerozole uwalniane są na zewnątrz, nie wyklucza możliwości zakażenia. Jak wynika z treści pisma lekarza orzecznika z dnia 20 czerwca 2022 r. "pomimo, że wieże chłodnicze znajdowały się około 10-14 metrów ponad poziomem podłogi oraz były dostępne tylko dla zespołu technicznego i HSQ, których pracownikiem nie był A. N., nie można wykluczyć jego zakażenia ponieważ aerozol wodny może być emitowany z wież chłodniczych nawet do 6 kilometrów". Fakt rozprzestrzeniania się aerozolu na duże odległości potwierdza publikacja naukowa "Ocena wpływu wież chłodniczych na zdrowie w środowisku - systematyczny przegląd ognisk legionellozę" dostarczona przez stronę odwołującą się, która wskazuje (Tabela 3), że osoby zakażone zamieszkiwały w odległości do 12 kilometrów od wież chłodniczych. Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników biologicznych – rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenia mechanizmu działania lub drogi szerzenia czynnika, bez konieczności określania stężenia tego czynnika. W przedmiotowym przypadku ustalono wszystkie wymagane składowe, to jest rodzaj czynnika – Legionella pneumophila, ustalenie kontaktu – skażony aerozol wodny z wież chłodniczych unoszący się w powietrzu środowiska pracy na terenie zakładu, okres utajenia - od 2 do 20 dni (w którym to okresie zawiera się czas zachorowania A. N.), mechanizm działania lub drogi szerzenia – droga inhalacyjna przez przedostanie się skażonego aerozolu wodnego bezpośrednio do pęcherzyków płucnych.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. podano, że "u A. N. poprzez typowanie na podstawie sekwencji stwierdzono ten sam szczep Legionella pneumophila serotyp 1, co z wieży chłodniczej (typ: ST2746) po pobraniu próbek dnia 27 lutego 2019 r. (wg raportu z dnia 18 marca 2019 r.). W wyniku dochodzenia epidemiologicznego nie ustalono innych źródeł zakażenia Legionella pneumophila - badanie próbek wody pobranej z pryszniców szatni męskiej w zakładzie pracy było ujemne. A. N. nie podawał, że korzystał w tym czasie z kąpieli w jaccuzi, w basenach typu SPA, nie korzystał w tym czasie z nawilżaczy ani urządzeń do terapii oddechowej ani systemów klimatyzacji. Wprawdzie jak wynika z informacji pracodawcy, wieże chłodnicze w zakładzie produkcyjnym nie są zlokalizowane w miejscu publicznie dostępnym i były oddalone od stanowiska pracy A. N. o około 50 m, jednakże stwierdzono w nich poważne skażenie bakteriami L. pneumophila, które w aerozolu powietrznym mogły dotrzeć do miejsca pracy ww. i spowodować jego zachorowanie na legionellozę, a stwierdzenie tego samego szczepu bakterii w wieży chłodniczej, co u pracownika, świadczy o dużym prawdopodobieństwie tego związku". Lekarz specjalista wskazał wprost, że "ze względu na powyższe można uznać, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej – zakażenia Legionella pneumophila pod postacią legionellozy - choroby legionistów".
Organ odwoławczy odnotował, że wątpliwości organu pierwszej instancji (pismo z dnia 16 stycznia 2020 r., nr HP.KR.7020.46.19-20) jak i strony odwołującej (pismo z dnia 13 maja 2022 r.) dotyczące możliwości zakażenia A. N. na terenie zakładu B. zostały przedstawione lekarzowi orzecznikowi w piśmie z dnia 26 maja 2022 r. nr HP.KR.7020.4.27.19-22 przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie. W odpowiedzi z dnia 20 czerwca 2022 r. lekarz orzecznik jasno wskazał, że ww. wątpliwości i przedstawione na ich poparcie fakty nie stanowią podstawy do zmiany treści orzeczenia lekarskiego bowiem "(...) pomimo, że wieże chłodnicze znajdowały się około 10-14 metrów nad poziomem podłogi, były oddalone od stanowiska pracy na odległość 50 metrów oraz były dostępne tylko dla zespołu technicznego i HSQ, których pracownikiem nie był A. N., nie można wykluczyć jego zakażenia, ponieważ aerozol wodny może być emitowany z wież chłodniczych na odległość do 6 kilometrów. Brak zakażeń wśród innych pracowników nie wyklucza incydentalnego zachorowania A. N. W okresie inkubacji choroby zawiera się również czas zachorowania ww. Stwierdzenie tego samego szczepu Legionella pneumophila serotyp 1 zarówno u A. N., jak i w wieży chłodniczej (typ: ST2746) świadczy o dużym prawdopodobieństwie zakażenia się pracownika w ww. zakładzie pracy."
Organ odwoławczy podkreślił, że kluczowe znaczenie dla ustalenia związku przyczynowo-skutkowego warunkującego możliwość stwierdzenia choroby zawodowej miało w przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku Poradni Antropozoonoz i Chorób Zawodowych nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. o rozpoznaniu u A. N. choroby zawodowej, wraz z korektą z dnia 18 lutego 2022 r. oraz uzupełnieniem z dnia 20 czerwca 2022 r. Uprawniony lekarz orzecznik stwierdza wprost, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej – zakażenia Legionella pneumophila pod postacią legionellozy – choroby legionistów.
W ocenie organu odwoławczego orzeczenie lekarskie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku Poradni Antropozoonoz i Chorób Zawodowych nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. o rozpoznaniu u A. N. choroby zawodowej, wraz z uzupełnieniem z dnia 20 czerwca 2022 r. zostały wydane we właściwej formie i przez uprawnionego lekarza, uzasadnienie orzeczenia i jego uzupełnienie w sposób rzeczowy i logiczny wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Orzeczenie przedstawia klarowny tok rozumowania lekarza z omówieniem i analizą określonych dokumentów. Zawarte w nim uwagi są spójne i logiczne, a jego treść nie stoi w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki, aby wystąpić do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi o dodatkową konsultację.
Odnosząc się do zarzutu strony odwołującej w zakresie braku ustalenia przez organ pierwszej instancji wpływu stosowania środków ochronnych, występowania lub nie podatności na zachorowanie u A. N., czy też pozapracowniczych czynności podejmowanych przez A. N. przed hospitalizacją, organ odwoławczy wskazał, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.
Organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2351 Kodeksu pracy, przytoczył wyjaśnienie słowa "wysoki" w Słowniku Języka Polskiego PWN i stwierdził, że użyte przez lekarza orzecznika sformułowanie "duże prawdopodobieństwo" jest w istocie synonimem wyrażenia "wysokie prawdopodobieństwo". Fakt użycia przez lekarza orzecznika sformułowania innego niż narzucone nomenklaturą aktu ustawowego jest jedynie nieścisłością formalną, nie rzutującą na rozstrzygnięcie zawarte w treści orzeczenia. Organ, wskazując na treść konkluzji orzeczenia lekarza, uznał, że w przedmiotowym przypadku nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie pojęcia dużego prawdopodobieństwa wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego, które jest tożsame z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem.
Zdaniem organu odwoławczego materiał dowodowy nie budzi wątpliwości i jest wystarczający do stwierdzenia u A. N. choroby zawodowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. (dalej także jako: "skarżąca", "Spółka"), wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie, a także zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskrzonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 136 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 136 § 2 i art. 136 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w związku z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy i z art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej polegające na:
a) błędnym uznaniu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy – jako wystarczający – pozwala na stwierdzenie wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym obecnym w środowisku pracy a rozpoznaną u A. N. chorobą, a w konsekwencji uzasadnia wydanie decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej u wyżej wymienionego,
b) błędnym ustaleniu, że praca była wykonywana przez A. N. w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej,
c) niepodjęciu przez organ odwoławczy wszelkich niezbędnych czynności do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i właściwego jej załatwiania, w tym braku przeprowadzenia przez dodatkowego uzupełniającego postępowania dowodowego albo postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy pomimo istnienia podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez:
- wystąpienie do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o dodatkową konsultację,
- ustalenie wpływu stosowanych środków ochrony na zminimalizowanie ryzyka zachorowania,
- ustalenie występowania lub nie podatności na zachorowanie u konkretnego pracownika,
- ustalenie poza pracowniczych czynności podejmowanych przez pracownika przed hospitalizacją,
co spowodowało bezpodstawne wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji, która to decyzja powinna zostać uchylona wobec braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u A. N.;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2351 Kodeksu pracy poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że duże prawdopodobieństwo wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego jest tożsame z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, o którym mowa w przepisie, co spowodowało bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono, że orzeczenie lekarskie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku nie mogło stanowić podstawy dla stwierdzenia choroby zawodowej albowiem przedmiotowe orzeczenie nie było w żadnym razie przekonujące, pozostawało w sprzeczności z innymi dowodami i okolicznościami w sprawie (dokumentacja B., miejsce pracy pracownika, sposób pracy wież chłodniczych i inne), jak również nie wykazywało wysokiego lub bezspornego prawdopodobieństwa wystąpienia związku przyczynowego między schorzeniem i rzekomym narażeniem zawodowym pracownika. W niniejszej sprawie skarżąca przedłożyła szereg dokumentów, z których jasno wynika, że pracownik w trakcie wykonywania pracy był oddalony od miejsca będącego źródłem skażenia, nie miał nawet do niego dostępu, stosował odzież ochronną i jako jedyny spośród kilkuset osób (także tych pracujących przy wieżach chłodniczych) zachorował. W ocenie skarżącej zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na stwierdzenie wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym obecnym w środowisku pracy a rozpoznaną u pracownika chorobą, co jednocześnie oznacza, iż nie powinno dojść do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2022 r. skarżąca podtrzymała swoją argumentację.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte oświadczając przy tym, że art. 2351 k.p. nie przewiduje żadnego domniemania, a nawet jeśli, to zostało one obalone. Wykrycie bakterii w wieży chłodniczej nastąpiło w zakładzie B., gdy A. N. już w tym zakładzie nie pracował. Pełnomocnik skarżącej powołując się na powszechnie dostępny Raport Agencji UE - Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób z roku 2019 r. (ECDC) zaznaczył ponadto, że w Europie występuje 15 szczepów bakterii Legionella. Pracownik zaraził się szczepem o serotypie 1, a serotyp 1 odpowiada za 83 % zakażeń tą bakterią stwierdzanych w Europie.
Uczestnik postępowania A. N., któremu doręczono skutecznie odpis skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę (z.p.o. – k. 55 akt sądowych) nie przedstawił swojego stanowiska w sprawie.
Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 791/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. Sp. z o.o. Sp. k. w R. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 września 2022 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, kluczowe znaczenie dla stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej posiadało orzeczenie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku (Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych) o rozpoznaniu choroby zawodowej (wraz z jego uzupełnieniem), z którego bezsprzecznie wynikało, że wykonywana przez niego w narażeniu zawodowym praca w zakładzie B. z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową oznaczoną w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w punkcie 26, w tym przypadku chorobę zakaźną – "zakażenie Legionella pneumophila – legionelloza – choroba legionistów".
Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny orzeczenia lekarskiego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wymagał dodatkowego uzupełnienia, w tym zwrócenia się do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia. Uzupełnione pismem z dnia 20 czerwca 2022 r. orzeczenie lekarza jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia było spójne oraz w sposób pełny i niebudzący wątpliwości uzasadniało zawarte w nim stwierdzenie choroby zawodowej.
WSA nie uwzględnił twierdzeń skarżącej, że pracownik bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) mógł zarazić się wszędzie – również poza miejscem pracy. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy zwalniała organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogły wywołać schorzenie, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazywały na zawodową etiologię choroby. Zatem przypuszczenie, że pracownik mógł zarazić się bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) poza miejscem pracy, nie obalało domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie bakteria ta występowała. Niewątpliwe było bowiem, że A. N. pracował w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez bakterię Legionella pneumophila (serotyp 1).
Wobec tego WSA nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, których naruszenie miało lub mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana na skutek dostatecznego wyjaśnienia sprawy, to jest zgromadzenia potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów, właściwej ich oceny, prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, jak również została wystarczająco i poprawnie uzasadniona.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie w całości, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zrzekła się rozprawy.
Zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy. to jest art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - dalej jako "p.p.s.a." w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 86 w związku z art. 136 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 136 § 2 i art. 136 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w związku z art. 2351 k.p. i z art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, polegające na:
a) błędnym uznaniu, że zebrany w sprawie materiał dowodowy – jako wystarczający – pozwalał organom administracji publicznej na stwierdzenie wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym obecnym w środowisku pracy a rozpoznaną u A. N. chorobą, a w konsekwencji uzasadniał wydanie decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej u wyżej wymienionego;
b) błędnym ustaleniu, że praca była wykonywana przez A. N. w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej i że na stanowisku pracy A. N. był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, podczas gdy stanowisko pracy wyżej wymienionego było dalekie od miejsca występowania tych czynników;
c) braku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego doktora nauk medycznych J.D. O. numer [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia 7 września 2021 r., uzupełnionego dnia 18 lutego 2022 r. oraz pismem z dnia 20 czerwca 2022 r. jak opinii oraz bezkrytycznym jego przyjęciu i błędnym uznaniu, że orzeczenie to zawiera spójne i logiczne wnioski, pomimo iż od samego początku nie dawało podstaw do stwierdzenia, że wykonywana przez A. N. praca z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową;
d) błędnym i nieuargumentowanym uznaniu, że A. N. nie mógł zakazić się bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) w innym miejscu niż miejsce krótko wykonywanej pracy;
e) błędnym przyjęciu, że dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest jej domniemanie, podczas gdy nic takiego nie wynika z przepisów k.p.;
f) nieuwzględnieniu faktu, że tożsamość serotypów bakterii nie jest wystarczająca dla stwierdzenia choroby zawodowej, albowiem szczep bakterii Legionella o serotypie 1 odpowiada za większość zakażeń tą bakterią w całej Europie;
g) błędnym uznaniu, że do stwierdzenia choroby zawodowej może dojść, pomimo tego że daty pracy A. N. nie pokrywają się z datami wykrycia bakterii w chłodniach kominowych;
h) błędnym uznaniu, że stan faktyczny sprawy został przez organy administracji publicznej należycie wyjaśniony, a Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny i Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny podjęli wszelkie niezbędne czynności celem prawidłowego załatwienia sprawy oraz nieuwzględnieniu faktu, że nie przeprowadzono dodatkowego uzupełniającego postępowania dowodowego albo postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy, pomimo istnienia podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie poprzez:
- wystąpienie do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o dodatkową konsultację,
- ustalenie wpływu stosowanych środków ochrony na zminimalizowanie ryzyka zachorowania,
- ustalenie występowania lub niepodatności na zachorowanie u konkretnego pracownika,
- ustalenie pozapracowniczych czynności podejmowanych przez pracownika przed hospitalizacją w sposób inny niż tylko przesłuchanie strony,
- co spowodowało bezpodstawne oddalenie skargi, a tym samym nieuzasadnione utrzymanie w mocy zaskarżanych decyzji.
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2351 k.p. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że duże prawdopodobieństwo wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego jest tożsame z bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem, o którym mowa w przepisie, co spowodowało bezpodstawne oddalenie skargi, a tym samym utrzymanie w mocy zaskarżonych decyzji.
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1353/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądził od Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz M.Sp. z o. o. Sp. k. z siedzibą w R. 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny Sąd pierwszej instancji, dokonując wykładni powyższego przepisu, przyjął, że nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia a stwierdzoną dolegliwością. Sąd stwierdził, że ustawodawca w art. 2351 k.p. wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". Uznał również, że przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby.
Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił prezentowany wyżej pogląd, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Skoro takiej też interpretacji powołanego wyżej przepisu dokonał Sąd pierwszej instancji, to zarzut naruszenia art. 2351 k.p. przez błędną wykładnię należało uznać za niezasadny.
W odniesieniu do zarzutów procesowych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że - po ustaleniu poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 2351 k.p. - nie ulega już kwestii, jakie fakty mają znaczenie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Chodzi mianowicie o ustalenie, czy w zakładzie pracy, w którym wykonywał pracę uczestnik postępowania, występowało narażenie zawodowe i czy stwierdzona choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych.
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym. W procesie ustalania choroby zawodowej istnieje swoisty podział zadań, prowadzący w istocie do wyodrębnienia dwóch etapów tego postępowania. W pierwszym etapie rozstrzygane są wyłącznie kwestie medyczne, co do których mogą wypowiadać się specjaliści medycyny pracy – lekarze orzecznicy, którzy na podstawie wykonanych badań i dokumentacji zebranej przez organy sanitarne orzekają o rozpoznaniu choroby i również o tym, czy choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych. Wydane przez nich orzeczenie lekarskie jest warunkiem koniecznym do przejścia do kolejnego etapu postępowania, w którym organ inspekcji sanitarnej w przypadku pozytywnego ustalenia istnienia narażenia z uwagi na warunki występujące w środowisku pracy bądź z uwagi na sposób wykonywania pracy stwierdza chorobę zawodową.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. Związanie polega zatem na tym, że jeśli orzeczenie lekarskie nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów, to stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 czerwca 2008 r., sygn. K 23/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 82). W przypadku zatem, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem, organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.
Na etapie podejmowania decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej organ inspekcji sanitarnej nie jest jednak pozbawiony możliwości kontroli i oceny orzeczenia lekarskiego. Orzeczenie to dotyczące rozpoznania choroby zawodowej stanowi bowiem opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., która podlega ocenie w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, LEX nr 45833).
Kontrola i możliwość podważenia opinii lekarskich przez organ jest zatem możliwa, lecz w ograniczonym zakresie (por. m.in. wyrok NSA z 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10). Nie może ona dotyczyć merytorycznej treści prawidłowo sporządzonego orzeczenia lekarskiego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06). Państwowy inspektor sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, podobnie jak sądy administracyjne kontrolujące zgodność z prawem tych decyzji, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej (medycznej) orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Organy i sądy administracyjne mogą natomiast z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., w ramach sprawowanej kontroli formalnej, badać prawidłowość dokonanej przez organ oceny orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie § 8 rozporządzenia, np. z tego punktu widzenia, że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez należytego uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, czy też wnioski sformułowane w orzeczeniach lekarskich są zgodne z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zarzuty procesowe z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 86 k.p.a. dotyczących wadliwości stanu faktycznego sprawy – zważył, że w myśl powołanych przepisów organy administracji publicznej zobowiązane są do podejmowania – także z urzędu – wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nich obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), która nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Organ nie jest skrępowany regułami dotyczącymi wartości poszczególnych dowodów, a orzeka na podstawie własnego przekonania, popartego zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Zasada ta w żadnej mierze nie oznacza dowolności oceny mocy i wiarygodności dowodu, lecz obowiązek oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów, każdego z nich z osobna i we wzajemnym ich związku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w zakresie zarzutów z pkt 1) a i c petitum skargi kasacyjnej na skutek nieodniesienia się do zasadniczej kwestii związanej z oceną zaskarżonej decyzji w części dotyczącej użycia w orzeczeniu lekarskim nienormatywnego pojęcia "z dużym prawdopodobieństwem" doprowadził do naruszenia wskazanych wyżej przepisów procesowych. Stanowi to poważne uchybienie skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Pominięcie wskazywanych przez skarżącą spółkę zarzutów i argumentów związanych z oceną opinii lekarskiej mogło mieć istotny wpływu na wynik sprawy.
Sąd pierwszej instancji uznał, że z opinii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku "bezsprzecznie wynikało, że wykonywana przez uczestnika postępowania w narażeniu zawodowym praca w zakładzie B. z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową". Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że ww. opinia nie zawierała takiego stwierdzenia, a posłużyła się nienormatywnym pojęciem "duże prawdopodobieństwo".
W zaskarżonej decyzji organ podjął próbę wyjaśnienia użycia w opinii tego pojęcia. Wskazał, że użycie w opinii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku sformułowania "duże prawdopodobieństwo" jest w istocie synonimem wyrażenia "wysokie prawdopodobieństwo" i nie wpływa to na rozstrzygnięcie zawarte w opinii. Pomimo tego, że powyższe stanowisko zostało zakwestionowane w skardze, WSA w ogóle nie odniósł się do tej fundamentalnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii. Gdy dodać do tego jeszcze, że Sąd pierwszej instancji przyjął całkowicie sprzecznie z treścią opinii stanowisko odnośnie do użycia pojęcia "wysokiego prawdopodobieństwa" (str. 16 uzasadnienia), to w takiej sytuacji w żadnej mierze nie można uznać, aby Sąd dokonał prawidłowej kontroli opinii, która - co należy zdecydowanie podkreślić – stanowi podstawowy – choć nie jedyny – warunek rozpoznania choroby zawodowej. Bez pozytywnej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ inspekcji sanitarnej nie może bowiem dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych.
Organy obu instancji wydające decyzję w sprawie stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej w ramach dozwolonych kompetencji dokonały kontroli orzeczenia lekarskiego wydanego przez jednostkę uprawnioną do rozpoznawania chorób zawodowych. Ocena organu odwoławczego zmierzała również do wyjaśnienia użycia w opinii nienormatywnego pojęcia "duże prawdopodobieństwo".
Natomiast Sąd pierwszej instancji, kontrolując pod względem zgodności z prawem zaskarżoną decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, w ogóle do tego spornego, istotnego zagadnienia nie odniósł się. Co prawda kontrola sądowoadministracyjna sporządzonego orzeczenia lekarskiego, podobnie zresztą jak kontrola organu, ma ograniczony zakres, gdyż nie może dotyczyć kwestii merytorycznej, to tym niemniej Sąd może badać pod względem formalnym prawidłowość dokonanej przez organ oceny orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie § 8 rozporządzenia, w tym także użycia w nim pojęcia, które nie odpowiada ustawowej nomenklaturze zawartej w art. 2351 k.p.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie rzeczą Sądu pierwszej instancji była ocena stanowiska organu odwoławczego odnośnie do użycia nienormatywnego pojęcia "duże prawdopodobieństwo" w opinii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku. Mianowicie Sąd powinien był poddać analizie, czy użycie takiego sformułowania nie ma wpływu na jej wniosek końcowy, gdyż pojęcie to stanowi w istocie synonim pojęcia "wysokie prawdopodobieństwo". Sąd pierwszej instancji nie mógł pominąć tego zagadnienia, tym bardziej, że skarżąca spółka w skardze kwestionowała poprawność argumentacji organu odwoławczego.
Użycie przez ustawodawcę w art. 235¹ k.p. alternatywy "bezspornie" lub z "wysokim prawdopodobieństwem" wskazuje na pewną dyskrecjonalność organów inspekcji sanitarnej prowadzących postępowanie w przedmiocie ustalenia przyczyn choroby zawodowej, ale nie oznacza jednak dowolności.
Nieodniesienie się do tego stanowiska sprawia, że zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. należało uznać za uzasadniony.
Zasadność tego zarzutu kasacyjnego powodowała w dalszej konsekwencji wadliwość stanowiska Sądu pierwszej instancji co do uznania, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do stwierdzenia wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a rozpoznaną u pracownika chorobą zawodową.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił ponadto, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia a stwierdzonym schorzeniem. Stwierdzenia choroby zawodowej nie wyłącza wystąpienie szkodliwych czynników dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy bez zawinienia ze strony pracodawcy. Wystąpienie tych szkodliwych czynników nie musi wynikać też z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994 r., sygn. akt SA 1640/93, ONSA 1995/1/28).
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił również, że możliwe jest uznanie choroby za zawodową także gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Taka sytuacja nie wyłącza możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., sygn. akt III SA 372/82, ONSA/1982/1/33).
Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny dodał, że tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18).
Podzielając powyższe poglądy oraz mając na uwadze zakres związania orzeczeniem lekarskim Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty wskazane w punkcie 1) b i d-h nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Podniesione w tych zarzutach okoliczności nie skutkowały obaleniem domniemania wynikającego z treści art. 2351 k.p., w związku z czym nie miały znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne (pkt 1).
Z kolei na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność decyzji lub wydanie jej z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3).
W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd ponownie rozpoznając sprawę obowiązany był uwzględnić, że sprawa będąca przedmiotem skargi była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (wyrok z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 791/22) oraz Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II GSK 1353/23).
Powołanym wyrokiem z dnia 13 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający skargę i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpatrzenia.
W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie, zachodzi sytuacja przewidziana w art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Sądu wyższej instancji.
Dokonując ponownej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, zgodnie ze wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikającymi z wiążącego w sprawie orzeczenia należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 29 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o stwierdzeniu u A. N. choroby zawodowej: choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa, zakażenie Legionella pneumophila – legionelloza – choroba legionistów.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy m.in. wydawanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do jej stwierdzenia (art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej).
Zgodnie z definicją choroby zawodowej, sformułowaną w art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1510 ze zm.), za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa powyżej, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika - w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia).
Dodatkowo w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania w przedmiocie chorób zawodowych (tj. czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową), są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu.
Wykaz chorób zawodowych stanowiący załącznik do rozporządzenia określa zamknięty katalog chorób zawodowych. Oznacza to, że za chorobę zawodową może zostać uznana wyłącznie choroba wymieniona w wykazie, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Pozycja 26. tego wykazu obejmuje choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa.
O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zatem, stosownie do art. 2351 k.p., spełnienie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Konstrukcja ww. przepisu przemawia więc za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r.; sygn. akt II OSK 1039/06).
Analizując podstawy wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej należy w szczególności zwrócić uwagę na regulację sposobu orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej. Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia wydawanie orzeczeń w tym przedmiocie zostało powierzone lekarzom spełniającym wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, zatrudnionym w jednostkach orzeczniczych I stopnia (wymienionych w § 5 ust. 2 rozporządzenia) oraz II stopnia (wskazanych w § 5 ust. 3 rozporządzenia). Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Z kolei – zgodnie § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia – narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika.
Wskazać nadto należy, że definicję legalną pojęcia "choroby zakaźnej" zawiera ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.). Przez "chorobę zakaźną" uznaje się chorobę wywołaną przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Za biologiczny czynnik chorobotwórczy, zgodnie z art. 2 pkt 2 ww. ustawy, uznaje się natomiast "posiadające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty". Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przepisy tej ustawy stosuje się do zakażeń i chorób zakaźnych objętych w wykazie stanowiącym załącznik do ustawy. W wykazie chorób zawodowych legionelloza nie została wymieniona wprost. Inaczej uczynił ustawodawca w załączniku do ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wymieniając tę chorobę w punkcie 28 załącznika do ustawy.
W aktach administracyjnych sprawy przedstawionych Sądowi znajduje się "Karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej" sporządzona w toku postępowania przez organ pierwszej instancji wskazująca na okres oraz charakter (rodzaj) wykonywanej przez A. N. pracy (w tym m.in. świadczonej w warunkach narażenia zawodowego w zakładzie B. w okresie od 7 stycznia do 17 stycznia 2019 r.). W karcie tej odnotowano, że A. N. w dniach od 7 stycznia do 5 kwietnia 2019 r. zatrudniony był jako pracownik produkcji w zakładzie M. Sp. z o. o. Sp. k., miejsce wykonywania pracy: zakład B. [...], Belgia. W przedmiotowym zakładzie A. N. wykonywał pracę w okresie od dnia 7 do 17 stycznia 2019 r., w okresie od 18 do 23 stycznia 2019 r. odnotowano nieobecność nieusprawiedliwiona, zaś w okresie od 24 stycznia do 5 kwietnia 2019 r. przebywał na zwolnieniu lekarskie. Stanowisko pracy A. N. znajdowało się w punktach technologicznych zakładu B. na hali produkcyjnej. Pracownik na stanowisku pracy wykonywał czynności związane z przetwarzaniem tusz drobiu, transportem surowca z chłodni, rozmieszczaniem tusz kurczaków, obsypywaniem przyprawami i odwożeniem do pakowania. W zakładzie B. w odległości około 50 metrów od miejsca pracy A. N. na dachu budynku (około 5-20 metrów nad poziomem gruntu) znajdowały się wieże chłodnicze, zlokalizowane w miejscu publicznie niedostępnym. W wyniku przeprowadzonych badań próbki wody pobranej w dniu 5 lutego 2019 r. z wieży chłodniczej (punkt pobrania 4.1) stwierdzono 400.000 CFU/1000ml – Legionella serogrupa 1 (badanie przeprowadzone przez belgijskie laboratorium Lavetan – raport ISO 17025079-TEST z dnia 19 lutego 2019 r.).
Przedmiotowa karta została sporządzona w oparciu o informacje uzyskane od pracodawcy A. N., to jest zakładu M. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w R. (kontrola przeprowadzona przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie, dokumentacja uzyskana od pracodawcy na podstawie współpracy z zakładem B.) oraz na podstawie informacji uzyskanych od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. (organ ten z uwagi na miejsce zamieszkania A. N. przeprowadził dochodzenie epidemiologiczne).
W orzeczeniu nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku (Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych) o rozpoznaniu choroby zawodowej podano, że A. N. został przyjęty do Oddziału Intensywnej Terapii Szpitala ASZ A. campus Aalst w dniu 24 stycznia 2019 r. w związku z rozpoznanym legionellozowym zapaleniem płuc i ostrym uszkodzeniem nerek. Choroba rozpoczęła się 2 dni wcześniej kaszlem oraz wysoką gorączką. Stwierdzono u niego ostrą hipoksemiczną niewydolność oddechową w związku z rozległymi legionellozowymi naciekami zapalnymi miąższu płuc. Rozpoznano zakażenie Legionella pneumophila szybkim testem w moczu, którego wynik potwierdzono testem PCR podczas bronchoskopii z BAL w dniu 25 stycznia 2019 r. oraz 30 stycznia 2019 r. Wykluczono inne czynniki etiologiczne ciężkiego zapalenia płuc, w tym grypę i HIV. Stwierdzono ponadto rabdomiolizę wskutek upadku, wysoką gorączkę oraz dreszcze, ostrą niewydolność nerek wskutek rabdomiolizy i śródmiąższowego zapalenia nerek w wyniku infekcji legionellozowej, nadciśnienie tętnicze, odleżyny. Dalsze leczenie A. N. odbyło się w Ł. na Oddziale Nefrologicznym, gdzie ww. przebywał w dniach 17-26 lutego 2019 r. Rozpoznano ostrą niewydolność nerek w przebiegu ciężkiego zapalenia płuc o etiologii Legionella pneumophila i rabdomiolizy, niedokrwistość normocytarną, nadciśnienie tętnicze, chorobę wrzodową żołądka w wywiadzie, nosicielstwo VRE, nikotynizm. U A. N., poprzez typowanie na podstawie sekwencji, stwierdzono ten sam szczep Legionella pneumophila serotyp 1, co z wieży chłodniczej (typ: ST2746) po pobraniu próbek dnia 27 lutego 2019 r. (wg raportu z dnia 18 marca 2019 r.). W wyniku dochodzenia epidemiologicznego nie ustalono innych źródeł zakażenia Legionella pneumophila – badanie próbek wody pobranej z pryszniców szatni męskiej w zakładzie pracy było ujemne. A. N. nie podawał, że korzystał w tym czasie z kąpieli w jaccuzi, w basenach typu SPA, nie korzystał również z nawilżaczy oraz urządzeń do terapii oddechowej oraz z systemów klimatyzacji. Wprawdzie, jak wynika z informacji pracodawcy, wieże chłodnicze w zakładzie produkcyjnym nie są zlokalizowane w miejscu publicznie dostępnym i były oddalone od stanowiska pracy A. N. o około 50 metrów, jednakże stwierdzono w nich poważne skażenie bakteriami Legionella pneumophila, które w aerozolu powietrznym mogło dotrzeć do miejsca pracy ww. i spowodować jego zachorowanie na legionellozę. Stwierdzenie tego samego szczepu bakterii w wieży chłodniczej, co u pracownika, świadczy o dużym prawdopodobieństwie tego związku.
W piśmie uzupełniającym z dnia 20 czerwca 2022 r. do ww. orzeczenia lekarz orzecznik Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku (Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych), mając na uwadze opis usytuowania i działania wież chłodniczych w zakładzie B. oraz wątpliwości skarżącej Spółki co do możliwości zakażenia A. N. na terenie zakładu B., wyjaśnił, że przedłożone informacje w zakresie parametrów technicznych oraz zasady działania wież chłodniczych zlokalizowanych na terenie zakładu B. nie stanowią podstawy do zmiany treści orzeczenia lekarskiego nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej. Pomimo, że wieże chłodnicze znajdowały się około 10-14 metrów ponad poziomem podłogi i były oddalone od A. N. na odległość 50 metrów oraz były dostępne tylko dla zespołu technicznego i HSQ, których pracownikiem nie był A. N., nie można wykluczyć jego zakażenia, ponieważ aerozol może być emitowany z wież chłodniczych nawet na odległość do 6 kilometrów. Brak zakażeń wśród innych pracowników nie wyklucza zaś incydentalnego zachorowania A. N. W okresie inkubacji choroby zawiera się również czas zachorowania A. N., a stwierdzenie tego samego szczepu Legionella pneumophila serotyp 1 zarówno u A. N., jak i w wieży chłodniczej (typ: ST2746) świadczy o dużym prawdopodobieństwie zakażenia pracownika w przedmiotowym zakładzie pracy.
Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana po przeprowadzeniu przez organy inspekcji sanitarnej postępowania wyjaśniającego co do warunków i sposobu wykonywanej pracy oraz występującego w określonym czasie w środowisku pracy określonego narażenia zawodowego wiążącego się z podejrzeniem zaistnienia wskazanej w rozporządzeniu jednostki chorobowej – jeżeli spełnione zostaną następujące przesłanki: 1) schorzenie zostanie rozpoznane przez lekarza we właściwej jednostce orzeczniczej jako choroba zawodowa określona w wykazie; 2) w zakładzie (środowisku) pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia oraz 3) bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić istnienie związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych wyrażany jest powszechny pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej treścią orzeczeń lekarskich, wydanych w trybie rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a w konsekwencji o braku podstaw do przeprowadzania przez organ samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r.; sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 stycznia 2007 r.; sygn. akt II SA/Bk 710/06; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2016 r.; sygn. akt III SA/Kr 388/16), co jest uzasadnione zakresem specjalistycznej wiedzy medycznej posiadanej przez lekarzy orzeczników, której to wiedzy nie posiadają organy administracyjne. Orzeczenie lekarskie, o jakim tutaj mowa, należy traktować tak jak opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a ocena tego orzeczenia dokonywana przez właściwy organ podlegać musi kryteriom określonym w art. 80 k.p.a. Jeżeli zatem orzeczenie lekarskie poddane takiej ocenie zawiera w sobie logiczne i przekonujące wyjaśnienie zajętego przez lekarza - orzecznika stanowiska, to organ nie może sprzecznie z tą opinią dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń lekarskich jednostek orzeczniczych, a zatem nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia ocenianego przez te jednostki pacjenta kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących postawę wydania orzeczeń lekarskich (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny: w wyroku z dnia 5 stycznia 2007 r.; sygn. akt II OSK 1078/06, w wyroku z dnia 12 października 2021 r.; sygn. akt II OSK 2141/18 oraz w wyroku z dnia 26 maja 2022 r.; sygn. akt II OSK 3037/19).
Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II GSK 1353/23 wyjaśnił, że państwowy inspektor sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, podobnie jak sądy administracyjne kontrolujące zgodność z prawem tych decyzji, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej (medycznej) orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. Organy i sądy administracyjne mogą natomiast z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., w ramach sprawowanej kontroli formalnej, badać prawidłowość dokonanej przez organ oceny orzeczenia lekarskiego wydanego w trybie § 8 rozporządzenia, np. z tego punktu widzenia, że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez należytego uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, czy też wnioski sformułowane w orzeczeniach lekarskich są zgodne z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że kluczowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, czyli stwierdzenia u A. N. choroby zawodowej, posiadało orzeczenie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku (Poradnia Antropozoonoz i Chorób Zawodowych) o rozpoznaniu choroby zawodowej (wraz z jego uzupełnieniem). Orzeczenie to zawiera stwierdzenie, że wprawdzie, jak wynika z informacji pracodawcy, wieże chłodnicze w zakładzie produkcyjnym nie są zlokalizowane w miejscu publicznie dostępnym i były oddalone od stanowiska pracy A. N. o około 50 metrów, jednakże stwierdzono poważne skażenie bakteriami L. pneumophila, które w aerozolu powietrznymi mogło dotrzeć do miejsca pracy ww. i spowodować jego zachorowanie na legionellozę, a stwierdzenie tego samego szczepu bakterii w wieży chłodniczej, co u pracownika, świadczy o dużym prawdopodobieństwie tego związku. W konkluzji lekarz orzecznik wskazuje, że ze względu na powyższe można uznać, że warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej - zakażenia Legionella pneumophila.
Za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), która nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Organ nie jest skrępowany regułami dotyczącymi wartości poszczególnych dowodów, a orzeka na podstawie własnego przekonania, popartego zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd obecnie orzekający miał na względzie, że mimo iż opisane wyżej orzeczenie lekarskie nie zawierało stwierdzenia, że wykonywana przez uczestnika postępowania w narażeniu zawodowym praca w zakładzie B. z wysokim prawdopodobieństwem wywołała chorobę zawodową, lecz posłużyło się nienormatywnym pojęciem "duże prawdopodobieństwo", to tak użyte sformułowanie należy uznać za wystarczające do stwierdzenia, że związek skutkowo-przyczynowy pomiędzy między opisanym narażeniem zawodowym a stwierdzonym u pracownika zakażeniem Legionella pneumophila ma cechy wysokiego prawdopodobieństwa w rozumieniu art. 2351 k.p.
Sąd miał w tym zakresie w szczególności na względzie, że orzeczenie lekarskie w przedmiocie choroby zawodowej jest ze swej istoty opinią specjalistyczną z zakresu medycyny i z tego względu nie musi zawierać sformułowań odnoszących się ściśle do pojęć języka prawnego. Oznacza to po pierwsze, że wykazanie przez lekarza orzecznika wydającego orzeczenie w przedmiotowej sprawie dużego prawdopodobieństwa istnienia związku pomiędzy zachorowaniem uczestnika postępowania a występowaniem w środowisku pracy bakterii wywołującej to zachorowanie, nie oznacza, że należy wykluczyć istnienie takiego związku o charakterze wysokiego prawdopodobieństwa. Po drugie, zdaniem Sądu, to na organie sanitarnym ciąży obowiązek ustalenia, m.in. w oparciu o orzeczenie jednostki lekarskiej, ale również w oparciu o całokształt materiału dowodowego, w tym kartę oceny narażenia zawodowego, czy spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej. Podkreślić należy, że lekarz orzecznik może posługiwać się różnego rodzaju sformułowaniami w odniesieniu do wykazania etiologii określonej choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych o ile użyte sformułowania pozwalają jednoznacznie stwierdzić jakie są wnioski sporządzonej opinii. W szczególności lekarz orzecznik może taki związek wykluczyć, może również wskazać na małe, niewielkie, niskie lub nikłe prawdopodobieństwo spowodowania zachorowania na skutek narażenia zawodowego, może wreszcie wskazywać na tego rodzaju określenia, z których będzie wynikało, że prawdopodobieństwo takiego związku przyczynowego jest inne niż małe, niskie, niewielkie itp., a zatem że ma charakter wysokiego prawdopodobieństwa. Użycie w tym przypadku w odniesieniu do pojęcia prawdopodobieństwa sformułowań semantycznie synonimicznych ze słowem "wysokie", jak chociażby użyte w niniejszej sprawie przez lekarza orzecznika słowo "duże", czy też innych przykładowo słów, jak: "znaczne", "poważne", "wielkie", nie może oznaczać, że orzeczenie lekarskie wyklucza wówczas istnienie wysokiego prawdopodobieństwa spowodowania choroby działaniem szkodliwych czynników zawodowych. Dodać należy, że z punktu widzenia językowego alternatywą dla sformułowań "duże", "wysokie", "znaczne" użytych do określenia prawdopodobieństwa spowodowania choroby poprzez szkodliwe czynniki w środowisku pracy, każdorazowo będą sformułowania: "małe", "niskie", "nieznaczne", czy inne. W przypadku zaś użycia słowa "duże" nie sposób twierdzić, że słowo "wysokie" oznacza określenie pewnego zjawiska (tutaj prawdopodobieństwa związku przyczynowego) jako występującego w większym natężeniu. W tym celu raczej należałoby użyć określeń "większe", "największe" w odniesieniu do słowa "duże" i odpowiednio słów "wyższe", "najwyższe" dla słowa "wysokie". Słowa "duże" i "wysokie" semantycznie odpowiadają zatem temu samemu znaczeniu. Oddają bowiem natężenie pewnego zjawiska w takim samym stopniu, dając do zrozumienia, że z pewnością nie chodzi o małe, niskie, zwykłe, nieznaczne, niewielkie natężenie takiego zjawiska. Jeżeli zatem lekarz orzecznik w omawianym orzeczeniu lekarskim podał, że można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić związek pomiędzy występowaniem szkodliwego czynnika w środowisku pracy pracownika a wystąpieniem choroby, to w istocie wykluczył taki stopień prawdopodobieństwa, który wyłączałby związek przyczynowy w tym zakresie, co prowadziłoby konsekwentnie do wykluczenia możliwości stwierdzenia u pracownika choroby zawodowej. Jak zaś jednoznacznie wynika z konkluzji orzeczenia lekarskiego z dnia 30 sierpnia 2021 r. warunki pracy stwarzały możliwość powstania choroby zawodowej. W konsekwencji powyższego Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, który w sposób jasny wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że użyte przez lekarza orzecznika sformułowanie "duże prawdopodobieństwo" jest synonimem wyrażenia "wysokie prawdopodobieństwo" i stanowi jedynie nieścisłość formalną pozostająca bez wpływu na rzeczywiste wnioski sporządzonej opinii. Zdaniem Sądu organ odwoławczy słusznie odwołał się do językowego znaczenia słowa: "wysoki", które zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN w szczególności wyjaśniane jest jako "mający dużą wartość, duże znaczenie", ale także "znaczny pod względem natężenia, intensywności". Powyższe wyjaśnienie słownikowe stanowi potwierdzenie prawidłowości stanowiska organu odwoławczego w zakresie oceny sformułowania zawartego w orzeczeniu lekarskim.
Ocena orzeczenia lekarskiego dokonana przez organy obu instancji, jako wystarczającego i przydatnego do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej u A. N., nie budzi w konsekwencji wątpliwości Sądu w zakresie zachowania przez organy zasady swobodnej oceny dowodów.
W ocenie sądu orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej z dnia 30 sierpnia 2021 r. wraz z uzupełnieniem, szczegółowo odnosi się do miejsca zatrudnienia (zakład B. w A.) i rodzaju pracy wykonywanej przez pracownika (pracownik produkcji w Sekcji przygotowywania mięsa) oraz karty oceny narażenia zawodowego. W materiale dowodowym sprawy znajdują się wyniki badań próbki wody z wieży chłodniczej nr 4.1 w zakładzie B. z dnia 19 lutego 2019 r., w których zawarto adnotację laboratorium [...] w Aalst wskazującą na duże zanieczyszczenie bakterią Legionella serogrupa 1 oraz uwagi o konieczności zamknięcia instalacji i dezynfekcji, a także pobrania próbek kontrolnych w określonym czasie. Lekarz orzecznik ocenił stopień skażenia jako poważne oraz wskazał na okoliczność wykrycia u A. N. tego samego szczepu ww. bakterii (typ: ST2746), który został również wykryty w badaniu próbki wody z wieży chłodniczej. Skażenie zatem, zdaniem orzecznika, mogło dotrzeć do miejsca pracy pracownika w aerozolu powietrznym i spowodować zachorowanie na legionellozę. Na zmianę treści orzeczenia lekarskiego z dnia 30 sierpnia 2021 r. nie miały wpływu informacje uzyskane od pracodawcy. Jak bowiem wynikało z pisma lekarza orzecznika z dnia 20 czerwca 2022 r. pomimo, że wieże chłodnicze znajdowały się około 10-14 metrów nad poziomem podłogi, były oddalone od stanowiska pracy na odległość 50 metrów oraz były dostępne tylko dla zespołu technicznego i HSQ, których pracownikiem nie był A. N., nie można wykluczyć jego zakażenia, ponieważ aerozol wodny może być emitowany z wież chłodniczych na odległość do 6 kilometrów. Brak zakażeń wśród innych pracowników nie wyklucza incydentalnego zachorowania A. N. W okresie inkubacji choroby zawiera się również czas zachorowania pracownika. Stwierdzenie tego samego szczepu Legionella pneumophila serotyp 1 zarówno u A. N., jak i w wieży chłodniczej (typ: ST2746) świadczy o dużym prawdopodobieństwie zakażenia się pracownika w ww. zakładzie pracy. Wszystkie te stwierdzenia i uwagi poczynione przez lekarza orzecznika jednoznacznie wskazują na tożsamość znaczenia sformułowania "duże prawdopodobieństwo" z ustawowym sformułowaniem "wysokie prawdopodobieństwo" spowodowania choroby u uczestnika postępowania działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Nie doszło zatem do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 2351 k.p. poprzez utożsamienie pojęcia "dużego prawdopodobieństwa" z użytym w tym przepisie "bezspornym lub wysokim prawdopodobieństwem". Podkreślić należy, że organ odwoławczy odniósł się do zaistniałej rozbieżności i prawidłowo ją wyjaśnił i ocenił. Pojęcia użyte w omawianym przepisie, tj. "bezsporne lub wysokie prawdopodobieństwo" mają charakter pojęć niezdefiniowanych i nieostrych. Wypełnienie tych pojęć następuje poprzez analizę stanu faktycznego ustalonego na podstawie zabranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji dokonano prawidłowej wykładni tych pojęć. Dla wykazania bowiem wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego, o którym mowa w art. 2351 k.p., warunkiem koniecznym nie jest dysponowanie przez organ inspekcji sanitarnej orzeczeniem jednostki orzeczniczej, w którym posłużono się tymi samymi sformułowaniami, które przewiduje norma w tym przepisie wyrażona. Rzeczą organu jest ocena całokształtu materiału dowodowego i wywiedzenie z niego, czy ustalony stan faktyczny wypełnia normę prawa materialnego. Proces subsumpcji przeprowadzony w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu. Organ nie dokonał rozszerzenia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej, lecz uznał – i jak to już wyżej wyjaśniono w sposób prawidłowy – że materiał dowodowy sprawy, na który składa się m.in. orzeczenie lekarskie wskazujące na duże prawdopodobieństwo związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy a zachorowaniem uczestnika postępowania na legionellozę, pozwala na wypełnienie hipotezy normy prawnej zawartej w art. 2351 k.p., na którą składa się sformułowanie o "wysokim prawdopodobieństwie".
W ocenie Sądu bezzasadnie argumentowała skarżąca, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wymagał uzupełnienia i uzyskania orzeczenia jednostki orzeczniczej II stopnia. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia, prawem pracownika lub byłego pracownika jest, w razie niezgadzania się z treścią orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej I stopnia, wystąpienie o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, co nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie. Uprawnienie to nie przysługuje pracodawcy. Nadto orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej I stopnia z dnia 30 sierpnia 2021 r. wraz z uzupełnieniem z dnia 20 czerwca 2022 r., jest spójne oraz w sposób pełny i nie budzący wątpliwości uzasadnia zawarte w nim stwierdzenie choroby zawodowej.
Obowiązujące przepisy w zakresie orzecznictwa chorób zawodowych nie nakładają również na jednostkę orzeczniczą obowiązku wskazywania czynników pozazawodowych, a jedynie wykazanie bezspornego lub wysoce prawdopodobnego związku przyczynowego pomiędzy rozpatrywanym schorzeniem, a narażeniem zawodowym. W trakcie postępowania orzeczniczego dokonano analizy dokumentacji medycznej wytworzonej w związku z zachorowaniem uczestnika postępowania oraz materiału dowodowego uzyskanego od pracodawcy. Okoliczności nie wskazywały na istnienie u pracownika czynników pozazawodowych zakażenia legionellozą. Tym samym biorąc pod uwagę poważne skażenie bakterią Legionella pneumophila w jednej z wież chłodniczych w okresie wykonywania przez uczestnika postępowania pracy na stanowisku pracy w zakładzie, w którym wieża ta się znajduje i jednocześnie okres inkubacji bakterii pokrywający się z okresem pracy na tym stanowisku organy prawidłowo uznały istnienie wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy.
W ocenie Sądu, wydane w sprawie orzeczenie lekarskie zostało poddane prawidłowej ocenie organów, które nie dopuściły się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzje organów uwzględniają cały materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym. Organy słusznie uznały, że pracownik był zatrudniony w warunkach narażenia zawodowego na chorobę zawodową.
Wbrew stanowisku strony skarżącej organ, przy braku jakichkolwiek przesłanek, nie miał obowiązku poszukiwania ewentualnych pozazawodowych przyczyn wystąpienia schorzenia. Zaakcentować ponownie należy, że wydane w kontrolowanej sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, którą organ prowadzący postępowanie jest związany. W kontrolowanej sprawie organ oceniał pracę związaną z narażeniem zawodowym oraz dysponował orzeczeniem lekarskim, które poddał prawidłowej ocenie.
W kwestii związku między warunkami pracy a chorobą w judykaturze sądów administracyjnych pod rządami § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (które utraciło moc 3 lipca 2009 r.) ukształtował się pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia takiego związku (pewności lub wysokiego prawdopodobieństwa wywołania choroby) – por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r.,sygn. akt II OSK 1039/06, LEX nr 315105, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r.,sygn. akt II OSK 388/06, LEX nr 266357.
Pogląd ten pozostaje aktualny w świetle brzmienia art. 2351 k.p. Przede wszystkim art. 4 ustawy wypadkowej w brzmieniu obowiązującym przed 3 lipca 2009 r. był bardziej rygorystyczny niż obecny art. 2351. Za chorobę zawodową uznawał bowiem schorzenie wymienione w wykazie, jeśli "zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych". Innymi słowy, należało stwierdzić, że choroba wynikła z działania tych czynników w sposób bezsporny, ale już niedopuszczalne byłoby uznawanie, iż wynikła ona z działania tych czynników z wysokim prawdopodobieństwem.
Nie sposób jednak twierdzić, że w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej istnieje obowiązek dowodzenia, że to właśnie istniejące (wykazane w postępowaniu) warunki (procesy) szkodliwe w środowisku pracy, a nie żadne inne warunki spowodowały występujące u pracownika schorzenie. Poszkodowany wskutek choroby pracownik (albo inna zainteresowana strona postępowania) musiałby prowadzić dowód negatywny – dowód, że żadne inne okoliczności nie doprowadziły u niego do powstania schorzenia. Przyjęcie konstrukcji domniemania związku przyczynowego ma w tej sytuacji ten walor, że domniemanie takie podlega obaleniu przeciwdowodem (tak m.in. T. Bińczycka-Majewska, "Prawne aspekty chorób zawodowych", s. 59). Jeśli zatem zainteresowany uczestnik postępowania dysponuje wiedzą o narażeniu pracownika na czynnik chorobotwórczy z innego (niż warunki pracy) źródła, może dowodzić istnienia takiego narażenia i w konsekwencji wykluczyć istnienie związku przyczynowego (por. Kodeks pracy, Komentarz wyd. IV, M.Gersdorf i inni, WKP 2024, komentarz do art. 2351 k.p.).
Stąd też istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Przypuszczenie, niczym zresztą nie poparte, że A. N. mógł zarazić się bakterią Legionella pneumophila (serotyp 1) poza miejscem pracy nie obala domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie bakteria ta występowała. Niewątpliwym pozostaje bowiem w niniejszej sprawie, że uczestnik postępowania pracował w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez bakterię Legionella pneumophila (serotyp 1).
W tym zakresie należy wyjaśnić ponownie za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku sygn. akt II GSK 1353/23 podkreślił, że możliwe jest uznanie choroby za zawodową także gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Taka sytuacja nie wyłącza możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 1982 r., sygn. akt III SA 372/82, ONSA/1982/1/33). Nadto Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia a stwierdzonym schorzeniem. Stwierdzenia choroby zawodowej nie wyłącza wystąpienie szkodliwych czynników dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy bez zawinienia ze strony pracodawcy. Wystąpienie tych szkodliwych czynników nie musi wynikać też z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1994 r., sygn. akt SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Naczelny Sąd Administracyjny - wskazując na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że tylko wykazanie, iż choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą, pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 1102/18), a także akcentując zakres związania orzeczeniem lekarskim - jednoznacznie uznał, że podniesione, w zarzutach wskazanych w pkt 1) b i d-h skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą Spółkę, okoliczności nie skutkowały obaleniem domniemania wynikającego z treści art. 2351 k.p., w związku z czym nie miały znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Okoliczności te stanowiły treść i podstawę zarzutów objętych skargą Spółki na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Z tego względu również ocena prawna, zawarta w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w niniejszej sprawie, uniemożliwia uwzględnienie zarzutów skargi, w których Spółka kwestionowała zatrudnienie uczestnika postępowania w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej oraz niepodjęcie przez organ dodatkowych czynności ustalenia stanu faktycznego, w tym uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez wystąpienie o konsultacje do jednostki orzeczniczej II stopnia, ustalenie stosowanych środków ochrony na zminimalizowanie ryzyka zachorowania, ustalenia podatności uczestnika postępowania na zachorowanie, czy też ustalenie pozapracowniczych czynności podejmowanych przez pracownika przed hospitalizacją.
Materiał dowodowy został zdaniem Sądu zebrany w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, a organy dokonały pełnej i wnikliwej analizy zebranych dowodów. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera konieczne elementy przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności wyjaśnia podstawę prawną i zawiera wystarczające uzasadnienie faktyczne. Zaś dokonana przez organy inspekcji sanitarnej ocena zgromadzonych środków dowodowych nie przekroczyła granic swobodnej oceny dowodów.
Wbrew postawionym przez skarżącą zarzutom, domniemanie związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym a wystąpieniem choroby zawodowej nie zostało skutecznie podważone. Wątpliwości zgłaszane wobec orzeczenia lekarskiego przez skarżącą Spółkę należy w okolicznościach tej sprawy uznać wyłącznie za nieuzasadnioną z nim polemikę. W ocenie Sądu, brak jest podstaw, by poddawać w wątpliwość konstatację przedmiotowego orzeczenia lekarskiego wraz z dokonanym uzupełnieniem, skoro posiadanie wiadomości specjalnych zaliczających się do tej dziedziny jest oczywistą i konstytutywną cechą lekarza właściwego do orzekania w zakresie chorób zawodowych, który zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia musi spełniać specjalistyczne wymagania kwalifikacyjne.
Zatem wbrew wywodom skargi w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 136 § 1 oraz art. 136 § 2 i 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, art. 2351 k.p. i art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej., w sposób opisany w petitum skargi.
Podsumowując, Sąd w składzie orzekającym nie stwierdził w przedmiotowej sprawie naruszenia przepisów postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy jak również przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Również żaden z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił jako niezasadną.