III SA/Gd 118/04

III SA/Gd 118/04 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Anna Orłowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska /spr./ po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. D. na decyzję Wojewody z dnia 4 lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 grudnia 2003 r. nr [...] 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. D. 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 4 lutego 2004 r. po rozpatrzeniu odwołania W. D. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 18 grudnia 2003 r. w sprawie odmowy jego zameldowania na pobyt stały, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organy podały m.in., że z wnioskiem o zameldowanie na pobyt stały w G. w lokalu przy [...] wystąpił W. D.. Od 1946 r. zainteresowany zamieszkiwał w nim z ojcem. Następnie wyjechał na studia do W., gdzie podjął pracę i zamieszkiwał oraz zameldował się na pobyt stały. Po śmierci ojca w 2000 r., W. D. kilkakrotnie bezskutecznie zwracał się z wnioskiem o zameldowanie w tym lokalu. Wskazał, że w G. jest jego stałe miejsce pobytu, ma tu przyjaciół i znajomych. Wprawdzie czasem wyjeżdża, lecz fakt wymeldowania się z W. świadczy o chęci zamieszkiwania w G..
Na wniosek organu I instancji Komisariat [...] Policji w G. przeprowadził kontrolę meldunkową, w wyniku której ustalił, że W. D. nie przebywa ani nie zamieszkuje w G. przy [...], natomiast miejscem jego pobytu jest W. (pismo z 2.11.2003 r. L.dz. E-4642/03).
Wobec wątpliwości co do zamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu, w dniu 10 grudnia 2003 r. organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem świadków – mieszkańców sąsiednich lokali. Na podstawie złożonych zeznań organ przyjął, że W. D. nie zamieszkuje na stałe pod wskazanym adresem, jedynie czasami pojawia się w mieszkaniu, nie odbiera korespondencji, a ponadto sam wskazuje, aby kontaktować się z nim telefonicznie.
W odwołaniu W. D. podniósł m.in., że decyzja Prezydenta Miasta narusza przepisy art. 77 § 1, 80, 89, 107 § 1 i 3 k.p.a. W jego ocenie rozstrzygnięcie zostało podjęte na podstawie części, a nie całości materiału dowodowego. Organ nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W szczególności odrzucił treść zeznania świadka – A. P., która podczas rozprawy administracyjnej stwierdziła, że widuje skarżącego, ale nie codziennie, natomiast przyjął twierdzenie drugiego świadka – J. S., iż widuje go od czasu do czasu. Organ nie wykazał, że skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu a wydana decyzja pozbawia go konstytucyjnego prawa swobodnego wyboru miejsca zamieszkania, narusza zasadę praworządności oraz zaufania organów administracji publicznej.
Organ odwoławczy uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wskazał, że instytucja prawna zameldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjny, co potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01, który wszedł w życie 19 czerwca 2002 r. Oznacza to, że przedmiotem ustaleń organu w sprawie jest wyłącznie okoliczność, czy W. D. zamieszkuje w lokalu z zamiarem stałego pobytu. Zdaniem organu odwoławczego, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że wskazana przesłanka zameldowania nie została spełniona. Nikt bowiem z przesłuchanych świadków nie potwierdził faktu zamieszkiwania W.D. we wskazanym lokalu. Jedynie czasami jest on w nim widywany, czego nie można przyjąć za zamieszkiwanie, a raczej za sporadyczne wizyty w tym lokalu. Ponadto, jak wskazał zainteresowany w lokalu tym nie ma prądu ani gazu, trudno zastać go w mieszkaniu i wobec tego najlepiej kontaktować się z nim telefonicznie. Fakt niezamieszkiwania skarżącego potwierdzony został również przez Policję podczas kontroli meldunkowej.
W. D. zaskarżył decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, podnosząc m.in. zarzut naruszenia art.52 ust.1 Konstytucji RP przyznającego prawo swobodnego wyboru miejsca pobytu oraz przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez co pozbawiony został możliwości zameldowania się i wymiany dowodu osobistego. Ponadto wyraził wątpliwości co do wiarygodności zeznań dwóch świadków – J. S. oraz jej wnuczki M. Z. - złożonych podczas rozprawy administracyjnej w dniu 10 grudnia 2003 r. Uzasadnił je tym, iż po śmierci ojca skarżącego, J. S. wystąpiła do Urzędu Miejskiego o poszerzenie jej lokalu o lokal w którym zamieszkiwał. Powyższą okoliczność skarżący podnosił na etapie postępowania przed organem I instancji, w piśmie z dnia 10.12.2003 r. lecz organy administracji nie ustosunkowały się do zarzutu stronniczości tych świadków. Pozostałe zarzuty skargi koncentrowały się na wadliwie ustalonym stanie faktycznym co do kwestii zamieszkiwania w lokalu oraz niepełnej ocenie materiału dowodowego przez organy administracji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda powołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
W dniu 8 października 2004 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Z uwagi na to, iż żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd orzekł w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ rozpatrujące sprawę organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zagadnienia dotyczące obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm). Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski przebywający stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego, czyli w miejscu zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy).
Obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w decyzjach administracyjnych (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 października 1991 r., III AZP 6/91, OSNC 1992 z. 4, poz. 51).
Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu właściwemu organowi danych wymaganych do zameldowania i wymeldowania. Organ ten podejmuje czynności ewidencyjne na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej własny obowiązek meldunkowy. Osoba obowiązana do zameldowania się na pobyt stały zgłasza dane wymagane do zameldowania organowi gminy (wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta) właściwemu ze względu na nowe miejsce jej pobytu (art. 11 ust. 1 ustawy).
Na podstawie zgłoszenia obejmującego wymagane dane organ prowadzący ewidencję ludności obowiązany jest dokonać zameldowania (art. 47 ust. 1 ustawy), to jest czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Wyjątki od tej zasady, dopuszczające ingerencję organów w formie decyzji, zostały określone w ustawie (art. 8 ust. 2, art. 15 ust. 2 i art. 47 ust. 2).
W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią jest ocena, czy dane przedstawione przez W.D. zgłaszającego swój pobyt stały były zgodne z rzeczywistością i czy nie budzą wątpliwości. Dotyczy to w szczególności faktu zamieszkiwania pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Powołany w decyzjach przepis art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności upoważnia organ prowadzący ewidencję ludności do rozstrzygania o zameldowaniu w sytuacji, gdy dane zawarte w zgłoszeniu (art. 47 ust. 1) budzą wątpliwości. Sprawa o zameldowanie w tym trybie należy do kategorii spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, w której zgodnie z treścią art. 1 k.p.a. zastosowanie mają przepisy tego kodeksu. Obowiązuje zatem zawarta w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zasada nakazująca organom administracji wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.
Sąd zauważa, że uzasadnienia decyzji w ogóle nie zawierają wyraźnej oceny co do wiarygodności lub braku wiarygodności dowodu z zeznań świadka - J. S.. Skoro – jak podaje skarżący - wystąpiła ona do Urzędu Miejskiego o poszerzenie zamieszkiwanego przez nią lokalu o pomieszczenie zajmowane przez W.D., pominięcie tej kwestii w rozstrzygnięciach organów należy uznać za naruszenie zasad postępowania administracyjnego i art. 107 § 3 k.p.a. W myśl tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że dowolne są ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym; zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) – (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94 OSNAPiUS 1995 nr 7, poz. 83).
Zaniechanie przez organy administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Stosownie bowiem do przepisu art. 77 § 1 i 80 k.p.a. - podstawą niewadliwej decyzji administracyjnej w każdej sprawie może być tylko ocena zgromadzonego przez organ pełnego materiału dowodowego - pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego.
Rozpatrując materiał dowodowy organy nie mogły pominąć oceny żadnego dowodu. Pominięcie jakiegokolwiek dowodu, może nasuwać wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów.
W uzasadnieniach decyzji organy nie ustosunkowały się również do znajdującego się w aktach sprawy dowodu w postaci zaświadczenia Działu Windykacji [...] Zarządu Nieruchomości Komunalnych z dnia 10.12.2003 r. – potwierdzającego, że na koncie lokalu mieszkalnego przy [...] , którego użytkownikiem jest W. D. na dzień 30.11.2003 r. nie występuje zaległość w opłatach, przez co naruszyły art. 107 § 3 k.p.a.
Powyższe okoliczności – w ocenie Sądu – przemawiają za koniecznością ponownej oceny materiału dowodowego przez organy administracji, zmierzającej do ustalenia czy skarżący faktycznie zamieszkuje w lokalu z zamiarem stałego pobytu. Wskazać przy tym należy, iż określona w art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności przesłanka zameldowania na pobyt stały występuje wówczas, gdy łącznie spełnione zostaną obydwa warunki określone w tych przepisach, a mianowicie, gdy osoba zamieszkuje w lokalu oraz ma zamiar stałego w nim przebywania (por. wyrok NSA w Warszawie z 28 kwietnia 1994 r., V SA 1773/98, LEX nr 49403).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji powinny dokładnie ustalić stan faktyczny i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności.
W tym miejscu zauważyć należy, że takie kwestie jak w szczególności – zamiar stałego przebywania w lokalu winny być dowiedzione przez skarżącego, albowiem ze względu na swoją specyfikę (wola osoby zainteresowanej) nie mogą być skutecznie dowodzone przez inne podmioty.
Zatem jeśli strona, która zamierza wywodzić skutki prawne z określonych faktów, faktów tych nie udowodni, to brak jest podstaw do ich uwzględnienia w postępowaniu (art.77 § 1 i 78 k.p.a.)
Już po wniesieniu skargi skarżący przedłożył dowód przeciwny w postaci odpisu notatki urzędowej sporządzonej w dniu 19 lutego 2004 r. przez funkcjonariusza [...] Komisariatu Policji w G., który w rozmowie przeprowadzonej z pracownikiem Biura Obsługi Mieszkańców ustalił, że W. D. nie jest pod wskazanym adresem zameldowany, jednak za wiedzą administracji opiekuje się mieszkaniem po śmierci swojego ojca.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 210 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Nie orzeczono na podstawie art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na to, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie podlega wykonaniu.