III SA/Gd 144/23

III SA/Gd 144/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-08-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść /sprawozdawca/
Jolanta Górska /Sędzia Zastępca/
Jolanta Sudoł /przewodniczący/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Rzemiosło
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 122
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Asesor WSA Wojciech Wycichowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. T., E. T.-S. i M. S.-wspólników Spółki Cywilnej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 26 stycznia 2023 r., nr SKO.423.17.2022 w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 30 listopada 2022 r., nr E.RE.4453.3.70.2022.BF, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz J. T., E. T.-S. i M. S. - wspólników Spółki Cywilnej [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. (nr SKO.423.17.2022) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 30 listopada 2022 r. o odmowie przyznania kosztów kształcenia w formie nauki zawodu młodocianego pracownika M. R.
Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Spółka Cywilna S. J. T., E. T. i M. S. w dniu 1 września 2019 r. zawarli z M. R. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie elektromechanik na okres 36 miesięcy. W umowie wskazano, że po zakończeniu nauki zawodu młodociany zobowiązany jest do przystąpienia do egzaminu czeladniczego przez komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej. Przygotowanie zawodowe odbywało się pod nadzorem M. S., który posiada kwalifikacje zawodowe, potwierdzone dyplomem mistrza elektromechanika nr [...] wydanym w dniu 13 września 2011 r. przez Izbę Rzemieślniczą S. oraz posiada przygotowanie pedagogiczne (zaświadczenie o ukończeniu kursu pedagogicznego nr [...] wydane przez Zakład Doskonalenia Zawodowego w S. w dniu 4 grudnia 1995 r.).
Po ukończenia przygotowania zawodowego M. R. zdał egzamin czeladniczy w zawodzie elektromechanik przed Izbą Rzemiosła i Przedsiębiorczości [...] i otrzymał w dniu 31 sierpnia 2022 r. świadectwo czeladnicze nr [...].
Wnioskiem z dnia 29 września 2022 r. pracodawcy młodocianego, to jest Spółka Cywilna S. J. T., E. T. i M. S. wystąpili o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika w oparciu o art. 122 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm.).
Decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. (nr E.RE.4453.3.70.2022.BF) Prezydent Miasta Słupska odmówił pracodawcy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia M. R.
Jako powód odmowy wskazano, że wniosek nie spełnia przesłanki zdania egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną, to jest przesłanki z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit b Prawo Oświatowe. Egzamin czeladniczy przed Izbą Rzemieślniczą obowiązuje bowiem tylko w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem. Natomiast w przypadku zatrudnienia u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem – obowiązuje egzamin zawodowy przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną. W ocenie organu, wnioskodawca nie posiada zaś statusu rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 2159 ze zm.). Zdaniem organu w przypadku gdy pracodawcą jest spółka cywilna, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rzemiośle, kwalifikacje zawodowe powinni posiadać wszyscy wspólnicy spółki cywilnej indywidulnie oraz łącznie. Z przedstawionej dokumentacji wynika zaś, że kwalifikacje zawodowe poosiadają jedynie M. S. oraz J. T. Ponadto zdaniem organu, wnioskodawca nie wykazał spełnienia warunków określonych w art. 2 ust 1 pkt 8 ustawy o rzemiośle, zgodnie z którym rzemiosłem jest wykonywanie działalności gospodarczej przez wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem kwalifikacji zawodowych przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikorprzesiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. Z oświadczenia M. S. z dnia 22 listopada 2022 r. wynika bowiem, że J. T. jest jego szwagrem, a nie zstępnym czy wstępnym.
W złożonym odwołaniu, wspólnicy Spółki Cywilnej S. J. T., E. T. i M. S. stanęli na stanowisku, że organ dokonał błędnej wykładni przepisów i nie uwzględnił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych za zdanie egzaminu, o którym mowa w art. 122 Prawa oświatowego należy rozumieć zdanie egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów, na podstawie których funkcjonują komisje egzaminacyjne wymienione w rozporządzeniu z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Odwołujący nie zgodzili jednocześnie, aby nie przysługiwał im status rzemieślnika.
Decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. (nr SKO.423.17.2022) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu przytoczono pełną treść art. 122 ust. 1, 6 i 7 Prawa oświatowego, § 3, 4,10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (t.j.:Dz.U. z 2019 r., poz. 391 ze zm.) i art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o rzemiośle, określające warunki ubiegania się o dofinansowanie oraz wymieniono dołączone do wniosku o dofinansowanie dokumenty obejmujące:1/ umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie elektromechanik, zawartą w dniu 1 września 2019 r. między J. T., E. T. i M. S. wspólnikami spółki cywilnej S. w S., a M. R., w której zastrzeżono, że przygotowanie zawodowe będzie się odbywało pod nadzorem M. S.; 2/ świadectwo pracy M. R. w charakterze młodocianego pracownika w ramach nauki zawodu elektromechanik, wystawione w dniu 31 sierpnia 2022 r. przez J. T., E. T. i M. S. wspólników spółki cywilnej S. w S.; 3/ zaświadczenie potwierdzające zdanie przez M. R. egzaminu czeladniczego przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości [...] w dniu 31 sierpnia 2022 r. i uzyskanie uprawnień w zawodzie elektromechanik; 4/ świadectwo ukończenia przez M. S. technikum zawodowego i uzyskania tytułu technik elektromechanik; 5/ zaświadczenie o ukończeniu przez M. S. kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu (obejmujący 20 godzin pedagogiki, 30 godzin metodyki praktycznego nauczania zawodu, 20 godzin psychologii; 10 godzin podstaw prawnych i warunków kształcenia w zakładach rzemieślniczych; 10 godzin praktyki metodycznej); 6/ dyplom mistrza w zawodzie elektromechanik uzyskanego przez M. S.; 7/ świadectwo ukończenia przez J. T. zasadniczej szkoły zawodowej i uzyskania uprawnień w zawodzie elektromechanik; 8/ świadectwo ukończenia przez J. T. technikum i uzyskania tytułu technik mechanik; 9/ zaświadczenie o ukończeniu przez J. T. kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu (obejmujący 20 godzin pedagogiki, 30 godzin metodyki praktycznego nauczania zawodu, 20 godzin psychologii; 10 godzin podstaw prawnych i warunków kształcenia w zakładzie; 10 godzin praktyki metodycznej); 10/ świadectwo ukończenia przez E. T. liceum ekonomicznego na podbudowie zasadniczej szkoły zawodowej i uzyskania tytułu technik ekonomista o specjalności ekonomika i organizacja przedsiębiorstw handlowych; 11/ oświadczenie o pomocy de minimis.
W uzasadnieniu zaznaczono, że powołane przez stronę orzecznictwo sądowe, w którym zawarto tezę, że w sytuacji, gdy młodociany pracownik pobierający praktyczną naukę zawodu u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem zdał egzamin czeladniczy przed izbą rzemieślniczą, możliwe jest przyznanie dofinansowania, zostało wyrażone w odniesieniu do poprzednio obowiązujących przepisów, przed nowelizacją Prawa oświatowego. W przedmiotowej sprawie, do zawarcia umowy o przygotowanie zawodowe doszło zaś w dniu 1 września 2019 r., a więc już pod rządami obowiązujących od tego dnia znowelizowanych przepisów Prawa oświatowego, w tym art. 122 ust. 1 tej ustawy, którego treść jest jednoznaczna i wymaga dla otrzymania dofinansowania za kształcenie zawodowe młodocianego pracownika zatrudnianego przez pracodawcę nie będącego rzemieślnikiem zdania egzaminu zawodowego, a nie egzaminu czeladniczego.
Organ zaznaczył, że w sprawie bezspornym pozostaje, że na podstawie zawartej w dniu 1 września 2019 r. umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, M. R. odbył praktyczną naukę zawodu elektromechanik, w J. T., E. T., M. S. S. s.c. w S. Następnie zdał egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości [...] w dniu 31 sierpnia 2022 r. i uzyskał uprawnienia w zawodzie elektromechanik. Funkcję instruktora praktycznej nauki zawodu dla młodocianego pracownika pełnił M. S. (jeden ze wspólników spółki cywilnej S.), który bezspornie ukończył wymagany kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu i posiadał tytuł mistrza w zawodzie elektromechanik. W ocenie organu, kwestią sporną było natomiast to, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pracodawca młodocianego pracownika J. T., E. T., M. S. spółka cywilna S. w S. posiadał status rzemieślnika, a w konsekwencji, czy egzamin czeladniczy zdany przez młodocianego pracownika przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej, uprawniał stronę do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W tym zakresie wskazano, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o rzemiośle, rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez:
1) osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub
2) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1.
Organ wskazał, że nie wszyscy wspólnicy spółki cywilnej J. T., E. T., M. S. S. w S, posiadają warunki do uznania ich za rzemieślnika. Rzemieślnikiem nie jest E. T., która legitymuje się tytułem technika ekonomisty o specjalności ekonomika i organizacja przedsiębiorstw handlowych, nie ma natomiast tytułu zawodowego w zakresie szeroko rozumianego rzemiosła. Z tego też względu, w ocenie organu odwoławczego, Prezydent Miasta Słupska zasadnie stwierdził, że ww. spółka cywilna, będąca pracodawcą młodocianego pracownika, nie jest rzemieślnikiem. Przez wzgląd na powyższe, uznano, że warunkiem przyznania stronie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika było zdanie przez tego ostatniego egzaminu zawodowego przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną w G. Skoro zaś młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości [...] w dniu 31 sierpnia 2022 r. i to na jego podstawie uzyskał uprawnienia w zawodzie elektromechanika, uwzględnienie żądania strony nie było możliwe.
J. T., E. T. i M. S., jako wspólnicy spółki cywilnej S. w S., zaskarżyli powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniesiono zarzuty błędnej wykładni art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego w związku z art. 122 ust. 7 pkt 3 Prawa oświatowego poprzez:
1/ nieuwzględnienie celu tej regulacji, jaką miała spełniać dla zapewnienia odpowiedniego poziomu wyszkolenia młodocianego, skutkującego przyznaniem osobie lub jednostce szkolącej przewidzianego tym przepisem dofinansowania, polegająca na wadliwym przyjęciu, że warunek zdania egzaminu określony w art. 122 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego w przypadku młodocianego, który był zatrudniony u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem, nie jest spełniony, jeśli zda on egzamin przed komisją egzaminacyjną izb rzemieślniczych, a jest spełniony w przypadku zdania egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną;
2/ poprzez uznanie, że pracodawca jest odpowiedzialny za skierowanie ucznia na właściwy egzamin w sytuacji, gdy pracodawca nie ma wpływu na dokonany przez młodocianego wybór egzaminu;
3/ poprzez naruszenie art. 101 a ust 1 i 3 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018r., poz. 2245, dalej jako "ustawa nowelizująca") poprzez jego pominięcie i zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy znowelizowanego art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego i odmówienie przyznania skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, mimo, że naruszony zapewnia możliwość uzyskania takiego dofinansowania.
Dodatkowo wskazano na naruszenie przez organ art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania sprzecznie z zasadą pogłębiania zaufania do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa, w szczególności biorąc pod uwagę, że w dacie rozpoczęcia i trwania nauki zawodu obowiązywały przepisy umożliwiające zdawanie egzaminu czeladniczego również w przypadku, gdy młodociany pozostawał zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.
W uzasadnieniu podkreślono, że z uwagi na cel regulacji powołanych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia, przyjąć należy, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a Prawa oświatowego jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Dodatkowo wskazano, że w orzeczeniach sądowych wydanych na tle art. 70 b ustawy o systemie oświaty, mającego identyczne brzmienie jak art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wielokrotnie wskazywano, że przepisy rozporządzenia w zakresie wymogów egzaminacyjnych dotyczących młodocianego kończącego naukę zawodu nie są spójne z regulacjami ustawy o systemie oświaty, dotyczącymi przesłanek przyznania dofinansowania kosztów jego kształcenia. W orzeczeniach tych wskazywano na cel tych przepisów, mających stanowić zachętę dla przedsiębiorców. Strona podkreśliła, że dofinansowanie przysługuje po spełnieniu określonych warunków normatywnych, dotyczących zarówno pracodawcy, jak i młodocianego. Młodociany pracownik ma wprawdzie obowiązek zdać egzamin kończący naukę zawodu, ale pracodawca nie zawsze może mieć wpływ na to, kiedy i przed jaką komisją egzaminacyjną, będzie zdawać młodociany pracownik. Tym samym strona podzieliła stanowisko wyrażone uprzednio w odwołaniu, że jeżeli młodociany zakończy naukę zawodu zdaniem egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów regulujących zdawanie egzaminów kończących naukę zawodu, spełniony zostanie warunek do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, to jest, że w przedmiotowej sprawie pracodawca nie posiadał statusu rzemieślnika, a zatem naukę zawodu - aby móc się ubiegać o dofinansowanie - winno zakończyć zdanie przez młodocianego pracownika egzaminu zawodowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę stwierdził, że wniesiona skarga jest zasadna, jednak z innych powodów niż w niej wskazane.
Przedmiotem skargi wspólnicy spółki cywilnej S. J. T., E. T. i M. S. (dalej jako "skarżący") uczynili decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 26 stycznia 2023 r. (nr SKO.423.17.2022), utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 30 listopada 2022 r. (nr E.RE.4453.3.70.2022.BF), którą odmówiono skarżącym przyznania kosztów kształcenia w formie nauki zawodu młodocianego pracownika.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 ze zm.), a w szczególności art. 122 tej ustawy regulujący kwestie dotyczące dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Wskazany przepis, na co zwracają uwagę obie strony postępowania, uległ zmianie z dniem 1 września 2019 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245).
Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego przed ww. nowelizacją: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1".
Po nowelizacji art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego uzyskał następujące brzmienie: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495),
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1".
W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że dla jej rozstrzygnięcia organy zasadnie wzięły pod uwagę treść art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego po nowelizacji, żaden bowiem element stanu faktycznego tej sprawy nie wystąpił przed 1 września 2019 r.
Młodociany, o dofinansowanie kształcenia którego wystąpiła strona, nie tylko zdał bowiem egzamin po wejściu w życie wskazanych przepisów, ale całe jego kształcenie przebiegało już pod rządami znowelizowanych przepisów. Skarżący zawarli z M. R. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie elektromechanik w dniu 1 września 2019 r. Nie mają zatem racji skarżący, że w tak ustalonym stanie faktycznym należałoby odnieść się do kryteriów słusznościach i celowościowych, to jest ogólnie pojętej korzyści, jaką przynosi zachęta dla przedsiębiorców w kształceniu zawodowym młodocianych i przyjąć, że zdanie jakiegokolwiek egzaminu - czy to zawodowego, czy czeladniczego - niezależnie od statusu pracodawcy, powinno zawsze gwarantować uzyskanie dofinansowania przeprowadzonego prawidłowo kształcenia. Obowiązujący od 1 września 2019 r. przepis art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego jest bowiem jasny i wyraźnie rozróżnia, że w przypadku młodocianych zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego właśnie w zależności od tego, czy zatrudniający pracodawca może być uznany za rzemieślnika, czy też nie – dofinansowanie przysługuje jedynie w przypadku zdania ściśle określonego typu egzaminu. Zatem zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a Prawa oświatowego zdanie egzaminu czeladniczego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495) uprawnia do otrzymania dofinansowania kształcenia, które poprzedzało zdanie egzaminu, tylko jeżeli kształcenie to było prowadzone przez pracodawcę będącego rzemieślnikiem.
W sprawie nie jest kwestionowane i potwierdza to znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja, że M. R. zawarł ze skarżącymi umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, w której wskazano, że nauka zawodu elektromechanik potrwa 36 miesięcy z możliwością jej skrócenia oraz że po zakończeniu nauki zawodu młodociany zobowiązany jest do przystąpienia do egzaminu czeladniczego przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej. Bezsporne jest również, że przygotowanie zawodowe odbywało się pod nadzorem M. S., który posiada kwalifikacje zawodowe, potwierdzone dyplomem mistrza elektromechanika nr [...] wydanym w dniu 13 września 2011 r. przez Izbę Rzemieślniczą S. oraz posiada przygotowanie pedagogiczne (zaświadczenie o ukończeniu kursu pedagogicznego nr [...]) wydane przez Zakład Doskonalenia Zawodowego w S. w dniu 4 grudnia 1995 r.). Po ukończeniu nauki zawodu M. R. zdał zaś egzamin czeladniczy w zawodzie elektromechanik przed Izbą Rzemiosła i Przedsiębiorczości [...] i otrzymał w dniu 31 sierpnia 2022 r. świadectwo czeladnicze nr [...].
W przedmiotowej sprawie istota sporu zasadza się zatem na zweryfikowaniu, czy organy zgodnie z prawem przyjęły, że pracodawca, a więc wspólnicy spółki cywilnej S. nie posiadają statusu rzemieślnika. Uznanie przez organy, że takiego statusu nie można im bowiem przypisać, stało się bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania dofinansowania. W ocenie Sądu, dokonana w zaskarżonej decyzji ocena statusu pracodawcy była nieprawidłowa, sprzeczna z treścią ustawy o rzemiośle. Podkreślenia wymaga bowiem, że niewątpliwie oceny, czy dany pracodawca posiada status rzemieślnika należy dokonywać nie w oparciu o potoczne rozumienie wskazanego pojęcia, lecz w oparciu o przepisy ustawy o rzemiośle, zawierającej legalne definicje tak rzemiosła, jak i pojęcia rzemieślnika.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o rzemiośle rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez:
1) osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub
2) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1, lub
3) spółkę jawną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub
4) spółkę komandytową osób fizycznych, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub
5) spółkę komandytowo-akcyjną osób fizycznych, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub
6) jednoosobową spółkę kapitałową, powstałą na podstawie art. 551 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1526) w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wykonującego we własnym imieniu działalność gospodarczą, z wykorzystaniem swoich zawodowych kwalifikacji i pracy własnej - jeżeli powstała spółka jest mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub
7) spółkę, o której mowa w pkt 3-5, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika, lub
8) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
Zgodnie zaś z art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle rzemieślnikiem jest osoba fizyczna o której mowa w ust 1 pkt 1, 2 i 8 oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3 – 7.
Z uwagi na fakt, że spółka cywilna jest jedynie umową cywilnoprawną łączącą wspólników tej spółki, którzy umówili się w ten sposób na wspólne prowadzenie działalności gospodarczej, za rzemieślnika może być uznany każdy ze wspólników spółki cywilnej jako osoba fizyczna, o ile forma działalności spółki będzie spełniała jedno z kryteriów enumeratywnie wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy o rzemiośle. Podkreślenia wymaga, że z uwagi na konstrukcję przepisu art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle, nie można wymagać, aby dla uznania za rzemieślnika w przypadku wspólników spółki cywilnej konieczne było kumulatywne spełnienie warunków określonych w ust. 1 pkt 1, 2 i 8. Przepis art. 2 ust. 1 cyt. ustawy wymienia bowiem w kolejnych 8 punktach odrębne, prawnie dopuszczalne warianty pozwalające uznać dany podmiot za posiadający status rzemieślnika.
W zaskarżonej decyzji pokreślono, że skarżący jako wspólnicy spółki cywilnej nie spełniają kryterium z art. 2 ust 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, z czym też należy się zgodzić. Niewątpliwie bowiem tylko 2 z 3 wspólników spółki cywilnej S. posiadało kwalifikacje zawodowe do kształcenia w zawodzie elektromechanik. Obok kategorii z art. 2 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy, dostrzec należy, że ustawodawca przewidział także odrębny wariant pozwalający na uznanie wspólników spółki cywilnej za rzemieślników, to jest wariant określony w art. 2 ust. 1 pkt 8 cyt. ustawy, niezależny od wariantu przewidzianego w art. 2 ust.1 pkt 2.
Rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem, że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika oraz wszyscy wspólnicy łącznie są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
Zarówno M. S., jak i J. T. posiadali kwalifikacje zawodowe do szkolenia młodocianego pracownika w zawodzie elektromechanik, niezależnie od tego, który z nich prowadził kształcenie poszczególnych zatrudnianych przez skarżących osób. Z przedłożonych w toku sprawy dokumentów wynika bowiem, że ukończyli oni stosowne kursy pedagogiczne, a zatem jako praktyczni instruktorzy zawodu spełnili wymóg odkreślony w § 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. z 2019, poz. 391 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", zgodnie z którym instruktorzy praktycznej nauki zawodu muszą posiadać:
1) ukończony kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu, którego program został przygotowany zgodnie z ramowym programem kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu, określonym w załączniku do rozporządzenia, i zatwierdzony przez kuratora oświaty łub
2) ukończony kurs pedagogiczny, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, lub
3) ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r. kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu, lub
4) w przypadku praktycznej nauki zawodu odbywanej na statku morskim lub śródlądowym - ukończone szkolenie dydaktyczne dla instruktora, potwierdzone świadectwem przeszkolenia dydaktycznego dla instruktora wydanym przez dyrektora urzędu morskiego, lub
5) przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, lub
6) kwalifikacje wymagane od nauczycieli praktycznej nauki zawodu, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.
W sprawie przedłożono zaświadczenie z Ośrodka Kształcenia Zawodowego w S. o ukończeniu przez M. S. kursu pedagogicznego i uzyskaniu przygotowania pedagogicznego do praktycznej nauki zawodu w zakładach pracy oraz zaświadczenie z Zakładu Doskonalenia Zawodowego w S. o ukończeniu przez J. T. kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu i uzyskaniu przygotowania pedagogicznego do praktycznej nauki zawodu w zakładach pracy.
Ponadto każdy z nich, to jest zarówno M. S., jak i J. T. spełniali także wymogi określone w § 4 cyt. rozporządzenia zgodnie z którym instruktorzy praktycznej nauki zawodu, muszą posiadać ponadto:
1) tytuł zawodowy w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, i co najmniej trzyletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, oraz:
a. świadectwo ukończenia technikum, branżowej szkoły II stopnia, technikum uzupełniającego lub szkoły równorzędnej lub
b. świadectwo ukończenia szkoły policealnej lub dyplom ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej, lub
2) tytuł robotnika wykwalifikowanego lub równorzędny w zawodzie, którego będą nauczać, i co najmniej czteroletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, oraz:
a. świadectwo ukończenia liceum ogólnokształcącego, liceum zawodowego, liceum technicznego, liceum profilowanego, uzupełniającego liceum ogólnokształcącego lub
b. świadectwo ukończenia technikum, branżowej szkoły II stopnia i technikum uzupełniającego, kształcących w innym zawodzie niż ten, którego będą nauczać, lub
c. świadectwo ukończenia średniego studium zawodowego, lub
3) dyplom ukończenia studiów:
a. na kierunku odpowiednim dla zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej dwuletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, lub
b. na innym kierunku niż odpowiedni dla zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej czteroletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, lub
4) tytuł zawodowy w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, i co najmniej sześcioletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać, oraz świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej lub branżowej szkoły I stopnia, lub
5) tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać.
W toku postępowania zgromadzono dokumentację obejmująca m.in. w odniesieniu do M. S.: świadectwo ukończenia technikum zawodowego i uzyskania tytułu technik elektromechanik, a także uzyskany następnie dyplom mistrzowski w zawodzie elektromechanik, a w odniesieniu do J. T.: świadectwo ukończenia praktycznej nauki zawodu w zawodzie elektromechanik, świadectwo pracy podczas zatrudnienia w zakładzie Doskonalenia Zawodowego w S. w okresie od 1979 do 1982 r., świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej w zawodzie elektromechanik, świadectwo ukończenia technikum w zawodzie technik mechanik oraz umowę spółki zawartej pomiędzy skarżącymi w 1993 r. w celu prowadzenia usługowego zakładu zajmującego się naprawą pralek automatycznych, urządzeń chłodniczych i sprzętu AGD.
W sprawie został też spełniony drugi z warunków wynikających z art. 2 ust. 1 pkt 8 cyt. ustawy, E. T. jest bowiem żoną M.S.
Zgodnie z brzmieniem cyt. przepisu, wspólnik spółki cywilnej może być uznany za wykonującego rzemiosło, a konsekwencji za rzemieślnika na równi z pozostałymi wspólnikami z wykorzystaniem kwalifikacji zawodowych i pracy własnej których prowadzona jest określona działalność gospodarcza tej spółki, pod warunkiem, że wspólnik ten jest małżonkiem, wstępnym lub zstępnym jednego z nich.
Okoliczność, że E. T. jest jednocześnie siostrą J. T. pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ w żaden sposób nie wyłącza możliwości zastosowania art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy o rzemiośle.
Organ winien zatem ustalić jedynie, czy skarżący prowadzący działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej są mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
Reasumując, w ocenie Sądu, organy dokonały błędnej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy o rzemiośle, co doprowadziło do błędnej oceny, że skarżącym jako wspólnikom spółki cywilnej nie przysługuje status rzemieślników i w konsekwencji do naruszenia art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa oświatowego, poprzez odmowę przyznania dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika, którego szkolenie zostało zwieńczone egzaminem czeladniczym.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W przedmiotowej sprawie wniosek o skierowanie sprawy w trybie uproszczonym zgłosił organ w odpowiedzi na skargę. Strona skarżąca nie wystąpiła po doręczeniu jej odpisu odpowiedzi na skargę o przeprowadzenie rozprawy.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Ponownie rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, organ rozważy spełnienie przez skarżących warunków określonych w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa oświatowego, uwzględniając dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów ustawy o rzemiośle.