III SA/Łd 879/25

III SA/Łd 879/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2026-02-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Katarzyna Ceglarska-Piłat /sprawozdawca/
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 350
art. 28 ust.2, 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust.1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 17 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2026 roku sprawy ze skargi P. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2025 roku nr UP-663/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2025 roku nr 1536/2025.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 września 2025 r. nr UP-663/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej również: "ZUS"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), utrzymał w mocy własną decyzję z 29 lipca 2025 r. nr 1536/2025 o odmowie umorzenia P.C. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 46 339,80 zł.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
22 maja 2025 r. P.C. (dalej również: "skarżący", "strona", "wnioskodawca"), reprezentowany przez pełnomocnika, złożył w ZUS II Oddział w Łodzi wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek w wysokości 7 884,17 zł z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Podniósł, że nie stać go na uiszczenie przedmiotowych zaległości i zalega (poza zobowiązaniem na rzecz ZUS) w opłatach na rzecz Miasta Łodzi i Urzędu Skarbowego w O. na łączną kwotę 1 308,81 zł. Toczyło się wobec niego kilka postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez komornika, które zostały umorzone z powodu bezskuteczności. Wnioskodawca zaznaczył, że nie ma żadnych dochodów i jest na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą wydatki związane z zapewnieniem mu wyżywienia i bieżącego utrzymania a także zakupem leków i kosztami wizyt lekarskich w związku z zachorowaniem przez niego w 2021 r. na chorobą nowotworową (chłoniak Hodgkina), co do której rokowania są niekorzystne z uwagi na brak jest postępów w leczeniu. Obecnie wnioskodawca przebywa w szpitalu, łącznie dotychczas był 33 razy hospitalizowany. P.C. wskazał, że z przyczyn zdrowotnych nie może pracować ani prowadzić działalności gospodarczej. Nie ma też żadnego majątku (nieruchomości i ruchomości) i nie posiada własnej rodziny – jest kawalerem. Zaległości w ZUS powstały w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą: została ona zakończona ze względów zdrowotnych a poza tym przynosiła same straty. Rodzice nie są w stanie mu pomóc, bowiem prowadzą gospodarstwo rolne i sami są zadłużeni wobec KRUS.
Wnioskiem z 2 czerwca 2025 r. pełnomocnik P.C. zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.
Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 29 lipca 2025 r. nr 1536/2025 ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie 46 339,80 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 12/2019-10/2020, 07/2022-10/2023 w łącznej kwocie 29 909, 46 zł, w tym z tytułu:
- składek - 22 122,46 zł,
- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 22 maja 2025 roku przypadających od ww. składek - 7 659,00 zł,
- kosztów upomnienia - 128,00 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12/2019-10/2020, 12/2020, 07/2022-01/2023, 03/2023-10/2023 w łącznej kwocie 14 760,64 zł, w tym z tytułu:
- składek - 10 268,04 zł,
- odsetek za zwłokę naliczonych na 22 maja 2025 r. przypadających od ww. składek - 4 385,00 zł,
- kosztów upomnienia - 107,60 zł,
c) Fundusz Pracy - za okres 07/2022-10/2023 w łącznej kwocie 1669,70 zł, w tym z tytułu:
- składek - 1541,70 zł,
- kosztów upomnienia - 128,00 zł.
W ocenie ZUS nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a ponadto wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
25 sierpnia 2025 r. P.C. wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Poinformował, że od lat choruje na nowotwór, nie pracuje i jest bezdzietnym kawalerem. Jest na utrzymaniu rodziców, koszty miesięczne żywności i jego ubrań wynoszą około 500 zł. a jego leczenia – 300 zł. Jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy, co potwierdza zaświadczenie lekarskie, nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, ruchomości, nie otrzymuje zasiłków i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Nie jest już również współwłaścicielem samochodu osobowego, ponieważ swój udział zbył na rzecz drugiego współwłaściciela. Przedmiotowy samochód miał uszkodzony silnik, a ponieważ szacunkowy koszt jego naprawy miał wynieść 9 000 zł to z oczywistych przyczyn nie stać go było na naprawę, zwłaszcza że ze względu na chorobę nie był w stanie korzystać z samochodu, a jego posiadanie łączyło się ponoszeniem kosztów ubezpieczenia, które opłacali rodzice. W maju 2025 r. przeszedł operację przeszczepu szpiku kostnego i nie jest zdolny do pracy ale fakt ten został pominięty we wniosku pełnomocnika, a w dacie jego złożenia przeszczep już się odbył. Zdaniem składającego wniosek organ wydając decyzję nie przeanalizował i nie wziął pod uwagę okoliczności zbycia udziałów w pojeździe ze względu na jego stan techniczny i koszty ubezpieczenia, stanu zdrowia wnioskodawcy niepozwalającego na kierowanie pojazdem oraz faktu przebycia operacji przeszczepu szpiku kostnego.
Wskazaną na wstępie decyzją ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 29 lipca 2025 r. nr 1536/2025 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wskazał, że dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w zaskarżonej decyzji z 29 lipca 2025 r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Organ dokonał analizy możliwości umorzenia należności składek z powodu ich całkowitej nieściągalności w oparciu o regulację zawartą w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe.
W ocenie organu nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – wnioskodawca zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej 31 grudnia 2023 r., jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma rodziców.
ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł.
Zdaniem organu nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. dlatego, że naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. ZUS wskazał, że 29 kwietnia 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zawiadomił o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych i wskazał, że organ egzekucyjny nie posiada informacji o składnikach majątkowych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję; ustalono, że P.C. jest w trakcie leczenia choroby nowotworowej, od 22 kwietnia 2025 r. przebywa w całkowitej izolacji w Ax. w Łodzi, a jedynym jego składnikiem majątkowym jest współwłasność pojazdu marki Suzuki Grand Vitara, nr rej. [...] z 2008 r., jednak nie uzyskano zgody drugiego współwłaściciela na sprzedaż pojazdu. ZUS podkreślił, że naczelnik urzędu skarbowego i komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ dopiero prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydane przez ww. na podstawie spisanego protokołu o stanie majątkowym dłużnika może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku. Ponadto ZUS wskazał, że Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi od 2 marca 2021 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne.
W ocenie organu również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem nie jest oczywiste czy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Łodzi.
W związku z powyższym organ stwierdził, że w okolicznościach sprawy sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Oceniając, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") ZUS wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej.
Z kolei wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, zdaniem organu, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wnioskodawca nie powoływał się na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, lecz na własny stan zdrowia. Poinformował, że od 2021 r. choruje na nowotwór i konieczny jest przeszczep szpiku. Do akt sprawy wnioskodawca załączył dokumentację medyczną, z której wynika, że choruje na chłoniaka Hodgkina i 5 maja 2025 r. miał autologiczne przeszczepienie macierzystych komórek krwiotwórczych (szpiku) i zalecono mu kontrolę w Poradni Transplantologicznej 2 czerwca 2025 r. oraz oszczędzający tryb życia i unikanie skupisk ludzkich. W dokumentacji lekarskiej z 22 sierpnia 2025 r. wskazano, że wnioskodawca jest obecnie niezdolny do wykonywania pracy, choruje na chłoniaka Hodgkina i jest po transplantacji szpiku. 21 czerwca 2022 r. Lekarz Orzecznik ZUS orzekł, że P.C. był niezdolny do pracy do 30 czerwca 2023 r., a niezdolność powstała 20 listopada 2020 r. ZUS zauważył, że wnioskodawca nie przedłożył jednak dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy, np. aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. W ocenie organu nie można uznać, że stan zdrowia bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia wnioskodawcę możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek. Wobec powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzi przedmiotowa przesłanka.
Przechodząc do analizy wystąpienia w sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ zauważył, że ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca jest aktualnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe z ojcem – A.C., który uzyskuje dochody w wysokości 4 000,00 zł netto miesięcznie, matką – M.C., która uzyskuje dochody w wysokości 500,00 zł netto miesięcznie oraz bratem W.C., który nie uzyskuje dochodów. Z ustaleń ZUS wynika, że ojciec wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne oraz prowadzi gospodarstwo rolne, matka nie ma tytułu do ubezpieczenia w ZUS, a brat 1 września 2025 r. zawiesił prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Deklarowany miesięczny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest niższy niż poziom minimum socjalnego, określony 30 czerwca 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 6 104,18 zł w l kwartale 2025 r. dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego i jednocześnie wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2024 określony na kwotę 3 300,69 zł dla takiego gospodarstwa. Z przedłożonych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika, że pozostaje on na utrzymaniu rodziców, a jego niezbędne potrzeby życiowe są zaspokojone bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. Według rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1044) od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 823,00 zł.
Ponadto ZUS zauważył, że pełnomocnik strony wskazał, iż P.C. posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w banku na okres 2020-2028 w wysokości 35 000,00 zł, które są spłacane przez jego rodziców po 1 000,00 zł miesięcznie. W ocenie organu fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. ZUS jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli i rezygnować z należnych mu kwot w celu ich zaspokojenia.
Organ podkreślił następnie, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W ocenie organu w sytuacji wnioskodawcy takie okoliczności nie zachodzą, mając na względzie że wnioskodawca ma 28 lat, aktualnie choruje, ale brak jest dowodów na definitywne wykluczenie go z rynku pracy z powodów zdrowotnych. Ponadto wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu rodziny, a jego pełnomocnik prognozuje spłatę zadłużenia po zakończeniu leczenia.
ZUS zauważył dodatkowo, że 7 sierpnia 2025 r. wnioskodawca zbył swój udział w prawie własności samochodu marki Suzuki Grand Vitara o szacunkowej wartości 23 500 zł, na rzecz drugiego współwłaściciela, tj. swojej babci. Wnioskodawca poinformował przy tym, że samochód wymagał remontu, co jednak nie zostało poparte żadnymi dowodami.
W ocenie organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym oraz naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
W związku z powyższym ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
P.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję organu II instancji, wnosząc o jej zmianę i umorzenie należności z tytułu składek. W ocenie wnoszącego skargę organ w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił jego trudnej sytuacji. Nie wziął pod uwagę tego, że stan zdrowia skarżącego wymaga stałego leczenia i pobytu w szpitalu, ze nie ma on możliwości podjęcia pracy, nie posiada żadnego majątku, a obecnie nie jest współwłaścicielem samochodu. Pomimo emerytury otrzymanej przez ojca dochód rodziny jest niewielki, ponieważ w części jest ona zajęta przez komornika. W gospodarstwie domowym skarżącego brakuje środków m.in. na zakup leków, opłaty za media.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.
U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto sąd ocenia, czy nie zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) oraz przyczyny stwierdzenia wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzone w tak określonych granicach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji wykazało, że skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca własną decyzję o odmowie umorzenia P.C. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 46 339,80 zł.
Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały enumeratywnie wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825,1723,1843 i 1860);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. pozwala ZUS przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.
Wobec treści wniosku skarżącego, w niniejszej sprawie zastosowanie miał także art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały uregulowane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanych wyżej art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być umarzane". Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt II GSK 141/07, WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Łd 584/09, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: "CBOSA"). Rozstrzygnięcie musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał za przedwczesne stanowisko organu rentowego, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wobec skarżącego nie zachodził żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s..
Organ nie ocenił w sposób właściwy przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Podkreślenia wymaga, że przedmiotowa przesłanka całkowitej nieściągalności zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Okoliczność ta winna być ustalona uprzednio, w toku postępowania egzekucyjnego.
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zawiadomieniem z 29 kwietnia 2025 r. powiadomił Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...] wystawionych na P.C. W powyższym zawiadomieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wskazał, że przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały skierowane do organu egzekucyjnego celem dokonania czynności egzekucyjnych, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. ustalił, że zobowiązany nie figuruje jako właściciel nieruchomości w Serwisie Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości; figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako współwłaściciel pojazdu Suzuki Grand Vitara, nr rej. [...], rok prod. 2008; nie ujawniono żadnego rachunku bankowego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję; zobowiązany nie figuruje w rejestrze VAT i nie wykazuje żadnych dochodów w organie podatkowym, jak również nie wpływają w tym zakresie żadne informacje od płatników. Ponadto organ egzekucyjny ustalił, że P.C. jest w trakcie leczenia choroby nowotworowej, od 22 kwietnia 2025 r. przebywa w całkowitej izolacji w Ax. w Łodzi, jego jedynym składnikiem majątkowym jest współwłasność ww. pojazdu marki Suzuki Grand Vitara, przy czym brak zgody drugiego współwłaściciela na sprzedaż pojazdu. Organ egzekucyjny stwierdził, że w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym nie ujawniono składników majątkowych, z których można prowadzić skuteczną egzekucję, wobec czego brak jest możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego i tytuły wykonawcze należy zwrócić wierzycielowi.
Zdaniem Sądu powyższe okoliczności dowodzą, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych przekazanych przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził brak majątku P.C., z którego można prowadzić egzekucję. ZUS natomiast nie wskazał, by podjął jakiekolwiek czynności egzekucyjne po otrzymaniu ww. zawiadomienia o bezskuteczności egzekucji. Dodatkowo brak majątku strony został stwierdzony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] oraz [...], które zakończyły się formalnym umorzeniem postępowania egzekucyjnego postanowieniami z 29 kwietnia 2025 r. nr [...], [...]. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić tylko i wyłącznie w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku (por. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17).
O całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego do uiszczenia składek (por. wyrok WSA w Gliwicach z 19 września 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 779/19). W ocenie Sądu dla przyjęcia braku zaistnienia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji postępowanie egzekucyjne zamierzające do wyegzekwowania od skarżącego składek nie zakończyło się wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Argumentu tego nie powiązano z realną możliwością wyegzekwowania należności z majątku skarżącego. Organ nie dokonał analizy – czy mając na względzie sytuację materialną skarżącego i w jego w sytuacji postępowanie egzekucyjne może doprowadzić do wyegzekwowania należności w kontekście (zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o bezskuteczności egzekucji oraz umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych w tym samym czasie na podstawie innych tytułów wykonawczych). Uznać zatem należy, że sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie należności z tytułu składek i brak jego formalnego zakończenia przy braku wykazania skuteczności egzekucji nie jest wystarczający do stwierdzenia braku wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.
W ocenie Sądu w konsekwencji powyższego przedwczesny jest również wniosek organu o braku podstaw do zastosowania przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s stanowiącej, że całkowita nieściągalność należności z tytułu składek zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wbrew stanowisku organu, w orzecznictwie na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji (por. wyroki NSA z 16 lutego 2022 r. I GSK 1237/21, z 18 maja 2022 r. I GSK 1489/21). Tymczasem w zaskarżonej decyzji zabrakło analizy w powyższym zakresie. Wniosek organu o braku spełnienia przedmiotowej przesłanki został oparty wyłącznie na argumentacji, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, co jest niewystarczające.
Ponadto, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanki umorzenia należności w oparciu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W świetle wskazanego przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się pojęciem "niezbędnych potrzeb życiowych", które to określenie nie zostało przez ustawodawcę dookreślone. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Trzeba przy tym przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia. Dla oceny, czy przesłanka braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona wymagane jest ustalenie i ocena, czy analiza finansów strony pozwala na przyjęcie, że w jej budżecie, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyroki: NSA z 19 października 2016 r. sygn. akt II GSK 1519/16, WSA w Gliwicach z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 961/16, WSA w Krakowie z 6 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 900/18, wyrok WSA we Wrocławiu z 13 listopada 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 308/24).
Dokonując oceny wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ ustalił, że skarżący nie pracuje zarobowo i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Nie posiada też prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto organ ustalił, że skarżący prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i bratem, przy czym łączny dochód tego gospodarstwa wynosi 4 500 zł netto miesięcznie. Ojciec skarżącego pobiera świadczenie emerytalne oraz prowadzi gospodarstwo rolne, jego matka nie ma tytułu do ubezpieczeń w ZUS, a brat 1 września 2025 r. zawiesił prowadzenie własnej działalności gospodarczej. ZUS stwierdził również, że wnioskujący o umorzenie składek jest na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą koszty jego wyżywienia, zakupu ubrań i kosztów leczenia w łącznej wysokości 800 zł miesięcznie. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w banku na okres 2020-2028 w wysokości 35 000 zł, które są spłacane przez jego rodziców po 1 000 zł miesięcznie. Jednocześnie organ zauważył, że 7 sierpnia 2025 r. wnioskodawca zbył swój udział w prawie własności samochodu marki Suzuki Grand Vitara o szacunkowej wartości 23 500 zł na rzecz drugiego współwłaściciela. Ponadto wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej lub innych form wsparcia skierowanych dla osób znajdujących się w niedostatku. Natomiast deklarowany miesięczny dochód strony gospodarstwa domowego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, określony 30 czerwca 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 6 104,18 zł w l kwartale 2025 r. dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego i jednocześnie wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2024 określony na kwotę 3 300,69 zł dla takiego gospodarstwa.
Jakkolwiek wyżej wymienione ustalenia faktyczne są poprawne, to Sąd zauważa jednak, że w kontekście omawianej przesłanki organ nie przeanalizował w sposób wystarczający sytuacji finansowej skarżącego. W swoich rozważaniach ZUS pominął kwestię kosztów utrzymania rodziny. W tym zakresie wskazał jedynie na ponoszone przez rodziców koszty utrzymania skarżącego i wysokość opłacanych przez nich rat kredytów zaciągniętych przez skarżącego. Organ nie uwzględnił żadnych innych wydatków koniecznego utrzymania, jakie niewątpliwe ponosi rodzina skarżącego, w tym związanych z utrzymaniem domu. Organ nie wyjaśnił również kwestii kosztów związanych z prowadzeniem przez rodzinę skarżącego gospodarstwa rolnego, jego powierzchni i profilu, a także kwestii ponoszenia ewentualnych strat czy uzyskiwania dochodów z tego tytułu oraz ich wysokości. Brak także ustaleń w zakresie odpłatności zbycia przez skarżącego udziału w prawie własności samochodu marki Suzuki Grand Vitara. Podkreślenia wymaga, że prawidłowa analiza w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek - w przypadku gdy strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz z rodziną – musi zawierać zestawienie wydatków ponoszonych miesięcznie przez wszystkich członków rodziny strony, a następnie należy porównać dochody z wydatkami na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Środki pozostałe po uwzględnieniu wydatków koniecznego utrzymania rodziny trzeba zestawić z kwotą zaległych składek, których umorzenia strona się domaga.
Powołana przez organ okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie oznacza, że w sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się rodzina skarżącego, egzekwowanie należnych składek w efekcie spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego do środków pomocy państwa w celu zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.
Należy uwzględnić, że ustalony przez organ dochód rodziny skarżącego jest niższy od minimum socjalnego, określonego 30 czerwca 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 6 104,18 zł w l kwartale 2025 r. dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Natomiast zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyroki NSA: z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 1234/15, z 26 stycznia 2010 r. sygn. akt II GSK 349/09). Sąd zaznacza, że jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek.
W ocenie Sądu także stanowisko organu w zakresie braku spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten umożliwia umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zdaniem organu w sprawie nie zachodzi w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem wnioskodawca nie przedłożył dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy, np. aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Wbrew powyższemu stanowisku organu z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dla spełnienia przesłanki w niej wymienionej nie jest konieczne stwierdzenie trwałego i całkowitego wykluczenia zobowiązanego z rynku pracy, a co za tym idzie braku możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów. Ze wskazanego przepisu wynika bowiem, iż możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący wskazał na istnienie takiej choroby, podnosząc, że od 2021 r. choruje na nowotwór (chłoniak Hodgkina). Choroba ta została udokumentowana dokumentacją medyczną, załączoną do akt sprawy. Dokumentacja, o której mowa, zawiera m.in. karty informacyjne z leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy. Z akt wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 21 czerwca 2022 r. stwierdzono niezdolność skarżącego do pracy do 30 czerwca 2023 r., a ponadto lekarz specjalista w zaświadczeniu z 22 sierpnia 2025 r. potwierdził, że aktualnie skarżący nie jest zdolny do pracy. Wskazana przez wnioskodawcę choroba wymaga częstych wizyt lekarskich i pobytów w szpitalu - od 2021 r. skarżący przebywał w szpitalu łącznie 33 razy. Bezspornie leczenie choroby nowotworowej wymagające częstych pobytów szpitalu oraz kontrolnych wizyt lekarskich może negatywnie oddziaływać na możliwość takiego zorganizowania życia, w którym chory może zająć się pracą zarobkową w zakresie umożliwiającym spłatę należności chociażby w części. W świetle powyższego organ winien dokonać oceny, czy wskazywana przez skarżącego choroba przewlekła pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a nie ograniczać się jedynie do wskazania, że skarżący nie przedłożył dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy. Należy zauważyć, że skarżący w wyniku pogorszenia stanu zdrowia zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz świadczenia rentowego. Sam brak orzeczenia lekarskiego o trwałej niezdolności do pracy nie oznacza jeszcze, że skarżący jest aktualnie do niej zdolny. Organ pominął, że miesiąc przed wydaniem zaskarżonej decyzji u skarżącego stwierdzono niezdolność do pracy, co potwierdzone zostało zaświadczeniem lekarskim z 22 sierpnia 2025 r.
Z przytoczonych powyżej względów Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. ZUS dokonał wadliwej oceny wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Nadto nie została dokonana w sposób prawidłowy ocena organu rentowego w zakresie tego, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz czy istnieje przewlekła choroba zobowiązanego, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ocena organu w powyższym zakresie jest dowolna, zawiera niepełną argumentację oraz wadliwe wnioski, co narusza § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.
Powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ rentowy uzupełni brakujący materiał dowodowy sprawy, a następnie dokona pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie. Organ powinien mieć na względzie, że dokonana przez niego ocena nie może być sprzeczna zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Zgromadzony materiał dowodowy sprawy oraz jego ocena winny być na tyle wystarczające i wnikliwe, by zagwarantować należyte wyważenie interesu indywidualnego i interesu publicznego przy umorzeniu należności z tytułu składek. Wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.
Ponadto Sąd podkreśla, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych. Wbrew wnioskowi zawartemu w skardze sąd administracyjny nie ma kompetencji do umarzania zaległości składkowych. Kompetencja w zakresie umorzenia należności w oparciu o przywołane powyżej przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz 28 ust. 3a u.s.u.s. leży wyłącznie po stronie organu.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.
d.cz.