III SA/Łd 91/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2024-04-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscoweuchwaładiety radnychsamorząd gminnypublikacja aktuDziennik Urzędowynieważnośćkontrola sądowaKonstytucja RPprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Biała w sprawie diet radnych z powodu jej nieopublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa.

Prokurator Rejonowy w Sieradzu zaskarżył uchwałę Rady Gminy Biała dotyczącą diet radnych, zarzucając jej naruszenie przepisów o ogłaszaniu aktów normatywnych poprzez brak publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa. Sąd uznał, że uchwała ta, jako akt prawa miejscowego, podlega obowiązkowi publikacji, a jej brak skutkuje nieważnością w całości. Rada Gminy próbowała uchylić uchwałę, jednak sąd podkreślił, że uchylenie ma skutek ex nunc, a stwierdzenie nieważności przez sąd ma skutek ex tunc, co uzasadnia kontrolę sądową.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego w Sieradzu na uchwałę Rady Gminy Biała z dnia 28 marca 2019 roku w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet dla radnych. Głównym zarzutem było istotne naruszenie art. 88 Konstytucji RP oraz art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, polegające na zaniechaniu ogłoszenia uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego. Sąd administracyjny, rozpoznając sprawę, potwierdził, że uchwała ta stanowi akt prawa miejscowego, który zgodnie z obowiązującymi przepisami powinien zostać opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak takiej publikacji, a także brak wskazania jej w treści uchwały, skutkuje nieważnością całego aktu prawnego. Sąd podkreślił, że uchwała, która nie została opublikowana zgodnie z prawem, nie może wywoływać skutków prawnych i jest nieważna od momentu jej podjęcia (ex tunc). Odpowiedź Rady Gminy na skargę, wskazująca na późniejsze uchylenie zaskarżonej uchwały nową uchwałą z dnia 30 stycznia 2024 roku, nie mogła stanowić podstawy do umorzenia postępowania, ponieważ uchylenie ma skutek na przyszłość (ex nunc), a kontrola sądowa nad aktem, który mógł być stosowany przez pewien czas, pozostaje uzasadniona. Sąd zaznaczył również, że rada gminy nie posiada kompetencji do stwierdzenia nieważności własnego aktu prawnego w trybie autokontroli, gdy przedmiotem skargi jest akt prawa miejscowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, uchwała taka jest nieważna w całości z powodu naruszenia przepisów o ogłaszaniu aktów normatywnych.

Uzasadnienie

Uchwała rady gminy dotycząca diet radnych ma charakter aktu prawa miejscowego, który zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych podlega obowiązkowi publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Brak publikacji skutkuje nieważnością całego aktu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (15)

Główne

Konstytucja RP art. 88 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Warunkiem wejścia w życie aktów prawa miejscowego i wszelkich aktów normatywnych jest ich ogłoszenie.

u.o.a.n. art. 13 § pkt 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

W wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy.

u.o.a.n. art. 2 § ust. 1

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe.

u.s.g. art. 25 § ust. 4, 6, 8

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa do ustalenia przez radę gminy zasad i wysokości diet dla radnych.

u.s.g. art. 42

Ustawa o samorządzie gminnym

Zasady i tryb ogłaszania aktów prawa miejscowego określa ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji obejmuje skargi na akty prawa miejscowego.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza nieważność uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wymóg działania władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

u.s.g. art. 40 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Prawo gminy do stanowienia aktów prawa miejscowego.

u.s.g. art. 41 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Rada gminy ustanawia akty prawa miejscowego w formie uchwały.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Organ nadzoru orzeka o nieważności uchwały w terminie 30 dni.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi.

p.p.s.a. art. 161 § § 1 pkt 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do umorzenia postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

p.p.s.a. art. 54 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość wydania nowej uchwały w trybie autokontroli.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała Rady Gminy Biała w sprawie diet radnych jest aktem prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego podlega obowiązkowi publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa. Brak publikacji uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa skutkuje jej nieważnością w całości. Uchylenie uchwały przez radę gminy w trakcie postępowania sądowego nie czyni postępowania bezprzedmiotowym.

Odrzucone argumenty

Rada Gminy wniosła o umorzenie postępowania z uwagi na uchylenie zaskarżonej uchwały nową uchwałą.

Godne uwagi sformułowania

uchwała w przedmiocie zasad otrzymywania i wysokości diet dla radnych, jest aktem prawa miejscowego uchwała z zakresu prawa miejscowego, która podlega obowiązkowi ogłoszenia, a która nie zostaje przekazana do ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, jest w całości nieważna uchylenie uchwały ma bowiem wyłącznie skutek ex nunc, tj. na przyszłość, odmiennie niż w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały, które przynosi skutek ex tunc, tj. od momentu jej uchwalenia radzie gminy nie przysługuje kompetencja do stwierdzenia nieważności własnego aktu

Skład orzekający

Teresa Rutkowska

przewodniczący sprawozdawca

Anna Dębowska

sędzia

Monika Krzyżaniak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Nieważność aktów prawa miejscowego z powodu braku publikacji, znaczenie publikacji dla wejścia w życie aktów prawnych, różnica między skutkami uchylenia a stwierdzenia nieważności, kompetencje rady gminy w zakresie autokontroli."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku publikacji aktu prawa miejscowego w Dzienniku Urzędowym Województwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii publikacji aktów prawnych i jej wpływu na ich ważność, co jest kluczowe dla każdego samorządu i obywatela. Pokazuje również ograniczenia autokontroli organów samorządowych.

Uchwała rady gminy nieważna od początku? Sąd wyjaśnia kluczowy błąd w publikacji aktu prawnego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 91/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Monika Krzyżaniak
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6262 Radni
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 506
art. 25 ust. 4, 6, 8, art. 41, art. 42
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Dębowska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Sieradzu na uchwałę Rady Gminy Biała z dnia 28 marca 2019 roku Nr VI/49/19 w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet dla radnych stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości. [pic]
Uzasadnienie
III SA/Łd 91/24
Uzasadnienie
Prokurator Rejonowy w Sieradzu, na podstawie art. 3 § 2 pkt 5 w zw. z art. 8 § 1 oraz art. 50 § 1 i art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), dalej p.p.s.a., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę Rady Gminy Biała Nr VI/49/19 z 28 marca 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet dla radnych, zaskarżając ją w całości
Zaskarżonej uchwale zarzucił istotne naruszenie art. 88 Konstytucji RP oraz art. 13 pkt 2 ustawy z 20 lipca 2000 r o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1461), polegające na zaniechaniu ogłoszenia w sposób przewidziany w ustawie, tj. w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego.
Wskazując na powyższe naruszenie, na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.), dalej u.s.g., i art. 147 § 1 p.p.s.a., Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że działając w oparciu o art. 25 ust. 4, 6, 8 u.s.g. oraz § 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 października 2021 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu rady gminy (Dz.U. z 2021 r. poz. 1974) Rada Gminy Biała podjęła 28 marca 2019 r. uchwałę Nr VI/49/19 w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet dla radnych. W przepisach końcowych zaskarżona uchwała:
- w § 6 derogowała uchwały podjęte wcześniej w tej materii, tj. uchwały Nr VII/64/11 i Nr VII/65/11,
- w § 7 wykonanie uchwały powierzyła Wójtowi Gminy Biała,
- w § 8 wskazała daty wejścia w życie, czyli 1 kwietnia 2019 r.
Organ administracji nie wskazał sposobu ogłoszenia uchwalonego aktu prawnego.
W bazie danych Dziennika Urzędowego Województwa Łódzkiego zaskarżona uchwała nie występuje. Jedyną zatem formą publikacji przedmiotowej uchwały, choć niewynikającą z jej zapisów, było zamieszczenie w BIP, co nastąpiło 24 kwietnia 2019 r.
Prokurator Rejonowy w Sieradzu stwierdził, że takie ukształtowanie przepisów końcowych powoduje, że zaskarżona uchwała jest niezgodna z art. 88 Konstytucji RP oraz art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.
W myśl art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Z art. 7 Konstytucji RP wynika wymóg, aby władza publiczna działała na podstawie i w granicach prawa.
W orzecznictwie sądowym ugruntowana jest ocena, że uchwały podejmowane przez organy samorządowe w oparciu o art. 25 ust.4 u.s.g. są aktami prawa miejscowego. Uchwała w przedmiocie zasad otrzymywania i wysokości diet dla radnych, jest aktem prawa miejscowego, ponieważ zawiera normy abstrakcyjne, diety wypłacane są cyklicznie, powtarzalnie, nie dotyczą więc konkretnego zdarzenia, zamkniętego w określonych ramach czasowych. Przepisy te mają charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który pełniłby określoną w niej funkcję. Wprawdzie krąg adresatów tej uchwały nie jest zbyt liczny, to jednak poprzez wyznaczenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie funkcji, jej przepisy uzyskały charakter generalny. Uchwała taka zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety. Ponadto zaskarżona uchwała została wydana na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 25 ust. 4, 6 i 9 u.s.g. W związku z powyższym zaskarżona uchwała jest aktem prawa miejscowego i jego obowiązywanie zależy od ogłoszenia w wymaganej formie. Zgodnie z art. 88 ust 1 Konstytucji RP warunkiem wejścia w życie aktów prawa miejscowego i wszelkich aktów normatywnych jest ich ogłoszenie. Ogłoszenie zaś zgodnie z ust. 2 następuje na zasadach określonych w ustawach.
Zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy okolicznościach rozpoznawanej sprawy.
Nie ma zatem wątpliwości, że zaskarżona uchwała powinna zostać opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego, a Rada Gminy Biała zaniechała nie tylko tej formy publikacji, ale w zapisach uchwały zupełnie z niej zrezygnowała.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Biała wniosła o umorzenie postępowania. Wskazała, ze uchwałą Nr VI/49/19 z 28 marca 2019 r. Rada Gminy Biała uchwaliła wysokość oraz zasady wypłacania diet dla radnych. W dniu 10 stycznia 2024 r. do Gminy Biała wpłynęła skarga złożona przez Prokuratora Rejonowego w Sieradzu. Zgodnie z zawartymi w niej zarzutami uchwała ma naruszać art. 88 Konstytucji i art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów poprzez zaniechanie jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego.
Rada Gminy Biała wskazała, że uchwałą Nr LXXI/347/24 z 30 stycznia 2024 r., uchyliła zaskarżoną uchwałę i dlatego wnosi o umorzenie postępowania. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy w toku postępowania, a przed wydaniem wyroku, przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia. Taka sytuacja zaistnieje w szczególności wówczas, gdy zaskarżony akt zostanie pozbawiony bytu prawnego, m.in. w rezultacie skorzystania przez organ, który go wydał, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylenia tego aktu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.
Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5–6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a. stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, gdyż zakwestionowana przez Prokuratora Rejonowego w Sieradzu uchwała Rady Gmina Biała z 28 marca 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet dla radnych została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, które to naruszenie skutkowało koniecznością stwierdzenia jej nieważności w całości.
Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 506 ze zm. – w brzmieniu z daty podjęcia uchwały), dalej: u.s.g., na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy.
Akty prawa miejscowego ustanawia rada gminy w formie uchwały (art. 41 ust. 1 u.s.g.).
Natomiast w myśl art. 42 u.s.g. Zasady i tryb ogłaszania aktów prawa miejscowego określa ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461), dalej u.o.a.n.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.o.a.n. ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe. W myśl zaś art. 13 pkt 2 u.o.a.n. w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy.
Podkreślenia wymaga, że choć w żadnym akcie prawnym nie sformułowano legalnej definicji aktu prawa miejscowego, to przyjmuje się, że taki charakter mają akty normatywne zawierające normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez ich wymienienie z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą więc dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą zaś konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji. Jako źródła prawa powszechnie obowiązującego mogą one regulować postępowanie wszystkich kategorii adresatów (obywateli, organów, organizacji publicznych i prywatnych, przedsiębiorców). Przy czym dla kwalifikacji danego aktu jako aktu prawa miejscowego, wystarczające jest uznanie, że uchwała zawiera przynajmniej jedną normę postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Przyjęcie, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego, implikuje konieczność ogłoszenia takiej uchwały w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Uchwała z zakresu prawa miejscowego, która podlega obowiązkowi ogłoszenia, a która nie zostaje przekazana do ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, jest w całości nieważna. Nieważność ta dotyczy nie tylko jej postanowień sprzecznych z przepisami, ale dotyczy całości uchwały jako aktu prawa miejscowego, gdyż z powodu jej nieogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie może ona wywołać skutków prawnych w niej zamierzonych (wyroki NSA z 20 września 2018 r., II OSK 233/16; z 19 czerwca 2019 r., II OSK 2048/17; z 16 grudnia 2019 r., II OSK 3156/18; WSA w Gliwicach z 7 sierpnia 2018 r., V SA/Gl 515/18).
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi Prokuratora Rejonowego w Sieradzu jest uchwała Rady Gminy Biała z 28 marca 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet dla radnych. Przedmiotowa uchwała podjęta została na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 25 ust. 4 u.s.g., w myśl którego na zasadach ustalonych przez radę gminy radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, zgodnie z którym uchwała w sprawie ustalenia zasad przyznawania i wysokości diet radnych jednostek samorządu terytorialnego stanowi akt prawa miejscowego (zob. wyroki NSA: z 14 czerwca 2022 r., III OSK 5279/21, z 17 listopada 2021 r., III OSK 4382/21, z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 570/19, z 7 listopada 2017 r., II OSK 2794/16, z 29 stycznia 2015 r., II OSK 3270/14).
Zaskarżona uchwała Rady Gminy Biała z 28 marca 2019 r. zawiera normy abstrakcyjne, ponieważ diety mają charakter powtarzalny. Przepisy te mają charakter generalny, gdyż ich adresatem nie jest konkretna osoba, ale każdy mieszkaniec, który pełniłby określoną w tej uchwale funkcję. Co prawda krąg adresatów uchwały nie jest liczny, to jednak poprzez określenie go wspólną cechą, jaką jest pełnienie wskazanej funkcji, przepisy te stały się generalnymi. Nie ulega również wątpliwości, że uchwała zawiera przepisy normatywne, na podstawie których jej adresaci uzyskali uprawnienia do diety. Uchwała ta została wydana na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 25 ust. 4 u.s.g. Ponadto nie jest związana z kadencyjnością rady, co oznacza, że uchwała ta zachowuje ważność także po zakończeniu kadencji organu stanowiącego, który ją uchwalił.
Skoro przedmiotowa uchwała stanowi akt prawa miejscowego, to powinna być opublikowana w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Tymczasem w § 8 uchwały określono jedynie, że uchwała wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 2019 r. Nie przewidziano natomiast jej publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Warunkiem wejścia w życie aktu prawa miejscowego, podobnie jak wszystkich aktów prawa powszechnie obowiązujących, jest ich ogłoszenie, co wynika wprost z art. 88 ust. 1 Konstytucji. Jeżeli zatem uchwała zawiera przepisy powszechnie obowiązujące, to powinna być, zgodnie z art. 42 u.s.g., ogłoszona na zasadach i w trybie określonym w przepisach u.o.a.n.
Zgodnie zaś z przytaczanym wcześniej art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n., ogłoszenie aktu normatywnego, w tym aktu prawa miejscowego stanowionego przez organ powiatu, w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe.
Należy podkreślić, że uchwała z zakresu prawa miejscowego, która podlega obowiązkowi ogłoszenia, a która nie zostaje przekazana do ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, jest w całości nieważna. Nieważność ta dotyczy nie tylko jej postanowień sprzecznych z przepisami, ale dotyczy całości uchwały jako aktu prawa miejscowego, gdyż z powodu jej nieogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie może ona wywołać skutków prawnych w niej zamierzonych (wyroki NSA z 20 września 2018 r., II OSK 233/16; z 19 czerwca 2019 r., II OSK 2048/17; z 16 grudnia 2019 r., II OSK 3156/18; WSA w Gliwicach z 7 sierpnia 2018 r., V SA/Gl 515/18). Prawidłowe ogłoszenie aktu prawa miejscowego ma zasadnicze znaczenie dla jego obowiązywania, gdyż jest warunkiem jego wejścia w życie. Akt normatywny, który nie został opublikowany (ogłoszony) zgodnie z obowiązującą procedurą i we właściwym trybie, nie może wiązać adresatów utworzonych w nim norm prawnych i nie odnosi skutku prawnego. Dotyczy to całego zakresu normatywnego tego aktu, czyli wszystkich norm prawnych w nim zawartych. Niespełnienie wymagań formalnych w uchwale stanowiącej akt prawa miejscowego w zakresie należytej publikacji – wynikających z art. 42 u.s.g. w zw. z art. 13 pkt 2 u.o.a.n. – jest istotnym naruszeniem prawa, powodującym konieczność stwierdzenia nieważności uchwały w całości. Stąd też Sąd zaniechał oceny pozostałych zawartych w uchwale przepisów. Pozostaje to bowiem bez prawnego znaczenia, skoro uchwała w ogóle nie weszła w życie, z uwagi na jej nieopublikowanie w wojewódzkim dzienniku urzędowym, a wadliwość ta spowodowała konieczność stwierdzenia jej nieważności w całości.
Sąd podkreśla także, że przywoływana przez organ w odpowiedzi na skargę okoliczność podjęcia przez Radę Gminy Biała uchwały nr LXXI/347/24 z 30 stycznia 2024 r. w sprawie ustalenia wysokości oraz zasad wypłat diet oraz zwrotu kosztów podróży służbowej dla radnych oraz uchylenia tą uchwałą zaskarżonej uchwały Nr VI/49/19 z 28 marca 2019 r. nie może – wbrew stanowisku organu - stanowić podstawy do umorzenia postępowania sądowego. Stosownie do art. 161 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Fakt wydania nowej uchwały i zastąpienia nią uchwały uprzednio obowiązującej nie czyni zainicjowanego wniesieniem skargi na tę uchwałę postępowania sądowoadministracyjnego bezprzedmiotowym. Uchylenie uchwały ma bowiem wyłącznie skutek ex nunc, tj. na przyszłość, odmiennie niż w przypadku stwierdzenia nieważności uchwały, które przynosi skutek ex tunc, tj. od momentu jej uchwalenia. Oznacza to, że przepisy zawarte w zaskarżonej uchwale mogły być stosowane od momentu jej wejścia w życie do czasu wejścia w życie przepisu ją derogującego, czyli wskazywanej w odpowiedzi na skargę uchwały nr LXXI/347/24 z 30 stycznia 2024 r., a zatem kontrola sądowoadministracyjna uchwały z 28 marca 2019 r. pozostaje w dalszym ciągu uzasadniona i aktualna.
W odniesieniu natomiast do sygnalizowanego przez organ podjęcia "nowej" uchwały LXXI/347/24 z 30 stycznia 2024 r. w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., należy wskazać, że jakkolwiek z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że może on stanowić podstawę wydania (nowej) uchwały w trybie autokontroli, to jednak należy zauważyć, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "w zakresie swojej właściwości" stanowi istotne ograniczenie instytucji autokontroli. Odesłanie do właściwości organu należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku, gdy skarżący zasadnie domaga się np. stwierdzenia nieważności uchwały, to organ będzie mógł żądanie to uwzględnić wyłącznie wtedy, gdy przepisy określające jego właściwość na to zezwolą. Tryb stwierdzania nieważności uchwał rady gminy i podmioty uprawnione do stwierdzenia nieważności uchwały zostały określone w ustawie o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. o nieważności uchwały orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały. Natomiast art. 93 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważność uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Zatem jedynie organ nadzoru oraz sąd administracyjny mają kompetencje w zakresie stwierdzenia nieważności uchwał rady gminy, natomiast kompetencji takiej nie posiada rada gminy. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w doktrynie, gdzie wprost wskazuje się, że organom jednostek samorządu terytorialnego nie przysługuje kompetencja do stwierdzenia nieważności własnego aktu, w przypadku uwzględnienia skargi w całości, gdy skarżący wnosi o stwierdzenie nieważności aktu prawa miejscowego, możliwość korzystania z instytucji autokontroli w tym przypadku jest wyłączona (zob. LEX/el – pkt 15 komentarza do art. 53 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, wyd. II). Stanowisko takie znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym podkreśla się, że wyrok stwierdzający nieważność uchwały jest jedyną możliwością wyeliminowania skutków, jakie akt ten wywoływał w okresie od daty jego wejścia w życie do daty jego uchylenia. Wyrok taki wywiera bowiem skutek prawny z mocą od dnia podjęcia uchwały (ex tunc). Natomiast radzie gminy nie przysługuje kompetencja do stwierdzenia nieważności własnego aktu, więc możliwość skorzystania z instytucji autokontroli, określonej przepisem art. 54 § 3 p.p.s.a., jest tym samym wyłączona (por. wyroki WSA: w Łodzi z 5 marca 2013 r., II SA/Łd 1069/12; w Gliwicach z 8 maja 2014 r., II SA/Gl 348/14, czy wyrok NSA z 2 lipca 2007 r., II OSK 1046/07).
Ostatecznie, jak już wcześniej wskazano, z uwagi na stwierdzone przez Sąd istotne naruszenie prawa polegające na braku opublikowania zaskarżonej uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego, Sąd, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Sąd rozpoznał niniejszą skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnień wynikających z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
EC

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI