III SA/Gd 156/25

III SA/Gd 156/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Janina Guść
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1681
art. 1, art.  2, art. 9, art.  0, art. 53 ust. 1, art. 54 ust. 1 i 2, art. 58a ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 991
art. 2, art. 4 ust. 1
Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik (spr.) Protokolant: Sekretarz Sądowy Mirosława Marszałek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 17 lutego 2025 r., nr WSO-III.6231.2.2025.EG w przedmiocie odmowy sporządzenia aktu urodzenia oddala skargę.
Uzasadnienie
aSygn. akt III SA/Gd 156/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. nr UCS-I.5351.6566.2024. MB, wydaną na podstawie art. art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej jako: "k.p.a." oraz na podstawie art. 2 ust. 5 i 6 w związku z art. 53, art. 54 i art. 58a ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1378) – dalej jako: "p.a.s.c." w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 736) – dalej jako: "u.e.l.", po rozpatrzeniu wniosku B. C. S. z dnia 20 listopada 2024 r. odmówił sporządzenia aktu urodzenia dziecka płci męskiej urodzonego [...] 2024 r., o godzinie 07:00 w G., na podstawie wypełnionej i podpisanej w dniu [...] 2024 r. karty urodzenia przez B. C. S. i dołączonej do wniosku o zgłoszenie urodzenia dziecka z 20 listopada 2024 r. oraz nadania numeru PESEL.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 20 listopada 2024 r. B. S. przy użyciu usługi elektronicznej na podstawie art. 58a ust. 1 p.a.s.c., zgłosił urodzenie dziecka. W zgłoszeniu urodzenia podał następujące dane dziecka: K., A., S., urodzony [...] 2024 r., w miejscowości G. Poinformował również, że dziecko ma obywatelstwo szwedzkie. Do wyżej wskazanego zgłoszenia urodzenia dziecka wnioskodawca załączył fotokopię karty urodzenia, podpisanej elektronicznie profilem zaufanym, przez samego wnioskodawcę tj. B. S. w dniu 20 listopada 2024 roku. Dołączył również fotokopię historii zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych z dnia 31 października 2024 r. oraz fotokopię świadectwa ślubu zawartego z M. E. S. wraz z fotokopią tłumaczenia przysięgłego z języka szwedzkiego na język polski z 19 maja 2014 r.
Dodatkowo, pismem z 20 listopada 2024 r., wnioskodawca wyjaśnił, że dołączona do zgłoszenia urodzenia dziecka z 20 listopada 2024 r., karta urodzenia, została przez niego podpisana w dniu 20 listopada 2024 r.
Podczas realizacji otrzymanego zgłoszenia urodzenia dziecka, organ ustalił, że nie otrzymał karty urodzenia od podmiotu wykonującego działalność leczniczą, o jakim mowa w art. 53 ust. 1 p.a.s.c., tylko od samego wnioskodawcy, który takim podmiotem nie jest.
Pismem z 26 listopada 2024 r., organ pierwszej instancji poinformował wnioskodawcę, że akt urodzenia sporządza się na podstawie karty przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą, o czym stanowi art. 53 ust. 1 p.a.s.c., zwracając się jednocześnie do wnioskodawcy o wskazanie podmiotu wykonującego działalność leczniczą, który wystawił kartę urodzenia dziecka oraz o wyjaśnienie, na jakiej podstawie wnioskodawca podpisał przesłaną kartę urodzenia.
Zawiadomieniem z 3 grudnia 2024 r. organ pierwszej instancji ponownie poinformował wnioskodawcę, że zgodnie z art. 53 ust. 1 p.a.s.c. akt urodzenia sporządza się na podstawie karty urodzenia przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą oraz o tym, że organ od takiego podmiotu nie otrzymał karty urodzenia sporządzonej na nazwisko M. E. S. W zawiadomieniu, organ pierwszej instancji poinformował również stronę o tym, że przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie, istnieje możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 14 dni od dnia doręczenia stronie pisma informującego o powyższym. W odpowiedzi, wnioskodawca zwrócił się z prośbą o wskazanie podmiotu leczniczego, który musi wystawić kartę urodzenia oraz o nadanie numeru PESEL, podtrzymując tym samym złożony wniosek.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z art. 53 ust. 1 p.a.s.c. wynika, iż organ może sporządzić akt urodzenia tylko i wyłącznie na podstawie karty urodzenia przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą. W przedmiotowej sprawie taka okoliczność nie występuje, co skutkuje tym, że nie są spełnione przesłanki wynikające z art. 53 ust. 1 p.a.s.c. Organ ustalił, że karta urodzenia nie została sporządzona i przekazana przez podmiot wykonujący działalność leczniczą, o jakim mowa w art. 53 ust. 1 p.a.s.c., tylko przez samego wnioskodawcę, który kartę urodzenia wypełnił i podpisał. Dodatkowo organ ustalił, że w ogóle nie otrzymał karty urodzenia od podmiotu wykonującego działalność leczniczą, o jakim mowa w art. 53 ust. 1 p.a.s.c., sporządzonej na M. E. S., a tylko karta wystawiona przez podmiot wykonujący działalność leczniczą, zgodnie z wyżej wskazanym postanowieniem ustawy, stanowi podstawę prawną do sporządzenia przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku aktu urodzenia.
Ponadto w sytuacji w której kierownik urzędu stanu cywilnego nie może sporządzić aktu urodzenia na podstawie art. 53 p.a.s.c., nie ma podstaw do wystąpienia z urzędu o nadanie numeru PESEL. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.e.l. o nadanie numeru PESEL z urzędu występuje kierownik urzędu stanu cywilnego sporządzający akt urodzenia - w stosunku do dzieci osób, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 3, urodzonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Taka okoliczność w niniejszej sprawie nie występuje, bowiem nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 53 ust. 1 p.a.s.c., na podstawie których, Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku mógłby sporządzić aktu urodzenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji B. S. wniósł o jej uchylenie i sporządzenie aktu urodzenia jego syna urodzonego w G. [...] 2024 r., ewentualnie o sporządzenie dokumentu równoważnego lub podobnego do aktu urodzenia. Zwrócił się o specyfikację, który konkretny podmiot medyczny powinien wystawić kartę urodzenia, aby umożliwić przygotowanie aktu urodzenia oraz przygotowanie numeru PESEL na dowolnej podstawie prawnej umożliwiającej nadanie numeru PESEL.
Skarżący wyjaśnił, że prosił o przygotowanie karty urodzenia w POZ swej żony, położną, ginekologa, który prowadził ciążę, dyrektora NZOZ [...] przy ul. [...] w G., szpital [...] i [...] w G., jednak wszystkie te podmioty odmówiły.
Decyzją z dnia 17 lutego 2025 r. nr WSO-II 1.6231.2.2025.EG, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 53 § 1 p.a.s.c. Wojewoda Pomorski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Wskazując na treść art. 53 ust. 1 i 2 oraz art. 54 pkt 1-4 p.a.s.c. oraz na ustalenia, że dziecko urodziło się w domu, a sam poród został odebrany przez B. S., zaś matka dziecka nie zgłosiła się do szpitala, co skutkowało tym, że żadna placówka medyczna, do której zwrócił się skarżący oraz jego żona, nie wyraziła zgody na przygotowanie karty urodzenia, organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że karta urodzenia stanowi podstawę do wystawienia aktu urodzenia, dokumentując fakt narodzin oraz umożliwiając jego rejestrację w urzędzie stanu cywilnego, a następnie nadanie dziecku numeru PESEL. Akt urodzenia jest dokumentem niezbędnym do funkcjonowania w państwie Polskim.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że działa w ścisłych granicach obowiązującego prawa, co oznacza, że nie może kierować się w tym przypadku dobrem dziecka. Przepisy jasno określają, na podstawie jakich dokumentów kierownik USC może sporządzić akt urodzenia. Dodatkowo zwrócił uwagę na to, że podobna sprawa była już rozpatrywana przez organ II instancji, gdzie skarżący wnioskował o sporządzenie aktu urodzenia młodszego syna i podobnie jak w omawianej sytuacji - dla dziecka nie sporządzono karty urodzenia. Powyższe oznacza, że skarżący był zaznajomiony z przepisami prawa, które jasno wskazują, że karta urodzenia jest niezbędna do sporządzenia aktu urodzenia dziecka. Niezrozumiałym jest zatem doprowadzenie do analogicznej sytuacji, w której przy porodzie nie uczestniczyła osoba posiadająca kompetencje do wystawienia karty urodzenia a matka dziecka nie zgłosiła się od razu po porodzie do placówki medycznej, która kartę urodzenia mogłaby wystawić.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w polskim prawie nie występuje dokument równoważny lub podobny do aktu urodzenia. Akt urodzenia to oficjalny dokument urzędowy, który potwierdza fakt narodzin danej osoby. Jest sporządzany przez Urząd Stanu Cywilnego na podstawie karty urodzenia wystawionej przez szpital lub lekarza.
W ocenie organu odwoławczego Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku nie ma możliwości sporządzenia aktu urodzenia dziecka, ze względu na brak karty urodzenia, wystawionej przez uprawniony do tego podmiot medyczny. Nie ma również możliwości nadania z urzędu numeru PESEL.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję B. S. wskazał, że art. 53 p.a.s.c. jest nieistotny dla możliwości sporządzenia aktu urodzenia. Informacje wynikające z art. 53 służą celom statystycznym i nie mają znaczenia dla sporządzenia aktu urodzenia. Art. 54 p.a.s.c. wyraźnie stanowi, jakie informacje powinna zawierać karta urodzenia. Karta urodzenia zawiera: nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL matki dziecka, jeżeli został nadany; miejsce, datę i godzinę urodzenia dziecka; płeć. Spojrzenie na obecny wzór, jak powinna wyglądać karta urodzenia, potwierdza, że karta urodzenia zawiera tylko powyższe informacje. Żadne z informacji zawartych w art. 53 p.a.s.c. nie są obecne we wzorze, chyba że zostanie użyty stary wzór sprzed 2024 r.
Zdaniem skarżącego wynik decyzji jest ewidentnie sprzeczny z prawną zasadą dobra dziecka, która została ustanowiona w Konstytucji RP (art. 72, patrz też art. 70 ust. 1 o prawie do nauki) oraz w Europejskiej Karcie Praw Człowieka i Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3, art. 7). Ponadto Wojewoda wyraźnie stwierdził, że w decyzji nie będzie brane pod uwagę dobro dziecka, co jest sprzeczne z zasadą prawną, która powinna być stosowana już na etapie stanowienia prawa i w pierwszej instancji skargi (Przegląd Prawa i Administracji 130, 2022 No 4141 Wrocław, Malwina Jaworska-Wołyniak).
Wojewoda stwierdził, że bez aktu urodzenia i dziecka nie można uzyskać paszportu. Decyzja USC jest zatem sprzeczna z zasadą swobodnego przepływu między państwami członkowskimi ustanowioną w artykule 21 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i artykule 45 Karty praw podstawowych UE.
Zdaniem skarżącego prawo nie określa, który podmiot leczniczy powinien sporządzić kartę urodzenia. Nie określa również, czy osoba składająca kartę urodzenia musi być obecna przy porodzie ani jaką funkcję powinna pełnić (położna, lekarz, sekretarka itp.). Zdaniem skarżącego niezbędne jest dokonanie interpretacji, który konkretny podmiot leczniczy powinien sporządzić i złożyć kartę urodzenia do USC, nie należy natomiast powtarzać niejednoznaczne określenia: "podmiot leczniczy" lub "właściwy podmiot leczniczy".
Jak podał skarżący, podmioty leczniczy, które zostały poproszone o sporządzenie karty urodzenia, odmówiły i nie były w stanie same ustalić, czy są kompetentne do tego zadania. Skierowano go do USC lub kolejnego podmiotu leczniczego. Jedynym podmiotem leczniczym, który powinien wskazać pacjentowi właściwego lekarza lub placówkę, jest POZ. POZ nakazał żonie skarżącego złożenie karty urodzenia napisanej przeze skarżącego i zwrócenie się do USC o instrukcje, który podmiot leczniczy powinien złożyć kartę urodzenia. Sąd ma kompetencje do ustalenia tej kwestii.
W związku z narodzinami poprzedniego (piątego) dziecka skarżącego nie sporządzono aktu urodzenia. Sprawa została rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w 2023 r. pod nieobecność skarżącego. Urząd Miasta otrzymał jednak możliwość nadania dziecku numeru PESEL, aby mogło funkcjonować w polskim społeczeństwie. Zgodnie z decyzją podstawą prawną był art. 16 ust 3 u.e.l.
Skarżący poinformował nadto, że od momentu otrzymania decyzji Wojewody dziecko uzyskało numer ubezpieczenia społecznego i prawo do paszportu ze Szwecji, której jest obywatelem. Gdyby decyzja dotyczyła obywatela polskiego urodzonego w Polsce w tych samych okolicznościach, decyzja USC uczyniłaby dziecko bezpaństwowcem.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o:
1. sporządzenie aktu urodzenia K. A. S. przez USC w Gdańsku zgodnie z dobrem dziecka określonym w Konstytucji RP, Europejskiej Karcie Praw Człowieka i Konwencji o Prawach Dziecka;
2. sporządzenie wezwania wzywającego konkretny podmiot leczniczy (np. POZ, szpital, położną NZOZ) do sporządzenia i złożenia karty urodzenia w USC w celu zarejestrowania dziecka i sporządzenia aktu urodzenia;
3. umożliwienie Urzędowi Miejskiemu w Gdańsku nadania dziecku numeru PESEL po złożeniu przez rodziców wniosku o nadanie numeru PESEL, na dowolnej podstawie prawnej, w szczególności w przypadku nadania numeru PESEL w związku z wydaniem aktu urodzenia dziecka.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zdaniem organu odwoławczego materiał dowodowy zebrany w sprawie nie budził wątpliwości i potwierdził, że Kierownik USC nie mógł sporządzić aktu urodzenia bez karty urodzenia wydanej przez uprawniony do tego podmiot leczniczy. Przepisy obowiązującej ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego jasno wskazują, jakie dokumenty są niezbędne do sporządzenia aktu urodzenia. Ustawa ta wskazuje, że akt urodzenia sporządza się na podstawie karty urodzenia albo karty martwego urodzenia przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą oraz protokołu zgłoszenia urodzenia albo zgłoszenia urodzenia dokonanego w formie elektronicznej.
Na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. pełnomocnik skarżącego M. E. S. oświadczyła, że wnosi o wydanie przez organ aktu urodzenia dziecka, o wskazanie przez sąd podmiotu leczniczego, który miałby wystawić kartę urodzenia oraz o przekazanie przez sąd sprawy do sądu europejskiego celem orzeczenia, czy odmowa wystawienia aktu urodzenia oraz uniemożliwienie swobodnego przemieszczania się osób zgodne są z określonymi prawami człowieka. Dziecko otrzymało paszport w Szwecji nie posiadając aktu urodzenia. W Polsce dziecko otrzymało numer PESEL oraz równoważnik tego numeru w Szwecji. Dziecko posiada numer PESEL, ale w rejestrze PESEL nie wskazano rodziców dziecka. Pełnomocnik wskazała nadto, że skarżący występując o nadanie numeru PESEL dziecku przedstawił w urzędzie świadectwo małżeństwa, zaskarżoną decyzję wojewody, paszport szwedzki oraz dokument potwierdzający własność nieruchomości w Polsce.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Skarga nie podlegała uwzględnieniu.
Problematyka wydawania oryginałów lub odpisów aktów stanu cywilnego oraz dokumentów z akt stanu cywilnego jest uregulowana w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 2 p.a.s.c. stanem cywilnym jest sytuacja prawna osoby wyrażona przez cechy indywidualizujące osobę, kształtowana przez zdarzenia naturalne, czynności prawne lub orzeczenia sądów, lub decyzje organów, stwierdzona w akcie stanu cywilnego (ust. 1); rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w rejestrze stanu cywilnego w formie aktów stanu cywilnego (ust. 2); aktem stanu cywilnego jest wpis o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego aktu (ust. 3); akt stanu cywilnego jest sporządzony z chwilą dokonania wpisu o urodzeniu, małżeństwie albo zgonie w rejestrze stanu cywilnego (ust. 4); czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego dokonuje się w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej (ust. 5); odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego następuje w formie decyzji administracyjnej (ust. 6).
Stan cywilny zatem to sytuacja prawna osoby fizycznej, wyrażona przez cechy ją indywidualizujące, czyli takie, które są właściwe i przynależą tylko do danej osoby, jednocześnie umożliwiająca ustalenie jej tożsamości, jak imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia, imiona i nazwiska rodziców czy płeć.
Zgodnie z art. 53 ust. 1 p.a.s.c. akt urodzenia sporządza się na podstawie karty urodzenia albo karty martwego urodzenia przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą oraz protokołu zgłoszenia urodzenia albo zgłoszenia urodzenia dokonanego w sposób określony w art. 58a.
Zgodnie z art. 58a ust. 1 p.a.s.c. matka lub ojciec dziecka posiadający pełną zdolność do czynności prawnych mogą dokonać zgłoszenia urodzenia przy użyciu usługi elektronicznej udostępnionej przez ministra właściwego do spraw informatyzacji po uwierzytelnieniu w sposób określony w art. 20a ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Stosownie zaś do art. 54 ust. 1 p.a.s.c., kartę urodzenia przekazuje się kierownikowi urzędu stanu cywilnego właściwemu do sporządzenia aktu urodzenia w terminie 3 dni od dnia jej sporządzenia. W myśl art. 9 p.a.s.c., czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego są dokonywane przez kierownika urzędu stanu cywilnego lub zastępcę kierownika urzędu stanu cywilnego.
Z treści przytoczonej regulacji prawnej wynika zatem, że czynności sporządzenia i przekazania karty urodzenia do właściwego miejscowo kierownika urzędu stanu cywilnego dokonuje podmiot wykonujący działalność leczniczą, którym zazwyczaj jest szpital. Osobą podpisującą powyższe dokumenty będzie osoba upoważniona w danym podmiocie wykonującym działalność leczniczą – najczęściej lekarz lub położna odbierająca poród, ewentualnie osoba upoważniona w danym podmiocie wykonującym działalność leczniczą.
Ustawa – Prawo o aktach stanu cywilnego nie zawiera definicji podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Odwołać się w tym zakresie należy do definicji zawartej w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 620), która w art. 1 pkt 1 wskazuje, że reguluje m.in. zasady wykonywania działalności leczniczej.
Zgodnie z art. 2 pkt 5 u.d.l. podmiot wykonujący działalność leczniczą to podmiot leczniczy, o którym mowa w art. 4, oraz lekarz, pielęgniarka, fizjoterapeuta lub diagnosta laboratoryjny wykonujący zawód w ramach działalności leczniczej jako praktykę zawodową, o której mowa w art. 5.
Zgodnie zaś z art. 2 ust. 3 pkt 3 u.d.l. ilekroć w ustawie jest mowa o pielęgniarce - rozumie się przez to także położną.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.l. podmiotami leczniczymi są: 1) przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, 1222 i 1871 oraz z 2025 r. poz. 222) we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, 2) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, 3) jednostki budżetowe, w tym państwowe jednostki budżetowe tworzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w strukturze organizacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej lub położną podstawowej opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2527 oraz z 2024 r. poz. 1897), 4) instytuty badawcze, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 534), 5) fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie zadań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza prowadzenie działalności leczniczej, 5a) posiadające osobowość prawną jednostki organizacyjne stowarzyszeń, o których mowa w pkt 5, 6) osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, 7) jednostki wojskowe - w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 zd. 1 u.d.l. działalność lecznicza polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych.
Opieka okołoporodowa obejmuje kompleks świadczeń zdrowotnych udzielanych kobiecie i dziecku w okresie ciąży, porodu i połogu, mających na celu zapewnienie im jak najlepszego stanu zdrowia.
Z powyższych względów, w ocenie Sądu, nie jest dopuszczalne - na gruncie przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego oraz przepisów ustawy o działalności leczniczej - sporządzenie aktu urodzenia na podstawie karty urodzenia podpisanej i przekazanej przez podmiot inny niż wykonujący działalność leczniczą. Skarżący, w toku postępowania administracyjnego jak również postępowania przed sądem administracyjnym, nie wykazał, aby zaliczał się do tej kategorii.
Potwierdzeniem powyższego jest również wzór Karty urodzenia określony załącznikiem nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2023 r. w sprawie wzorów karty urodzenia i karty martwego urodzenia (Dz. U. z 2023 r., poz. 2733), który przewiduje zamieszczenie w karcie urodzenia oznaczenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą.
W ocenie Sądu z treści art. 53 p.a.s.c. nie można wnioskować, że podmiot wykonujący działalność leczniczą przetwarza informacje opisane w art. 53 ust. 2 tylko do celów statystycznych. Skarżący, ograniczając znaczenie art. 53 p.a.s.c. tylko do celów statystycznych, koncentruje się wyłącznie na treści art. 53 ust. 3 p.a.s.c., zgodnie z którym podmiot wykonujący działalność leczniczą przekazuje, dla potrzeb statystyki publicznej, dane, o których mowa w ust. 2, służbom statystyki publicznej. Przepis ten wprowadza dodatkowy obowiązek podmiotów wykonujących działalność leczniczą przekazywania stosownych danych służbom statystyki publicznej. Obowiązek ten jest niezależny od obowiązku przekazania karty urodzenia właściwemu kierownikowi urzędu stanu cywilnego na potrzeby sporządzenia aktu urodzenia. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zakres danych przekazywanych służbom statystyki publicznej, wskazany w art. 53 ust. 2 p.a.s.c. nie jest tożsamy z zakresem danych niezbędnych do sporządzenia karty urodzenia. Zgodnie z art. 53 ust. 2 p.a.s.c. podmiot wykonujący działalność leczniczą pozyskuje i przetwarza dane dotyczące: miejsca zamieszkania rodziców dziecka, w tym okresu przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze danej gminy, o ile są znane, wykształcenia rodziców dziecka, informacje o stanie zdrowia dziecka dotyczące: długości, ciężaru ciała, punktów w skali Apgar, oraz informacje o ciąży i porodzie dotyczące: okresu trwania ciąży i wielorakości oraz dane o poprzednich ciążach i porodach matki dziecka. Z kolei w art. 54 ust. 2 p.a.s.c. karta urodzenia zawiera: 1) nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL matki dziecka, jeżeli został nadany; 2) miejsce, datę i godzinę urodzenia dziecka; 3) płeć.
Znaczenie rejestracji stanu cywilnego i dokonywanych aktów stanu cywilnego daleko wykracza zatem poza cele statystyczne. Aktom stanu cywilnego została przypisana bowiem szczególna moc dowodowa, ponieważ stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Z tych też względów przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego nie przyznają Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dowolności w sporządzaniu aktów urodzenia na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka i szczegółowo regulują postępowanie w tym zakresie, co ma na celu przeciwdziałanie nadużyciom przy zgłoszeniach urodzenia.
Przypadki odebrania porodu w warunkach pozaszpitalnych, zaplanowane lub nagłe, nie wykluczają zachowania wymagań ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego niezbędnych do sporządzenia aktu urodzenia na podstawie karty urodzenia przekazanej przez podmiot wykonujący działalność leczniczą. W przypadku odebrania porodu przy asyście lekarza lub położnej, karta urodzenia winna zostać sporządzona i przekazana przez odbierającego poród lekarza lub położną. W przypadkach nagłych karta urodzenia sporządzana jest przez podmiot wykonujący działalność lecznicza po przybyciu matki z dzieckiem. Jak wynikało z ustaleń organów matka dziecka po porodzie bez asysty medycznej nie odbyła wizyty w jakimkolwiek podmiocie leczniczym, czym w istocie uniemożliwiła odpowiedniemu podmiotowi sporządzenie i przekazanie karty urodzenia. Przepisy ustawy nie przewidują sporządzenia aktu urodzenia na podstawie karty urodzenia podpisanej przez osobę niezaliczoną do podmiotów wykonujących działalność leczniczą w przypadku odebrania porodu bez asysty medycznej.
W polskim porządku prawnym przewidziano regulacje prawną zapewniającą drogę do ustalenia treści aktu stanu cywilnego w takich i innych przypadkach, gdy aktu urodzenia sporządzić nie może kierownik urzędu stanu cywilnego w trybie rejestracji stanu cywilnego.
Zgodnie z art. 40 ust. 1 p.a.s.c. ustalenia treści aktu stanu cywilnego dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, jeżeli postanowił o sporządzeniu nowego aktu stanu cywilnego, albo na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, jeżeli: 1) unieważniony akt stanu cywilnego ma być zastąpiony nowym aktem; 2) akt urodzenia lub akt małżeństwa nie został sporządzony i nie może go sporządzić kierownik urzędu stanu cywilnego.
Kierownik urzędu stanu cywilnego nie jest organem właściwym do ustalania treści zdarzeń mających wpływ na stan cywilny osób. Takie kompetencje posiada wyłącznie sąd, co wynika z ww. art. 40 p.a.s.c. W tym postępowaniu możliwe jest ustalenie czy akt urodzenia nie został już wcześniej sporządzony albo ustalenie treści aktu urodzenia. W tego rodzaju postępowaniu, które może zostać wszczęte m.in. na wniosek osoby lub osób zainteresowanych, ustalenie treści aktu urodzenia wymaga przeprowadzenia szczególnie wnikliwego postępowania dowodowego, w którym niezbędne jest zasięgnięcie opinii biegłego lekarza, przesłuchanie świadków zdarzenia podlegającego rejestracji stanu cywilnego, a w szczególności przesłuchanie matki dziecka lub innych osób i ewentualnie dopuszczenie z urzędu dowodu z grupowego badania krwi. Postępowanie dowodowe powinno zmierzać do ustalenia, czy osoba zgłaszająca urodzenie dziecka rzeczywiście je urodziła, płeć i wiek dziecka, miejsce i datę jego urodzenia oraz z uwzględnieniem dokumentów dane dotyczące rodziców dziecka. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, które może dokonać właściwy sąd, umożliwi prawidłowe ustalenie treści aktu urodzenia dziecka. Do przeprowadzenia tego rodzaju postępowania nie ma ustawowych kompetencji kierownik urzędu stanu cywilnego.
To w opisanym wyżej trybie skarżący ma możliwość ustalenia treści aktu urodzenia dziecka, jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego, tak jak w przedmiotowej sprawie, nie może sporządzić aktu urodzenia.
Mimo że art. 1 p.a.s.c. wskazuje na to, że ustawa reguluje zasady rejestracji stanu cywilnego, nie ma w ustawie wyodrębnionego katalogu zasad dotyczących rejestracji stanu cywilnego. Można je natomiast wywieść z treści poszczególnych przepisów. Wśród nich można natomiast wskazać w szczególności na: zasadę niepodzielności stanu cywilnego, w myśl której każdy człowiek może mieć tylko jeden stan cywilny, jednakowo określony we wszystkich sferach stosunków, stwierdzony w akcie stanu cywilnego, zasadę powszechności stanu cywilnego, zgodnie z którą system rejestracji stanu cywilnego obejmuje wszystkie zdarzenia podlegające rejestracji przez upoważniony ustawą podmiot, zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą wpisy w rejestrze stanu cywilnego powinny odzwierciedlać rzeczywisty stan rejestrowanych zdarzeń, zasadę meldunkową, która polega na nałożeniu na określone osoby i instytucje obowiązku zgłoszenia właściwemu organowi zdarzeń naturalnych, tj. urodzenia się i zgonu osoby oraz obowiązku przekazywania kierownikom USC przez organy i sądy odpisów prawomocnych orzeczeń, ostatecznych decyzji i innych dokumentów, mających wpływ na stan cywilny osób, czy zasadę wyłączności dowodowej (preponderancji) aktu, zgodnie z którą dokument urzędowy, jakim jest akt stanu cywilnego, jest wyłącznym dowodem na okoliczności w nim stwierdzone, a jego niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.
Opisana wyżej regulacja prawna dotycząca sporządzenia aktu urodzenia w trybie administracyjnym oraz ustalenia treści aktu urodzenia w trybie sądowym ma charakter kompletny, albowiem pozwala na uregulowanie stanu cywilnego osoby w każdym przypadku. Regulacja ta zapewnia w konsekwencji realizację ww. zasad rejestracji stanu cywilnego. Jednocześnie, zdaniem Sądu, przepisy ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego pozwalają na realizację przewidzianej w art. 72 Konstytucji RP zasady ochrony praw dziecka. Skorzystanie z drogi sądowej pozwala bowiem na ustalenie treści aktu urodzenia, w tym również danych dotyczących rodziców dziecka, a w konsekwencji na sporządzenie aktu urodzenia i umożliwienie powoływania się na tak sporządzony akt urodzenia dziecka w celu zapewnienia korzystania z przewidzianych prawem uprawnień (w tym z akcentowanego w skardze prawa do nauki przewidzianego w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP).
Powoływany w skardze przepis art. 7 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 września 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526) wymienia chronione nią prawa dziecka do sporządzenia niezwłocznie po jego urodzeniu aktu urodzenia, do otrzymania od momentu urodzenia imienia, uzyskania obywatelstwa oraz - jeśli jest to możliwe – do poznania swoich rodziców i pozostawania pod ich opieką. Natomiast przepis art. 7 ust. 2 adresowany do państw-stron Konwencji, nakłada na nie obowiązek zapewnienia, aby prawa te stały się zgodne z ich ustawodawstwem wewnętrznym oraz zobowiązaniami międzynarodowymi, w szczególności w przypadkach, gdyby brak tych uregulowań spowodował, iż dziecko zostałoby bezpaństwowcem.
Z kolei art. 3 Konwencji o prawach dziecka stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (ust. 1); Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne (ust. 2); Państwa-Strony czuwają, aby instytucje, służby oraz inne jednostki odpowiedzialne za opiekę lub ochronę dzieci dostosowały się do norm ustanowionych przez kompetentne władze, w szczególności w dziedzinach bezpieczeństwa, zdrowia, jak również dotyczących właściwego doboru kadr tych instytucji oraz odpowiedniego nadzoru (ust. 3).
Regulacje ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego dotyczące sporządzenia aktu urodzenia przez kierownika urzędu stanu cywilnego oraz ustalenia treści aktu urodzenia przez sąd w postępowaniu nieprocesowym realizują w ocenie Sądu zobowiązania przyjęte przez Rzeczpospolitą Polską przy ratyfikowaniu Konwencji o prawach dziecka. Pozwalają bowiem na określenie stanu cywilnego dziecka poprzez rejestrację jego urodzenia we właściwym dla każdej sytuacji faktycznej trybie. Przepisy te pozwalają zatem uniknąć bezpaństwowości dziecka w przypadkach gdy akt urodzenia ma tego rodzaju znaczenie, że posiadanie go jest warunkiem otrzymania dokumentów, które stanowią dowód posiadania obywatelstwa (tj. dowodu tożsamości lub paszportu). Konsekwentnie zatem, możliwość uzyskania na podstawie obowiązujących przepisów aktu urodzenia, a w następstwie tego również dokumentu potwierdzającego obywatelstwo, prowadzi do wniosku, że regulacja ta oraz sposób jej zastosowania przez organy obu instancji w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją o odmowie sporządzenia aktu urodzenia dziecka na wniosek skarżącego, nie narusza przewidzianego w art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. nr 90 poz. 864/2 ze zm.) prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, powtórzonego w art. 45 ust. 1 Karty prawa podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C z 2007 r., nr 303, s. 1 z dnia 14 grudnia 2007 r.).
Podkreślić należy, że akt urodzenia, mimo że jest niezbędny do nadania numeru PESEL, a w konsekwencji również do wydania dowodu osobistego lub paszportu, sam w sobie nie potwierdza obywatelstwa dziecka i tym samym nie stanowi samodzielnie wystarczającego dokumentu podróży. Jednak, jak to już wyżej wykazano, osoby zainteresowane, w tym rodzice dziecka, mogą na drodze postępowania sądowego ustalić treść aktu urodzenia, a następnie dysponując aktem urodzenia występować o nadanie numer PESEL wraz z wpisanym do rejestru PESEL m.in. imionami i nazwiskami rodowymi rodziców. Jak słusznie uznały to organy obu instancji, nie było natomiast możliwe wystąpienie przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Gdańsku o nadanie numeru PESEL, albowiem w świetle art. 17 ust. 1 pkt 1 u.e.l. ustawa zezwala na skierowanie takiego wniosku wyłącznie przez kierownika urzędu stanu cywilnego sporządzającego akt urodzenia, a sytuacja taka – wobec odmowy sporządzenia aktu urodzenia – nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Przepisy nie przewidują przy tym sporządzenia innego aktu tożsamego lub odpowiadającego aktowi urodzenia.
Mając na uwadze przywołane regulacje rangi międzynarodowej Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o skierowanie pytania prejudycjalnego czy to do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, czy to do Trybunału Sprawiedliwości UE w celu zbadania, czy odmowa sporządzenia aktu urodzenia oraz uniemożliwienie swobodnego przemieszczania się osób są zgodne z prawami człowieka.
Końcowo, w odniesieniu do żądań skarżącego o sporządzenie aktu urodzenia, wezwania konkretnego podmiotu leczniczego do sporządzenia i złożenia karty urodzenia oraz umożliwienia nadania dziecku numeru PESEL, Sąd wskazuje, że przyjęty w Polsce kasacyjny model sądownictwa administracyjnego, oznacza, że co do zasady Sąd może orzekać wyłącznie w przedmiocie bytu zaskarżonego aktu (w tym przypadku decyzji). Poza zakresem kompetencji orzeczniczych sądu leży orzekanie co do istoty sprawy administracyjnej. Stąd też Sąd oceniał wyłącznie zgodność prawem zaskarżonych decyzji, natomiast to rolą organu administracji publicznej pozostaje merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku skarżącego.
Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.