III SA/Łd 869/19

III SA/Łd 869/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2020-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /sprawozdawca/
Janusz Nowacki
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 415
par. 2, par. 3, par. 4, par. 16, par. 33, załącznik nr 2
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 64
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 627
art. 27
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 31 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi G.R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat H. G.-K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., al. A123 p. 425 kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej G. R. z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. - po rozpoznaniu odwołania G.R. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z [...] r. w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2018 r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
W dniu 8 maja 2018 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus G.R. złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 na rok 2018 - dalej zwana płatnością RŚK, w którym zadeklarował realizację Pakietu: 2. Ochrona gleb i wód, wariant 2.1. Międzyplon na powierzchni 8,60 ha oraz Pakietu: 4 Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 wariant 4.5. Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 43,59 ha. W dniach 13 czerwca 2018 r, 10 lipca 2018 r. i 16 lipca 2018 r. skarżący za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus składał zmiany do wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowo- klimatycznej.
Następnie w dniach 8-14 listopada 2018 r. w gospodarstwie rolnym strony przeprowadzono kontrolę na miejscu w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego całego gospodarstwa. Z przebiegu kontroli sporządzono raport.
W dniu 19 listopada 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło pismo - oświadczenie reprezentującej stronę T.R. w którym oświadczała, że zostawiła powierzchnie nieskoszone na działkach 87/1,88/2,88/1,87/2,86/3 obręb Ł. i 392/6,392/7,392/8 też obręb Ł. i dz. 50 obręb Ł.K. zgodnie z planem rolno-środowiskowo-klimatycznym i ekspertyzą przyrodniczą. Na dz. nr 86/3 od strony rzeki i olszyn był zostawiony obszar niewykoszony co stwierdziła na tej łące ok 15 września 2018 r. (. . .) Wskazała, że ktoś komu brakowało paszy nieskoszoną pow. 2,20 ha trawy skosił, myśląc, że to jest nadal pegeerowskie. Od tamtej pory nie była na łące i w związku z tym nie wiedziała, że ktoś wykosił. Taka sama sytuacja by/a na działce nr 50, obszar niewykoszony był pozostawiony od M. W kompleksie łąk oznaczonym I pozostawiono obszar niewykoszony na nr 392/6 od strony drogi oznaczonej nr 392/1. W kolejnym oświadczeniu złożonym w dniu 19 listopada 2018 r. strona wskazała, że "ze względu na brak nasion rzepaku w okresie wysiewania międzyplonu zakupił do mieszanki międzyplonowej nasiona gorczycy. Ponadto, że w międzyplonie wysiał gatunki roślin: pszenżyto, żyto ozime, gorczyca - dz. 171. cz./dz. 16/6. cz./dz. 16/4 i cz./dz. 183. Na cz. dz. 16/6, 11/1, 5/1, 56/1 skład mieszanki był następujący pszenica ozima, żyto ozime, gorczyca. Na wszystkich działkach z poplonami wysiano gorczycę w ilości 30% składu mieszanki. Bieżący rok był bardzo suchy. (. . .) W związku z tym rośliny długo nie wschodziły, słabo kiełkowały, szczególnie gorczyca.(. . .) Susza spowodowała duże straty w naszym gospodarstwie. Straty w plonie wynosiły 30% -70% na całej powierzchni. W związku z powyższym zgłosił siłę wyższą. Potwierdzeniem klęski suszy jest protokół 84 z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie sporządzony przez Gminną Komisję w B. z dnia 11.07-3.10". W dniu 19 listopada 2018 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w K. złożono również oświadczenie, że "w dniu 14 listopada 2018r. beneficjent zobaczył, że obszary pozostawione niewykoszone na działce 83/3 Ł., działce 50 Ł.K. zostały wykoszone bez jego wiedzy i zgody".
W dniu 6 lutego 2018 r. pełnomocnik strony wniosła do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. pismo z zastrzeżeniami do raportu z czynności kontrolnych w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
W odpowiedzi pismem z dnia 4 marca 2019 r. Biuro Kontroli na Miejscu po ponownym przeanalizowaniu zgromadzonej dokumentacji kontrolnej podtrzymało pierwotne ustalenia i odrzuciło zgłoszone zastrzeżenia uznając je za bezzasadne.
W dniu 1 marca 2019 r. w gospodarstwie rolnym strony przeprowadzono wizytację terenową w ramach kontroli Pakietu 2 (wariant 2.1) w celu oceny wymogu dotyczącego zakazu wznawiania zabiegów agrotechnicznych przed dniem 1 marca.
W dniu 8 marca 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło pismo pełnomocnika strony, w którym wniosła o sprostowanie raportu z kontroli i przesłuchanie w charakterze świadka Ł.W., M.W., Ł.R., R.K., W.K., M.B.–S. Organ przesłuchał ww. świadków.
W dniu 5 kwietnia 2019 r. w gospodarstwie rolnym strony przeprowadzono wizytację terenową w ramach kontroli Pakietu 4 (wariant 4.5) w celu ustalenia właściwych powierzchni nieskoszenia. W dniu 9 kwietnia 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło oświadczenie pełnomocnika strony, w którym podała, że zostawione zostały powierzchnie obszaru niewykoszenia na dz. 392/6, 392/7. 392/8 obręb Ł. zgodnie z planem rolno-środowiskowo-klimatycznym i ekspertyzą przyrodniczą. Powierzchnia niewykoszenia jest zgodna z zeznaniami świadków. W dniu 9 kwietnia 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło również oświadczenie Ł.R. zawierające sprostowanie wyjaśnień zawartych w protokole z przesłuchania świadka z dnia 2 kwietnia 2019 r.
W dniu 26 kwietnia 2019 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynęło oświadczenie pełnomocnika G.R. w którym oświadczył on, że na działkach rolnych E1, CJ, C2, C3, C-1, EJ, FJ, G1, J3 wysiane były międzyplony ścierniskowe we właściwym terminie realizowanego pakietu. Wysiana mieszanka składała się z 3 składników. Słabe wschody wzrost międzyplonów spowodowane były klęską suszy, o czym świadczą załączone wyciągi monitoringu suszy rolniczej oraz pismo z Gminy B. W związku z zaistniałą siłą wyższa nie ponosi odpowiedzialności za wschody mieszanki poplonowej, a przede wszystkim tutaj gorczycy. Fakt skoszenia przez osoby trzecie obszarów niewykoszonych został zgłoszony na Policję, która nie znalazła sprawców. W dniu 17 maja 2019 r. pełnomocnik strony złożyła zastrzeżenia do ustaleń zawartych w raporcie z wizytacji terenowej przeprowadzonej w dniu 5 kwietnia 2019 r. W piśmie z dnia 4 czerwca 2019 r. Biuro Kontroli na Miejscu uznało zastrzeżenia strony za niezasadne.
W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności w rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) w której przyznał płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2018 w łącznej wysokości 45 863,09 zł w tym:
1. Wariant 2.1 Międzyplony w wysokości 4785,53 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 745,83 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
2. Wariant 4.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 41 077,56 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 8 635,17 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
W odwołaniu strona zakwestionowała rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie pomniejszeń płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej dla wariantu 2.1 Międzyplony oraz wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże.
Zaskarżoną decyzją Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasady i tryb przyznawania przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 415 ze zm.).
Dyrektor ARiMR odwołał się do treści § 2, § 4 ust. 1 pkt 4 lit. k), ust. 2, § 5 ust. 1, ust. 4, § 16 ust. 4-5, § 33 pkt 3 rozporządzenia PRSK płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną i wyjaśnił, że wymogi dla poszczególnych pakietów zostały zawarte w Załączniku nr 2 do rozporządzenia PRSK. Organ wyjaśnił także, że narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji są kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. W tym zakresie odwołał się do treści art. 6 ust. 1 ustawy. Wskazał także na treść art. 58 rozporządzenia 1306/2013. Jednocześnie Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że kontrola na miejscu w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy przeprowadzona została przez Regionalne Biuro Kontroli na Miejscu przy wykorzystaniu tzw. metody FOTO. Ten sposób kontroli ustanowiony został w przepisach prawa wspólnotowego w art. 40 rozporządzenia nr 809/2014. Kontrola metodą FOTO jest zatem jedną z metod kontroli na miejscu uregulowaną w przepisach wspólnotowych z tym, że w odróżnieniu od inspekcji terenowej, przebiega dwuetapowo. W pierwszym etapie kontroli inspektorzy terenowi dysponując ortofotomapą (tj. zdjęcie lotnicze zgłoszonych przez rolnika gruntów) przeprowadzają wizytację terenową, w trakcie której dokonują oceny rolniczego charakteru deklarowanych przez rolnika działek rolnych i określają ich granice, ustalają granice występujących w obszarze działek ewidencyjnych obszarów niekwalifikowanych do płatności, rodzaj stwierdzonej grupy upraw oraz sporządzają fotografie skontrolowanych gruntów. W drugim etapie opracowane są wyniki wizytacji terenowej, w tym w oparciu o ustalone wcześniej w terenie granice upraw przeprowadzany jest pomiar powierzchni działek na ortofotomapach oraz sporządzany jest raport z czynności kontrolnych.
Organ wskazał, że w treści wniosku rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności na dany rok i rodzaj realizowanego na danym gruncie pakietu oraz zobowiązuje się do przestrzegania norm i wymogów określonych w przepisach regulujących zasady przyznawania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, zaś w toku prowadzonego postępowania organ administracji ustala powierzchnię działek rolnych kwalifikującą się do objęcia płatnością oraz bada czy wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa powyżej. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania w celu weryfikacji spełniania warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, w gospodarstwie rolnym skarżącego w dniach 8-14 listopada 2018 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu
Z treści wniosku wynika, że strona zadeklarowała do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej Wariantu 2.1 Międzyplon powierzchnię 8,60 ha, a do Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże powierzchnię 43,59 ha. W dniach 8-14 listopada 2018 r. w gospodarstwie rolnym strony przeprowadzono kontrole na miejscu całego gospodarstwa, której ustalenia zawarte zostały w raporcie z czynności kontrolnych nr [...]. Dla wariantu 2.1 Międzyplon ustalono: 1) kod DR13, który oznacza, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej. Dla działki rolnej B1 powierzchnia deklarowana we wniosku wynosiła 0,34 ha, a powierzchnia stwierdzona w trakcie kontroli na miejscu 0,40 ha. Dla działki rolnej J3 powierzchnia deklarowana we wniosku wynosiła 1,01 ha, a powierzchnia stwierdzona w trakcie kontroli wynosiła 1,27 ha: 2) kod DR51 oznacza że w sąsiedztwie działki rolnej stwierdzono obszar tymczasowo niekwalifikujący się do płatności. W analizowanej sprawie obszar ten znajduje się w północno-wschodniej części działki, co udokumentowano na zdjęciu nr 3; 3) Kod M1 - oznacza, że nie stwierdzono deklarowanej rośliny uprawnej - dotyczy wariantu 2.1. Dodatkowo w części XV raportu Formularz kontroli, wymogi szczegółowe: Pakiet 2. Ochrona gleb i wód, Wariant 2.1 Międzyplon" stwierdzono niespełnienie wymogu oznaczonego kodem R_2_1_2 (rolnik wysiał międzyplon w terminie 15 września). Powyższe ustalenia zostały podtrzymane po przeprowadzeniu wizytacji terenowej w gospodarstwie rolnym strony w dniu 28 lutego 2019 r.
Dla wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże w trakcie kontroli w dniach 8-14 listopada inspektorzy terenowi dokonali ustaleń szczegółowo opisanych w uzasadnieniu decyzji. Dodatkowo dla działki H1 w polu uwagi inspektorzy terenowi zamieścili adnotację, że w dniu 14 listopada 2018r. dokonano ponownej kontroli działki, podczas której T.R. nie wskazała powierzchni niewykoszenia, natomiast oświadczyła, że cała działka w tym roku była koszona. Ponowna kontrola działki spowodowana była twierdzeniem rolników o pozostawieniu powierzchni niewykoszonej. W uwagach dotyczących działki 11 wskazano, że w dniu 14 listopada 2018 r. w związku z prośbą rolników dokonano ponownej kontroli działki, podczas której T.R. oraz G.R. wskazali powierzchnię niewykoszenia. Dla działki L1 zawarto uwagę, że w dniu 14 listopada 2018 r. dokonano ponownej kontroli działki, podczas której T.R. nie wskazała powierzchni niewykoszenia. Ponowna kontrola działki spowodowana była twierdzeniem rolników o pozostawieniu powierzchni niewykoszonej. Dla działek rolnych H1, I1, L1, w części XV raportu zatytułowanej "Formularz Kontroli, Wymogi Szczegółowe: Pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach - Natura 2000, wariant -1.5 półnaturalne łąki świeże - część 11" stwierdzono niespełnienie wymogu oznaczonego kodem R_ 4_5_11 (rolnik przestrzega wymogu pozostawienia 15-20% powierzchni nieskoszonej [użytkowanie kośne i kośnopastwiskowe]) oraz wymogu oznaczonego kodem R_ 4_5_14 (rolnik pozostawił nieskoszoną właściwą część działki rolnej, która została zaznaczona na materiale graficznym [użytkowanie kośne i kośno-pastwiskowej).
Powyższe ustalenia zostały zakwestionowane przez stronę w piśmie z dnia 6 lutego 2018 r., w odpowiedzi na które Biuro Kontroli na Miejscu podtrzymało ustalenia z kontroli przeprowadzonej w dniach 8-14 listopada 2018 r.
Na wniosek strony organ I instancji uzupełnił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy o wyjaśnienia świadków wskazanych przez stronę. W przypadku wariantu 2.1 płatności RŚK organ I instancji uznał zeznania świadków Ł.R. i M.W. za sprzeczne z ustaleniami dokonanymi przez dwa niezależne zespoły inspektorów terenowych, a zawartymi w raporcie z kontroli 14 listopada 2018 r. i raporcie z wizytacji terenowej z dnia 28 lutego 2019 r. W przypadku realizacji wariantu 4.5 organ I instancji również oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach zawartych w wymienionym powyżej raporcie z kontroli przeprowadzonej w dniach 8-14 listopada 2018 r. jak i wizytacji i terenowej z dnia 5 kwietnia 2019 r.
Na podstawie powyższych ustaleń organ Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wydał decyzję z dnia [...] r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowoklimatycznej, w której przyznał płatność do wariantu 2.1 Międzyplon i wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże zmniejszonych ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności.
Od powyższej decyzji T.R. wniosła odwołanie. Organ podkreślił, że T. R. podniosła, że nie zgadza się z decyzją otrzymaną w dniu 31 maja 2019r. Dokonała wyjaśnień zeznań świadka Ł.R. Wskazała, że na przełomie września, a nie października siali poplony rolnośrodowiskowe. Potwierdza to oświadczenie złożone do BP w K. 5 kwietnia 2019 r. przez Ł.R. Organ wyjaśnił, że zeznający w charakterze świadka Ł.R. przed składaniem zeznań został pouczony o odpowiedzialności za składanie fałszywych i świadomy tego zeznał on, że "Na przełomie września i października sialiśmy międzyplon, ojciec siał, a ja z W. mieszaliśmy zboże. Przygotowaliśmy mieszankę pszenicy oz, pszenżyta oz i gorczycę, siane to było na E. Na T. była siana gorczyca, żyto oz i pszenżyto oz. Z Panem M. mieszaliśmy zboża w garażu na przyczepach zboże było luzem". Co więcej w przesłuchaniu brał udział pełnomocnik strony T.R. i miała ona prawo zadawania pytań, jednak nie skorzystała z niego w odniesieniu do tej kwestii. W treści oświadczenia złożonego w Biurze Powiatowym ARiMR w K. w dniu 9 kwietnia 2019 r. Ł.R. oświadczał jedynie o roślinach, które były siane w ramach międzyplonu, nie podając przy tym terminu wykonywania tych prac.
W dalszej części odwołania wskazano, że oświadczenie z dnia 14 listopada 2018 r. jest potwierdzeniem, jakie poplony wysiane zostały i na jakich działkach. Ww. oświadczenie jest zgodne z rejestrem działań rolnośrodowiskowych i planem rolnośrodowiskowym. Kontrola z listopada 2018 r. i kontrola z 28 lutego 2019 r. nie była przy sianiu poplonów i nie może zaprzeczyć, że poplony o 3 składnikach nie były wysiane. Suchy rok spowodował, że rośliny nie mogły powschodzić. Zdaniem odwołującego ustalenia kontrolne są nierzetelne, nie potwierdzają faktów zgodnych z prawdą i jest to naruszenie prawa, ARiMR w K. nie była obecna podczas kontroli z listopada 2018 r. i nie może powiedzieć, że kontrola była rzetelna.
Organ odwoławczy odnosząc się do powyższego zgodził się, że kontrolerzy nie byli w trakcie przygotowań do siewu międzyplonu, jednak ich obserwacje dokonane w trakcie kontroli na miejscu i wizytacji terenowej zawarte w raportach wraz z dołączoną dokumentacją fotograficzną pozwalają jednoznacznie stwierdzić brak zadeklarowanej trójskładnikowej mieszanki roślin. Potwierdza to stanowisko Biura Kontroli na Miejscu zawarte w piśmie z dnia 4 marca 2019 r., zgodnie z którym zgromadzona w trakcie kontroli w terenie dokumentacja fotograficzna jednoznacznie potwierdza ustalenia inspektorów terenowych, że mimo zapisów w rejestrze działań agrotechnicznych o siewie poplonów w dniu 1 września 2018 r. na działkach B1, C1, C3, C4, J3 nie wysiano w postaci mieszanki (pszenżyto ozime, żyto ozime, rzepak ozimy) deklarowanego trójskładnikowego poplonu. Również na działkach C2, E1, F1; G1 nie stwierdzono mieszanki poplonowej (pszenica ozima, żyto ozime, rzepak ozimy). Na działkach stwierdzono rozpoczęcie przygotowań do kolejnego okresu wegetacyjnego oraz na działkach: - C1, C2, C3, C4 stwierdzono zboża (pszenica ozima, pszenżyto ozime, żyto ozime) każde w czystym siewie, w początkowej fazie wzrostu (wysokość roślin do 15 cm): - E1, J3 stwierdzono w czystym siewie pszenicę ozimą w bardzo początkowej fazie wzrostu (wschody roślin); - B1, F1, G1 stwierdzono albo brak nasion zbóż (działka B1) albo nasiona pszenicy ozimej w czystym siewie (działki F1 i G1) w fazie wegetacyjnej - niekiełkujących ziarniaków. Wizytację z dnia 28 lutego 2019 r. wykonał inny dwuosobowy zespół kontrolny sporządzający z wizytacji notatkę służbową i dokumentujący ją fotograficznie. Wynik powtórnej wizytacji potwierdzi! ustalenia z kontroli w dniach 8-14 listopada 2018 r. Na żadnej z działek rolnych nie stwierdzono występowania trzyskładnikowej mieszanki roślinnej. Na wszystkich działkach rolnych zadeklarowanych w pakiecie 2.1 stwierdzono wysianie zboża w czystym siewie, jako jeden gatunek. Jak stwierdzili wykonujący wizytację inspektorzy terenowi, po sposobie w jaki wysiano zboża należy domniemywać, iż stwierdzone uprawy mogą być plonem głównym w roku 2019.
Organ II instancji wyjaśnił, że dwa niezależne zespoły inspektorów terenowych posiadających wiedze i kompetencje do przeprowadzenia kontroli w gospodarstwie rolnym strony przeprowadziły dwie wizytacje w terenie w dwóch odległych od siebie terminach i nie potwierdziły występowania na spornych działkach rolnych trójskładnikowego międzyplonu ozimego, który był zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018.
Organ odnosząc się do argumentacji pełnomocnika strony, jakoby susza była nadzwyczajną okolicznością mającą wpływ na przyznanie płatności powołał art. 4 rozporządzenia nr 640/2014 i wskazał, że z przepisem tym bezpośrednio związane jest pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2018 rok. Jak wskazuje pouczenie beneficjent pomocy zobowiązuje się do niezwłocznego zawiadomienia na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności i o każdej zmianie, gdy dotyczy ona między innymi wykorzystywania gruntów rolnych, czy wielkości powierzchni upraw. W ocenie organu II instancji strona nie wywiązała się z powyższych obowiązków, albowiem nie poinformowała na piśmie właściwego Kierownika Biura Powiatowego ARiMR niezwłocznie po ustaleniu szkody spowodowanej suszą, dopiero na skutek nieprawidłowości stwierdzonych w trakcie kontroli na miejscu strona powołuje się na suszę, jako fakt mogący mieć wpływ na nienależne lub nadmiernie przyznane płatności, co uchybia terminowi na dokonanie takiej czynności. Z załączonego do akt sprawy protokołu nr 84 z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego wynika, iż szkody spowodowane suszą wystąpiły w dnia od 31 maja 2018 r. do 10 lipca 2018 r., oszacowanie szkód nastąpiło 12 lipca 2018r., następnie szkody spowodowane suszą wystąpiły od 31 sierpnia 2018 r do 20 września 2018 r., oszacowania szkód dokonano 3 października 2018 r. Jednak ani w lipcu 2018 roku, ani w październiku tego samego roku strona nie poinformowała właściwego Kierownika Biura Powiatowego o szkodach spowodowanych suszą, zrobiła to dopiero 19 listopada 2018 r. po stwierdzeniu nieprawidłowości przez inspektorów terenowych.
Organ odwoławczy odnosząc się do stanowiska strony zaprezentowanego w odwołaniu, podważającego ustalenia organu I instancji w zakresie ustalenia pozostawienia powierzchni niewykoszonej na działkach H1, I1 L1 wskazał, że dla działki rolnej H1 położonej na działce ewidencyjnej nr 50 w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 8-14 listopada 2018 r. ustalono obszar niewykoszony o powierzchni 0,33 ha, co stanowi 10,06 % powierzchni działki, a więc nie spełniono wymagań z załącznika nr 2 rozporządzenia PRŚK, który w ust. 6 pkt 2 lit. d "pozostawienie nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15 - 20% powierzchni tej działki: w przypadku stosowania dwóch pokosów w ciągu roku należy pozostawić te same fragmenty działki rolnej nieskoszone, a w dwóch kolejnych latach należy pozostawić inne fragmenty nieskoszone". Również w odniesieniu do działki L1 położonej na działkach ewidencyjnych nr 86/3, 87/1, 87/2, 88/1, 88/2 kontrolerzy nie stwierdzili powierzchni niewykoszonej, która stanowiłaby 15-20% powierzchni tej działki. Odnosząc się do zarzutów strony, że wykosił bez zgody powierzchnie niewykoszone dla dz. 50, 392/6 i dz. 86/3 organ wyjaśnił, że z zawiadomienia Komendanta Powiatowego Policji w K. z dnia 17 marca 2019 r. wynika, że przeprowadzone czynności wyjaśniające nie dostarczyły podstaw do skierowaniu wniosku o ukaranie w sprawie wykoszenia łąki z działki oznaczonej nr 50 i 86/3 z powodu nie wykrycia sprawcy. Co więcej również w tym przypadku należy przywołać zawarte we wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2018 rok pouczenie beneficjenta pomocy, iż zobowiązujące do niezwłocznego zawiadomienia na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności i o każdej zmianie gdy dotyczy ona między innymi wykorzystywania gruntów rolnych, czy wielkości powierzchni upraw. Podjęcie tych działań dopiero 19 listopada 2018 r., już po wykonaniu przez inspektorów terenowych czynności kontrolnych narusza powyższe zobowiązanie. W tym miejscu podkreślić należy, że producent rolny, występujący o przyznanie płatności, traktowany jest jako profesjonalista, od którego oczekiwać należy szczególnej troski i staranności w zakresie ochrony swoich praw, ale przede wszystkim w zakresie realizacji przyjętych na siebie zobowiązań.
W przypadku działki rolnej I1 położonej na działkach ewidencyjnych nr 392/8; 392/7; 392/6 w trakcie kontroli na miejscu inspektorzy terenowi ustalili że obszar niewykoszony wynosił 13,46 ha, co stanowi 52,87% powierzchni działki, pozostawiony obszar niewykoszony stwierdzony w trakcie kontroli nie zgadza się również z załącznikiem graficznym do wniosku o przyznanie płatności na rok 2018. Dokumentują to również fotografie zrobione w trakcie kontroli: na fotografiach nr 50; 52- 57; 71 sporządzonych w południowej części działki rolnej L1 stan roślinności w sposób jednoznaczny wskazuje na brak wykoszenia w przeciwieństwie do północnej części działki, której stan udokumentowano na fotografiach nr 30-37, gdzie wielkość roślin wskazuje na ich koszenie. Fotografia nr 40 przedstawia wyraźną różnicę wysokości między roślinami wykoszonymi (lewa stronu kadru przedstawiająca północną część działki), a pozostawionym i bez koszenia (prawa strona kadru, przedstawiająca południową część działki).
Powyższe ustalenia stoją w sprzeczności z deklaracją strony zawartą w załączniku do wniosku o przyznanie płatności, gdzie zadeklarowano obszar bez koszenia w północno zachodniej części działki o powierzchni 4,09 ha. Organ odwoławczy zgodził z oceną organu I instancji w zakresie niespójności zeznań świadków dotyczących powierzchni niewykoszonych, które nie pozwalają w sposób jednoznaczny określić terminu ani koszenia, ani tym bardziej powierzchni pozostawionej niewykoszoną. W opinii organu odwoławczego, analizując materiał dowodowy w sprawie, brak jest podstaw do podważania wyników kontroli i sposobu jej przeprowadzenia. Mając na uwadze akta sprawy oraz dostępne dane w systemie informatycznym ARiMR, organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość płatności.
Organ odniósł się także do możliwości zastosowania art. 64 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 dotyczącego przesłanek nie nałożenia kar administracyjnych. Zdaniem organu przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie, gdyż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających wystąpienie w gospodarstwie strony przypadków siły wyższej wymienionych w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Wymieniony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 katalog zdarzeń które mogą stanowić działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych ma charakter otwarty. Oznacza to możliwość uznania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w wyniku indywidualnego rozpatrzenia sprawy innego zdarzenia za przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W rozpatrywanej sprawie strona nie uprawdopodobniła wystąpienia żadnej okoliczności, którą można uznać za działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jedynie wskazała dopiero na skutek przeprowadzenia kontroli na miejscu na suszę, jako możliwy przejaw działania siły wyższej, uchybia to jednak terminowi na dokonanie takiego zgłoszenia, nakazującemu zgłoszenie niezwłocznie po ustaleniu szkody spowodowanej suszą.
Organ wskazał, że w analizowanej sprawie zastosowania nie znajduje również art. 64 ust. 2 lit. b rozporządzenia 1306/2013 wspomniany przepis wskazuje, że nie nakłada się kar administracyjnych, w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem "oczywistego błędu wniosku" nie zaś np. "oczywistej omyłki pisarskiej lub rachunkowej". O zakwalifikowaniu danego błędu jako błędu oczywistego decydować musi łatwość jego wykrycia. Dyrektor ARiMR wyjaśnił także, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 64 ust. 2 lit. c d rozporządzenia 1306/2013. Zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności powierzchnia gruntów stanowi podstawową kwestię dla wielkości pomocy finansowej i w ogóle dla możliwość udzielenia tej pomocy. Należy przyjąć, że zadeklarowana powierzchnia gruntów do pomocy finansowej określa ciężar finansowy tej pomocy, więc wnioskujący o pomoc rolnik, wskazując powierzchnię do płatności, musi czynić to w pełni świadomie, bowiem tylko on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane. Dodatkowo należy pamiętać, że wniosek o przyznanie płatności wiąże organ, który decydując o przyznaniu pomocy musi odnieść się do danych w nim zawartych, w tym do wielkości zgłoszonego obszaru i te właśnie dane poddać kontroli administracyjnej, bo decydują one o wielkości przyznanej pomocy.
W ocenie organu odwoławczego nie zaistniały również przesłanki z art. 64 ust. 2 lit. e rozporządzenia 1306/2013. Stwierdzona niezgodność nie jest nieznaczna, albowiem jak zostało to powyżej szczegółowo wykazane dotyczy wszystkich działek rolnych deklarowanych do wariantu 2.1 Międzyplony i trzech z czterech działek rolnych deklarowanych do płatności do wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże.
Odnosząc się do art. 64 ust. 2 lit. f rozporządzenia 1306/2013 Dyrektor wskazał, że wyjątki od stosowania kar administracyjnych zostały określone w art. 15 rozporządzenia nr 640/2014. W analizowanej sprawie strona aż do dnia przeprowadzenia kontroli na miejscu nie poinformowała pisemnie organu I instancji o nieprawidłowościach zawartych we wniosku. Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, iż wykryte w toku postępowania administracyjnego nieprawidłowości dotyczące spełniania określonych wymogów obligowały do zastosowania z tego tytułu zmniejszeń.
W skardze G.R. wyjaśnił, że nie zgadza się z treścią decyzji. Podkreślił, że składał zastrzeżenia do przeprowadzonej kontroli oraz do otrzymanego raportu z kontroli. Powtórzył stanowisko zaprezentowane w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z 7 listopada 2019 r. przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Ocena legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dyrektora OR ARiMR z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018.
Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy prawidłowo organ uznał, że w ramach Wariantu 2.1 i Wariantu 4.5 stwierdzone w ramach kontroli nieprawidłowości skutkowały koniecznością pomniejszenia płatności.
Podstawą materialnoprawną rozpatrywanej sprawy była ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.Dz. U. z 2018 r., poz. 627 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415 ze zm.) - dalej rozporządzenie.
W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym";
3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Odpowiednie minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie obowiązkowe wymogi, o których mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013, są wskazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia (ust. 2).
Stosownie do treści § 16 ust. 4 rozporządzenia - gdy łączna powierzchnia gruntów, do której przysługuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna w ramach wszystkich realizowanych pakietów lub wariantów, przekracza powierzchnię 50 ha, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna w ramach poszczególnych pakietów lub wariantów jest przyznawana w wysokości 100% stawki płatności za powierzchnię gruntów:
1) stanowiącą iloczyn:
a) 50 ha powierzchni oraz
b) procentowego udziału powierzchni gruntów, do której przysługuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna w ramach danego pakietu lub wariantu, w łącznej powierzchni gruntów, do której przysługuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna w ramach wszystkich realizowanych pakietów lub wariantów;
2) nie większą jednak niż powierzchnia 50 ha.
W przypadku, o którym mowa w ust. 4, gdy łączna powierzchnia gruntów, do której przysługuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna w ramach wszystkich realizowanych pakietów lub wariantów, nie przekracza powierzchni 100 ha, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za pozostałą powierzchnię gruntów, do której ta płatność przysługuje, jest przyznawana w wysokości 75% stawki płatności (§ 16 ust. 5.
§ 33 pkt 3 rozporządzenia wskazuje, że jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika lub zarządcę wymogów w ramach poszczególnych pakietów lub ich wariantów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 2-6, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna w części dotyczącej danego pakietu lub jego wariantu przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej o kwotę stanowiącą iloczyn:
1) iloczynu:
a) współczynnika dotkliwości danego uchybienia i
b) współczynnika trwałości danego uchybienia
- określonych w załączniku nr 8 do rozporządzenia oraz
2) kwoty stanowiącej iloczyn:
a) wysokości płatności, jaka przysługiwałaby w ramach danego pakietu lub wariantu, gdyby rolnik lub zarządca przestrzegał tych wymogów, oraz
b) procentowego stosunku powierzchni obszaru, na którym stwierdzono to uchybienie, do powierzchni obszaru, na którym powinny być przestrzegane te wymogi w ramach danego pakietu lub jego wariantu.
Z akt sprawy wynika, że skarżący zadeklarował do płatności w ramach Wariantu 2.1. Międzyplon powierzchnię 8,60 ha i do Wariantu 4.5 Półnaturalne łąki świeże powierzchnię 43,59 ha.
W załączniku nr 2 do rozporządzenia określono wymogi dla ww. pakietów. Dla Wariantu 2.1 wskazano w części "II Pakiet 2. Ochrona gleb i wód" ust. 1 wymogi dla Wariantu 2.1. Międzyplony: 1) siew roślin międzyplonowych w terminie do dnia 15 września; 2) zakaz wznawiania zabiegów agrotechnicznych przed dniem 1 marca; 3) stosowanie jako międzyplon wyłącznie mieszanki złożonej z minimum 3 gatunków roślin, przy czym gatunek rośliny dominującej w mieszance lub gatunki zbóż wykorzystane w mieszance nie mogą przekroczyć 70% jej składu; 4) zakaz stosowania mieszanki składającej się wyłącznie z gatunków zbóż; 5) zakaz nawożenia międzyplonu; 6) – 11)....
Z kolei dla Wariantu 4.5 wymogi określono w części IV "Pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 i Pakiet 5. Cenna siedliska poza obszarami Natura 2000". Zgodnie z ust. 6 wymogi dla Wariantów 4.5. i 5.5. Półnaturalne łąki świeże (użytkowanie kośne, kośno-pastwiskowe, pastwiskowe albo naprzemienne):
1) wymogi obowiązkowe dla wszystkich typów użytkowania:
a) dopuszczalne jest ograniczone nawożenie do 60 kg N/ha/rok, z wyłączeniem obszarów nawożonych przez namuły rzeczne,
b) zakaz mechanicznego niszczenia struktury gleby, w tym bronowania i przeorywania,
c) wapnowanie jest dopuszczalne po wykonaniu niezbędnych w tym zakresie analiz, jeżeli ekspert przyrodniczy dopuści taką możliwość;
2) wymogi obowiązkowe przy użytkowaniu kośnym i kośno-pastwiskowym:
a) częstotliwość koszenia przy użytkowaniu kośnym: jeden lub dwa pokosy w roku; liczba pokosów określona przez eksperta przyrodniczego,
b) termin koszenia: od dnia 15 czerwca do dnia 30 września,
c) zebranie i usunięcie skoszonej biomasy (w tym zakaz pozostawiania rozdrobnionej biomasy); w terminie do 2 tygodni po pokosie biomasa powinna zostać usunięta z działki rolnej lub ułożona w pryzmy, w tym pryzmy balotowe, stogi lub brogi; w przypadku ułożenia biomasy w pryzmy, w tym pryzmy balotowe, stogi lub brogi powinna ona zostać usunięta z działki rolnej nie później niż do dnia 1 marca kolejnego roku,
d) pozostawienie nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki; w przypadku zastosowania dwóch pokosów w ciągu roku należy pozostawić ten sam fragment działki rolnej nieskoszony, a w dwóch kolejnych latach należy pozostawić inne fragmenty nieskoszone,
e) dla działek rolnych nieprzekraczających powierzchni 1 ha jest dopuszczalne zrezygnowanie z pozostawiania powierzchni nieskoszonych i koszenie co roku całej działki rolnej lub pozostawienie nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni 15-20% powierzchni tej działki, jeżeli ekspert przyrodniczy dopuści taką możliwość,
f) przy użytkowaniu kośno-pastwiskowym - jeden pokos i wypas po pokosie w terminie do dnia 15 października przy obsadzie zwierząt do 1 DJP/ha gruntów objętych wsparciem w ramach wariantu.
Organ dokonał weryfikacji zadeklarowanych przez stronę płatności przy zastosowaniu metody foto. Możliwość zastosowania tego trybu wynika wprost z treści art. 40 rozporządzenia (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69 ze zm.). W myśl powołanego przepisu, jeżeli państwo członkowskie przeprowadza kontrole na miejscu z wykorzystaniem teledetekcji, właściwy organ:
a) dokonuje fotointerpretacji ortoobrazów (satelitarnych lub lotniczych) wszystkich działek rolnych przypadających na dany wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność podlegający kontroli w celu rozpoznania rodzaju pokrycia terenu i, w stosownych przypadkach, rodzaju uprawy oraz w celu pomiaru powierzchni;
b) przeprowadza fizyczne inspekcje w terenie na wszystkich działkach rolnych, w przypadku których fotointerpretacja lub inne odpowiednie dowody przedstawione na wniosek właściwego organu nie umożliwiają sprawdzenia dokładności deklaracji obszarów w sposób zadowalający właściwy organ;
c) przeprowadza wszelkie kontrole wymagane w celu sprawdzenia zgodności z kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i innymi obowiązkami odnośnie do działek rolnych;
d) podejmuje działania alternatywne, aby objąć pomiarem zgodnie z art. 38 ust. 1 wszelkie działki nie objęte obrazami.
W powołanych przepisach przewidziano formy kontroli, jakie wobec beneficjenta programu rolnośrodowiskowego mogą być prowadzone przez podmiot zajmujący się udzielaniem wsparcia w ramach takiego programu. Jako właściwe formy kontroli przewidziano po pierwsze, kontrolę administracyjną, a więc prowadzoną z uwzględnieniem posiadanej przez organ dokumentacji w zakresie faktów istotnych dla udzielenia wsparcia, a także sprawdzenia, jak wsparcie to zostaje wykorzystane, a po drugie, kontrolę na miejscu, polegającą na fizycznym (faktycznym) dokonaniu kontroli prowadzonej przez rolnika na gruntach objętych programem działalności rolniczej. Przepisy te określają sposób przeprowadzenia takiej kontroli, zasady, elementy i rodzaj dokumentów opisujących przebieg kontroli. Wskazuje także ogólnie na sankcje w postaci zmniejszeń i wykluczeń, jakie mogą być zastosowane w razie stwierdzenia uchybień przy prowadzeniu przez rolnika działalności objętej wsparciem. Regulacje te zakreślają zatem ramy dla kontroli rolnika wprowadzając pewien specjalny tryb prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie stwierdzenia prawidłowości działań rolnika przy korzystaniu z poszczególnych programów.
Kontroli administracyjnej poddawane są wszystkie wnioski o przyznanie płatności, natomiast przeprowadzenie kontroli na miejscu nie jest regułą. W sytuacji wykrycia nieprawidłowości w trakcie kontroli administracyjnej, oraz w sytuacji gdy na podstawie systemu informacji geograficznej organ nie może ustalić rzeczywistej powierzchni działek rolnych uprawnionych do przyznania płatności, ma on możliwość przeprowadzenia kontroli na miejscu celem dokładniejszej weryfikacji podanych przez wnioskodawcę danych.
W gospodarstwie skarżącego kontrola na miejscu została przeprowadzona w dniach 8-14 listopada 2018 r. W wyniku kontroli inspektorzy terenowi dla Wariantu 2.1 Międzyplon ozimy stwierdzili kod DR13, co oznacza, że zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej działki rolnej B1- wskazano 0,34 ha, a stwierdzono 0,40 ha. Dla działki J3 zadeklarowano 1,01 ha, a stwierdzono 1,27 ha. Stwierdzono także kod DR 51 oznaczający, że w sąsiedztwie działki znajduje się obszar tymczasowo niekwalifikujący się do płatności na działce B1. W toku kontroli na wszystkich działkach stwierdzono kod M1, czyli brak deklarowanej rośliny uprawnej.
Z kolei dla Wariantu 4.5 dla działki H1 stwierdzono 0,33 ha powierzchni nieskoszonej, dla działki I1 13,46 ha i dla działki L1 13,67 ha. Ponadto kontrolerzy dla działek H1, I1, i L1 stwierdzili niespełnienie wymogu pozostawienia 15-20% powierzchni nieskoszonej oraz wymogu pozostawienia nieskoszonej właściwej części działki rolnej, zaznaczonej na materiale graficznym. W związku z zastrzeżeniami strony uchybienia zostały potwierdzone w trakcie wizytacji terenowej w dniu 28 lutego 2019 r.
W celu wyjaśnienia rozbieżności prowadząc postępowanie organ I instancji na wniosek strony przesłuchał świadków. Rację należy przyznać organom, że zeznania świadków są sprzeczne z ustaleniami kontroli z 8-14 listopada 2018 r. i wizytacji terenowej z 28 lutego 2019 r. i 5 kwietnia 2019 r. Zasadnie w tym zakresie organy oparły się o ustalenia inspektorów kontroli. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wprost, że na spornych działkach nie występował trójskładnikowy międzyplon ozimy, który został zadeklarowany we wniosku. Zauważyć trzeba, że okoliczność ta potwierdzona została przez dwa różne zespoły inspektorów terenowych w różnych terminach. W tym zakresie organy zasadnie oparły się także na dodatkowym wyjaśnieniu Biura Kontroli na Miejscu z 4 marca 2019 r.
Odnosząc się do stanowiska skarżącego, że susza była przyczyną braku wzrostu roślin należy odwołać się do art. 4 rozporządzenia 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48). W myśl art. 4 ust. 1 w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. W odniesieniu do środków rozwoju obszarów wiejskich przewidzianych w art. 28, 29, 33 i 34 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, jeżeli beneficjent nie jest w stanie wykonać zobowiązania w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, daną płatność wycofuje się proporcjonalnie za lata, w których występowała siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności. Wycofanie dotyczy wyłącznie tych części zobowiązania, dla których nie wystąpiły dodatkowe koszty lub utracone dochody przed wystąpieniem siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Nie stosuje się wycofania w odniesieniu do kryteriów kwalifikowalności i innych obowiązków i nie nakłada się kary administracyjnej. W odniesieniu do innych środków rozwoju obszarów wiejskich państwa członkowskie nie wymagają częściowego lub całkowitego zwrotu wsparcia w przypadku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W przypadku zobowiązań lub płatności wieloletnich, nie wymaga się zwrotu wsparcia otrzymanego w poprzednich latach, a zobowiązania lub płatności są kontynuowane w kolejnych latach zgodnie z ich pierwotnym okresem trwania. Jeżeli niezgodność wynikająca z takiej siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności dotyczy zasady wzajemnej zgodności, nie stosuje się odpowiedniej kary administracyjnej, o której mowa w art. 91 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013.
Przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 4 ust. 2 rozporządzenia 640/2014).
Rację należy przyznać organom, że skarżący nie zawiadomił kierownika Biura Powiatowego ARiMR w zakreślonym terminie o zaistnieniu nadzwyczajnej okoliczności – suszy. Z protokołu nr 84 z oszacowania zakresu i wysokości szkód wynika, że oszacowanie szkód nastąpiło 12 lipca 2018 r., a w związku z kolejną suszą 3 października 2018 r. Skarżący nie poinformował kierownika biura powiatowego o ww. okolicznościach. Zawiadomienie złożył dopiero po kontroli, która miała miejsce w dniach 8-14 listopada 2018 r. – w dniu 19 listopada 2018 r. Wobec powyższego skarżący nie może skutecznie powoływać się na nadzwyczajną okoliczność, skoro nie dochował 15-dniowego terminu na zawiadomienie o jej zaistnieniu.
Z kolei odnośnie stanowiska strony zmierzającego do podważenia ustaleń kontroli co do niewykoszonej powierzchni na działkach H1, I1 i L1 stwierdzić należy, że również zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego rezultatu. Ust. 6 pkt 2 lit. d załącznika nr 2 do rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę wymóg pozostawienia nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki; w przypadku zastosowania dwóch pokosów w ciągu roku należy pozostawić ten sam fragment działki rolnej nieskoszony, a w dwóch kolejnych latach należy pozostawić inne fragmenty nieskoszone. Przeprowadzone kontrole ustaliły, że na działach H1 i L1 nie pozostawiono powierzchni nieskoszonej, która stanowiłaby 15-20% powierzchni tych działek. Natomiast stanowisko skarżącego, że nieznana mu osoba skosiła pozostawione fragmenty działek z uwagi na brak paszy nie zasługuje na aprobatę. Skarżący podjął czynności związane ze złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa dopiero po przeprowadzeniu kontroli z 8-14 listopada 2018 r. Z kolei z pisma Komendanta Powiatowego Policji w K. z 17 marca 2019 r. wynika, że podjęte czynności wyjaśniające nie dały podstaw do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie. Prawidłowo organy uznały, że producent rolny dbający o swoje interesy powinien dokładać szczególnej uwagi i kontrolować tereny, do których ubiega się o płatność. Takie działanie, ewentualnie pozwoliłoby mu w zakreślonym terminie zawiadomić organ o stwierdzonych nieprawidłowościach. Zasadne są również ustalenia organów dotyczące działki I1 i stwierdzenia, że niewykoszony obszar wynosił 13,46 ha. Ustalono, że obszar niewykoszony nie pokrywał się z załącznikiem graficznym do wniosku. Sporządzona dokumentacja fotograficzna wyraźnie obrazuje różnice w wysokości roślin pomiędzy północną a południową częścią działki. Przeprowadzony w tym zakresie dowód z zeznań świadków okazał się nieprzydatny do ustalenia terminów koszenia oraz powierzchni, która podlegała skoszeniu. Sąd podzielił stanowisko organów, że zeznania Ł.W., M. B. i Ł.R. były niespójne, zatem nie można było z nich wyciągnąć logicznych wniosków.
Sąd uznał, że stanowisko organu dotyczące braku możliwości zastosowania w stosunku do skarżącego art. 64 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549) jest zasadne. W aktach sprawy nie ma dokumentów potwierdzających wystąpienie u skarżącego siły wyższej określonych w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Rację ma również organ podnosząc, że w stosunku do skarżącego nie ma zastosowania art. 64 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 1306/2013, w sprawie nie mamy bowiem do czynienia z sytuacją, że niezgodność jest wynikiem oczywistego błędu wniosku. Nie zaistniały także przesłanki z art. 64 ust. 2 lit. c i d rozporządzenia nr 1306/2013.
W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie obszerny materiał dowodowy i prawidłowo, w oparciu o art. 80 k.p.a., przeprowadzona jego ocena zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w pełni potwierdza prawidłowość stanowiska organów. Organy orzekające w sposób wyczerpujący zbadały stan sprawy w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, z którego w sposób jednoznaczny wynika, że w realizacji przez skarżącego Wariantu 2.1 i 4.5 doszło do nieprawidłowości. Przepisy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 wprowadzają szczególne w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły postępowania. W postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie przed wydaniem decyzji administracyjnej umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepisu art. 81 k.p.a nie stosuje się.
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych na podstawie przepisów ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, albowiem to na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym, przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z 25 października 2011r., sygn. akt GSK 1075/10; wyrok NSA z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W istocie więc na stronie ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że w sposób rzeczywisty spełnia warunki do ich uzyskania. Równocześnie w świetle art. 27 ust. 2 wskazanej ustawy, to na organie ciążył obowiązek wykazania, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania płatności. Z tego obowiązku organ się wywiązał.
Strona skarżąca kwestionując dokonaną ocenę nie podważyła ustaleń faktycznych, w oparciu o które wydano decyzję, w szczególności zeznania przesłuchanych na wniosek strony świadków nie zaprzeczyły rzetelności ustaleń organów. Uzasadnienie decyzji spełnia wymagania wynikające z art. 107 § 3 k.p.a.. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące, wszechstronne, a wnioski spójne i logiczne. Organ szczegółowo opisał i ustalił stan faktyczny oraz zawarł uzasadnienie prawne, omawiając wszystkie wskazane w podstawie prawnej przepisy. Organ odniósł się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie, uzasadniając, dlaczego jednym dowodom daje wiarę, a innych pozbawia waloru wiarygodności albo, dlaczego odmawia przyjęcia określonych dowodów w poczet dowodów. Ustalenia organów obu instancji znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna. Organ nie przekroczył granic swobodnej oceny materiału dowodowego. Skarżący nie przedstawił logicznej, spójnej i przekonywającej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy, że nie ponosi odpowiedzialności za stwierdzone nieprawidłowości w ramach Wariantu 2.1 i 4.5.
Reasumując uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).
bg