III SA/Gd 13/24

III SA/Gd 13/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący/
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 742
art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 88 ust. 2 pkt 5,
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Renata Rombel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Wyższej Szkoły [...] w Gdańsku z dnia 23 listopada 2023 r., nr 2988/2023/24/1 w przedmiocie stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Wyższej Szkoły [...] w Gdańsku z dnia 9 listopada 2023 r., nr 2796/2023/24/1.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 listopada 2023 r. (nr 2796/2023/24/1) Komisja Stypendialna Uniwersytetu Wyższej Szkoły Bankowej Merito w Gdańsku - działając na podstawie art. 86, art. 87, art. 93 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm. – dalej w skrócie "p.s.w.n."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") oraz w zw. z § 11 ust. 2 lit. e/ i § 9-14 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku (zwanego dalej "Regulaminem") - odmówiła przyznania S. K. (zwanemu dalej "skarżącym", "wnioskodawcą" lub "stroną") stypendium socjalnego w roku akademickim 2023/2024.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 87 ust. 2 p.s.w.n. oraz § 10 Regulaminu, wysokość dochodu uprawniająca do otrzymania stypendium socjalnego nie może być wyższa niż 1.294,40 zł netto na osobę w rodzinie. Ponadto stwierdzono, że obowiązkiem studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium socjalnego jest rzetelne przedstawienie i udokumentowanie swojej sytuacji materialnej zgodnie z § 9-14 Regulaminu. Student zaś, który nie wykazuje dochodu rodziców czy opiekunów prawnych powinien posiadać stałe źródło utrzymania i jego przeciętny dochód w poprzednim roku podatkowym oraz w bieżącym, w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku winno być wyższe lub równe 1,15 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. 930,35 zł). Przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty w sprawie wykazały, że jego dochód wyniósł 0 zł.
S. K. odwołał się od decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku podnosząc, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem spełnia warunek do wykazywania się samodzielnie, określony w § 11 ust. 2 lit. e/ Regulaminu. Zdaniem strony jego średni dochód miesięczny zarówno w 2022 r., jak i w ciągu 9 miesięcy roku 2023 był wyższy niż określony w ww. przepisie Regulaminu.
Po rozparzeniu odwołania strony Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku decyzją z dnia 23 listopada 2023 r. (nr 2988/2023/24/1) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano jedynie, że decyzja organu I instancji w sprawie stypendium socjalnego została wydana w sposób prawidłowy. Po rozpatrzeniu odwołania stwierdzono bowiem, że dochód został wyliczony prawidłowo i wynosi 0 zł.
S. K. zaskarżył powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ I instancji wydając decyzję wskazał, że student nie spełnia wymagań do wykazywania się samodzielnie, gdyż student który chce wykazać się sam musi spełnić łącznie następujące warunki: 1/ posiadać stałe źródło utrzymania w ostatnim roku podatkowym, 2/ posiadać stałe źródło dochodów w roku bieżącym, 3/ jego miesięczny dochód w tych okresach powinien być wyższy lub równy 930,35 zł.
Zdaniem skarżącego organ nie wyjaśnił czy student nie spełnia jednego, dwóch czy wszystkich wskazanych warunków do wykazywania się samodzielnie.
Skarżący podniósł, że warunek 1. jest niezgodny z art. 88 ust. 2 pkt 5 p.s.w.n. oraz tożsamym z nim § 11 ust. 2 lit. e/ Regulaminu, stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 18/2023 Rektora Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku z dnia 15 września 2023 r., bowiem żaden z ww. aktów prawnych nie wskazuje na konieczność posiadania przez studenta stałego źródła dochodów w ostatnim roku podatkowym. Student powinien posiadać stałe źródło dochodów w dniu złożenia wniosku o stypendium socjalne. Potwierdzeniem stanowiska skarżącego jest chociażby fakt, iż w uchylonej już ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (którą zastąpiła obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), ustawodawca w art. 179 ust. 6 pkt 2 lit. a/ i b/ wskazał konkretnie, że student może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez osoby, o których mowa w ust. 4 pkt 3, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: a/ posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym, b/ posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym. Wymóg posiadania stałego źródła dochodów w podziale na ostatni rok podatkowy i rok bieżący obowiązywał więc w okresie stosowania przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym tj. od 01.09.2005 r. do 31.12.2018 r. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca zrezygnował z warunku posiadania stałego źródła dochodów w ostatnim roku podatkowym, natomiast stałe źródło dochodów należy posiadać w dniu złożenia wniosku o stypendium socjalne.
W ocenie skarżącego także warunek 2., zarówno na dzień 30 października 2023 r. (złożenie wniosku o stypendium socjalne), jak i na 10 listopada 2023 r. (złożenie odwołania), był spełniony przez skarżącego. Skarżący wyjaśnił, że od 1 stycznia 2023 r. do 30 września 2023 r. odbywał Dobrowolną Zasadniczą Służbę Wojskową i uzyskiwał z tego tytułu dochody (przelewy na rachunek bankowy) od lutego do października 2023 r., na czego potwierdzenie do wniosku dołączono wydruki z rachunku bankowego za okres od stycznia do września 2023 r. Na podstawie tych wydruków należało stwierdzić, że dochód skarżącego w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków do wykazywania się samodzielnie, był wyższy od 1,15 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z kolei od 16 października 2023 r., jak wskazał skarżący, ma przyznane prawo do zasiłku dla bezrobotnych, na dowód czego przedstawił do wniosku decyzję z PUP w S. z/s w D., a uzyskany z tego tytułu dochód wynosi miesięcznie 1.086,18 zł netto. Biorąc pod uwagę powyższe, w dniu złożenia wniosku o stypendium socjalne posiadał stałe źródło dochodów w postaci zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 1 086,18 zł. netto miesięcznie. Dochód ten nie przekraczał też kwoty uprawniającej do stypendium socjalnego, ponieważ był niższy niż 1.294,40 zł netto (określone Regulaminem kryterium dochodowe - § 10).
Co do warunku 3. zwrócono uwagę, że przeciętny miesięczny dochód skarżącego, zarówno w roku 2022 (2.504,13 zł), jak i w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia oświadczenia tj. od stycznia do września roku 2023, był wyższy od 1,15 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. od kwoty 930,35 zł.
Mając powyższe na uwadze skarżący podkreślił, że zarówno w decyzji Komisji Stypendialnej, jak też decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej wskazano, że dochód skarżącego wynosi 0 zł i dodano jednocześnie, że "student nie posiadał ani nie posiada stałego dochodu w myśl § 11 ust. 2 lit. e/ Regulaminu świadczeń", co pozostaje dla niego niezrozumiałe, gdyż: a/ od stycznia do października 2023 r. - student otrzymywał na rachunek bankowy dochód z tytułu odbywania DZSW za okres od XII-2022 do IX-2023 r. (wypłata żołdu z dołu do 10 dnia roboczego miesiąca za miesiąc poprzedni); b/ od 16.10.2023 r. - student nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych (wypłacanego z dołu w miesiącu następującym za miesiąc poprzedni). W każdym z miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku (czyli październik 2023 r.) skarżący uzyskiwał więc dochód, zaś w miesiącu złożenia wniosku skarżący posiadał źródło dochodu, tj. zasiłek dla bezrobotnych.
W związku z powyższym - w ocenie skarżącego - organ orzekający w sprawie, wydając zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie braku prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, które jest niezbędnym elementem decyzji administracyjnej. Obowiązkiem organu jest bowiem uzasadnienie faktyczne decyzji, które powinno w szczególności zawierać m.in. wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł oraz uzasadnienie prawne, które winno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji odebrało skarżącemu możliwości obrony swoich interesów oraz prowadzenia polemiki z organem zarówno w odwołaniu, jak też w niniejszej skardze do sądu administracyjnego.
Skarżący podniósł, że nie posiada wiedzy w jaki sposób oba organy ustaliły jego dochód w wysokości 0,00 zł.
W jego ocenie naruszono również art. 109 § 1 k.p.a., zgodnie z którym decyzję doręcza się stronom na piśmie, gdyż w niniejszej sprawie doręczenie co prawda nastąpiło na piśmie, jednak na pisemny wniosek skarżącego złożony w dniu 29 listopada 2023 r. Skarżący podkreślił też, że zarówno Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna swoimi działaniami uniemożliwiły mu złożenie wyjaśnień lub uzupełnienia do wniosku i uzyskanie świadczenia, do którego w jego opinii jest uprawniony.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku wniosła o jej oddalenie.
Organ wskazał, że z skarżący, powołując się na treść dostępnych w systemie Extranet informacji, zarzucił, iż uzasadnienia decyzji sporządzone zostały w sposób lakoniczny, niepozwalający skarżącemu na merytoryczne odniesienie się do ich treści, przy czym – jak wyjaśnił organ - wprowadzone do systemu informacje nie stanowią pełnej treści decyzji administracyjnych - mają na celu umożliwienie studentom szybkie zapoznanie się z sentencją oraz najważniejszymi motywami podejmowanych rozstrzygnięć. Zawierając z uczelnią umowę o świadczenie usług edukacyjnych skarżący podpisał oświadczenie w sprawie wyrażenia zgody na doręczanie pism, decyzji i powiadomień niezbędnych do realizacji umowy drogą elektroniczną, w tym przez elektroniczny system Extranet, natomiast wydane decyzje administracyjne, zawierające pełne uzasadnienie podjętych rozstrzygnięć, zostały doręczone skarżącemu w wersji papierowej.
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego warunku przyznania stypendium socjalnego zgodnie z art. 88 ust. 2 punkt 5 p.s.w.n. organ stwierdził, że wskazany przepis należy interpretować w ten sposób, iż warunkiem przyznania stypendium socjalnego jest posiadanie stałego źródła dochodów także w poprzednim roku podatkowym. Wskazuje na to sformułowanie przepisu ("posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim roku podatkowym") oraz jego cel, jakim jest przyznanie możliwości ubiegania się o stypendium socjalne bez konieczności wykazywania dochodów rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych jedynie w pełni finansowo samodzielnym osobom. Interpretacja wskazanego przepisu w ten sposób, że jedyną przesłanką przyznania świadczenia jest posiadanie stałego źródła dochodów przez wnioskodawcę w roku podatkowym, w którym wnosi on o przyznanie świadczenia, musiałaby prowadzić do uznania, że osoby ubiegające się o przyznanie stypendium socjalnego składające wniosek na początku roku podatkowego, byłyby zwolnione z obowiązku wykazania stałego źródła dochodów w poprzednim roku podatkowym. W znaczący sposób utrudniałoby to ustalenie, czy wnioskodawca w istocie uzyskuje regularne dochody na dzień złożenia takiego wniosku.
Odwoławcza Komisja Stypendialna rozpoznająca odwołanie skarżącego uznała, iż Komisja Stypendialna w sposób prawidłowy ustaliła, iż skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki do przyznania stypendium socjalnego. Zgodnie bowiem z § 12 ust. 1 Regulaminu: "Dokumentami potwierdzającymi sytuację materialną studenta, który ubiega się o pomoc, są dokumenty, o jakich mowa w ustawie z dni 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i w załączniku nr 7 do Regulaminu". Załącznik nr 7 do Regulaminu ("Wymagane dokumenty do wniosków") w punkcie 1. listy "Dokumenty do stypendium socjalnego" stanowi, iż wszystkie osoby ubiegające się o przyznanie stypendium socjalnego zobowiązane są do przedstawienia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodzie za ostatni rok podatkowy (nawet jeśli dochód wyniósł 0 zł). W punkcie 14. listy wskazano natomiast, iż dokumentami niezbędnymi dla wykazania dochodów wnioskodawcy są m.in.: "zaświadczenie z zakładu pracy o zatrudnieniu oraz wysokości osiąganego dochodu, umowy cywilnoprawne, decyzje właściwego organu o przyznaniu renty, oraz inne dokumenty potwierdzające posiadanie stałego źródła dochodu w przypadku zaistnienia konieczności udowodnienia przez studenta samodzielności finansowej jego lub jego i małżonka". Skarżący nie przedstawił zaświadczeń od pracodawcy lub innej instytucji o dochodzie osiągniętym w poprzednim roku podatkowym oraz miesiącach poprzedzających złożenie wniosku. Zgodnie z Regulaminem potwierdzenia wpływu środków na rachunek bankowy wnioskodawcy nie są wystarczającą podstawą do ustalenia, że spełnia on przesłanki, o których mowa w art. 88 ust. 2 pkt 5 p.s.w.n.
Organ podkreślił dodatkowo, że zgodnie z treścią "Zaświadczenia o wysokości przychodu, dochodu, podatku należnego oraz składek na ubezpieczenie wykazane w PIT", dochód skarżącego w roku 2022 r. wyniósł 0 zł. Skarżący nie wykazał także, iż spełnia warunek przyznania stypendium socjalnego, o którym mowa w art. 87 ust. 2 p.s.w.n., w związku z powyższym Odwoławcza Komisja Stypendialna nie znalazła podstaw do uchylenia wydanej przez Komisję Stypendialną decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2024 r. skarżący wyjaśnił, że do wniosku o stypendium dołączył zaświadczenie Urzędu Skarbowego w M., w którym poświadczono, że jego dochód w roku 2022 wynosił 0,00 zł, natomiast powodem takiego stanu rzeczy był fakt, iż skarżący jest osobą w wieku do 26. roku życia i uzyskiwane przez niech przychody/dochody są zwolnione z podatku od osób fizycznych. Posiadając wiedzę o tym, że uzyskiwał dochody w roku 2022 i chcąc rzetelnie przedstawić swoją sytuację - dołączył do wniosku wydruki z rachunku bankowego potwierdzające ten fakt. Wskazał też, ze chciał dodatkowo dołączyć do wniosku deklaracje PIT-11 za 2022 r., jednak pracownik Biura Obsługi Studenta zwrócił mu je stwierdzając, że nie są one potrzebne.
Skarżący podtrzymał swoją interpretację art. 88 ust. 2 pkt. 5 p.s.w.n.
Zaznaczył także, że do wniosku o stypendium socjalne dołączył zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, natomiast załącznik nr 7 zawiera katalog dokumentów, które poświadczają wysokość dochodów, a pkt 14. tej listy - jak wskazała sama Odwoławcza Komisja Stypendialna - wskazuje "(...) oraz inne dokumenty potwierdzające posiadanie stałego źródła dochodów". W ocenie skarżącego przedstawił zatem inne dokumenty potwierdzające dochody uzyskiwane w poprzednim roku podatkowym (2022) oraz w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku (I-X 2023 r.). Jednocześnie podkreślił, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Podkreślił, że nie został wezwany przez Odwoławczą Komisję Stypendialną do wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości co do uzyskiwania dochodów w roku 2022 i 2023. Do pisma procesowego załączył również zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w M. z dnia 9 stycznia 2024 r. potwierdzające uzyskiwanie dochodów przez studenta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku z dnia 23 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku z dnia 9 listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego w roku akademickim 2023/2024.
Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm. – dalej w skrócie: "p.s.w.n.").
Stosownie do art. 86 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. student może ubiegać się m.in. o stypendium socjalne, zaś – w myśl ust. 2 - przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. W myśl natomiast art. 87 ust. 3 p.s.w.n. na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci, natomiast decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji.
Z przywołanych przepisów wynika, że zarówno przyznanie, jak i odmowa przyznania świadczenia odbywa się w formie decyzji administracyjnej, a zatem do decyzji podejmowanych przez właściwe organy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego oznacza konieczność stosowania przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony (zob. LEX/el – komentarz do art. 86 p.s.w.n. [w:] J. Woźnicki (red.), Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, WKP 2019).
Stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej (a zatem w niniejszej sprawie właściwe organy uczelni, tj. komisja stypendialna i odwoławcza komisja stypendialna), stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w konsekwencji – na podstawie art. 77 § 1 k.p.a. - są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ocenić – w myśl art. 80 k.p.a. - na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a dopiero następnie rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie przyznania studentowi stypendium, wydając decyzję administracyjną zawierającą – zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3 k.p.a. - uzasadnienie faktyczne, czyli wskazanie przez organ faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, tj. wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
W niniejszej sprawie organy orzekające obu instancji nie sprostały powyższym wymogom.
Z akt sprawy wynika, że ze złożonego przez skarżącego w dniu 31 października 2023 r. wniosku o przyznanie pomocy materialnej (stypendium socjalnego) wynikało, iż prowadzi własne (jednoosobowe) gospodarstwo domowe, a w roku kalendarzowym 2022 osiągnął dochód w wysokości 30.049 zł (informacja taka została wpisana w rubryce nr 8 wniosku: "Dochody (w zł) niepodlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych"). Z załączonych do wniosku przez skarżącego oświadczeń o dochodzie utraconym wynikało natomiast kiedy i z jakiego tytułu skarżący otrzymywał dochód w 2022 r. Do wniosku załączone zostały także m.in. potwierdzenia otrzymywanych w 2022 r. wpłat na konto skarżącego (jak wynika z opisu tych przelewów były to wpłaty otrzymywane przez skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz uposażenia otrzymywanego w ramach odbywania dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej). Jednocześnie też do wniosku załączone zostało "Zaświadczenie o wysokości przychodu, dochodu, podatku należnego oraz składek na ubezpieczenie wykazane w PIT (ZAS-DFU)", z którego wynikało, że dochód skarżącego w roku 2022 r. wyniósł 0 zł. Jeżeli zaś chodzi o dochód uzyskiwany w 2023 r., to skarżący do wniosku załączył m.in. Zaświadczenie Wojskowego Centrum Rekrutacji w M. o odbyciu dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w okresie od 3 października 2022 r. do 30 września 2023 r. wraz z potwierdzeniami otrzymywanego co miesięcznie z tego tytułu na konto bankowe uposażenia oraz decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia 16 października 2023 r. o uznaniu skarżącego z tym dniem za osobę bezrobotną oraz o wysokości przyznanego mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Z uzasadnień zaskarżonych decyzji wynika natomiast, że zarówno organy I i II instancji przyjęły, iż dochód skarżącego wyniósł 0 zł i z tego powodu skarżący nie spełnia wymogów do przyznania mu stypendium socjalnego. Z uzasadnień obu tych decyzji nie wynika już jednak na jakiej podstawie organy te – w szczególności mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy (tj. załączone do wniosku oświadczenia skarżącego, dokumenty oraz inne dowody) – dokonały takiego ustalenia. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. organ w uzasadnieniu decyzji oprócz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, musi także wskazać dowody, na których się oparł ustalając określone fakty, a także wskazać przyczyny, z powodu których określonym - w szczególności przedłożonym w postępowaniu przez stronę - dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji organy uczelni nie wyjaśniły z jakiego powodu, pomimo przedłożonej przez studenta dokumentacji, przyjęły, że dochód skarżącego wyniósł 0 zł, jednocześnie nie precyzując nawet – zważywszy na treść art. 88 ust. 2 pkt 5 p.s.w.n. (§ 11 ust. 2 lit. e/ Regulaminu) – czy chodzi w tym wypadku o dochód osiągnięty przez skarżącego studenta w poprzednim roku podatkowym czy też w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia przez niego oświadczenia, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych (czy też w obu tych okresach).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że uzasadnienie decyzji administracyjnych - a takie właśnie akty na podstawie art. 86 ust. 2 p.s.w.n. zostały wydane a następnie zaskarżone w niniejszej sprawie - musi spełniać wymogi określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie (co niewątpliwie miało miejsce w kontrolowanej sprawie). Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Motywy wydania decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje bowiem również rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno zatem zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu, a także powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 13 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 653/23; w Szczecinie z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 690/21 oraz w Poznaniu z dnia 13 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 257/21). Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje bowiem możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 390/22). W tym też kontekście należy zwrócić organowi uwagę, że przedstawienie przez organ pełniejszego uzasadnienia podjętego w sprawie rozstrzygnięcia w odpowiedzi na skargę, jest działaniem oczywiście spóźnionym i nie mogącym w żaden sposób "konwalidować" w tym zakresie wydanych przez organy w postępowaniu administracyjnym decyzji. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że próba uzasadnienia wydanej decyzji w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, które zostało złożone po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastępować uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo to może mieć charakter jedynie pomocniczy, stanowiący dodatkowe wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności w świetle zarzutów podniesionych w skardze, ale nie można zastępować czy uzupełniać uzasadnienia podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 247/08 czy wyroki NSA: z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 586/09 czy z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 2557/12).
Należy podkreślić, że sąd administracyjny, w ramach sprawowanej kontroli, nie jest uprawniony do dokonywania własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy. Ustaleń tych dokonują wyłącznie organy administracji publicznej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, natomiast sąd ocenia jedynie, czy działania organów w tym zakresie były zgodne z przepisami obowiązującej je procedury. Stąd też niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych nie może być konwalidowane na etapie postępowania sądowego, a naruszenie, jakiego w tym zakresie dopuszczą się organy, prowadzi do uchylenia decyzji.
W niniejszej sprawie organy nie poczyniły ustaleń i nie przedstawiły ich w uzasadnieniu oraz ograniczyły się do ogólnikowego w istocie, nie poddającego się żadnej kontroli wskazania, iż nie znalazły podstaw do przyznania skarżącemu stypendium socjalnego, w ogóle nie wskazując w jaki sposób doszły do takich wniosków. Tego rodzaju zaniechanie uniemożliwia tutejszemu Sądowi dokonanie merytorycznej oceny zarzutów skargi, albowiem ocena taka byłaby równoznaczna z zastąpieniem przez sąd jurysdykcji zastrzeżonej organom administracyjnym, której działanie sąd administracyjny jedynie kontroluje pod względem zgodności z prawem, o czym już była mowa już powyżej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje wydane przez organy uczelni obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj.: art. 107 § 3 k.p.a., ale także w istocie z naruszeniem art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., bowiem należy uznać, że organy w rozpoznawanej sprawie w istocie nie dokonały rozpatrzenia całego zgromadzonego w aktach materiału dowodowego i nie dokonały na jego podstawie oceny, czy dana okoliczność istotna dla ustalenia wobec skarżącego prawa do przyznania stypendium socjalnego została udowodniona.
W ocenie Sądu wykazane w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, dlatego – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. – uchylono zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku z dnia 23 listopada 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu WSB Merito w Gdańsku z dnia 9 listopada 2023 r.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wskazane organy powinny uwzględnić dokonaną powyżej ocenę prawną, tj. dokonać wszechstronnej oceny całego materiału dowodowego pod kątem możliwości przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, mając jednocześnie także na uwadze § 7 Regulaminu dający możliwość uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku (np. w zakresie przedłożenia koniecznych dla należytego wyjaśnienia danej okoliczności dokumentów, o których mowa w załączniku nr 7 do Regulaminu), a następnie winny przedstawić rezultat dokonanej oceny i podjętego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).