Orzeczenie · 2026-02-17

III SA/Łd 879/25

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi

Miejsce

Łódź

Data

2026-02-17

NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa

ubezpieczenia społeczneskładki ZUSumorzenie należnościnieściągalnośćchorobanowotwórniepełnosprawnośćsytuacja majątkowaprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła skargi P.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami, w łącznej kwocie 46 339,80 zł. Skarżący, chorujący na nowotwór (chłoniak Hodgkina) od 2021 roku, po przeszczepie szpiku kostnego, pozostaje bezrobotny, bez dochodów i na utrzymaniu rodziców. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), w szczególności brak majątku do egzekucji, ani przesłanki umorzenia ze względu na trudną sytuację życiową i zdrowotną (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że ZUS wadliwie ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności, w szczególności art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., wskazując na stwierdzony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego brak majątku do egzekucji. Sąd podkreślił również, że organ nie dokonał wystarczającej analizy możliwości umorzenia należności ze względu na stan majątkowy i rodzinny skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), pomijając koszty utrzymania rodziny i nie wyjaśniając wszystkich wydatków. Ponadto, Sąd uznał, że ZUS błędnie ocenił przesłankę przewlekłej choroby (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), nie uwzględniając aktualnej niezdolności do pracy skarżącego, potwierdzonej dokumentacją medyczną, mimo braku formalnego orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy. Sąd wskazał na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.) i nakazał organowi uzupełnienie materiału dowodowego oraz ponowną, wyczerpującą ocenę przesłanek umorzenia, z uwzględnieniem równowagi między interesem indywidualnym a publicznym.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przesłanek umorzenia składek ZUS w kontekście całkowitej nieściągalności, sytuacji majątkowej i zdrowotnej zobowiązanego, a także roli organów egzekucyjnych w stwierdzaniu braku majątku.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego. Ocena stanu faktycznego jest indywidualna dla każdej sprawy.

Zagadnienia prawne (4)

Czy brak majątku do egzekucji, stwierdzony przez naczelnika urzędu skarbowego w ramach innych postępowań egzekucyjnych, stanowi przesłankę całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, stwierdzony przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, w ramach jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązanego, może stanowić podstawę do uznania należności za całkowicie nieściągalne, nawet jeśli nie dotyczy to bezpośrednio egzekucji prowadzonej przez ZUS.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ZUS wadliwie ocenił przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. stwierdził brak majątku do egzekucji w ramach postępowań prowadzonych na podstawie innych tytułów wykonawczych. Bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego może świadczyć o całkowitej nieściągalności.

Czy przewlekła choroba zobowiązanego, pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, stanowi podstawę do umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, przewlekła choroba, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu wystarczającego na opłacenie należności, może stanowić podstawę do umorzenia składek, nawet jeśli nie ma całkowitej nieściągalności. Organ powinien ocenić, czy stan zdrowia skarżącego faktycznie pozbawia go możliwości zarobkowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ZUS błędnie odrzucił przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wymagając jedynie formalnego orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy. Sąd podkreślił, że organ powinien ocenić, czy istniejąca choroba (chłoniak Hodgkina, po przeszczepie szpiku) faktycznie uniemożliwia skarżącemu uzyskiwanie dochodu, nawet jeśli nie ma formalnego orzeczenia o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy.

Czy sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego, w tym niski dochód gospodarstwa domowego poniżej minimum socjalnego, uzasadnia umorzenie należności z tytułu składek, zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ powinien rozważyć umorzenie. Organ musi dokonać pełnej analizy finansowej, uwzględniając wszystkie wydatki i dochody rodziny.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że ZUS nie dokonał wystarczającej analizy sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Organ pominął koszty utrzymania rodziny, nie wyjaśnił dochodów z gospodarstwa rolnego i nie uwzględnił wszystkich wydatków. Sąd podkreślił, że ustalony dochód rodziny był niższy od minimum socjalnego, co powinno być brane pod uwagę przy ocenie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Czy organ rentowy prawidłowo ocenił przesłankę całkowitej nieściągalności określoną w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., zgodnie z którą jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie dokonał samodzielnej oceny tej przesłanki, opierając się jedynie na fakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co jest niewystarczające. Organ powinien porównać spodziewane koszty egzekucji z majątkiem zobowiązanego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ZUS nie wykazał, iż nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Organ nie dokonał samodzielnej oceny, czy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki, a jedynie stwierdził, że postępowanie jest prowadzone. Sąd wskazał na potrzebę porównania kosztów egzekucji z majątkiem zobowiązanego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Uchylono zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 września 2025 roku nr UP-663/2025 oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2025 roku nr 1536/2025.

Przepisy (17)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Wylicza enumeratywnie sytuacje całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek płatników mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach.

Pomocnicze

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 1

Umorzenie możliwe, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Umorzenie możliwe w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1