III SA/Gd 1028/20

III SA/Gd 1028/20 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2021-05-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-10-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący/
Janina Guść /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II GSK 1872/21 - Wyrok NSA z 2025-03-18
II GZ 403/20 - Postanowienie NSA z 2021-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2094
art. 89 ust. 1 pkt 1, 3 i 4, ust. 4 pkt 4, art. 91
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 140, art. 336, art. 337
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego z dnia 14 grudnia 2019 r. nr [...], 2. umarza postepowanie administracyjne, 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej A. K. kwotę 11 137 (jedenaście tysięcy sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 4. nakazuje ściągnąć od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 7 680 (siedem tysięcy sześćset osiemdziesiąt) zł tytułem uzupełnienia wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego decyzją z dnia 14 grudnia 2019 r. nr [...], nałożył na A. K. - prowadzącą Studio Sylwetki [...], karę pieniężną w wysokości 800.000 zł, jako posiadacza zależnego lokalu położonego w G. przy ul. [...], w którym, w dniu 10 listopada 2017 r. znajdowało się 8 niezarejestrowanych automatów do gier.
W podstawie prawnej decyzji powołano art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) powoływanej dalej jako "o.p.", art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 3-5, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 4 pkt 3, art. 90 ust. 1 pkt 1, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 165 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "u.g.h." lun "ustawa" oraz art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 508 ze zm.).
W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w związku z ustaleniami kontroli przeprowadzonej w dniu 10 listopada 2017 r. Kontrolujący ustalili wówczas, że w wymienionym lokalu, znajdowało się osiem automatów do gier. Jako dowody w sprawie uznano w szczególności protokół z kontroli urządzania gier na automatach z dnia 13 listopada 2017 r., protokół oględzin, protokół przesłuchania świadka O. M. (pracownika obecnego w lokalu) oraz zgromadzone w toku postępowania karnego-skarbowego [...] - protokół przesłuchania świadka S. K. z dnia 24 maja 2018 r. i umowę najmu lokalu z dnia 2 stycznia 2013 r.
W toku postępowania A. K. wniosła o przeprowadzenie dowodów m.in. z decyzji o zatwierdzeniu zakładu z dnia 19 maja 2015 r. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G., wskazującej na zawarcie umowy z najmu z dnia 3 stycznia 2015 r. z poprzednim właścicielem lokalu M. K., wydruków informacji o wydarzeniach kulturalnych w lokalu, przesłuchania świadków: S. K., J. Ś., M. K. i D. B. na okoliczność tożsamości nazwy i wystroju zewnętrznego lokalu pozostawionego przez poprzedniego najemcę z obecną nazwą lokalu i wystrojem zewnętrznym, braku świadomości strony o zmianie profilu działalności lokalu, braku zmiany wystroju zewnętrznego lokalu, braku praktyki strony w zakresie wizyt/kontroli w wynajmowanych lokalach, brak możliwości uzyskania przez stronę jakichkolwiek informacji mogących dać asumpt do przypuszczeń, że w lokali znajdują się urządzenia do gier, braku bezpośredniego zaangażowania w urządzanie nielegalnych gier na automatach.
Organ odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków przyjmując, że okoliczności wskazane przez stronę, nie mają znaczenia w sprawie nałożenia kary pieniężnej na posiadacza zależnego lokalu.
Organ wskazał, że oględziny lokalu, eksperyment polegający na grach kontrolnych, zeznania pracownika i świadków świadczą o tym, że automaty umieszone w lokalu umożliwiały gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h., tj. z gry na urządzeniach komputerowych o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zgodnie z postanowieniami ustawy o grach hazardowych urządzanie gier na automatach poza kasynem gry powinno odbywać się w salonach gier na automatach i stanowi monopol państwa - art. 5 ust. 1 i ust. 1c u.g.h. Poza salonami gier gry na automatach mogą być urządzane jedynie w kasynach gry, do których prowadzenia niezbędne jest uzyskanie koncesji - art. 6 ust. 1 u.g.h. Kontrolującym nie okazano koncesji lub zezwolenia na urządzanie gier oraz regulaminu gry, co narusza art. 6 ust. 1 u.g.h.
Organ ustalił, że skarżąca wynajmuje obiekt przy ul. [...] od J. Ś., co potwierdza umowa najmu budynków biurowo-usługowych z dnia 2 stycznia 2013 r. zawarta między J. Ś. a A. K., prowadzącą działalność gospodarzą pod nazwą [...] Studio Sylwetki. W połowie 2017 r. wynajęła ona lokal Ł. K., co potwierdza umowa najmu lokalu użytkowego zawarta w dniu 27 lipca 2017 r. pomiędzy [...] Studio Sylwetki A. K. a PPU [...] Ł. K.. Z zeznań A. K. wynikało, że przedmiotowy lokal wynajmuje od 2013 r. od J. Ś. - całość nieruchomości przeznaczona jest na wynajem, z możliwością podnajmowania pomieszczeń. Pierwszy raz wynajęła ona przedmiotowy lokal M. K., który zaadaptował lokal na bar. Po dwóch latach rozwiązała umowę i zawarła umowę z nowym najemca Ł. K., który zmodernizował lokal. W obsłudze wynajmu pomagał jej ojciec S. K., ona sama nie była w lokalu od chwili podpisania umowy, na co dzień pracuje w G. Nie wiedziała o kontroli przeprowadzonej w 2017 r., dowiedziała się o niej dopiero jak otrzymała postanowienie o wszczęciu postępowania.
Organ oceniając treść zeznań strony uznał, że w dniu kontroli wynajmowała ona lokal Ł. K., który urządzał w nim gry hazardowe bez koncesji oraz uzyskiwała korzyści z wynajmu przedmiotowego lokalu. Organ zwrócił uwagę, że dla ustalenia posiadacza zależnego lokalu, w którym organizowane były gry hazardowe, nie ma znaczenie fakt, że najemca nie dokonał żadnych zmian wyglądu zewnętrznego lokalu. Przedstawione przez stronę dokumenty dotyczące organizowanych w przedmiotowym lokalu imprez kulturalnych oraz decyzja o zatwierdzeniu zakładu dotyczą działalności wykonywanej w tym lokalu przez M. K. w 2016 r. i pozostaje bez związku z ustaleniami kontroli z dnia 10 listopada 2017 r.
Organ stwierdził, że strona nie może dla uniknięcia odpowiedzialności powoływać się na fakt podnajęcia lokalu innemu podmiotowi. Prowadząc działalność gospodarczą, jako przedsiębiorca, powinna wykazać się takim stopniem staranności, który pozwoliłby jej na prowadzenie jej zgodnie z prawem. Mieści się w powyższym to, aby do lokalu, który podnajęła nie były wstawiane niezarejestrowane automaty do gier hazardowych.
Organ wskazał, że umowa najmu z dnia 2 stycznia 2013 r. zawarta pomiędzy J. Ś. a [...] Studio Sylwetki A. K. i z dnia 27 lipca 2017 r. zawarta pomiędzy [...] Studio Sylwetki a PPU [...] Ł. K. oraz przesłuchanie S. K. jednoznacznie wskazują, że A. K. jest posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.
Organ wskazał, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. karze pieniężnej podlega m.in. posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Zgodnie z art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h., wysokość kary pieniężnej wymierzanej posiadaczowi zależnemu lokalu wynosi 100.000 zł od każdego automatu. Nowelizacja ustawy o grach hazardowych od 1 kwietnia 2017 r. rozszerzyła katalog podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów regulujących rynek gier hazardowych m.in. o podmiot posiadający tytuł prawny do lokalu lub faktycznie władającym lokalem, w tym także na wynajmujących bądź wydzierżawiających powierzchnie pod automaty, w którym organizowane są nielegalne gry hazardowe.
Ponieważ ustawa o grach hazardowych nie zawiera definicji pojęcia "posiadacza zależnego" i przy dokonywaniu interpretacji tego przepisu należało posłużyć się definicją zawartą w art. 336 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem zależnym lokalu jest ten, kto nim faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Posiadanie zależne (niewłaścicielskie) jest wykonywane w zakresie prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (np. użytkowanie, zastaw, najem, dzierżawa, użyczenie), choćby prawo to nie przysługiwało posiadaczowi.
Organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona czerpała korzyści z wynajmu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry, była posiadaczem zależnym lokalu w którym, w dniu kontroli znajdowały cię niezarejestrowane automaty do gier, a w lokalu tym była prowadzona działalność usługowa.
Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji zarzucają naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez uznanie, że ma on zastosowanie również do posiadacza zależnego, który wyzbył się w całości posiadania autonomicznego lokalu na rzecz innego posiadacza, poprzez zawarcie umowy podnajmu lokalu, a nie tylko do posiadacza, który faktycznie włada lokalem, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gry. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 o.p. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, pomijając okoliczność, że przedmiotowy lokal stanowi autonomiczny lokal użytkowy, z własnym niezależnym wejściem, zapleczem i łazienką. Zdaniem strony ,ustalenia organu i ocena dowodów były wadliwe, a ona sama nie naruszyła prawa.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia 23 lipca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotem sporu w sprawie było uznanie strony za najemcę przedmiotowego lokalu, w którym umieszczone były automaty do gier.
W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na zapisy umowy najmu pawilonu handlowego zawartej w dniu 2 stycznia 2013 r. pomiędzy J. Ś. a A. K. Wynika z nich, że strona w dniu kontroli była posiadaczem zależnym przedmiotowego lokalu. Potwierdza to również treść umowy najmu zawartej w dniu 27 lipca 2017 r. pomiędzy A. K. Ł. K. W umowie tej najemca zobowiązał się: utrzymać lokal w należytym stanie, wykorzystywać go zgodnie z prawem, płacić czynsz w wysokości 3.000 zł miesięcznie, płatny do dnia 10-tego każdego miesiąca. Poprzez zawarcie umowy z Ł. K. strona nie utraciła posiadania zależnego lokalu i nie utraciła prawa do władania nim (władztwo nad cudzą rzeczą). Tak jak posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne, tak - w drodze analogii do art. 337 Kodeks cywilny - posiadacz zależny nie traci swego posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne.
Organ podkreślił, że zgodnie ze znowelizowanymi przepisami u.g.h. wystarczy, żeby w lokalu znajdującym się w posiadaniu zależnym ujawnione zostały niezarejestrowane automaty do gier hazardowych, aby na posiadacza zależnego takiego lokalu mogła zostać nałożona kara pieniężna. Osoba taka jest ukarana nie za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, a za posiadanie zależne lokalu, w którym taki automat zostanie ujawniony. Podnajęcie lokalu w celu ustawienia urządzeń hazardowych i prowadzenia przez kolejnego najemcę działalności wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych, nie spowodowało przeniesienia odpowiedzialności na inny podmiot. Ustawodawca nie uzależnił nałożenia kary na posiadacza zależnego lokalu od tego czy dany lokal jest autonomiczny, czy też nie.
Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie organu pierwszej instancji było zgodne z prawem i dokonał on właściwej oceny dowodów. W sprawie nie było konieczne podjęcie dalszych czynności dowodowych, ponieważ dopuszczone zostały wszelkie niezbędne dowody mogące przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego.
Organ wskazał, że kary pieniężne przewidziane w art. 89 u.g.h. są karami administracyjnymi i charakteryzują się tym, że m.in. są one nakładane niezależnie od winy podmiotu naruszającego prawo oraz jego świadomości co do bezprawności czynu. Zatem podmiot prowadzący działalność gospodarczą ponosi ryzyko jej prowadzenia. Przedsiębiorca podejmujący czynności w obrocie gospodarczym powinien zatem dochować należytej staranności i sprawdzić wiarygodność kontrahenta oraz jego uprawnień do urządzania gier na automatach.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.
Organ zaznaczył, że potwierdzenie stanowiska organów skarbowych w zakresie nałożenia kary pieniężnej na posiadacza zależnego lokalu znalazło potwierdzenie w wielu wyrokach sądów administracyjnych i powołał ich sygnatury.
A. K. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła;
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie:
1) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, w której organ pierwszej instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a następnie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji sprzecznej z prawem, podczas gdy z materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że skarżąca, która wynajęła w całości samodzielny lokal użytkowy innemu podmiotowi i nie posiadała świadomości, o umieszczeniu w nim niezarejestrowanych automatów do gier nie powinna ponosić odpowiedzialności posiadacza zależnego wskazanej w art. 89 § 1 pkt 3 u.g.h.;
2) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, w której organ pierwszej instancji nie dokonał wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i - tym samym - naruszenie przez organ zasady prawdy obiektywnej poprzez zaniechanie ustalenia istotnych okoliczności sprawy, w tym przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez skarżącą, w zakresie przesłuchania świadków oraz wnikliwego przeanalizowania dowodów z dokumentów przedłożonych przez skarżącą oraz jej zeznań, które świadczą o tym, że lokal w dacie kontroli był autonomicznym lokalem użytkowym umiejscowionym w budynku składającym się z kilku niezależnych lokali użytkowych (tzw. pawilonie handlowym), z oddzielnym wejściem, toaletą oraz zapleczem, którego posiadanie faktyczne skarżąca w całości przeniosła na postawie umowy najmu na podnajemcę Ł. K., który w umowie najmu zobowiązał się prowadzić w nim działalność zgodną z prawem, a ponadto skarżąca nie miała żadnych przesłanek do wątpliwości w przedmiocie legalności prowadzonej w lokalu działalności, ponieważ nowy najemca zamierzał kontynuować działalność w nim prowadzoną (Pub), a wygląd zewnętrzny lokalu nie uległ zmianie;
3) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 o.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, w której organ pierwszej instancji dokonał wybiórczej i dowolnej oceny materiału dowodowego, która w efekcie doprowadziła do dokonania przez organ ustaleń sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, wyrażającego się w:
a) braku ustalenia, że lokal stanowił jeden z wielu odrębnych lokali usługowych znajdujących się w pawilonie handlowym dzierżawionym przez skarżącą od właściciela nieruchomości J. Ś., na cele prowadzonej działalności gospodarczej - którą m.in. było wynajmowanie lokali użytkowych innym podmiotom, a lokal był przekazany w posiadanie nowemu najemcy Ł.i K. w całości, który wskazał na to, iż zamierza kontynuować działalność poprzedniego najemcy, która jest zgodna z prawem, podczas gdy okoliczność ta wynikała z zeznań skarżącej;
b) braku ustalenia, że lokal na mocy umowy najmu zawartej z Ł. K. stanowił przedmiot posiadania zależnego przez niego w całości, który miał na mocy tej umowy wyłączne prawo dysponowania lokalem, podczas gdy okoliczność ta wynika z treści umowy najmu, która to umowa nie jest przez organ kwestionowana;
c) błędne ustalenie, że w lokalu była prowadzona działalność usługowa, brak wskazania jakiego rodzaju działalność usługowa była prowadzona w lokalu i przez kogo;
d) błędne przyjęcie, że skarżąca miała podnająć lokal w celu ustawienia urządzeń hazardowych i prowadzenia przez kolejnego najemcę działalności wbrew przepisom u.g.h., co nie wynika w jakikolwiek sposób z materiału dowodowego w sprawie;
e) błędne ustalenie, że skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zezwoliła na to, aby do wynajmowanego przez nią lokalu wstawione zostały niezarejestrowane automaty do gier hazardowych, podczas gdy skarżąca nie wiedziała, iż do tego lokalu takie automaty zostały wstawione, a organ nie posiada żadnego dowodu, że skarżąca miała świadomość znajdowania się tam automatów, skoro faktycznie władającym lokalem był ktoś inny, kto zobowiązał się w umowie do prowadzenia działalności zgodnej z prawem;
f) błędne ustalenie, że skarżąca nie mogła mieć wiedzy, iż najemca zamontował klimatyzację w lokalu w zamian za zwolnienie z czynszu, skoro nie wchodziła do lokalu - co ma zdaniem organu zdyskredytować wiarygodność zeznań skarżącej, podczas gdy faktem wręcz notoryjnym jest, że urządzenia klimatyzacyjne montowane są na zewnątrz lokali, co nie wymagało wchodzenia przez skarżącą do lokalu. Ponadto skarżąca w zeznaniach wskazała ponadto na fakt awarii rury kanalizacyjnej w lokalu na jesieni 2017 r. i jej naprawę przez zewnętrzną firmę oraz uprzątnięcie skutków awarii przez S. K., od którego nie uzyskała jakiejkolwiek informacji o tym, iż w lokalu prowadzona jest nielegalna działalność;
II. naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni:
1) art. 89 § 1 pkt 3 u.g.h. w zw. z art. 336 k.c., poprzez uznanie, że ma on zastosowanie także do posiadacza zależnego, który wyzbył się w całości faktycznego posiadania autonomicznego lokalu użytkowego na rzecz innego posiadacza zależnego, z którym zawarł umowę podnajmu lokalu, podczas gdy z wykładni celowościowej przepisu wynika, że znajduje on zastosowanie do tego posiadacza zależnego lokalu, który faktycznie włada lokalem, w którym to lokalu lub jego wydzielonej, lecz nieautonomicznej, części znajdują się niezarejestrowane automaty do gry, podczas gdy oddanie lokalu w najem w całości wyłączało możliwość korzystania przez skarżącą z oddanego w posiadanie zależne lokalu, zaś wykładnia celowościowa art. 89 § 1 pkt 3 u.g.h. nakazuje przyjąć, że założeniem ustawodawcy w nałożeniu sankcji na posiadacza lokalu, w której znajdowały się automaty była penalizacja zachowania posiadacza lokalu, który faktycznie decyduje o sposobie korzystania z lokalu lub jego części.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie powinna ponosić odpowiedzialności na podstawie art. 89 § 1 pkt 3 u.g.h. Organy dokonały bowiem niewłaściwej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., w oderwaniu od jego rzeczywistego celu, wskazanego w szczególności z uzasadnienia do projektu nowelizacji, która wprowadziła odpowiedzialność posiadacza zależnego do tej normy prawnej. Każdy z lokali użytkowych był wynajmowany na rzecz różnych podmiotów, w których najemcy prowadzili swoje działalności gospodarcze. Z każdym z najemców wiązała skarżącą tożsama w postanowieniach umowa najmu. Skarżąca w stosunku do każdej z prowadzonych działalności nie miała podstaw do uznania, że prowadzona jest ona nielegalnie. Nie prowadziła też działalności gospodarczej w wynajętym Ł. K. lokalu, który na mocy umowy sprawował nad nim wyłączne władztwo.
Zdaniem skarżącej, w sprawie są trzy podmioty, z których posiadaczem samoistnym jest właściciel nieruchomości (J. Ś.), posiadaczem zależnym całego pawilonu, w tym przedmiotowego lokalu jest A. K., a posiadaczem zależnym lokalu w dacie kontroli był Ł. K., na podstawie pisemnej umowy najmu. Posiadaczami zależnymi lokalu w dacie kontroli byli zarówno A. K., jak i Ł. K., z tym jednak, że faktycznym posiadaczem zależnym lokalu, któremu skarżąca przekazała w całości na podstawie umowy prawo do dysponowania lokalem jak posiadacz zależny był Ł. K.
Skarżąca wskazała, że wszystkie powołane przez organ odwoławczy orzeczenia sądów administracyjnych bez wyjątku dotyczyły posiadaczy zależnych lokali, którzy w posiadanych przez siebie lokalach użytkowych, w których prowadzili działalność, przeznaczali część powierzchni tych lokali pod automaty do gier, które były tam wstawiane przez podmioty trzecie na podstawie umów najmu części lokalu. Organy administracyjne w treści uzasadnień swoich decyzji nie powołały się na jakiekolwiek orzeczenie, którego stan faktyczny byłby tożsamy ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, co świadczy o automatyzmie organu przy wydaniu decyzji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę wydanych przez organy aktów stanowiły przepisy ustawy o grach hazardowych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2017 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), kontroli przeprowadzona bowiem została w dniu 10 listopada 2017 r.
Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, nadaną przez art. 1 pkt 67 ustawy nowelizującej, karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Stosownie zaś do art. 89 ust. 4 pkt 3 ustawy, wysokość kary pieniężnej wymierzanej w tym przypadku wynosi 100 000 zł od każdego automatu.
Podniesione w skardze zarzuty sprowadzają się w istocie do stanowiska, że skarżąca nie powinna zostać obciążona karą za urządzanie gry hazardowej, bowiem przekazała ona posiadanie zależne innemu podmiotowi i nie wiedziała o urządzaniu w lokalu gier hazardowych.
Organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca wynajęła budynki biurowo-usługowe przy ul. [...] w G. od ich właściciela J. Ś. w dniu 2 stycznia 2013 r. W jednym z tych budynków znajduje się sporny lokal. Lokal ten, na podstawie umowy z 27 lipca 2017 r. skarżąca wynajęła w całości Ł. K., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą PPU [...] Ł. K. zgodnie z umową, miał wykorzystywać lokal na cele prowadzonej przez siebie zgodnie z prawem działalności gospodarczej.
Odnosząc powyższe ustalenia faktyczne do treści normy art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, rozważyć należało
- czy przedmiotowy lokal spełniał wymogi lokalu w rozumieniu tego przepisu oraz
- czy skarżąca byłą posiadaczem zależnym lokalu.
Podkreślić przy tym należy, że dla stwierdzenia odpowiedzialności skarżącej wystarczające było ustalenie, czy skarżąca była posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier. W świetle unormowania art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy decydujące znaczenie ma bowiem samo umiejscowienie niezarejestrowanego automatu do gier w użytkowanym lokalu, nie zaś urządzanie na tym automacie gier, odpowiedzialność za urządzanie gier, unormowana została bowiem w odrębnym przepisie – art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Interpretacja pojęcia lokalu jest w przepisach prawa różnorodna. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie nie funkcjonuje jego jedna, uniwersalna definicja. Biorąc pod uwagę cel z ustawy o grach hazardowych, zasadne jest przyjmowanie na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h. możliwie szerokiej interpretacji pojęcia lokalu. Pojęcie to powinno obejmować wszelkie powierzchnie wydzielone w sposób wyraźny (ścianami, odrębnym wejściem), także znajdujące się w ramach innego obiektu (np. budynku, galerii handlowej), przeznaczone do pobytu osób (w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej). Podmiotami podlegającymi sankcjom wskazanym w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. są posiadacze zależni lokali w powyższym rozumieniu.
W niniejszej sprawie, lokal, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry był samodzielny, posiadał własne wejście, a korzystanie z niego nie wiązało się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu (por. stanowisko w kwestii samodzielności lokalu przedstawione przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 10 września 2019 r, sygn. akt V SA/Wa 1222/18).
Dokonując wykładni pojęcia posiadania zależnego, organ słusznie odwołał się do jego definicji wynikającej z przepisów prawa cywilnego, ustawa o grach hazardowych definicji takiej bowiem nie zawiera, a instytucja posiadania, w tym posiadania zależnego, należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
W rozumieniu tego przepisu na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus).
Podział wskazany w art. 336 k.c. oparty jest na elemencie woli.
Posiadanie samoistne zachodzi wówczas, gdy posiadacz przez posiadanie, czyli władztwo nad rzeczą, realizuje w stosunku do rzeczy uprawnienia, które przysługują właścicielowi, zgodnie z treścią art. 140 k.c. Wola posiadania (animus possidendi) jak właściciel oznacza wykonywanie faktycznego władztwa w takim zakresie, w jakim wykonuje je właściciel.
Posiadaniem zależnym jest natomiast władztwo nad rzeczą, które wywodzi się ze stosunku prawnego, który daje posiadaczowi pewne, ściśle określone uprawnienia do rzeczy (m.in. najem).
Niewątpliwie skarżąca była posiadaczem zależnym lokalu, jej uprawnienie do posiadania lokalu wywodziło się bowiem z umowy najmu.
Skarżąca kwestionowała swoją odpowiedzialność na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, wskazując, że cały lokal przekazała w posiadanie zależne.
Podmiot, z którym skarżąca zawarła umowę najmu lokalu, jako jego podnajemca, również stał się posiadaczem samoistny lokalu.
Przepis art. 337 k.c. stanowi, że posiadacz samoistny nie traci posiadania, oddając rzecz w dalsze posiadanie zależne. Jeżeli posiadacz zależny oddaje rzecz innej osobie w dalsze posiadanie nie traci przez to własnego prawa. W takich wypadkach art. 337 k.c. znajduje odpowiednie zastosowanie do posiadania zależnego (por. J. Ignatowicz, w: Z. Resich (red.), Kodeks cywilny. Komentarz s. 775; A. Kunicki, w: System prawa cywilnego t. 2, 1977, s. 833). Stanowisko organu w tym zakresie jest prawidłowe.
W sytuacji w jakiej posiadacz zależny nie wyzbywa się swojego posiadania wskutek oddania rzeczy w podnajem, powstaje sytuacja współistnienia dwóch podmiotów, które nabywają status posiadacza zależnego.
Ocena zasadności podniesionego w skardze zarzutu przekazania posiadania zależnego innemu podmiotowi wymaga dokonania interpretacji unormowania art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych, Przepis ten nie reguluje bowiem wprost takiej sytuacji. Możliwe są zatem różne interpretacje: koncepcja, że odpowiedzialność ponoszą obaj właściciele zależni, bądź tylko jeden z nich, pierwotny posiadacz zależny lub kolejny posiadacz zależny.
Przy wykładni tej uwzględnić należało, że celem normy art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 w związku z ust. 4 pkt 3 u.g.h. jest objęcie sankcją administracyjną działań podmiotów wskazanych w tym przepisie, polegających na ulokowaniu automatów do gier w lokalach, w których prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.
Ustawodawca w przypadku posiadacza samoistnego wyraźnie wskazał w art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy, że posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa podlega karze jedynie w sytuacji gdy lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku, zgodnie z wolą ustawodawcy odpowiedzialność zostaje niejako "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu. Z brzmienia przepisu wynika, że dla zwolnienia posiadacza samoistnego z odpowiedzialności konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był cały lokal.
Sytuacja kilku posiadaczy zależnych nie została przez ustawodawcę w taki sposób uregulowana. Brak jest bowiem przepisu, z którego wynika, że przekazanie przez posiadacza zależnego lokalu w posiadanie zależne kolejnemu podmiotowi, zwalnia go z odpowiedzialności. W ocenie Sądu, nie oznacza to jednak, że w przypadku wielości posiadaczy zależnych każdy z tych posiadaczy podlega karze. Wykluczyć należy, by wolą ustawodawcy było nałożenie kary na wszystkie te podmioty. Kara przewidziana w ustawie o grach hazardowych jest karą w znacznym rozmiarze. Sankcja ta nie jest nakładana za sam fakt prawnego związku z lokalem, w którym zakazana działalność jest prowadzona, nie jest także karą za brak zainteresowania i kontrolowania jaką działalność w rzeczywistości prowadzi w lokalu najemca. W wyraźny sposób świadczy o tym zwolnienie właściciela z tej odpowiedzialności w przypadku przekazania lokalu posiadaczowi zależnemu. Brak jest podstaw do uznania, że wolą ustawodawcy było zastosowanie w przypadku posiadacza zależnego zupełnie innego rozwiązania niż w przypadku właściciela lokalu. Brak jest bowiem dla takiego rozumowania aksjologicznego uzasadnienia.
W ocenie Sądu, zastosowane przez ustawodawcę w tym przypadku rozwiązanie świadczy o zasadzie karania podmiotu, który w rzeczywistości z lokalu korzysta, czyli sytuacji, w której posiadacz zależny faktycznie fizycznie posiada lokal i go dla swoich celów używa.
Interpretację tak potwierdza uzasadnienie projektu noweli ustawy o grach hazardowych z 15 grudnia 2016 r. Wskazano w nim, że: "Projekt przewiduje rozszerzenie katalogu podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów regulujących rynek gier hazardowych. Katalog ten został rozszerzony o podmioty urządzające gry hazardowe z naruszeniem udzielonej koncesji lub zezwolenia, właściciela lokalu, podmiot posiadający tytuł prawny do lokalu lub podmiot faktycznie władający lokalem, w którym organizowane są nielegalne gry hazardowe". Z tak zredagowanego uzasadnienia wynika, że celem ustawodawcy było sankcjonowanie podmiotu dzierżącego lokal (jeśli nie jest to właściciel), co oznacza, iż w przypadku zaistnienia szeregu posiadaczy zależnych lokalu odpowiedzialność ponosić powinien ten, który faktycznie lokalem dysponuje. Konstatacja taka obliguje zatem każdorazowo organ administracji do dokładnego zweryfikowania stanu prawnego i faktycznego związanego z konkretnym lokalem i jego dysponentami. Jednocześnie w toku takiego badania organ badać może (i powinien) nie tylko zapisy ewentualnych umów łączących posiadaczy lokalu, ale stan faktyczny obrazujący rzeczywistych dzierżycieli (dzierżyciela) lokalu (por. Radowicki Stanisław (red.), Wierzbowski Marek (red.), Ustawa o grach hazardowych. Komentarz, System Informacji Prawnej LEX).
W przypadku wielości posiadaczy zależnych organ winien zatem ustalić i zweryfikować, który z posiadaczy zależnych faktycznie włada (dysponuje) lokalem.
Sam fakt zawarcia umowy najmu i uzyskania przymiotu posiadacza zależnego lokalu nie uzasadnia odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, w sytuacji gdy pierwszy posiadacz zależny zawarł umowę podnajmu lokalu i przekazał cały lokal w posiadanie zależne innemu podmiotowi.
Wskazać należy, że wszystkie powołane przez organ w uzasadnieniu decyzji orzeczenia sądów administracyjnych odnosiły się do innego stanu faktycznego, w którym posiadacz zależny nie utracił możliwości fizycznego korzystania z lokalu przez przekazanie jego całości innemu podmiotowi a podnajął jedynie część powierzchni lokalu, w którym prowadził działalność, w celu ustawienia w tym lokalu automatów do gry. Nie budzi wątpliwości, że w sytuacji wstawienia urządzeń do lokalu, w którym sam posiadacz zależny prowadzi działalność określoną w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy i zajęcia w ten sposób części tego lokalu, posiadacz zależny prowadzący w lokalu działalność podlega karze. W niniejszej sprawie nie mamy jednak do czynienia z taką sytuacją.
Zawarte w skardze stanowisko zasługiwało zatem na uwzględnienie.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy przez jego błędną wykładnię, w sposób, który miał zasadniczy wpływ na wynik sprawy i podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Organy dokonały nieprawidłowej interpretacji unormowania art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, uznając, że sam fakt posiadania zależnego uzasadnia obciążenie skarżącą dolegliwą karą, mimo, że lokal w całości został na podstawie umowy najmu przekazany do wyłącznej dyspozycji innego posiadacza zależnego – podnajemcy. Jednocześnie organ nie wykazał by skarżąca mogła ponosić odpowiedzialność przewidzianą w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy, jako podmiot urządzający grę hazardową bez koncesji.
Powyższa okoliczność uzasadniała umorzenie prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie art. 208 § 1 o.p. w związku z art. 91 ustawy o grach hazardowych. Postępowanie przeciwko posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry winno być bowiem wszczęte przez organ przeciwko innemu podmiotowi.
W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie ze złożonym wnioskiem, zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w wysokości 11 137 zł, w tym kwotę 320 zł tytułem uiszczonego w sprawie wpisu sądowego, kwotę 17 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwotę 10 800 zł tytułem kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, którego wysokość ustalono na podstawie § 2 pkt 7 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 poz. 1800 ze zm.) W związku z omyłkowym, nieprawidłowym naliczeniem wpisu sądowego od kwoty 8 000 zł zamiast 800 000 zł, brakującą część wpisu sądowego w wysokości 7680 zł Sąd nakazał ściągnąć od przegrywającego spór organu.
Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nr 49/2020 z dnia 19 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych.