III SA/Łd 927/24

III SA/Łd 927/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Małgorzata Kowalska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 145, art. 151, art. 134, art. 135,art. 170, art. 171, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 67a § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzzzzn(2), art. 31i ust. 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 58 § 2, art. 7, art. 8 § 1, art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 450
art. 78 ust. 2 pkt 1, art. 140mb pkt 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Sentencja
Dnia 9 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 21 października 2024 roku nr KO.484.203.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia obowiązku zawiadomienia o nabyciu pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Tomaszowskiego z dnia 12 lipca 2024 roku, znak: WK.5410.8.222.2021.MF.
Uzasadnienie
Decyzją z 21 października 2024 r., nr KO.484.203.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję Starosty Tomaszowskiego z 12 lipca 2024 r., znak: WK.5410.8.222.2021.MF odmawiającą M.H. umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją Starosty Tomaszowskiego z 10 czerwca 2021 r., znak: K.5410.8.222.2021.PB.
Organ drugiej instancji w uzasadnieniu podniósł, że po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z 3 listopada 2021 r. o umorzenie kary pieniężnej w wysokości 200,00 zł nałożonej w związku z naruszeniem obowiązku zawiadomienia starosty w terminie ustawowym o nabyciu pojazdu Citroen C3 o oznaczeniu rejestracyjnym [...] i numerze identyfikacyjnym [...], Starosta Tomaszowski odmówił udzielenia ulgi M.H. poprzez umorzenie należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją Starosty Tomaszowskiego z 10 czerwca 2021 r.
Organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu, że wnioskiem z 3 listopada 2021 r. M.H. zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie w całości kary pieniężnej w kwocie 200 zł. W wyjaśnieniach z 7 grudnia 2021 r. wnioskodawca wskazał, że jest emerytem. Nie miał nigdy prawa jazdy oraz własnego samochodu. Właścicielem pojazdu stał się w wyniku nabycia spadku po śmierci żony. Nie miał wiedzy o przepisach administracyjnych dotyczących takiej sprawy, a uchybienie objęło okres zaledwie 2 tygodni i nie spowodowało żadnych strat prawnych oraz finansowych. Po śmierci żony ponosi duże koszty związane z utrzymaniem domu. Jest chory na przewlekłą astmę (załączono kopię dokumentu lekarskiego) oraz ponosi koszty związane z leczeniem. Organ pierwszej instancji uznał, że w przypadku skarżącego w ostatnim czasie nie wystąpiły okoliczności, które można byłoby określić jako "ważny interes podatnika", ani też nie występują przesłanki o charakterze "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających sytuację materialną, która uniemożliwiałaby zapłatę nałożonej kary pieniężnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z 7 kwietnia 2022 r. uchyliło w całości decyzję Starosty Tomaszowskiego z 27 grudnia 2021 r. o odmowie umorzenia w całości kary pieniężnej w wysokości 200 zł z tytułu naruszenia obowiązku zawiadomienia o nabyciu pojazdu w terminie 180 dni i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. 17 maja 2022 r. organ pierwszej instancji wydał ponownie decyzję odmowną dotyczącą umorzenia kary pieniężnej. Decyzją z 5 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na decyzję tę M.H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z 5 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 28 marca 2023 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wezwaniem z 13 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji zobowiązał M.H. do złożenia w terminie 7 dni (od dnia odebrania wezwania) dokumentów przedstawiających sytuację rodzinną, zdrowotną, czy materialno-finansową, w szczególności: zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub deklaracji PIT potwierdzających dochód za II półrocze 2021 r., bądź odcinków emerytur za okres od lipca 2021 r. do grudnia 2021 r., oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną o liczbie osób w gospodarstwie domowym, rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki za II półrocze 2021 r., faktur za zakup lekarstw za II półrocze 2021 r. Organ pierwszej instancji decyzją z 12 czerwca 2023 r. umorzył postępowanie administracyjne. Decyzją z 7 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję tę M.H. wniósł skargę do Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Wyrokiem z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 619/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z 7 sierpnia 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Tomaszowskiego z 12 czerwca 2023 r. Organ pierwszej instancji doręczył skarżącemu oświadczenia do uzupełnienia dotyczące ustalenia stanu faktycznego. Dokumenty nie zostały uzupełnione. Skarżący złożył jedynie oświadczenie, w którym stwierdził, że kara nałożona w kwocie 200 zł jest słuszna, jednak po wyjaśnieniach jakie zostały złożone, powinna być umorzona. Nałożenie kary było nieetyczne. Skarżący stwierdził, że stać go na opłacenie kary w wysokości 200 zł, a kara ma być umorzona z racji "rozsądkowej i etycznej". Odmówił jednocześnie uzupełnienia przesłanego formularza oświadczenia i zadeklarował, że kwota, która zostanie zwrócona zostanie przeznaczona na działanie powstającego w Tomaszowie Mazowieckim hospicjum. Wpłata w kwocie 200 zł stanowi dochód Powiatu, dzięki między innymi tym dochodom została podjęta uchwała nr XCI/469/2024 Rady Powiatu w Tomaszowie Mazowieckim z 24 kwietnia 2024 r. dotycząca udzielenia pomocy finansowej Gminie Miasto Tomaszów Mazowiecki w wysokości 500 000,00 zł z przeznaczeniem na zakup pierwszego wyposażenia dla hospicjum w Tomaszowie Mazowieckim. W piśmie z 6 maja 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. poinformował, że M.H. w latach 2021-2024 nie występował z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej, a co za tym następuje nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego. 28 maja 2024 r. wpłynęło pismo z Urzędu Skarbowego w T., w którym poinformowano, że M.H. w zeznaniu podatkowym za 2021 r. wykazał dochód z emerytury w kwocie 28 155,70 zł, za 2022 r. wykazał dochód z emerytury w kwocie 27 335,74 zł, za 2023 r. wykazał dochód z emerytury w kwocie 35 284,12 zł. Organ pierwszej instancji nie stwierdził występowania ważnego interesu strony lub interesu publicznego, który uzasadniałby ulgowe potraktowanie skarżącego i decyzją z 12 lipca 2024 r. orzekł o odmowie udzielenia ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej poprzez umorzenie należności z tytułu nałożonej kary.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący stwierdził, że nie zgadza się z odmową udzielenia ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej poprzez jej umorzenie. Skarżący wniósł o umorzenie kary deklarując, że zwrot kary przekaże na konto Funduszu B.
Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji ocenił, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W sprawie wyjaśniona została sytuacja skarżącego na tyle, na ile było to możliwe z uwagi na ograniczoną współpracę ze strony skarżącego. W interesie wnioskodawcy była współpraca z organem w kwestii ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, bytowej i zdrowotnej. W tym celu organ podjął próbę ich ustalenia kierując do M.H. wezwanie do złożenia oświadczenia pozwalającego na ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi M.H. wystosował do organu pismo z 11 maja 2024 r., w którym przedstawił okoliczności nabycia pojazdu (w wyniku spadku) oraz wyjaśnił kwestię opóźnienia w zgłoszeniu nabycia pojazdu. Organ przeanalizował argumenty skarżącego, odniósł się do nich i przedstawił własne stanowisko, kierując się racjonalnymi przesłankami. Całokształt poczynionych ustaleń przemawia za przyjęciem, że skarżący znajdował się i nadal znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że umorzenie nałożonej kary administracyjnej nie znajduje uznania, a tym bardziej takie umorzenie nie byłoby zgodne z interesem publicznym. Umorzenie zaległości podatkowej stanowi instytucję, która ma zastosowanie w wyjątkowych sytuacjach. Organ uznał, że taka wyjątkowa sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Skarżący nie wykazał żadnych przyczyn powodujących, że zapłacenie kary administracyjnej w wysokości 200 zł zagraża jego egzystencji. W toku postępowania podkreślał, że było go "stać" na uiszczenie tej kwoty. Instytucja udzielania ulg w spłacie zobowiązań oparta została na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy może, ale nie musi przyznać wnioskowanej ulgi. Istotą uznania administracyjnego jest rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie interesu podatnika ubiegającego się o udzielenie ulgi oraz interesu budżetu państwa lub gminy i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Rozważając przesłanki udzielenia ulgi organ musi z jednej strony ocenić sytuację materialną i możliwości płatnicze strony, a z drugiej – obowiązki publicznoprawne i zasady nimi rządzące, a następnie ustalić co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego – dochodzenie należności podatkowych, czy też zastosowanie ulgi. Uzyskanie ulgi w spłacie należności zawsze leży w interesie zobowiązanego, jednakże interes ten nie jest równoznaczny z przesłanką ważnego interesu podatnika. Ustawodawca określił ten interes przymiotnikiem "ważny", co podkreśla jego doniosłość. Nie jest przy tym wystarczające samo subiektywne przeświadczenie strony, że taki właśnie jest jej interes w uzyskaniu ulgi, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności faktyczne tego nie potwierdzają.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 21 października 2024 r. M.H. powołał się na swój stan, w jakim pozostawał po śmierci żony, w terminie przewidzianym na wykonanie obowiązku ustawowego. Wyjaśnił, że przez kilka tygodni przebywał w domowej kwarantannie w związku z panującą pandemią COVID-19. Uchybienie terminu nie spowodowało naruszenia interesu państwa ani interesu społecznego. Skarżący podkreślił znikomą szkodliwość czynu, która powinna stanowić podstawę do rezygnacji z kary.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z 134 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z 12 lipca 2024 r., zostały podjęte z naruszeniem przepisów zobowiązującym sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Poza sporem jest, że skarżący wystąpił 3 listopada 2021 r. z wnioskiem o umorzenie w całości nałożonej decyzją z 10 czerwca 2021 r. kary pieniężnej z tytułu naruszenia obowiązku zawiadomienia Starosty o nabyciu pojazdu w terminie 180 dni, a w dacie zgłoszenia wniosku o umorzenie kary pieniężnej należność ta istniała.
Nie budzi wątpliwości, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie kary w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Skorzystał on z tego prawa, a jednocześnie wykonał ciążący na nim obowiązek wynikający z decyzji o nałożeniu kary. Po złożeniu wniosku o umorzenie kary i wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim 5 lipca 2022 r. decyzji utrzymującej w mocy decyzję Starosty Tomaszowskiego z 17 maja 2022 r. o odmowie umorzenia w całości kary pieniężnej oraz wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na tę decyzję, skarżący zapłacił bowiem 22 września 2022 r. całą karę wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. W tytule przelewu skarżący wskazał upomnienie nr [...], co wynika z potwierdzenia realizacji operacji.
Podkreślić trzeba, że już po zapłaceniu przez skarżącego całości kary pieniężnej wraz z odsetkami i kosztami upomnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 5 lipca 2022 r.
W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ocenił prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 5 lipca 2022 r. i nie stwierdził, że wobec uiszczenia przez skarżącego 22 września 2022 r. kary pieniężnej wraz z odsetkami i kosztami upomnienia zachodzi podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
W wyroku z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że dokonana przez organy administracji ocena sytuacji ekonomicznej i wydatkowej skarżącego jest jednowymiarowa. Organ odwoławczy całkowicie w swoich rozważaniach pominął ocenę okoliczności wskazywanych przez skarżącego, które być może mają nieco emocjonalny charakter, jednak trudno uznać, by były prawnie irrelewantne dla oceny zasadności braku umorzenia kary i nie wpływały zarówno na ocenę tego, czy wystąpił ważny interes strony, ani czy na pewno w interesie publicznym (a może jemu wbrew) jest w tych okolicznościach dążenie do wyegzekwowania kwoty nałożonej należności. Skarżący został zresztą ukarany i ma świadomość popełnionego uchybienia, natomiast z uwagi na całokształt okoliczności sprawy, w tym wiek skarżącego oraz jego sytuację zdrowotną i osobistą, można wątpić w sens dochodzenia od niego dodatkowych roszczeń finansowych. Organy przekroczyły granice uznania administracyjnego i nie dokonały w należyty sposób oceny okoliczności faktycznych, w kontekście zaistnienia przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". W wyroku z 15 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał wyraźnie, że ponownie rozpoznając sprawę organy winny wziąć pod uwagę rozważania sądu zawarte w niniejszym orzeczeniu i w tym kontekście powinny zbadać zarówno aktualną sytuację zdrowotną i materialną skarżącego, nie zapominając jednak o uwzględnieniu w swej ocenie także okoliczności związanych z nałożeniem kary na skarżącego oraz celowością samego dochodzenia nałożonej kary, a następnie w sposób kompletny, spójny i zrozumiały organy odniosą się do przesłanek "ważnego interesu podatnika (strony)" i "interesu publicznego".
W kolejnym prawomocnym wyroku z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 619/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 7 sierpnia 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Tomaszowskiego z 12 czerwca 2023 r. o umorzeniu w całości postępowania administracyjnego wskazał na związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22 oraz ciążący na organach administracji obowiązek zastosowania się do tej oceny i wskazań.
W myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Stosownie do art. 171 p.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Związanie prawomocnym wyrokiem sądu oznacza, że przesądzona we wcześniejszym wyroku kwestia o charakterze prejudycjalnym nie może już być w ogóle badana w postępowaniu późniejszym. Inne sądy i inne organy państwowe muszą więc brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego, co implikuje w sposób bezwzględny wzięcie tego pod uwagę w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona już ponownie badana (por. J. Kunicki, Glosa do postanowienia SN z 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63). Gwarantuje to zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyroki NSA: z 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98; z 9 czerwca 2006 r., I OSK 1268/05).
Powaga rzeczy osadzonej obejmuje sentencję orzeczenia. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego, ta zaś jest zawarta w jego uzasadnieniu, trzeba przyjąć, że powagą rzeczy osądzonej są objęte również motywy wyroku, a jej kryterium jest przedmiot rozstrzygnięcia (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, s. 394-395 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2009, s. 454).
Z kolei zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Związanie to dotyczy to zatem oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22 i z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 619/23, którym organy administracji, a następnie sąd rozpoznający niniejszą skargę miał obowiązek się podporządkować.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 55/13, obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA: z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12; z 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12).
W konsekwencji takiej regulacji prawnej organy administracji ponownie orzekając w rozpoznawanej sprawie nie miały swobody przy wydawaniu decyzji. Były związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracji w Łodzi z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22 i z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 619/23, które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie.
Jak już wyżej wskazano uiszczenie przez skarżącego kary pieniężnej wraz z kosztami upomnienia i odsetkami nastąpiło jeszcze przed wydaniem 15 grudnia 2022 r. wyroku w sprawie sygn. akt III SA/Łd 563/22.
W ocenie sądu organy administracji w dalszym ciągu nie w pełni zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 563/22.
Organy administracji prowadząc postępowanie administracyjne, a następnie oceniając wniosek skarżącego i rozważając określone w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. przesłanki "ważnego interesu podatnika (strony)" i "interesu publicznego" niedostatecznie oceniły okoliczności faktyczne sprawy w jakich doszło do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej i celowość jej nałożenia.
Należy podkreślić, co zupełnie uszło uwadze organów administracji, że skarżący uchybił terminowi do zgłoszenia nabycia pojazdu w czasie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, zaś sam pojazd nabył w wyniku nabycia spadku po zmarłej 25 lutego 2020 r. żonie B.H. Stan epidemii został ogłoszony 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zm.) i trwał do 16 maja 2022 r., w związku z jego odwołaniem, na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 1027).
Z dniem 8 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.), zwana dalej "ustawą COVID-19".
Z akt sprawy nie wynika, aby tak przed wydaniem decyzji z 10 czerwca 2021 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 200 zł utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 13 września 2021 r., jak i później zastosowano w sprawie instytucję przywrócenia terminu przewidzianą w art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19.
Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy COVID-19 w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVID-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W myśl natomiast art. 15zzzzzn2 ust. 3 ustawy COVID-19 w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Niewątpliwie przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 znajduje zastosowanie w kontrolowanej sprawie w przypadku uchybienia przez stronę terminowi przewidzianemu w art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.) w związku z art. 31i ust. 1 ustawy o COVID-19, który jest terminem zawitym, w przypadku niezachowania którego, następują ujemne skutki dla strony, w postaci nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w art. 140mb pkt 2 P.r.d.
Stwierdzając zatem uchybienie przez skarżącego 180-dniowego terminu dotyczącego zgłoszenia nabycia pojazdu, które to zdarzenie nastąpiło 11 grudnia 2020 r., a zatem miało miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, organ administracji powinien w pierwszej kolejności zawiadomić skarżącego o tym uchybieniu i wyznaczyć mu 30-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Powyższe działania nie zostały jednak przez organ administracji podjęte, przez co doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 9 k.p.a. W konsekwencji uchybienia przez organ administracji obowiązkowi zawiadomienia skarżącego o możliwości złożenia takiego wniosku nie skorzystał on z tej możliwości w następstwie czego doszło do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej. Wskazane powyżej zaniechanie organu, nie tylko stanowi zatem uchybienie spoczywającego na nim obowiązku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 zd. 1 k.p.a.), ale również jest to naruszenie obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Ewentualne przywrócenie wskazanego terminu spowoduje natomiast, że skarżącemu nie będzie można przypisać naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym w związku z art. 31i ust. 1 ustawy o COVID-19.
W rozpoznawanej sprawie, skoro organy administracji nie dopełniły tego obowiązku, to nie mogą obecnie twierdzić, że umorzenie należności byłoby niezgodne z ważnym interesem skarżącego lub interesem publicznym.
Konieczne zatem pozostaje, zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 2 ustawy COVID-19, otwarcie skarżącemu terminu do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym w związku z art. 31i ust. 1 ustawy o COVID-19 i w przypadku złożenia takiego wniosku w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie w sprawie przywrócenia terminu. Od rozstrzygnięcia tego wniosku zależeć bowiem będzie rozstrzygnięcie wniosku skarżącego o umorzenie nałożonej decyzją z 10 czerwca 2021 r. kary pieniężnej.
Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji powinien mieć również na względzie okoliczności, w jakich nastąpiło opóźnienie w zgłoszeniu nabycia pojazdu (stan epidemii COVID-19) oraz rozważyć, czy i w jaki sposób opóźnienie skarżącego w dopełnieniu obowiązku zgłoszenia nabycia mogło w jego sytuacji rzeczywiście spowodować naruszenie konkretnych dóbr chronionych ustawą Prawo o ruchu drogowym.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji zastosuje się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu i wynikającej z niej wskazań do dalszego postępowania.
Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
d.j.